03-mavzu. Agrosanoat majmuasining moxiyaTI, tarkibi va vazifalari



Yüklə 42,47 Kb.
səhifə1/2
tarix23.03.2023
ölçüsü42,47 Kb.
#89192
  1   2
3 MAVZU AGROSANOAT MAJMUASINING MOXIYaTI, TARKIBI VA VAZIFALARI

03-MAVZU.AGROSANOAT MAJMUASINING MOXIYaTI, TARKIBI VA VAZIFALARI


Reja:

  1. Agrosanoat majmuasining maqsadi, vazifalari va tarkibi.

  2. Agrosanoat majmuasi tarmoqmlarining uzaro ishlab chiqarish munosabatlari.

  3. Agrosanoat majmuasini mamlakatni oziq-ovqat xafsiziligini ta’minlashdagi o’rni.

  4. O’zbekiston Respublikasi agrosanoat majmuasini boshqarish tizimi.

Agrosanoat majmuasi - bu qishloq xo’jaligi maxsulotlarini yetishtiruvchi, qishloq xo’jaligini ishlab chiqarish vositalari bilan ta’minlovchi, qishloq xo’jaligini rivojlantirish maqsadida ishlab chiqarishga xizmat kiluvchi va qishloq xo’jalik maxsulotlarini saklash, qayta ishlash, iste’molchiga yetkazib byerish bilan bog’lik bo’lgan iktisodiyot tarmoqlari majmuasidir.
Agrosanoat majmuasining maqsadli faoliyati minimal xarajatlar xisobiga mamlakat axolisini oziq-ovqat maxsulotlari va sanoatni xom-ashyo bilan tularok kondirishga karatilgan.
Respublikada agrosanoat majmuasiga kiruvchi barcha tarmoqlarni rivojlantirish bilan bog’lik bo’lgan chora-tadbirlar ishlab chikilib, xayotga bosqichma-bosqich joriy etilmokda.
Respublika agrosanoat majmuasida:

  • agrosanoat majmuasi tarkibiga kiruvchi barcha tarmoqlarning tashqiliy, texnologik, texnikaviy, iktisodiy va ijtimoiy bog’lanishini ta’minlash;

  • majmua tarkibidagi korxonalarning faoliyat yunalishlarini e’tiborga olgan xolda ularni maqsadga muvofik okilona joylashtirish;

  • majmua tarkibidagi korxonalarning ixtisoslashuvi va integratsiyalashuvini ta’minlash;

  • majmua tarkibidagi korxonalarni zamonaviy texnikalar bilan jixozlash, ilg’ortexnologiyalarni joriy etish;

  • agrosanoat majmuasi tarkibidagi korxonalar ixtiyoridagi barcha resurslardan (tabiiy, kapital, Mehnat) tadbirkorlik bilan okilona foydalanib, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, mexanizatsiyalashtirish, elektrlashtirish va kimyolashtirish;

  • agrosanoat majmuasi tarkibidagi korxonalar urtasida ularning maxsulotlarini uzaro samarali ayriboshlanishini ta’minlaydigan narxlarni belgilash;

  • majmuada faoliyat ko’rsatayotgan raxbar, ishchi va xizmatchilarning malakalarini oshirish, ular Mehnatlarining mikdoriga, pirovard natijasiga kura 0 ragbatlantirilishini ta’minlash borasida katta ishlarni amalga oshirish.

Yerkin bozor iktisodiyotiga bosqichma-bosqich o’tish ta’minlanayotgan yillarda mamlakat axolisining urtacha soni bir yilda 450-500 ming nafarga yoki 1,48 foizga usmokda. SHu bilan birga sanoat korxonalari soni va ishlab chiqarish kuvvatlari xam yil sayin oshib bormokda. Bu xolat respublikada xomashyo, oziq-ovqat maxsulotlari va xalk iste’moli mollarini ishlab chiqarishni rivojlantirilishini taqozo etmoqda. Bu muammolarni yechish uchun eng avvalo qishloq xo’jalik ishlab chiqarishi va u bilan uzviy bog’lik bo’lgan xizmat ko’rsatish xamda qayta ishlash tarmoqlarining mutanosib ravishda rivojlanishini ta’minlashga yerishish, sungra tayyor oziq-ovqat maxsulotlarini ishlab chikaruvchi va ularni iste’molchilarga yetkazuvchi tarmoqlarning tashqiliy, texnikaviy, texnologik, iktisodiy va ijtimoiy bog’lanishini ta’minlash lozim.
Agrosanoat majmuasining asosiy maqsadi:
-agrosanoat majmuasi korxonalarini intensiv rivojlantirish va shu asosda pirovard maxsulot ishlab chiqarishni ustirish;
-barcha tarmoq va korxonalarda mavjud resurslar potentsialidan samarali foydalanish asosida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish;
оtashqi savdo oborotining xajmini oshirish, tarkibini kengaytirish;
-mamlakatning oziq-ovqat muammosini xal kilish va ozik-ovkatga bo’lgan iste’molni ilmiy asoslangan me’yorlarga yakinlashtirish;
-axolini qishloq xo’jalik xomashyosidan tayyorlanadigan oziq-ovqat bo’lmagan tovarlarga bo’lgan talabini kondirishdan iborat.
Agrosanoat majmuasining maqsad xamda vazifalaridan kelib chikkan xolda uning tarkibi quyidagi 4 ta bo’g’indan iborat:

1-bo’g’in - agrosanoat majmuasi tarkibidagi korxonalar uchun ishlab chiqarish vositalarini ishlab chikaruvchi qishloq xo’jaligi mashinasozlik, traktorsozlik sanoati; kimyo sanoati; neft maxsulotlari sanoati, mikrobiologiya sanoati; oziq-ovqat mashinasozlik, stanoksozlik sanoati; kurilish matyeriallari sanoati va boshqalardan iborat bo’lib , bu sanoat korxonalarining asosiy maqsadi - agrosanoat majmuasi tarkibidagi, xususan, qishloq xo’jaligi va unga irrigatsiya-melioratsiya, texnika ta’minoti va ta’mirlash, kimyolashtirish, zoovetyerinariya, elektrlashtirish xizmatlarini ko’rsatuvchi xamda qishloq xo’jalik maxsulotlarini qayta ishlovchi paxta tozalash sanoati, don maxsulotlari, meva, sabzavot, uzum sanoati, gusht-sut sanoati, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalarini va nixoyat, tayyor maxsulotlarni yetkazib byerishda zarur bo’lgan ishlab chiqarish vositalari (mashina, traktor, stanok, kimyoviy vositalar, yokilgilar, ozuqa moddalari) bilan ta’minlash orkali ishlab chiqarishda muhim ahamiyatga ega bo’lgan xo’jalik va korxonalarning moddiy-texnika bazasini barpo etishga ulkan xissa kushish. Qishloq xo’jaligi moddiy-texnika bazasining talab darajasida shakllantirilishi natijasida ishlab chiqarish jarayonlari avtomatlashtirilib, mexanizatsiyalashtirilib, elektrlashtirilib, jonli Mehnat sarfi kiskarib, Mehnat unumdorligining kutarilishi ta’minlanadi. Ular shu tarmoqlardagi Mehnat jarayonining uzgarishiga ta’sir etadi, ya’ni oddiy Mehnat industrlashgan Mehnatga aylanib boradi. Agrosanoat majmuasining bu bo’g’ini tarkibidagi tarmoqlarda minglab korxonalar faoliyat ko’rsatib, jami ichki maxsulotning 65-70 foizi yaratilmokda.


2-bo’g’in - agrosanoat majmuasining asosiy tarmogi xisoblanib qishloq xo’jaligidan tashqil topadi. Qishloq xo’jaligining dexkonchilik xamda chorvachilik tarmoqlarida sanoat tarmoqlari uchun xom-ashyo (paxta, don, kanop, zigir, kand lavlagi, jun, tyeri, kunjut, uzum), axoli iste’moli uchun esa ozik ovkat maxsulotlari( gusht, sut, sabzavot, poliz, meva, kartoshka maxsulotlari) yetishtiriladi.
Qishloq xo’jaligi agrosanoat majmuasining asosiy, ya’ni markaziy tarmogi xisoblanadi. Uning barqaror rivojlanishi ishlab chiqarish vositalarini ishlab chikaruvchi, qishloq xo’jaligiga xizmat ko’rsatuvchi, yetishtirilgan qishloq xo’jalik maxsulotlarini qayta ishlovchi, saklovchi xamda iste’molchilarga yetkazib byeruvchi barcha tarmoqlar faoliyatiga bog’lik. Ular qishloq xo’jalik korxonalarini barcha turdagi texnikalar, kimyoviy vositalar, yokilgi, kurilish matyeriallari, stanoklar bilan uz vaktida ta’minlab, mavjud qishloq xo’jalik texnikalarini arzon va sifatli ta’mirlab, tarmoqning rivojlanishini ta’minlaydigan xizmatlarni ko’rsatib, unda yetishtirilgan maxsulotlarni yigib-tyerib, qayta ishlab, iste’molchilarga sifatli xolda yetkazib byersalar, qishloq xo’jaligining rivojlanishiga katta xissa kushgan bo’ladilar. Qishloq xo’jaligining rivojlanishi natijasida majmua tarkibidagi tarmoqlarning xam kengayishi ta’minlanadi, ya’ni ishlab chiqarish vositalariga bo’lgan talab ortadi. Bu talabni kondirish uchun sanoat tarmoqlari intensiv faoliyat ko’rsatish bilan ishlab chiqarish xajmining kengayishga xam yerishiladi. Tarmoqda qishloq xo’jalik maxsulotlari xajmining barqaror ravishda usishi ularni qayta ishlovchi tarmoqlar samarali faoliyat ko’rsatishini talab etadi. Demak, agrosanoat majmuasi tarkibidagi barcha tarmoqlar qishloq xo’jaligi bilan bevosita bog’lik. SHu sababli respublika qishloq xo’jaligini maqsadga muvofik tashqil etish va zamon talabi asosida boshqarishga aloxida e’tibor byerilmokda.
3-bo’g’in. Qishloq xo’jaligi maxsulotlarini qayta ishlovchi, saklovchi va iste’molchilarga yetkazib byeruvchi tarmoqlar, jumladan, paxta tozalash, don, kanop, kand lavlagi, gusht va sut, tamaki, sabzavot va poliz maxsulotlari, meva, uzumni qayta ishlash, yengil va boshqa sanoat tarmoqlari; bozor talabini e’tiborga olgan xolda tayyor maxsulotlarni ulgurji va chakana xolda yetkazib byeradigan savdo tarmoqlari kiradi. Qishloq xo’jaligi maxsulotlarini ishlab chiqarish xajmining ko’payishi mos ravishda pirovard maxsulotni tayyorlash, saklash, tashish, qayta ishlash va sotish buyicha tarmoqlarni rivojlantirishni talab kiladi, bu esa agrosanoat majmuasining 3- bo’g’inining rivojlanishi orkali amalga oshiriladi.
4-bo’g’in. Qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishini tashqil etish xamda uning rivojlanishiga xizmat ko’rsatadigan tarmoqlar, ya’ni qishloq xo’jaligi infratuzilmasi bo’lib, bu soxalarga:

  • ekinlarni, chorva xayvonlarini suv bilan ta’minlaydigan, yyerlarning meliorativ xolatini yaxshilanishini ta’min etuvchi chora-tadbirlar tizimini amalga oshiradigan suv xo’jaligi tarmogi;

  • qishloq xo’jaligida foydalanilayotgan barcha texnikalarga servis xizmati ko’rsatadigan tarmoq;

  • tarmoqda yirik bino-inshootlarni kuruvchi va mavjudlarini ta’mirlovchi tarmoq;

  • tarmoqka zoovetyerinariya xizmati, shuningdek, xashoratlarga, zararkunandalarga, begona utlarga karshi kurashish maqsadida kimyoviy xizmat ko’rsatadigan tarmoq;

  • qishloq xo’jaligini yokilgi va yog’lovchi matyeriallar xamda elektroenyergiya bilan ta’minlaydigan tarmoqlar va shu kabi ko’plab tarmoq va soxalar kiradi.

Bu tarmoqlar qishloq xo’jaligiga barcha turdagi ish va xizmatlarni uz vaktida, sifatli ko’rsatishlari natijasida turli xildagi qishloq xo’jalik maxsulotlarini yetishtirishda katta xissa kushadilar. Texnikalarni ta’mirlab, ekinlar ekiladigan maydonlarni agrotexnik muddatlarda sifatli xaydab, ekishga tayyorlab, ekib, unib chikkan o’simliklarga ishlov byerib, yetishtirilgan xosilni belgilangan muddatlarda sifatli yigib olish natijasida qishloq xo’jalik maxsulotlarining mikdorini oshirishga, ularning sifatini yaxshilashga agrosanoat majmuasi tarkibiga kiruvchi bu bo’g’in korxonalari bevosita katta ta’sir ko’rsatadilar. Qishloq xo’jaligi korxonalarining maxsulotlarini okilona, uz vaktida iste’molchiga yetkazib byerish natijasida esa qishloq xo’jalik korxonalari foyda mikdorini ko’paytirishga yerishishlari mumkin.
Bu tarmoq tarkibidagi korxonalar qishloq xo’jaligiga xizmat ko’rsatish natijasida uz ixtiyoridagi zamonaviy texnologiyalar va innovatsiyaviy yutuklar natijasida qishloq xo’jaligida olib boriladigan barcha turdagi ish va xizmatlarni mexanizatsiyalashtirilishini, avtomatlashtirilishini, elektrlashtirilishini xamda kimyolash-tirilishini ta’minlab, jonli Mehnat sarfini kamaytirish evaziga Mehnat unumdorligini oshishiga, sarf xarajatlarning kamayishi xisobiga ishlab chiqarish samaradorligining oshishiga sabab bo’ladi.
Agrosanoat majmuasi tarkibidagi bu bo’g’in tarmoqlarining asosiy maqsadi - qishloq xo’jaligi korxonalariga barcha turdagi xizmatlarni, ishlarni muddatida, sifatli bajarishdir.
Respublika agrosanoat majmuasini barqaror rivojlantirishda mamlakatda mavjud bo’lgan iktisodiy xamda ijtimoiy infratuzilmalar ulkan ahamiyatga ega. Ular agrosanoat majmuasi tarkibidagi barcha tarmoqlarning rivojlanishini ta’minlash maqsadida bank, sugurta, investitsiya, solik, lizing, soglikni saklash, ta’lim-tarbiya, ma’naviy, madaniy, san’at, kommunal xizmatlarni amalga oshiradilar. SHuning uchun barcha majmualar urtasidagi munosabatlar uzaro manfaatli xolda amalga oshirilgani ma’kul.
Yerkin bozor iktisodiyotiga bosqichma-bosqich o’tish ta’minlanayotgan yillarda mamlakat axolisi urtacha bir yilda 1,48 foizga usmokda. SHu bilan birga sanoat korxonalari soni va ishlab chiqarish kuvvatlari xam yil sayin oshib bormokda. Bu xolat respublikada xomashyo, oziq-ovqat maxsulotlari va xalk iste’moli mollarini ishlab chiqarishni rivojlantirilishini taqozo etmoqda. Bu muammolarni yechish uchun eng avvalo qishloq xo’jalik ishlab chiqarishi va u bilan uzviy bog’lik bo’lgan xizmat ko’rsatish xamda qayta ishlash tarmoqlarining mutanosib ravishda rivojlanishini ta’minlashga yerishish, sungra tayyor oziq-ovqat maxsulotlarini ishlab chikaruvchi va ularni iste’molchilarga yetkazuvchi tarmoqlarning tashqiliy, texnikaviy, texnologik, iktisodiy va ijtimoiy bog’lanishini ta’minlash lozim.
Qishloq xo’jaligini barqaror ravishda rivojlantirish va samaradorligini yuksaltirish uchun uni yangi qishloq xo’jalik mashinalari, texnikalari, transport va kimyoviy vositalar, minyeral ugitlar, yokilgi xamda yog’lovchi matyeriallar, kurilish matyeriallari, ozuqa moddalari bilan tulik va mutanosib ravishda ta’minlab, mustaxkam moddiy-texnika bazasini barpo etish kyerak. Demak, qishloq xo’jaligining kelajakdagi rivoji dastavval uning uchun zarur bo’lgan ishlab chiqarish vositalari ishlab chikaruvchi sanoat tarmoqlari faoliyatiga bevosita, shuningdek, agrar soxaning ravnaki unga xizmat ko’rsatuvchi, ya’ni qishloq xo’jaligi korxonalarini ishlab chiqarish vositalari bilan ta’minlovchi, tarmoqdagi mashina-traktor va boshqa texnikalarni ta’mirlovchi, xo’jalik ob’ektlarini kuruvchi, irrigatsiya-melioratsiya va kimyoviy, transport xizmatlarini bajaruvchi tarmoqlar faoliyatiga xam bog’likdir.
Agrosanoat majmuasi qishloq xo’jaligining yagona takror ishlab chiqarish jarayoniga birlashgan aralash tarmoqlar majmuasi va ular urtasidagi munosabatlarning sifat jixatdan yangi darajadagi kurinishidir.
Qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishining samaradorligi tarmoqda yetishtirilgan xom - ashyolar bilan axolining barcha talablarini tulik va sifatli kondira oladigan ozik- ovkat, gazlama, kiyim-bosh, oyok kiyim va boshqa maxsulotlar ishlab chikaruvchi sanoat tarmoqlarining serkirrali faoliyatiga xam bog’lik.
Agrosanoat majmuasining shakllanish asosi qishloq xo’jaligi va sanoat tarmoqlarining integratsiyasi natijasi xisoblanadi.
Agrosanoat majmuasi tarmoqlarining uzaro ishlab chiqarish munosabatlari qishloq xo’jaligi, unga ishlab chiqarish vositalari yetkazib byeradigan, xizmat kiladigan va uning maxsulotini iste’molchiga yetkazib berish bilan shugullanadigan barcha tarmoqlarning iktisodiy -ijtimoiy alokalaridan iborat.
Agrosanoat integratsiyasi ijtimoiy Mehnat taksimotining chukurlashuvi, ishlab chiqarish kuchlarini rivojlanishi natijasida sodir bo’ladi. Qishloq xo’jaligining tarmoqlararo mustaxkam alokasi xam shu asosda o’rnatiladi. Ana shundan, ishlab chiqarish

  • texnikaviy, agrokimyo xizmati, meliorativ ishlar, vetyerinariya xizmati kabi tarmoq va korxonalarning vazifalari kelib chikadi.

Qishloq xo’jaligini agrosanoat majmuasining boshqa tarmoqlari bilan maxsulotni sotish va qayta ishlash soxasidagi alokalari yanada kuchayadi.
Ko’p tarmoqli ishlab chiqarish tizimining samarali faoliyati resurslar ta’minotiga, ular kulamining kengayishiga, maxsulot ishlab chiqarish xajmi buyicha tarmoqlarning moslashuviga, pirovard natijani maqsad kilib kuygan agrosanoat majmuasi tarmoq-larining faoliyatiga bog’lik..
Agrosanoat majmuasi tarkibidagi karxonalarda ishlab chikariladigan xar bir oralik maxsulotni ishlab chiqarish xajmi, shu maxsulotni iste’mol kiluvchi korxona va tashqilotlarning talabi bilan aniklanadi, bu bilan butun bir majmuani rivojlan- tirishning zaruriy mutanosibligi va bir tekisligi ta’minlanadi.
Ishlab chiqarish vositalarini ishlab chikaruvchi tarmoqlar, uz maxsulotlarini qishloq xo’jaligiga va qayta ishlovchi korxonalarga yetkazib byeradilar. Ularning e’tibori nafakat majmuaning xar bir bo’g’inining talabini kondirishga, balki ularning agrosanoat ishlab chiqarishining bosqichlari buyicha nisbatlarining optimalligini ta’minlashga xam karatilgandir. Aks xolda, agrosanoat majmui rivojlanishida qishloq xo’jaligi maxsulotlarini tashish, saklash va iste’molchiga yetkazib byerish jarayonida katta yukotishlarga olib keluvchi nomutanosiblik kelib chikar edi.
Qishloq xo’jaligi maxsulotini tayyorlashni, saklashni va qayta ishlashni amalga oshiruvchi agrosanoat majmui uchinchi bo’g’inining tarmoqlarini moddiy- texnika bazasini takomillashtirilishi talab etiladi. Ishlab chiqarish vositalarini yetkazuvchi tarmoqlar dexkonchilik va chorvachilik bilan tarmoqlararo alokalarda optimal nisbatga rioya kilishlari zarur.
Agrosanoat majmuasi tarmoqlari urtasidagi iktisodiy alokalar maxsulot va xizmatlarga ob’ektiv o’rnatiladigan baxolarning optimal darajasi yordamida amalga oshiriladi. Sanoat va qishloq xo’jaligi maxsulotlari baxolari urtasidagi fark natijasida me’yoriy iktisodiy alokalar va ishlab chiqarish xajmining usishi va pirovard maxsulotni sotish kiyinlashadi.
Agrosanoat ishlab chiqarishida tarmoqlar va ular tarkibidagi korxonalarning uzaro alokadorligi:
-agrosanoat majmuasining barcha bo’g’inlari tarkibidagi korxonalar uchun ishlab chiqarish vositalarini ishlab chiqarish;
-qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishi;
-qishloq xo’jaligi xom-ashyosidan tayyorlanadigan iste’mol buyumlarini ishlab chiqarish;
-tezkor ishlab chiqarishning barcha bosqichlariga ishlab chiqarish-texnikaviy va texnologik xizmat ko’rsatish;
-pirovard maxsulotni sotish bilan belgilanadi:
U yoki bu tarmoqni agrosanoat majmuiga tegishliligini aniklash ancha murakkab masala bo’lib, sanoatning ayrim tarmoqlari qishloq xo’jaligi yunalishida faoliyat ko’rsatadi. Ko’pchiligi esa qishloq xo’jaligi uchun kisman maxsulot ishlab chikaradi. Agrosanoat majmuini yagona bir tizim shaklida xaraktyerlab shuni ta’kidlash lozimki, qishloq xo’jaligi sanoat, kurilish, transport, savdo va xalk xo’jaligining boshqa tarmoqlari bilan doimo mustaxkam alokada bo’lib kelgan.
Respublika fukarolarining tayyor oziq-ovqat va nooziq-ovqat maxsulotlariga bo’lgan talabini tulik kondirilishi barcha tarmoqlarga turli xildagi ishlab chiqarish vositalarini ishlab chikaradigan sanoat tarmoqlari, qishloq xo’jaligi, unga xizmat ko’rsatuvchi, qishloq xo’jalik maxsulotlarini qayta ishlab, tayyor maxsulot darajasiga yetkazuvchi va ularni iste’molchilarga yetkazib byeruvchi barcha tarmoqlarning texnikaviy, texnologik, iktisodiy xamda ijtimoiy bog’lanishini ob’ektiv xolda taqozo etadi. SHuning uchun ular maqsadga muvofik ravishda joylashtirilib, ixtisoslashtirilib, xalk xo’jaligi mikyosida Mehnat taksimotini amalga oshirilishini ta’minlashlari zarur. Tarmoqlar yagona maqsad yo’lida uzaro bog’lanishlari natijasida respublika agrosanoat majmuasi shakllanadi.
Mamlakat agrosanoat majmuasining asosiy maqsadi - axolini sifatli oziq-ovqat va xalk iste’moli tovarlari bilan talab darajasida ta’minlashdir. Bu muammo ulkan siyosiy, iktisodiy va ijtimoiy ahamiyatga ega bo’lib, uning talab darajasida xal etilishi axolining turmush darajasini yuksaltiradi, farovon yashashini ta’minlaydi.
Oziq-ovqat xavfsizligi mamlakatni mavjud saloxiyatlar, resurslar bilan ta’minlash va axolini ichki va tashqi sharoitlarga bog’lik bo’lmagan xolda, ilmiy jixatdan asoslangan tibbiy me’yorlar darajasida oziq-ovqat maxsulotlari bilan ta’minlashni kafolatlashdir.
Oziq-ovqat bilan uzini-uzi ta’minlash - bu davlatning ichki extiyojini ozik- ovkatning barcha turlari xamda aloxida maxsulot turlari bilan ta’minlash, koplash kobiliyatidir.
Oziq-ovqat xavfidan keladigan iktisodiy zarar bevosita va bilvosita yukotishlardan iborat bo’lib, u quyidagilar bilan bog’lik:
-ta’minlovchi tarmoqlar va agrosanoat majmuasi tarmoqlari faoliyatlarining buzilishi;
-oziq-ovqat maxsulotlari baxolarining oshishi buyicha import tulovlari;
-Mehnatga yarokli axolining kamayishi xisobiga Mehnatning iktisodiy samaradorligining pasayishi;
-oziq-ovqat karamliligi va oziq-ovqat mustakilligi.
Mamlakatda oziq-ovqat karamliligi shunday xolatda vujudga keladiki, unda jamiyat uzining oziq-ovqat xavfsizligini uzi mustakil xal kilish kobiliyatiga ega bo’lmaydi. U qishloq xo’jaligi, sanoat va transport kabi tarmoqlar majmuining buzilishiga, shuningdek zaruriy oziq-ovqat maxsulotlari importiga mamlakat iktisodiyotining tulov kobiliyatining yukligi asosiy sabab bo’ladi. Oziq-ovqat karamliligining paydo bo’lishi uchun asosiy sharoit davlatning xususiy ishlab chikaruvchilarni kullab kuvvatlamasligi va oziq-ovqat maxsulotlari importining xaddan tashkari ko’payib ketishida ifodalanadi.
Oziq-ovqat mustakilligi bu axolini o’rnatilgan ovkatlanish me’yorlari buyicha ozik-ovkatlar bilan ta’minlash uchun enyergiya, yyer resurslari, qishloq xo’jaligi mashinalari, moddiy resurslarning strategik zaxiralarining mavjudligidir. Uni amalga oshirish uchun agrosanoat majmuasi axolining asosiy oziq-ovqat maxsulotlari turlariga bo’lgan talabini zaruriy mikdorda va assortimentda mustakil ishlab chiqarish, saklash, qayta ishlash va ta’minlashga kodir bo’lishi kyerak.
Axolini oziq-ovqat maxsulotlari bilan ta’minlanishi davlatning oziq-ovqat xavfsizligiga xam bog’lik. CHunki mamlakat mikyosida oziq-ovqat maxsulotlari ishlab chiqarish xajmi unga bo’lgan mamlakat extiyojini tashqi omillarga (xorijiy davlatlarga) bog’lanmagan xolda ta’minlashi lozim.
Bozor iktisodiyoti sharoitida barcha turdagi yerkin munosabatlarning huquqiy asosi yaratilishi zarur. SHuning uchun xam respublikamizda bu masalaga aloxida e’tibor byerilmokda. Bunga mamlakat Oliy Majlisi tomonidan konunlar bosqichma-bosqich qabul etilayotganligi yakkol dalil bo’ladi. Ularga agrosanoat majmuasi tarkibidagi barcha xo’jaliklar rioya etishlari lozim. SHuning uchun ulardagi raxbar va mutaxassislar barcha konunlarning mazmunini xamda ularni amalga oshirish yo’llarini yaxshi bilishlari kyerak.
Respublikada agrosanoat majmuasini boshqarishdan maqsad uni samarali rivojlantirish, xar bir soxa, tarmoq va ishlab chiqarish xodimlariga me’yoriy sharoitlarni ta’minlash, zaruriy shart-sharoitlarni yaratish va mamlakatning ozik ovkat xavfsizligini ta’minlashdan iboratdir. Bu Mehnat, moddiy resurslaridan foydalanishni yaxshilash, ishlab chiqarishdagi shikastlanishlarni, xodimlar kasallanishini kamaytirish bilan xaraktyerlanadi. Agrosanoat majmuiga kiruvchi korxona va tashqilotlarda ijtimoiy-madaniy ob’ektlarni kurish, ishlash va dam olishga ijtimoiy sharoitni yaxshilash, kadrlarni takror ishlab chiqarish uchun imkoniyatlarni yaratish xozirgi dolzarb masalalardan xisoblanadi.
O’zbekiston Respublikasi agrosanoat majmuining rakobatbardoshligi va samaradorligini oshirish muammosi strategik ahamiyatga ega bo’lib, uni fakat ilmiy asosda yechish mumkin. Rakobat strategiyalari kontseptsiyasi ilmiy ishlab chikilmasa, shuningdek davlat tomonidan ijtimoiy yordam ko’rsatilmasa, agrar sektorda maxsulotni takror ishlab chiqarish jarayoni sust kechadi va mukarrar tarzda rakobatbardoshlik va ozik- ovkat xavfsizligining yukolishi, agrosanoat majmui maxsulotlari narxlarining nomutanosibligi kabi salbiy okibatlarga sabab bo’ladi.
Agrosanoat majmuasini rivojlantirish uchun davlat yordamini oshirish, yangi texnologiyalar va texnikani joriy etish, xarajatlarni kamaytirish, Mehnatga xak tulash darajasini oshirish, ichki narxlar va jaxon narxlari urtasidagi tafovutni kamaytirish borasida mamlakatimizda katta ishlar kilinmokda.
Agrosanoat majmuasining rivojlanishi, ular tarkibidagi korxonalarning ko’payishi, bir kancha masalalarning ijobiy xal etilishini ta’minlaydi:

  • qishloq xududlarida ishga yarokli kishilarni ish bilan ta’minlash;

  • tayyor bozorbop maxsulotlarni ko’prok ishlab chiqarish;

  • chikimsiz texnologiyalarni joriy etish;

  • xo’jaliklarning pul tushumlarini ko’paytirish;

  • qishloq xo’jaligi maxsulotlarining nobudgarchiligining kamaytirish.

  • qishloq axolisi turmushining kutarilishi va boshqalar.

Agrosanoat majmuasi tuzilmalarining ustunligini ta’minlashning strategik jixatdan muhim manbalaridan biri bu innovatsion takror ishlab chiqarishdir. U xozirgi zamon strategik tadbirkorligining uzagini tashqil etadi.
Agrosanoat majmuasi bozorining xakikiy bo’lishi, xaridorlar va sotuvchilar uchun foydali innovatsion tovarlar xamda ularga bo’lgan talabni uz ichiga olishi uchun bozor kuchlari shakllanishiga shart-sharoit yaratish va ularning rakobatini institutsional ta’minlash lozim.
Respublika xukumatining eng muhim vazifalaridan biri axolining iste’mol tovarlariga nisbatan usib borayotgan talabini kondirishdir. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2009 yil 27 yanvardagi “2009 yilda sanoat koopyeratsiyasi asosida tayyor maxsulotlar, butlovchi kismlar va matyeriallarni ishlab chiqarishni maxalliylashtirish dasturi to’g’risida”gi 1048-son qaroriga muvofik qishloq va suv xo’jaligi tizimidagi korxonalar uz faoliyatlarini kundan - kunga kengaytirmokdalar. Axolini oziq-ovqat xamda nooziq-ovqat maxsulotlari bilan tulik ta’minlanishi natijasida ularning farovon xayot kechirishlari uchun asos yaratiladi. Bu muammoni agrosanoat majmuasi xal etadi. Agrosanoat majmuasida barcha tarmoqlar uzaro integratsiyalashuvi xamda ixtisoslashishi natijasida axolining ikki xil extiyojini kondiradigan maxsulotlar ishlab chikarilib, iste’molchilarga yetkazib byerilishi zarur. Bo’lar:
-birinchisi oziq-ovqat maxsulotlari ishlab chiqarish. U oziq-ovqat maxsulotlari majmuasini tashqil etadi. Unga non va non maxsulotlari, kandolat, shakar, gusht va gusht maxsulotlari, choy, uzum vinosi, kon’yak, arok, turli xildagi konsyervalar va boshqa maxsulotlar kiradi. Bu oziq-ovqat maxsulotlari inson organizmi uchun zarur moddalarni byerib, uning soglom usishini ta’minlaydi.
-ikkinchisi agrosanoat majmuasi axoli uchun xayot kechirish jarayonida foydalaniladigan tovarlarni ishlab chikaradi. U xalk iste’moli mollari majmuasini tashqil etadi. Unda oyok kiyimi, kiyim-bosh, gazlamalar, sanoat spirti, texnika yog’lari va boshqa maxsulotlar ishlab chikariladi. Majmua rivojlanishi bilan axolining yashash sharoiti uzgaradi. Bu yyerda axolining zarur bo’lgan boshqa buyumlar, vositalar, shuningdek, uy-joy bilan ta’minlanishi, unga turli xildagi xizmatlar ko’rsatilishi va boshqalar xam e’tiborga olinishi kyerak.

Yüklə 42,47 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin