1. nsan inki afı Orqanizmin qurulu u 3



Yüklə 5.02 Kb.

səhifə1/39
tarix19.12.2016
ölçüsü5.02 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   39

Ôóíêñèîíàëëûã,
ßëèëëèê âÿ 
Ñàüëàìëûüûí
Áåéíÿëõàëã
Òÿñíèôàòû
Öìóìäöíéà Ñÿùèééÿ Òÿøêèëàòû
Úåíåâðÿ

Öìóìäöíéà Ñÿùèééÿ Òÿøêèëàòû
Úåíåâðÿ
Ôóíêñèîíàëëûã,
ßëèëëèê âÿ 
Ñàüëàìëûüûí
Áåéíÿëõàëã
Òÿñíèôàòû

ÜST-nin kitabxana xidm ti, n rl rin kataloqla dırılması
Funksionallıq, h yat f aliyy tinin m hdudiyy ti v  sa lamlıq beyn lxalq t snifatı
1. nsan inki afı 2. Orqanizmin qurulu u 3. Sa lamlıq statusu 
4.
lilliyin qiym tl ndirilm si 5. Sosial-iqtisadi amill r 6. S b b 7. T snifat
© World Health Organization, 2001  
© Ümumdünya S hiyy  T kilatı, 2008 
Mü llif Hüquqları Ümumdünya Konvensiyasının 2 saylı Protokolunun  sasnam l rin  müvafiq 
olaraq Ümumdünya S hiyy  T kilatının n rl ri üz rind ki mü llif hüquqları saxlanılır. Bütün 
hüquqlar qorunur. 
Ümumdünya S hiyy  T kilatının Katibliyi t r find n istifad  edilmi  adlar v  t qdim edilmi
materiallar h r hansı bir ölk nin, razinin,
h rin v  ya vilay tin hüquqi statusuna v  ya onların
hakimiyy tin , v  ya hüdud v  ya s rh dl rinin t yin edilm sin  yön lmi   h r hansı bir fikri 
özünd
ks el tdirmir. 
B zi t klitatların v  ya m hsul istehlakçılarının adının ç kilm si onların Ümumdünya S hiyy
T kilatı t r find n kitabda qeyd edilm y nl rl  müqayis d   d st kl ndiyi v  ya m sl h t
görüldüyü anlamına g lmir. S hv v  buraxılmalar istisna edilir, patentl dirilmi   m hsulların
adları ba  h rfl  qeyd edilib. 

Münd ricat
Ön söz 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  3 
FBT-nin m qs dl ri 
 
 
 
 
 
 
 
  5 
FBT-nin xüsusiyy tl ri   
 
 
 
 
 
 
  7 
FBT t rkibinin t sviri 
        
10 
Funksionallıq v  h yat f aliyy tinin m hdudla masının modeli  
 
 17 
FBT-d n istifad    
 
 
 
 
 
 
 
 20 
Orqanizmin 
funksiyaları 
        
25 
Orqanizmin 
strukturları 
        
63 
F allıq v  i tirak   
 
 
 
 
 
 
 
 73 
traf mühit amill ri 
 
 
 
 
 
 
 
106 
lav l r 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
132 

FBT
Giri
3
1. Ön söz 
Hazırkı n r Funksionallıq, sa lamlıq v   h yat f aliyy ti m hdudiyy tinin beyn lxalq 
t snifatından (qısaca olaraq FBT
1
) ibar tdir. FBT-nin  sas ba lıca m qs di – sa lamlıq
göst ricil rinin v  sa lamlıqla ba lı olan göst ricil rin ç rçiv sinin t yin edilm si v  vahid 
standart
kl  salınmı  standart dill   t svirini t min etm kdir.  FBT sa lamlıq v  sa lamlıqla
ba lı olan rifahın (t hsil v
m k kimi) bir sıra t rkib hiss l rin  d qiqlik g tirir. Bel likl , FBT-
nin t rkibind  olan domenl r
2
 sa lamlıq domenl ri v  ya sa lamlıqla ba lı domenl r kimi baxıla
bil r. Bu domenl r orqanizm, f rd v   c miyy t mövqel rin  istinad edil r k 2  sas siyahının
köm yi il   t svir edilmi dir: 1) orqanizmin funksiyası v  qurulu u (B - Body), 2) aktivlik (A - 
Activity) v  i tirak (P - Participation)
3
. T snifat kimi FBT sa lamlı ında mü yy n d yi ikl r ba
vermi  f rdin (misal üçün x st l nmi  v  ya sa lamlıq problemi olan f rdin n  etdiyini v  ya n
etm k iqtidarında oldu unu göst rir) müxt lif domenl rini sistematik qrupla dırır. Funksionallıq
orqanizm funksiyalarının müsb t v  ya m nfi aspektl rinin, aktivlik v  i tirakının ks etdirilm si
üçün ümumi bir termindir. H yat f aliyy tinin m hdudiyy ti termini is  bütün pozuntuların,
aktivliyin m hdudiyy tinin v   i tirak imkanlarının m hdudiyy tini özünd
ks etdirir. Bundan 
lav , FBT bütün bu kateqoriyalarla qar ılıqlı laq d  olan  traf mühit amill rinin siyahısını da 
özünd   c ml mi dir. Bu yolla, istifad çiy
m li olaraq f aliyy t profilini v   f rdin h yat
f aliyy tinin müxt lif domenl r ç rçiv sind  t svir etm k imkanı verir. 
FBT Ümumdünya S hiyy   T kilatı (ÜST) t r find n
sası qoyulmu  müxt lif sa lamlıq
aspektl rin   t tbiq edil  bil c k beyn lxalq t snifatlar “ail ”-sin  daxildir. ÜST-nın beyn lxalq 
t snifat “ail ”-si sa lamlıqla laq li olan (misal üçün tibbi köm y  müraci t üçün funksionallı ın
v   h yat f aliyy tinin m hdudla dırılması diaqnozu) geni
hat li informasiyaların
kodla dırılmasının ümumi qaydalarını t min edir, sa lamlıqla v  s hiyy  il
laq li probleml rin 
bütün dünya üzr  elmin bütün sah l rind  standartla dırılmı  ümumi dild n istifad  edilm sin
imkan yaradır.
ÜST-nın beyn lxalq t snifatlarında sa lamlı ın d yi ilm si (x st lik, pozuntu, travma v  s.) 
vv lc d n XBT-10
4
kimi t snif olunub (abbreviatura “X st likl rin beyn lxalq t snifatı, 10-cu 
baxı ”) v  onun etioloji qurulu unu t yin edir. Sa lamlı ın d yi ilm si il  ba lı olan 
funksionallıq v   h yat f aliyy tinin m hdudiyy ti FBT-da t snif olunur. Bu yolla XBT-10 v
1
Bu m tn h yat f aliyy ti v  ictimai çatı mamazlıqla m hdudla mı  pozuntuların beyn lxalq t snifatının (PBT) yenid n baxı ını
ifad  edir.  lk d f  1980-ci ild  Beyn lxalq S hiyy  T kilatı t r find n t dqiqat m qs di il  n r edilmi dir. Son 5 ild  h r t r fli
sınaq v  beyn lxalq konsultasiyalardan sonra hazırlanmı  v  22 may 2001-ci ild  ÜST-nın 54-cü sessiyasında t sdiq edilmi dir
(q tnam  WHA54.21). 
2
Domen – bir-biril  ba lı olan praktik v
h miyy tli toplunun fizioloji funksiyalar, anatomik qurulu lar, f aliyy t, h yat 
f aliyy tinin m s l  v
hat  dair si baxımından yı ımıdır.
3
“Pozuntu, h yat f aliyy tinin m hdudlu u v  “ictimai çatı mamazlıq” - Bu terminl r vv l istifad  olunmu  terminl rl
v z
olunur v  t snifatın imkan dair sini geni l ndir r k müsb t aspekti t svir etm y  imkan yaradır. Bu yeni terminl r “giri ”
bölm sind  t yin olunub v  t snifatlar bölm sind  t fsilatı il  göst rilib. Qeyd etm k lazımdır ki, daimi günd lik istifad d
d yi dikl ri üçün onlar xüsusi  h miyy t  malikdirl r. 
4
X st likl rin v  sa lamlıqla ba lı probleml rin beyn lxalq statistika t snifatı, X baxılı . Cild 1-3, Cenevr , ÜST, 1992-94 

FBT
Giri
4
FBT bir-birini
5
 tamamlayır v  istifad çil r   h r iki t snifatdan birg  istifad  etm k m sl h t
görülür. XBT-10-da x st lik, pozuntu v  dig r növ sa lamlıq d yi iklikl ri diaqnozla t min 
olunur v  FBT-d ki funksionallıq
6
 haqqındakı informasiya il  tamamlanır. Diaqnoza v
funksionallı a aid olan birg  informasiya insanların v
hali qruplarının sa lamlı ı bar sind
daha dol un v  qiym tli m lumat verir ki,  bu da q rarların q bul edilm sind  istifad  oluna 
bil r.
ÜST-nin beyn lxalq t snifatlar ail si
halinin sa lamlı ı m lumatlarını beyn lxalq s viyy d
t svir edilm sin , müqayis  aparılmasına imkan ver n qiym tli al t xarakterini da ıyır.
Sa lamlı ın monitorinqi v  onun qiym tl ndirilm si m qs di il , h mçinin müxt lif amill rin 
ölüm v  x st l nm y  t sirinin hali qrupları üzr  ara dırılması zamanı ölüm haqqında (XBT-10 
müvafiq), h mçinin sa lamlıq göst ricil ri (FBT-na uy un) haqqında m lumatlar kombin  edil
bil rl r.
FBT “x st likl rin n tic si” (1980-ci il versiyası) t snifatından uzaqla araq, “sa lamlı ın t kili” 
t snifatına keçmi dir. “X st likl rin n tic si” diqq ti x st likl rin n  tör d  bil c yin , v
sa lamlıqda son n tic y  t sir ed c k dig r amill r  yön ltdiyi halda “Sa lamlı ın t kili” onun 
n d n t kil olundu u t yin edir. Bu yolla, FBT etioloji nöqteyi-n z rd n neytral mövqey
malikdir, bu s b bd n t dqiqatçı
laq l rin s b b-n tic sini q bul olunmu  elmi üsullardan 
istifad  vasit si il  n tic  çıxarda bilm  imkanına malikdir. Bu yana ma sa lamlıq determinantı
v  risk faktorları sasında yana madan f rql nir. Determinant v  risk faktorunun t dqiqatı üçün 
FBT f rdin ya adı ı v ziyy ti ks etdir n traf mühit faktorlarının siyahısını özünd  c ml dirir. 
5
XBT-10 v  FBT-nin qism n üst-üst  dü m si ehtimalını n z r  almaq lazımdır. H r iki t snifat orqanizm sisteml rind n
ba layır. Pozuntu orqanizmin  sas n “X st lik prosesi”-nin t rkib hiss si olan qurulu   v  funksiyalarına aiddir, bu s b bd n
XBT-10-da aid olunur. Buna baxmayaraq, XBT-10 pozuntunu ( lam t v  simptomlar  klind ) “x st liyi” yaradan s b b kimi v
ya b z n tibbi köm y  müraci t s b bi kimi konstellyasiya hiss si
klind  istifad  etdiyi halda, FBT onlardan sa lamlı ın
d yi ilm si il  ba lı orqanizmin funksiya v  qurulu u problemi kimi istifad  edir. 
6
ki eyni x st likli f rdin müxt lif cür f aliyy t s viyy si ola bil r, v  iki eyni f aliyy t s viyy li f rdin eyni cür sa lamlıq
d yi ikliyin  malik olması vacib deyil. Dem li, t snifatların birg  istifad si tibbi m qs d baxımından informasiya keyfiyy tini
yüks ltmi  olur. FBT tibbi m qs d üçün adi diaqnostik proseduraların istifad sini istisna el mir. Dig r hallarda FBT s rb st
müst qil sur td  istifad  oluna bil r.

FBT
Giri
5
2. FBT-nin m qs dl ri
FBT – müxt lif f nn v  sah l rd   i l nm k üçün hazırlanmı  çoxm qs dli t snifatdır. Onun 
xüsusi m qs dl ri a a ıdakı kimi t yin olunur: 
sa lamlıq v  sa lamlıqla ba lı göst ricil rin, müdaxil   n tic l rini v  onları t yin ed n
faktorları anlayıb v  öyr dilm si üçün elmi  sasını t min etm k;
h yat f aliyy tind   m hdudiyy t olan insanlar daxil olmaqla s hiyy   i çil ri, 
t dqiqatçılar, adminstratorlar v   c miyy t arasında qar ılıqlı anla manı yax ıla dırmaq 
m qs di il  sa lamlıq v  sa lamlıqla ba lı göst ricil ri t svir etm k üçün ümumi dil t rtib
etm k ; 
müxt lif ölk l rd , s hiyy  sah l rind , qulluqda v  müxt lif zaman ç rçiv sind
m lumatı müqayis li etm k;
sa lamlıq haqda m lumat sistemi üçün sisteml dirilmi  kodla dırma sxemini t min 
etm k . 
Bu m qs dl rin qar ılıqlı
laq li olma ının h d fl ri FBT istifad sinin z rur ti, s hiyy  il
idar etm d  onun keyfiyy tin   n zar t v  müxt lif m d niyy tl rd  effektivliyin  qiym t
verilm kl  müxt lif istehlakçılar t r find n istifad  olunmaq, çox  h miyy tli v  praktik sistem 
yaratmaqdır. 
2.1. FBT istifad si
1980-ci ild  sınaq versiya kimi n r olunan vaxtdan PBT müxt lif m qs dl r üçün istifad
olunmu dur, m s l n:
informasiya yı ımı v  toplanması üçün statistik vasit  kimi (m s l n, geni  yayılmı
t dqiqatlar, epidemioloji monitorinq v  ya informasiya sisteml ri yaradılan zaman); 
müdaxil   n tic l rin , h yat v  ya  traf mühit faktorlarının keyfiyy tin  qiym t verm k
üçün t dqiqat vasit si kimi; 
t l batların qiym tl ndirilm si, terapiya variantlarının müqayis si, i  yararlılı ı,
reabilitasiyası v  müdaxil  n tic l rin  qiym t verilm si üçün klinik al t kimi; 
sosial müdafi , kompensasiya sisteml ri, onların siyas ti v  realizasiyasına t dbirl rinin 
planla dırılması üçün sosial siyas t vasit si kimi; 
t dris planlarının hazırlanması, t bli at aparılması v  ictimai aksiyaların keçirilm si üçün 
t dris vasit si kimi. 
FBT, übh siz sa lamlıq v  sa lamlıqla ba lı bütün halların t snifatı oldu u üçün o, sı orta,
sosial müdafi , i l  t min etm , t hsil, iqtisadiyyat, ictimai siyas t, qanunvericilik, gigiyena kimi 
sah l rd  d  istifad  olunur. O, BMT- y , ona istinad edil n v  “H yat f aliyy tl ri m hdud olan 

FBT
Giri
6
xsl r üçün b rab r imkanlar yaradılması üzr  satandart qaydalar ”
7
 realiz  olunan sosial 
t snifatlardan biri kimi q bul edilib. Bellikl  FBT insan hüquqları, el c  d  milli qanunvericilik 
üzr  q bul olunan beyn lxalq s n dl rin realla dırılması üçün  lveri li vasit dir.
FBT-nin istifad sinin faydalı olaca ı geni   t tbiq sah l ri var, m s l n: sosial müdafi , s hiyy
idar çiliyinin qiym tl ndirilm si, yerli, milli v  beyn lxalq s viyy l rd
hali qruplarında 
epidemioloji t dqiqatlar. FBT f rdin sa lamlı ının qorunması, o cüml d n profilaktika, 
sa lamlı ın gücl ndirilm si, sosial mane l rin aradan götürülm si v  ya azaldılması, sosial 
d st k v   v ziyy tini yüngüll dirici amill rl   t min edilm si yolu il   i tirak d r c sinin 
artırılması s viyy sind  t tbiq edil  bil n informasiyanın konseptual strukturunu t qdim edir. O, 
h mçinin s hiyy nin qiym tl ndirilm si v  siyas tin formala dırılması üçün s hiyy
sisteml rinin öyr nilm si zamanı da t tbiq edil  bil r.
7
H yat f aliyy tl ri m hdud olan  xsl r üçün b rab r imkanların yaradılması üzr  standart qaydalar. 20 dekabr 1993-cü ild
BMT-nin Ba  assambleyasının 48-ci sessiyasında t sdiq edilib (q tnam  48/96). Nyu York, BMT ictimai informasiya 
departamenti, 1994.

FBT
Giri
7
3. FBT-nin xüsusiyy tl ri
T snifatda, t snif etm  obyekti d qiq mü yy n olunmalıdır: onun konsepsiyası (ümumi 
yana ma), ölçü ç rçiv si v  vahidi, quruculu u v  bu elementl rin struktur c h td n qar ılıqlı
laq si. Sonrakı bölm l r FBT-nin  sas xüsusiyy tl rini açıqlayırlar.
3.1. FBT-y  ümumi yana malar (konsepsiyalar)
FBT onları sa lamlıq domeni v  sa lamlıqla ba lı domen
8
 termini il   t svir ed r k insanın
sa lamlı ının bütün aspektl rini v  sa lamlı a aid rifah t kil ed n b zil rini daxil edir. T snifat 
sa lamlı ın geni  anla ılması ç rçiv sind  qalaraq sa lamlıqla ba lı olmayan m s l n, sosial-
iqtisadi faktorlarla mü yy n olunan hadis l r  aid edilmir. Dem li, insanlar real  traf mühitd
m s l l rin h lli zamanı irq m nsubiyy tin , cinsin , dinin   v  dig r ictimai-iqtisadi s b bl r
gör  m hdudiyy tl r  rast g l  bil rl r, ancaq bu FBT-d  t snif olunan sa lamlıqla ba lı i tirak
m hdudiyy tin  aid olmayacaq. 
FBT-nin ancaq h yat f aliyy ti m hdud olan  xsl r  aid olması yanlı  fikri geni  yayılmı dır.
slind  o, bütün insanlara aiddir. Sa lamlıq v  sa lamlıqla ba lı göst ricil r sa lamlı ın bütün 
d yi ilm si hallarında FBT-nin köm yi il   t svir oluna bil r. Ba qa sözl  FBT-nin istifad
sah l ri  geni  v  h rt rflidir
9
.
3.2. FBT ç rçiv l ri
FBT insan f aliyy tind n v  onun m hdudiyy tl rind n çıxı  ed r k v ziyy tl rin t svirini verir 
v   h mçinin  h min informasiyanın sisteml dirilm si üçün karkas rolunu oynayır. O, 
informasiyanı bir-biri il
laq li v  asan ba a dü ül n formada sıralayır.
FBT-d  informasiya iki hiss d  sisteml dirilib. I hiss   h yat qabiliy tinin f aliyy tini v
m hdudiyy tini daxil edir, o zaman II hiss  kontekst faktorlarını hat  edir. H r bir hiss  iki 
t rkibd n ibar tdir:  
1. H yat qabiliyy tinin f aliyy tinin v  m hdudiyy tinin t rkibi 
Orqanizmi  t kil ed n iki t snifata malikdir: biri orqanizm sistemini funksiyası, dig ri is
orqanizm strukturu üçün. H r iki t snifatda bölm l r orqanizm sisteml ri il  uy unluqda
yaradılıblar.
F allıq v   i tirak  t kil ed n f rdi v  ictimai mövqed   f aliyy t aspektl rini t yin ed n tam 
domen dair sini hat  edir. 
8
 Sa lamlıq domenl rin  nümun  kimi görm , e itm , yerim , bilik  ld  etm , yadda saxlama, sa lamlıqla  laq dar 
domenl r  nümun  kimi is  yer d yi m , t hsil, sosial münasib tl r v  s. göst rm k olar. 
9
 Bickenbach JE, Chatterji S, Badley EM, Üstün TB. Models of disablement, universalism and the ICIDH, Social 
Science and Medicine, 1999, 48:1173-1187 

FBT
Giri
8
2. Kontekst faktorlarının t rkib hiss si:
traf faktorların siyahısı - bu kontekst faktorlarının ilk t rkib hiss sidir.  traf faktorlar h yat
qabiliyy tinin f aliyy tini v  m hdudiyy tini t kil ed nl r  t sir göst rir v  a a ıdakı prinsipl r
uy un sisteml ibdir: individi bilavasit
hat  ed nd n ümumi  hat  ed n  q d r.
xsi faktorlar konteksti t kil ed n faktorlardır, ancaq onlar FBT d  onlarla ba lı böyük ictimai 
v  m d ni üsullar üzünd n t snif edilm mi dir.
Birinci hiss d   h yat qabiliyy tinin f aliyy ti v   m hdudiyy ti iki növd  ifad  olunur. Bir 
t r fd n onlar probleml ri göst r  bil r (m s l n, h yat f aliyy tinin m hdudla ması ümumi 
termini il   t yin olunan f allı ın m hdudiyy ti v  ya i tirak mümkünlüyünün m hdudiyy ti);
dig r t r fd n f aliyy t ümumi termini il   t yin olunan sa lamlıq v  ya sa lamlıqla ba lı
v ziyy tl rin problemsiz (y ni neytral) aspektini  ks etdirir.  
H yat qabiliyy tinin f aliyy tini v   m hdudiyy tini t kil ed nl r dörd ayrıca, ancaq qar ılıqlı
laq li parametrl r vasit si il  açılır. Parametrl rin mü yy n olunması t yin edicil rin istifad si
il   h yata keçirilir. Orqanizmin funksiya v  strukturu fizioloji sisteml rin v  anatomik 
strukturların d yi ilm si kimi t qdim oluna bil r. F allıq v   i tirak t kiledicil r üçün iki 
parametr: potensial bacarıq (kapasitet) v  realizasiya t qdim olunur. 
ndividin h yat f aliyy tinin i l m si v   m hdudiyy ti sa lamlı ın müxt lif d yi iklikl ri
(x st lik, pozulma, z d ) v  kontekst faktorları arasında dinamik qar ılıqlı laq
10
 kimi t qdim
olunur. Yuxarıda göst ril nl r kimi kontekst faktorları
xsi (f rdi) v  el c   d
traf mühit 
faktorlarını daxil edir. FBT t snifatın ayrılmaz hiss sini t kil ed n
traf mühit faktorlarının
traflı siyahısından ibar tdir.
traf mühit faktorları bütün h yat f aliyy tinin i l nm si v
m hdudiyy tini t kil ed nl rl  qar ılıqlı
laq d dir. “ traf mühit faktorları”-nın
sas
parametrl ri kimi fiziki v  ictimai mühitin xüsusiyy tl rini yüngül v  ya mane  tör d n qar ılıqlı
laq si  klind  çıxı  edir.
3.3. T snifat vahidi 
FBT müxt lif sa lamlıq göst ricil rini v  ya sa lamlıqla ba lı göst ricil rini t snif edir. Ona gör
d  t snifat vahidi sa lamlıq domeni v  sa lamlıqla ba lı domenin h r birisinin daxilind  d r c
hesab edilir. Onu xüsusil  qeyd etm k lazımdır ki, FBT-d  f rdl r t snifat vahidl ri sayılmırlar, 
y ni FBT insanları t snif etmir, ancaq sa lamlıq domeni v  sa lamlıqla ba lı domen toplanması
köm yi il   f rdin v ziyy tini t svir edir. Bundan ba qa t svir h mi
traf v
xsi faktorlar 
kontekstind  verilir.
10
 Bu qar ılıqlı laq y  istifad çid n asılı olaraq proses v  ya n tic  kimi baxmaq olar. 

FBT
Giri
9
3.4. FBT t qdim edilm si
stifad çil rinin mara ı il  FBT müxt lif detalla dırma s viyy si il  iki versiyada t qdim edilib: 
Bu n rd  olan FBT-nin tam versiyasının t snifatı dörd detalla dırma s viyy sind  t min edilir. 
Bu dörd s viyy  versiyası t snifatın ikinci s viyy sini bütün domenl rini daxil ed n sistemd
birl
 bil rl r. ki d r c li sistem el c d  FBT-nin qısa versiyası
klind  mümkündür. 

FBT
Giri
10
4. FBT t rkibinin t sviri
T R FL R
11
Sa lamlıq kontekstind :
Orqanizmin funksiyası – bu orqanizmin fizioloji funksiyalarıdır (psixiki 
funksiyalar da daxil olmaqla) 
Orqanizmin qurulu u – bu orqanizmin anatomik hiss l ridir (orqanlar, 
traflar v  onların komponentl ri)
Pozuntu – bu funksiya v  qurulu larda ba  ver n probleml rdir (z ruri k nara
çıxma, itki kimi) 
Aktivik – f rd t r find n h r k tl rin v  ya v zif l rin yerin  yetirilm sidir.
tirak – bu f rdin h yat
raitin  c lb olunmasıdır.
Aktivliyin m hdudlu u – bu aktivliyin yerin  yetirilm sind  f rdin keçirdiyi 
ç tinlikdir. 
tirak imkanlarının m hdudlu u – bu f rdin h yat
raitin  dü düyünd
keçirtdiyi ç tinlikl r.
traf mühit amill ri insanların ya adı ı v  vaxt keçirtdiyi, ünsiyy td  oldu u
fiziki v  ictimai  raiti yaradır
Bu anlayı ların t sviri 1-ci c dv ld  verilib; xüsusi terminologiya vasit si il  onlar t fsilatlı 5.1 
bölm sind
ks olunmu dur. C dv ld  qeyd edildiyi kimi: 
FBT 2 hiss y  malikdir, onlarında h r biri öz növb sind  2 yer  bölünür: 
 Hiss  1. H yat f aliyy tinin i l m  v  m hdudlu u
(a)
orqanizmin funksiya v  qurulu u
(b) aktivlik v  i tirak 
Hiss  2. Kontekst faktorlar 
(c)
traf mühit faktoru 
(d)
xsi faktorlar 
H r bir t rkib hiss  h m müsb t h m d  neqativ terminl rl
ks oluna bil r
H r bir t rkib hiss  müxt lif domenl rd n ibar tdir. H r bir domen is  t snifat vahidi olan 
kateqoriyadan ibar tdir. Sa lamlı ın göst ricil ri v  f rdin sa lamlı ı il  ba lı göst ricil r
uy un kateqoriya kodu seçimi vasit si il  bu kateqoriyada f aliyy tin (h yat f aliyy tinin
m hdudiyy tl ri) s viyy   v   h cmini mü yy n ed n v  ya  traf mühit faktorunun 
yüngünl dirici faktor v  ya baryer kimi hansı h cmind  çıxı  etm sinin r q m kodları
olan t rifl rin lav  edilm si il  qeyd olunmalıdırlar.
11
 H mçinin bax:  lav  1. “Taksonomik v  terminoloji m s l l r”

FBT
Giri
11
C dv l 1. FBT xülas si
Hiss 1: F aliyy t v  h yat f aliyy tinin
m hdudiyy ti
Hiss  2. Kontekst faktorlar 
T rkibi
Orqanizmin funksiya 
v  strukturları
Aktivlik v  i tirak
traf mühit 
faktorları
xsi faktorlar 
Domenl r
Orqanizm 
funksiyaları v
orqanizm strukturları
H yat f aliyy ti
sah l ri (m s l n,
h r k tl r)
F aliyy t v  h yat 
f aliyy tinin 
m hdudiyy tin
xarici t sir
F aliyy t v  h yat 
f aliyy tinin 
m hdudiyy tin
daxili t sir
Parametrl r
Orqanizm 
funksiyalarının
(fizioloji)
d yi ilm si
Orqanizm 
strukturlarının
(anatomik) 
d yi ilm si
Potensial bacarıq
M s l nin standart 
h yat 
v ziyy tl rind  h lli
Realizasiya 
M s l nin real h yat 
v ziyy tl rind  h lli
Münasib t v
qurucu dünyanı
fiziki v  sosial 
trafın
yüngüll dirici v
ya ç tinl dirici 
t siri.
xsiyy t
xüsusiyy tl rinin
t siri
Funksional v
struktur bütövlük 
Aktivlik
tirak
Pozitiv aspekt 
F aliyy t
Yüngüll dirici 
faktorlar
stifad  edilm yib 
Pozulma
Aktivliyin 
m hdudiyy ti 
tirak
mümkünlüyünün 
m hdudiyyti 
Neqativ asekt 
H yat f aliyy tinin m hdudiyy ti.
Mane  tör d n
faktorlar/ baryerl r
stifad  edilmyib 



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   39


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə