" nformatika" fənnindən imtahan suallarının cavabları



Yüklə 0.78 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/7
tarix19.06.2017
ölçüsü0.78 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

" nformatika" fənnindən imtahan suallarının cavabları 

1. “ nformatika” elminin predmeti  haqqında ümumi məlumat 

nsanın informasiyaya  münasibəti  informasiya emalının avtomatlaşdırılması  

mümkünlüyündən  sonra kökündən  dəyişməyə və inkişaf etməyə  başlamışdır. 

Bunun  da nəticəsində  yaradıcı və mütəxəssis  insanların  intelektual  fəaliyyətinin 

məhsulu kimi  informasiya  ehtiyatları  sürətlə  çoxalmağa  başlanmışdır.  

nformatika  -    kompüterlərdən  və  şəbəkələrdən,  xüsusən  nternetdən 

istifadə etməklə bağlı olan yeni fənn və yeni informasiya sənayesi sahəsidir. 

 

“ nformatika” fənn və elmi istiqamət kimi kompüterlərin köməyi ilə 



informasiyanın yığılması, emalı və ötürülməsinin metod, prinsip və qanunlarını 

öyrənir. 

 

nformatikanın fundamenti (əsası) - hesablama prosesləri və 



hesablama maşınları, sistemləri, şəbəkələrinin təşkili haqqında olan hesablama 

elmləridir. 



Akademik B.M.Qluşkovun və B. S. Mixaleviçin  fikrinə görə  informatika  

kompüterləşdirilmiş  informasiya  sistemlərinin  fəaliyyətinin  

layihələşdirilməsinin,  işlənilməsinin,  yaradılmasının,  səmərəliliyinin  

qiymətləndirilməsinin, onun müxtəlif  sahələrdə  tətbiqinin və  təsirinin bütün  

aspektlərini öyrənən  kompleks elmdir.  

“ nformatika  bir elm sahəsi kimi əsasən son onilliklərdə formalaşmışdır. 

nformasiya  və  avtomatika  sözlərindən  yaranmış 

nformatika  (ingiliscə 

Informatics)  terminini  ilk  dəfə  fransızlar  (1960-ci  il)  avtomatlaşdırılmış 

informasiya  emalı  sahəsini  adlandırmaq  üçün  istifadə  etmişlər.  “ nformatika” 

termini  bəzi  hallarda  “Kompüter  elmləri”  (Computer  science)  termini  ilə 

eyniləşdirilir.  Hazırda  “ nformatika”  elmi  informasiya  emalı  proseslərinin 

(informasiyanın  toplanması,  ötürülməsi,  saxlanması,  dəyişdirilməsi,  ləğvi  və  s.) 

kompüter  texnikası  vasitələri  ilə  avtomatlaşdırılmasından  bəhs  edən  elm  sahəsi 

kimi formalaşmışdır. 



nformasiya (latınca informatio)  ifadə olunma formasından asılı olmayaraq 

insanlar,  canlılar,  cansızlar,  faktlar,  hadisələr,  proseslər  və  s.  haqqında  olan 

məlumat  və  biliklərdir  Biliklər  isə  müəyyən  faktlar  və  onlar  arasındaki  asılılıqlar 

şə

klində ifadə olunur. 



nsanlar  min  illər  ərzində  çox  boyük  həcmli  informasiyalar  toplamış  və 

onları müxtəlif üsul və vasitələrlə saxlamışlar. 

    nformasiyanın  1)  faydalılıq,  2)  tamliq,  3)  həqiqilik,  4)  qiymətlilik,  5) 

təzəlilik və s. kimi xassələri vardır. 

    nformasiyalar yaranmasına, qəbul edilməsinə, ötürülməsinə, ifadə 

formalarına və vasitələrinə, istifadəsinə və s. görə müxtəlif cür qruplaşdırıla bilər. 

    nformasiyaları hər hansı əlifba simvollarının köməyi ilə ifadə etmək və 

onu digər əlifbaya da keçirmək olar. 



nformatikada fakt, məlumat, xəbər terminləri çox vaxt “verilənlər” sözü ilə 

ifadə olunur.  





Verilənlər”  (ingiliscə  data)  texniki  vasitələrlə  saxlanması,  emal  edilməsi 

və ötürülməsi üçün formal şəkildə təsvir olunan (kodlaşdırılan) məlumatdır. 



nformasiyanı  ölçmək  üçün  ən  minimal  informasiya  vahidi  kimi  bit 

(ingiliscə binary digit sözundən) qəbul edilmişdir. Praktikada isə əsasən aşağıdakı   

daha böyük informasiya ölçü vahidləri işlədilir: 

1 Bayt=8 bit;   1 Kb = 1024 bayt = 2

10 


bayt;     1 Mb= 1024 Kb = 2

20

 bayt;        



1Gb= 1024 Mb = 2

30

bayt;   1Tb = 1024 Gb = 2



40

bayt; 


nformasiya  prosesləri  və  onların  avtomatlaşdırılması.  Kompüter 

texnikasının  yaranması  və  inkşafı  nəticəsində  informasiya  proseslərinin 

avtomatlaşdırılması daha da sürətlənmişdir. 

nformasiyanın ötürülməsiToplanan informasiyanın emal edilməsi üçün o, 

simli və ya simsiz rabitə kanalları ilə emal vasitələrinə ötürülməlidir. 



nformasiyanın  saxlanması.  nformasiya  emal  edilməzdən  əvvəl  və  sonra 

müasir kompüterlərdə istifadə olunan daşıyıcılarlda -  maqnit və lazer disklərində 

və  qurğularıında saxlanır. 

nformasiya  axtarışı  və  emalı.  nformasiyanın  emalı  qarşıya  qoyulan 

məsələnin  həlli  deməkdir.  Bunun  üçün  əvvəlcədən  hazırlanmış  alqoritmlərdən  və 

proqramlardan istifadə olunur. Aftomatlaşdırılmış üsulla kompüterdə emal olunan 

informasiya istifadəçilərə adətən kompüterin xarici qurğuları ilə (monitor, printer, 

qrafikçəkən qurğu və s.) mətn, cədvəl, qrafik və s. şəklində çatdırılır 

Qeyd olunmalıdır ki, son illərdə  “ nformatika” termini əvəzinə “Kompüter 

texnologiyası” və ya “ nformasiya texnologiyası” terminlərindən  daha çox  

istifadə olunur. 





Texnologiya”  yunan  sözü  olub  (techne  (bacarıq)+logos  (öyrənmə)) 

məhsulun hazırlanması bacarığı, istehsal proseslərinin yerinə yetirilməsi üçün üsul 

və  vasitələr  haqqında  biliklər  toplusu  deməkdir.  Bu  nöqteyi-nəzərdən    kompüter 

texnologiyası  baxılan  sahədə  kompüter  texnikasının  aparat  və  proqram 

vasitələrindən istifadə texnologiyası deməkdir. 



nformasiya  texnologiyası  -  informasiya  ehtiyatlarından  istifadə  olunması 

proseslərini  asanlaşdırmaq,  onların  etibarlığını  və  operativliyini  çoxaltmaq 

məqsədilə  informasiyanın  toplanması,  ötürülməsi,  saxlanması,  emalı  və 

istifadəçilərə  çatdırılmasını  təmin  edən  və  vahid  texnoloji  zəncirdə  birləşdirən 

metodlar, istehsal prosesləri və texniki-proqram vasitələri toplusudur. 

nformatika, eləcə də   nformasiya texnologiyaları elmi inkişaf etdikcə yeni-

yeni  elmi  terminlər,  anlayışlar  da  meydana  gəlmiş  və  gündəlik  həyata  daxil 

olmuşdur.  Bunlara  misal  olaraq:  nfokommunikasiya,  informasiya  infrastrukturu, 

informasiyalaşma,  informasiya  mühiti,  informasiya  cəmiyyəti,  informasiya 

resursları və xidmətləri, biliklər bazası, audio-video konfrans, telekonfrans, axtarış 



serverləri,  relevant  informasiya,  spam,  provayder,  host,  çat,  meynfreym,  LAN, 

WAN,  XML, HTTP və s. göstərmək  olar.  



  nformatikanin və IKT-nın yeni elm   sahəsi  kimi  inkişafi. Hazırda   KT 

müstəqil  və  yeni  elm  sahəsi  kimi  formalaşır.  T-ın  tədqiqat  obyekti  informasiya 

proseslərinin səmərəli təşkili üsullarıdır, tədqiqat pedmeti isə  T-ın nəzəri əsasları 

və yaradılması üsullarıdır. 



 

2. “ nformatika” fənninin   əhəmiyyəti və vəzifələri 

Informatikanın    ən  mühüm  və  vacib  fənlərdən  biri  kimi  əksər  dünya 

ölkələrinin  təhsil  sistemlərində  öyrənilməsinə  xüsusi  diqqət  yetirilir.  Informatika 

insanın  zehni  inkişafına  kömək  edir,  məntiqi  təfəkkürün  formalaşmasında, 

mühakimə və dərketmə qabiliyyətlərinin yüksəlməsində əhəmiyyətli rol oynayır.  

nformatika bir elm sahəsi kimi gündəlik həyatda, dəqiq  və humanitar elm 

sahələrinin  inkişafında,  texnika  və  müasir  texnologiyaların  təkmilləşdirilməsi 

prosesində  ortaya  çıxan  problemlərin  həllində  insanların  yaxın  köməkçisinə 

çevrilir.  nformatika  insanların  elmi,  praktiki  biliklərinin  genişlənməsində,  yeni 

ixtisaslara yiyələnməsində mühüm rol oynayır.   

  nformatika  fənni  insanları  informasiyalaşmış  cəmiyyətdə  praktik  həyati 

fəaliyyətə  hazırlayır.  O,  dünyadakı  elektron  informasiya  resurslarını  təhlil  etmək 

bacarıqlarını formalaşdırır.  

nsanların  praktiki  fəaliyyətə,  əməyə  və  öz  təhsillərini  fasiləsiz  davam 

etdirmələrinə  hazırlanması  informatikanın,  kompyuter  savadlılığının  və 

informasiya  mədəniyyətinin  aparıcı  rol  oynamasından,  gənclərrin  nformasiya 

cəmiyyətinə  nəzəri  və  praktiki  hazırlığından,  onlara  müasir  şəraitdə  dərketmə 

üsulları və vasitələrindən istifadə etməyə şərait yaradılmasından bilavasitə asılıdır. 

nsanlar  informasiya  mədəniyyətinə,  kompyuter  savadına  yiyələndikcə  əmək 

bacarıqlarını  müəyyənləşdirir,  gələcəkdə  həyat  şəraitini  daha  səmərəli  qurmaq 

imkanı əldə edirlər.  

 

3. “ nformatika”   fənninin əsas tərkib hissələri 

nformatika  fənni  üzrə  ümumi  təlim  nəticələrinin  reallaşdırılmasını  təmin 

etmək üçün fənnin əsas məzmununun zəruri hesab edilən aşağıdakı tərkib hissələri 

mövcuddur: 



a) nformasiya və informasiya prosesləri.  nformasiya öyrənilən obyektlər 

və hadisələr haqqında olan bilik və məlumatları göstərir. Həmin biliklər müəyyən 

faktlar və onlar arasındakı asılılıqlar şəklində ifadə olunur.  

   nformasiya  prosesləri  informasiyalar  üzərində  yerinə  yetirilən  müxtəlif 

proseslərin  məcmusu  kimi  başa  düşülür.  nformasiya  proseslərinə  müxtəlif  təlim 

prosesində,  idarəetmədə  qərar  qəbul  etmədə  texniki  layihələrin  işlənməsi  və  s. 

zamanı baş verən informasiya çtvrilmələri də aiddir. 


nsan    öz  fəaliyyəti  prosesində  ətraf  aləmdən  informasiya  almadan  keçinə 

bilməz  və bu əsasda onu əhatə edənlərlə  informasiya mübadiləsində olur, həmin 

proseslərə şüurlu, hərtərəfli  və məntiqi yanaşır.   

b)Formallaşdırma, modelləşdirmə, alqoritmləşdirmə və proqramlaşdirma.  

Kompyuterlərdən  istifadə  etməklə  obyektin  modelinin    qurulması  bir  neçə 

zəruri  mərhələləri  əhatə  edir.  Formallaşdırma    mərhələsində    tədqiqat  obyekti 

haqqında  olan  nəzəri  fikirlər,  müvafiq  anlayışlar,  əsas  təsiredici  amillər,  inkişaf 

göstəriciləri, asılılıqlar, qanunauyğunluqlar və s. əsasında onun konseptual modeli 

qurulur. Konseptual modelin izahı riyazi simvolların dilinə çevrilir: yəni obyektin 

riyazi modeli yaradılır. Riyazi modelin reallaşdırılması üçün həll alqoritmi  işlənilir 

və həmin alqoritm proqramlaşdırma dillərinin köməyi ilə  kompyuter proqramına 

çevrilir.  Alınmış  kompyuter  modelinə  tədqiqat    obyektinə  aid  real  informasiyalar 

daxil edilir və nəticədə obyektin informasiya modeli alınır. Məhz bu model imkan 

verir ki, müəyyən dəqiqliklə obyektin vəziyyəti haqqında real situasiya  öyrənilsin, 

onun nəticələri proqnoz edilsin və müəyyən eksperimentlər aparılsın.  

Proqramlaşdırma  dillərinin  köməyilə  intellektual  xüsusiyyətlərə  malik  olan 

bütün kompyuter proqramlarının yaradılması da riyazi üsul və vasitələrdən istifadə 

etməklə  həyata  keçirilir.  Məhz  bu  cür  proqramların  meydana  gəlməsi  ilə  də  süni 

intellekt anlayışı formalaşır. Bu istiqamətdə yaranan intellektual sistemlər insanın 

yaradıcı fəaliyyətinin, təxəyyülünün nəticəsi olan biliklərin emalına əsaslanır.  

Qeyri-səlis məntiq və çoxluq əsasında qurulan həmin modellər, demək olar 

ki,  bütün sahələrdə tətbiq olunur. Qeyri-səlis modelin giriş informasiyaları qeyri-

dəqiq  qiymətlər  çoxluğudur.  Ona  gürə  də  həmin  modellər  mürəkkəb    və  qeyri-

müəyyən şəraitdə özünü yaxşı apara bilir və bir çox sahələrdə tətbiq olunur.  

       Qeyd edilənlər onu deməyə əsas verir ki,  ətraf aləmdəki müxtəlif tipli, 

formalı  proseslərin  formallaşdırıla  bilməsi  və  onun  əsasında  obyektin  kompyuter 

modelinin  qurulması,  müəyyən  proseslərin  başvermə  ardıcıllığının  öyrənilməsi,  

məsələlərin həlli ardıcıllığının  müəyyənləşdirilməsi vacibdir və onsuz kompyuter 

vasitəsi ilə yeni məsələlərin həlli mümkün deyildir.  



c)Kompüter, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları və sistemləri. 

Müasir  kompyuterlər  bir-birini  tamamlayan  iki  -  texniki  təminat  hissəsindən 

(qurğulardan)  və  proqram-informasiya  təminatından  ibarətdir.  Kompyuter  hər 

hansı işi özünün texniki qurğuları vasitəsi ilə proqram əsasında yerinə yetirir. Onun  

proqram  təminatı  kompyuterin  yaddaş  qurğularında  saxlanılan  və  kütləvi  istifadə 

olunan proqramlar toplusundan ibarətdir.  

  KT  kursuna  mətn  və  qrafiki  redaktorlar,  elektron  cədvəllər,  verilənlər 

bazası,  telekommunikasiya  vasitələri,  multimedia  texnologiyaları,  audio-video 

konfrans,  Internet,  informasiya  sistemləri  və  s.  daxildir    və  onların  öyrənilməsi  

praktik istifadə baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.  



d)Cəmiyyətin informasiyalaşdırılması. Cəmiyyətin inkişaf tarixində üçüncü 

qlobal  sosial-texniki  inqilab  kimi  qeyd  olunan    müasir  KT    ictimai  həyatın 

informasiyalaşdırılması prosesi kimi reallaşır. 


nformasiya cəmiyyəti ( C) quruculuğu və ya başqa sözlə desək Cəmiyyətin 

informasiyalaşdırılması ölkənin intellektual potensialından səmərəli istifadə edərək 

hərtərəfli inkişafın təmin edilməsi, korrupsiya ilə mübarizə, yoxsulluq və işsizliyin 

aradan  qaldırılması,  cəmiyyətdə  aşkarlıq  və  şəffaflığın  bərqərar  edilməsi, 

bütövlükdə ictimai  həyatın demokratikləşməsi ücün güclü vasitədir.  

Azərbaycanda    informasiyalaşmış  cəmiyyətin    əsas  xüsusiyyətlərinə  qlobal 

informasiya mühitinin yaradılması, sosial və iqtisadi fəaliyyətin yeni formalarının 

(məsafədən  təhsilalma,  elektron  ticarət,  tele  iş,    elektron  demokratiya,  elektron 

hökumət  və  s.)  meydana  gəlməsi,  informasiya  və  bilik  bazarının  yaradılması, 

müxtəlif    səviyyədə  informasiya  mübadiləsi  sistemlərinin  inkişafı,  vətəndaş  və 

təşkilatların istənilən  məlumatı  almaq, onu yaymaq və ondan istifadə etmək kimi 

hüquqlarının tam təmin edilməsi və s. aiddir. 



 

4. Verilənlər, informasiya və bilik.  

Verilən  –  hadisə  barədə  qeyd  edilmiş  məlumatdır  və  heç  bir  dəyişikliyə 

uğramadan  ixtiyari  müddətə  saxlana  bilər.  nformasiya  isə  qərar  qəbulu  üçün 

yararlı formada təqdim edilən işlənmiş verilənlərdir. Bilik – bəlli qaydada işlənmiş 

və istifadə edilmiş informasiyadır. 



nformasiya  (latınca  informatio)  öyrənilən  obyektlər  və  hadisələr  haqqında 

ə

ldə  edilən  bilikləri  göstərir.  Həmin  biliklər  müəyyən  faktlar  və  onlar  arasındakı 



asılılıqlar  şəklində  ifadə  olunur.  nformasiya  nəzəriyyəsində  informasiyanın 

kəmiyyət (miqdar) baxımından təyinində də bu yanaşma əsas götürülmüşdür. 

Ə

gər  obyekt  və  ya  hadisə  haqqında  alınan  bilik  təkrarlanırsa,  o,  informasiya 



hesab  olunmur,  yəni  o,  informasiya  daşımır.  "Fakt"  sözü  "məlumat"  və  "xəbər" 

sözləri ilə eyni mənalıdır. Beləliklə, fakt (məlumat, xəbər) hər hansı obyekt və ya 

hadisənin  xassələrini  təyin  edir.  Deyilənlərdən  belə  nəticə  çıxarıla  bilər  ki,  bütün 

hallarda informasiya faktdır, fakt isə informasiya olmaya bilər (əgər o təkrarlanırsa 

və ya tədqiqatçı üçün əhəmiyyət kəsb etmirsə). 

nformatikada  fakt,  məlumat,  xəbər  terminləri  çox  vaxt  "verilənlər"  sözü  ilə 

ifadə  olunur.  "Verilənlər"  (ingiliscə  data)  texniki  vasitələrlə  (məsələn, 

kompüterlə)  saxlanması,  emal  edilməsi  və  ötürülməsi  üçün  formal  şəkildə  təsvir 

olunan  (kodlaşdırılan)  məlumatdır.  "Verilən"  termini  latınca  "datum"  (fakt) 

sözündən yaranmışdır. Lakin verilən bəzən konkret və ya real fakta uyğun gəlməyə 

bilər.  Verilənlər  bəzən  qeyri-dəqiq,  həqiqətdə  mövcud  olmayan  anlayışları  ifadə 

edə  bilər.  Odur  ki,  verilənlər  dedikdə  öyrənilən  obyektin,  hadisənin  və  ya  fikrin 

təsviri başa düşülür. 

Verilənlər  ümumi  halda  ad,  qiymət,  tip  və  struktur  xarakteristikaları  ilə  təyin 

olunurlar. 

Verilənin  adı  onun  mənasını  (semantikasını)  ifadə  edir,  məsələn,  çəki,  ölçü, 

rəng  və  s.  Verilənin  qiyməti  isə  əslində  verilənin  özünü  xarakterizə  edir,  çünki 

faktları  bir-birindən  ayırmaq  üçün  onları  qiymətləndirmək  lazımdır.  Təbii  dilin 

zənginliyi  verilənlərin  adları  ilə  qiymətlərinin  birlikdə  təsvirinə  imkan  verir. 

Məsələn,  "temperatur+30  dərəcədir"  ifadəsində  "+30"  verilənin  qiyməti, 

"temperatur dərəcə ilə" verilənin adıdır. 


        Verilənlərin        tip        xarakteristikasından        əsasən        proqramlaşdırmada 

istifadə olunur. Tipinə görə verilənləri 4 qrupa ayırırlar: hesabi (və ya rəqəm tipli), 

mətn (və ya simvol tipli), məntiqi və göstəriçi tipli verilənlər. Hesabi verilənlərdə 

qiymət rəqəmlərlə ifadə olunur (məsələn, "boyu 174 sm"). Mətn tipli verilənlərdə 

qiymət  sözlə  (simvollarla)  ifadə  olunur  (məsələn,  "qırmızı  rəngli").  Məntiqi 

verilənlərdə qiymət məntiqi kəmiyyətlə («yalan», «doğru») ifadə olunur (məsələn, 

"ikinin  tək  ədəd  olması  yalandır").  Göstərici  tipli  verilənlərdən  isə 

proqramlaşdırmada  yaddaş ünvanları ilə işləmək üçün istifadə olunur. Qeyd edək 

ki,  proqramlaşdırmada  verilənlər  həmçinin  say  sisteminə,  təsvir  formasına, 

uzunluğuna görə də xarakterizə edilir. 



 

5. Verilənlərin, informasiyanın və biliyin xassələri.  

Verlənlərin xassələri: Prezentativlik (təqdimatlılıq), Dəqiqlik, Gerçəklik.  

nformasiyanın xassələri: Aktuallıq, Məqamlılıq.  

Biliyin xassələri. Bilik predmet və ya konkret, konseptual və ya ümumiləşdiurici 

və  metabilik  şəklində  ola  bləndir.  Konkret  bilik  konkret  oblasta  aid 

informasiyadan  yaranır.  Konseptual  bilik  metodoloji  xarakterli  olur.  Metabilik 

bilik haqqında bilikdir. Məsələn, Mendeleyev cədvəli. 

Qısa izahatdan göründüyü kimi, "informasiya", "fakt" ("məlumat", "xəbər") və 

"verilənlər" anlayışları bir-birinə çox oxşar olsa da, onlar arasında müəyyən fərqlər 

var. Buna baxmayaraq, informatikada bu anlayışlar eyni məna kəsb edirlər, yəni bu 

terminlər  sinonim  kimi  qəbul  olunur.  Bunun  əsas  səbəbi  ondan  ibarətdir  ki, 

kompüterdə saxlanan, emal olunan və istifadəçiyə çatdırılan verilənlərin (faktların) 

informasiya  daşıyıb-daşımaması  məsələsi  istifadəçiyə  aiddir.  Beləliklə, 

informatikada ən çox işlədilən "informasiya" və "verilənlər" sözləri qarşılıqlı əvəz 

olunan anlayışlardır. 

 

6.  nformasiyanın mövcudolma formaları və adekvatlığı.  

nformasiya—xəbərin  məna  yüküdür.  Xəbər—ötürülən  məlumatdır.  Xəbər 

mənbədə  hasil  edilir,  ünvanda  istehlak  olunur.  Xəbər  mənbəyi  dedikdə,  özündən 

informasiya şüalandıra bilən obyekt nəzərdə tutulur. Xəbər ünvanı isə informasiya 

qəbul edə bilən obyektdir. 

Xəbər  simvol,  mətn  və  şəkil  formasında  ötürülə  bilir.  Simvol  forması—hərf, 

rəqəm, işarə və s.-dən ibarət ən sadə formadır. Buna görə də simvol forması yalnız 

sadə  siqnalların  ötürülməsində  istifadə  edilə  bilir.  Siqnal—elementar  xəbərdir. 

Мə

tn  forması  informasiyanın  nisbətən  mürəkkəb  təqdimat  formasıdır.  Мətn 



formasında  da  simvollardan  istifadə  edilir.  Lakin  burada  simvolların 

kombinasiyaları geniş tətbiq olunur. Bu isə mətn formasının geniş tətbiqinə imkan 

yaratmışdır.  Ən  mürəkkəb  forma  şəkilötürmə  formasıdır.  Çünki  bu  forma  həddən 

çox informasiya tutumludur.  nformasiyanın ən sadə və universal təqdimat forması 

2-lik  formadır.  Bu,  "hə"  və  "yox"  kimi  elementar  münasibət  bildiricilərinin 

yükləndiyi  1  və  0  rəqəmləridir.  1-elektrik  cərəyanı  var,  0-cərəyan  yoxdur—



deməkdir.  Faydalı  informasiya  yalnız  yaxşı  veriləndən  alınır.  Gerçəkliyin 

səviyyəsinə təsir edən xətanı yaradan amillər təyin edilə biləndirsə, verilən etibarlı 

hesab  edilir.  Yaxşı  verilən  dedikdə,  təqdimatlı,  dəqiq  və  etibarlı  verilən  nəzərdə 

tutulur. Veriləni informasiyaya çevirən emal prosesi adekvat və gerçəkdirsə, onda 

alınan informasiya da dəqiq və etibarlı sayılır. 

 

7.  qtisadi informasiya və onun növləri. 

qtisadi informasiya - çəmiyyətdə istehsal münasibətlərini xarakterizə edir. 

qtisadi informasiya iqtisadi sistemin (müəssisənin, nazirliyin, dövlətin və s.) 

ayrılmaz  tərkib  hissəsidir.  qtisadi  informasiya  dəqiq,  gerçək  və  operativ 

olmalıdır.  Dəqiqlik  bir  informasiyanın  bütün  istehlakçılar  tərəfindən  birmənalı 

dərk  edilməsi  yolu  ilə  təmin  edilir.  Gerçəklik  informasiyanın  elə  keyfiyyət 

səviyəsidir  ki,  bu  səviyyə  təmin  olunduqda  sistemin  səmərəli  fəaliyyətinə  xələl 

gəlmir.  Оperativlik  isə  konkret  şəraitdə  yüksək  aktuallıq  nümayişidir.  darəetmə 

funksiyaları  üzrə  iqtisadi  informasiya  plan-uçot,  normativ-arayış  və  hesabat-sta-

tistika  informasiyasına  ayrılır.  Yaranma  yeri  üzrə  informasiya  giriş  və  çıxış 

informasiyaya bölünür. 

 

8. Sistemin entropiyası anlayışı.  

Müəyyən  bir  α

α

α

α  sisteminin  qəbul  edilmiş  qeyri-müəyyənlik  ölçüsü    H(α



α

α

α)  ilə 



işarə  olunan  entropiyadır.Hər  hansı  β

β

β



β  məlumatı  alındıqda  sistemin  entropiyası 

H

β

β



β

β

(α

α

α

α) olur.Aydındır ki, H(α



α

α

α)>



>

>

>H



β

β

β



β


Каталог: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə