1. Ayrı-ayrı enerji məhsullarının (əmtəələrin) balanslarının tərtibinə dair Müqəddimə



Yüklə 3.21 Mb.
səhifə9/29
tarix23.06.2017
ölçüsü3.21 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   29

15-ci sətir “Statisik fərq”. Dizel yanacağının son istehlak üçün yararlı (12-ci sətir) miqdarından onun qeyri-enerji (sət.13) və enerji (sət.14) məqsədli son istehlakının cəmi çıxıldıqdan sonra yaranan fərqdir. Statistik fərqin qiyməti mənfi işarə ilə də ola bilər. “Statistik fərq” sətrinin məlumatları balans məlumatlarının keyfiyyətini qiymətləndirməyə imkan verən əsas meyardır. Belə ki, enerji daşıyıcıları arasında dizel yanacağı böyük paya malik olduğundan statistik fərqin 1%-dək olmasına yol verilir.

Dizel yanacağı (qazoyl) üzrə əmtəə balansının maketi

min ton

A X I N L A R

Sətrin

№-si


Dizel yanacağı (qazoyl)

A

B

C

1

Təchizatın mənbə-ləri sektoru

İlkin enerji məhsullarının istehsalı

1



İdxal

2

 

İxrac (rəqəm « – » işarəsi ilə qeyd edilir)

3

 

Beynəlxalq reyslər üzrə üzən gəmilərin yanacaq çənlərinə yanacaq doldurulmuşdur (« – » ilə)

4




Ehtiyatların (qalıqların) dəyişməsi

5

 

Ü M U M İ D A X İ L İ İ S T E H L A K (1-5-ci sətir. cəmi)

6

 

Transformasiya (çevirmə) sektoru

Transformasiya sektorunun məsrəfləri

7

 

İctimai ehtiyacların ödənilməsi üçün fəaliyyət göstərən istilik elektrik stansiyaları

7.1

X

Müəssisələrin daxili ehtiyaclarının ödənilməsinə xidmət edən istilik elektrik stansiyaları (generatorlar daxil olmaqla)

7.2

X

Domna sobaları

7.3

X

Qaz emalı zavodları

7.4

X

Neft emalı zavodları

7.5

X

İstilik mərkəzləri (qazanxanalar)

7.6

X

Transformasiya sektorunun buraxılışı

8

 

İctimai ehtiyacların ödənilməsi üçün fəaliyyət göstərən istilik elektrik stansiyaları

8.1

X

Müəssisələrin daxili ehtiyaclarının ödənilməsinə xidmət edən istilik elektrik stansiyaları (generatorlar daxil olmaqla)

8.2

X

Domna sobaları

8.3

X

Qaz emalı zavodları

8.4

X

Neft emalı zavodları

8.5




İstilik mərkəzləri (qazanxanalar)

8.6

X

Enerji məhsullarının məhsullararası yerdəyişmələri, qayıtmalar

9

 

Məhsullararası yerdəyişmələr

9.1




Məhsulların yerdəyişmələri 

9.2




Neft-kimya sənayesindən enerji məhsulu qayıtmışdır

9.3

 

Daxili və xüsusi istehlak, itkilər

Energetika sektorunun daxili istehlakı və xüsusi sərfiyyatı

10

 

Neft-qaz çıxarma müəssisələri

10.1



Neft və qaz emalı zavodları

10.2




Elektrik stansiyaları

10.3

X

Bölüşdürmə zamanı itkilər və digər itkilər

11

 X

SON İSTEHLAK ÜÇÜN YARARLIDIR (sət.13 + sət.14)

12

 

S O N İ S T E H L A K S E K T O R U

Qeyri-enerji məqsədli son istehlak

13

 

Kimya sənayesi

13.1




Sənayenin digər sahələri

13.2




Nəqliyyat

13.3




Enerji məqsədli son istehlak

14

 

Sənaye (14.01 – 14.11-ci sətirlərinin cəmi)

14.1

 

Qara metallurgiya

14.01




Əlvan metallurgiya

14.02




Kimya sənayesi (rezin, plastik kütlə məmulatları istehsalı daxil olmaqla)

14.03




Digər qeyri-metal mineral maddələrin istehsalı

14.04




Mədənçıxarma sənayesi

14.05




Qida məhsullarının istehsalı

14.06




Toxuculuq, tikiş sənayesi, dəri, dəridən məmulatlar və ayaqqabı sənayesi

14.07




Oduncaqların emalı və ağac məmulatı istehsalı

14.08




Sellüloz-kağız sənayesi, nəşriyyat işi

14.09




Maşın, avadanlıq, nəqliyyat vasitələri istehsalı

14.1




Sənayenin digər sahələri

14.11




Nəqliyyat (14.21, 14.22, 14.23, 14.24, 14.25 s. cəmi)

14.2

 

Dəmir yolu və elektrik nəqliyyatı

14.21




Avtomobil nəqliyyatı

14.22




Hava nəqliyyatı

14.23

X

beynəlxalq mülki aviasiya

14.231

X

ölkədaxili aviadaşımalar

14.232

X

Boru kəməri nəqliyyatı

14.24




Nəqliyyatın digər növləri

14.25




Kənd və meşə təsərrüfatı, balıqçılıq

14.3




Ticarət, mehmanxana və restoranlar

14.4




İqtisadiyyatın digər sahələri

14.5




Ev təsərrüfatları

14.6




S t a t i s t i k f ə r q (12-ci sət. - (s.13 + s.14)

15

 



1.7. Azkükürdlü və yüksək kükürdlü mazut

Azkükürdlü və yüksək kükürdlü mazut məhsullarının (əmtəə) balansları ayrı-ayrılıqda tərtib edilir. Lakin balansların işlənib-hazırlanma qaydası eyni olduğu üçün bu təlimatı hər iki məhsul növünə aid etmək olar.

Göstəricinin qısa tərifi. Mazut maye yanacaq kimi neftin ağır fraksiyalarına aiddir. O, neftdən benzinin, liqroinin, kerosinin və dizel yanacağı fraksiyalarının ayrılmasından sonra qalan qalıqdır, tünd qəhvəyi rəngli qatı mayedir. Azkükürdlü və yüksək kükürdlü mazuta bölünür. Mazut yanacağına soba və donanma (qazan) mazutunun bütün, o cümlədən qarışdırma üsulu ilə əldə edilən növləri daxildir. 800 C-də mazutun kinematik sıxlığı 10 sSt-dan (santistoksdan) artıqdır. Alışma temperaturu həmişə 500 C-dən, sıxlığı isə 0,90 kq/litrdən çoxdur. Tərkibində kükürdün miqdarı 1%-dən az olan ağır mazut yanacağı azkükürdlü, tərkibində kükürdün miqdarı 1% və daha çox olan ağır mazut yanacağı isə yüksək kükürdlü mazut adlandırılır.

Göstəricinin hesablanma metodologiyası. Mazutun istehsalı neft emalı müəssisələri tərəfindən uçota alınır və 23-emal (neftayırma) rəsmi statistika hesabatında, habelə bu müəssisələr tərəfindən həyata keçirilmiş az kükürdlü və yüksək kükürdlü mazutun istehsalı, idxalı və ixracı, istehlakı və hərəkəti ilə bağlı məlumatlar 5-energetika, 1-neft məhsulları, 4-yanacaq, 6-energetika rəsmi statistika hesabatlarında öz əksini tapır və Sənaye Məhsullarının Statistik Təsnifatı üzrə az kükürdlü mazut - 23.20.17.50.0, yüksək kükürdlü mazut – 23.20.17.70.0, orta ağırlıqlı mazut isə 23.20.15.90.0 kodu ilə kodlaşdırılır. Mazutun idxalı və ölkədən ixracı həyata keçirilən zaman məhsula HS/CN beynəlxalq ticarət nomenklaturasının müvafiq olaraq 2710.00 (.22.+74+.76+. 77+.78) kodları verilir.



Məlumatların əhatəliliyi. Azkükürdlü və yüksək kükürdlü mazut yanacağının istehsalı və emal müəssisələri üzrə hazır məhsul ehtiyatlarının dəyişməsi, hərəkəti haqqında statistik məlumatlar tam və müfəssəldir, başdan-başa statistik müşahidə metodu əsasında formalaşdırıldığından, mülkiyyət növündən asılı olmayaraq ölkə ərazisində bu fəaliyyət növü ilə məşğul olan bütün təsərrüfat subyektlərindən toplanır. İdxal-ixrac haqqında məlumatlar Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatları əsasında formalaşdırılır.

Azkükürdlü və yüksək kükürdlü mazut məhsulları üzrə əmtəə balansı aşağıdakı kimi tərtib edilir:



1-ci sətir “İlkin enerji məhsullarının istehsalı (hasilatı)”. Azkükürdlü və yüksək kükürdlü mazut yanacağı neftdən torəmə məhsullar olduğuna görə ilkin enerji məhsuluna aid edilmir. Ona görə də bu sətir boş saxlanılır.

2-ci və 3-cü sətirlər “İdxal” və “İxrac”. Bu sətirlərdə fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən ölkəyə gətirilən və ölkədən çıxarılan mazutun həcmi göstərilir. Beynəlxalq metodologiyaya əsasən yüklərin gömrük orqanlarında rəsmiləşdirilməsinin baş verib-verməməsindən asılı olmayaraq, idxal-ixrac əməliyyatları məhsulun ölkənin milli sərhədlərini keçən zaman baş vermiş hesab edilir. Ölkə ərazisindən tranzitlə keçən enerji məhsulları (elektrik enerjisi istisna olmaqla) idxal-ixrac göstəricilərində nəzərə alınmır. Balansda ixrac göstəriciləri « - » işarəsi ilə qeyd edilir.

4-сü sətir “Beynəlxalq reyslər üzrə üzən gəmilərin yanacaq çənlərinə yanacaq doldurulmuşdur”. Burada, hansı ölkədə qeydiyyatdan keçməsindən asılı olmayaraq beynəlxalq reyslər həyata keçirən gəmilərin (hərbi gəmilər daxil olmaqla) yanacaq çənlərinə Azərbaycanda doldurulmuş mazut yanacağının miqdarı göstərilir. Dəniz gəmilərinin istifadə etdiyi yanacaq (donanma mazutu və s.) gəmi tərəfindən daşınan yükün bir hissəsi sayılmır. Balıqçılıq gəmilərinin istifadə etdikləri yanacaq bu sətrə daxil edilmir. Balansda bu sətrin məlumatları « - » işarəsi ilə qeyd edilir.

5-ci sətir “Ehtiyatların (qalıqların) dəyişməsi”. Ehtiyatların dəyişməsi hesabat dövrünün əvvəlinə olan ehtiyatlardan hesabat dövrünün sonuna olan ehtiyatları çıxmaqla hesablanır. Hesabat dövrünün sonuna ehtiyatlar artdıqda rəqəm « - » işarəsi ilə yazılır. Enerji məhsullarının ehtiyatları bu məhsulların istehsalçılarında, idxalçılarında, enerji məhsullarının transformasiyası, bölüşdürülməsi, ticarəti ilə məşğul olan müəssisələrdə, son enerji istehlakçılarında (müəssisə və təşkilatlarda və ev təsərrüfatlarında) ola bilər.

6-сı sətir “Ümumi daxili istehlak” Mazutla bütün təchiz olunma mənbələrinin, yəni balansın 2-5-ci sətirlərinin məlumatlarının toplanmasından alınır.

7-ci sətir “Transformasiya sektorunun məsrəfləri”. Bu sətirdə, habelə 7.1-7.3-cü və 7.6-cı altsətirlərdə satış məqsədilə istilik və elektrik enerjisinin istehsalı üçün yandırılmış və təkrar enerji məhsullarının istehsalına sərf edilmiş yanacağın miqdarı göstərilir.

8-ci sətir “Transformasiya sektorunun buraxılışı”. Mazut neft emalı zavodlarında istehsal olunduğuna görə bu sətrin yalnız 8.5-cı altsətrində əks etdirilir.

9-cu sətir “Enerji məhsullarının məhsullararası yerdəyişmələri, qayıtmalar”. Məhsullararası yerdəyişmə - enerji məhsullarının keyfiyyətinin (xüsusiyyətlərinin) dəyişməsi ilə bağlı, onların yenidən təsnifləşdirilməsidir. Yerdəyişməyə məruz qalmış məhsulun həcmi balansda “çıxdığı” məhsul sütununda mənfi kəmiyyət kimi, “daxil olduğu” məhsul sütununda isə müsbət kəmiyyət kimi qeyd edilir.

Neft-kimya sənayesindən qayıtmalar - Neft-kimya sənayesində prosesləri keçdikdən sonra neft emalı zavodlarına təmizlənmə və emal üçün qayıdan mazut ola bilər. Neft emalı zavodları onlara qaytarılan məhsulları yanacaq kimi istifadə edə bilər və ya onları hazır məhsula daxil edə bilərlər. Neft-kimya sənayesindən qayıtmış mazut üzrə məlumatlar balansın 9.3-cü sətrində qeyd edilir.



10-cu sətir “Energetika sektorunun daxili istehlakı”. Balansın bu sətrində neft və qaz emalı zavodlarının (10.2-ci altsətir) öz fəaliyyətlərini təmin etmək üçün istehlak etdikləri mazutun miqdarı göstərilir. İstehlak olunmuş belə enerji məhsulları digər enerji məhsullarına çevrilmədən uçotdan silinir.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   29


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə