2-Amaliy mashg’ulot Mavzu: Kompyuterlarni tashkil qilishning raqamli mantiqiy asoslari Ishdan maqsad


Fon-neyman mashinasining ma’lumotlar trakti



Yüklə 313,1 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/3
tarix03.06.2023
ölçüsü313,1 Kb.
#124262
1   2   3
2-amaliy ish

Fon-neyman mashinasining ma’lumotlar trakti  
  
Fon-Neyman mashinasining ma’lumotlar trakti.  
 Ba’zi 
kompyuterlarda (protsessorlarda) ma’lumotlar trakti – 
mikroprogramma (mikrodastur) deb nomlangan maxsus dastur tomonidan 
nazorat qilinadi. Boshqa xil kompyuterlarda esa ma’lumotlar trakti –
apparat vositalar tomonidan nazorat qilinadi. Hozirda ishlab 


chiqarilayotgan kompyuterlarda ma’lumotlar trakti - odatda apparat 
vositalar tomonidan nazorat qilinadi. Shuning uchun birinchi sathning 
nomi – mikroarxitektura sathi deb nomlangan.
Ikkinchi sath – buyruqlar to‘plami arxitekturasi sathi deb ataladi. 
Kompyuter
ishlab 
chiqaruvchi har bir firma
, o‘z kompyuterida ishlatilgan 
protsessorga mos mashina tiliga oid qo‘llanma ham taqdim etadi. U tavsifi 
keltirilgan buyruqlar to‘plami interpretator-mikrodastur yoki apparat 
ta’minoti tomonidan bajarilishi va bu sathga oid ma’lumotlardan iborat 
bo‘ladi.
Uchinchi sath – operatsion tizim sathi. Ushbu sath gibrid sath 
hisoblanadi. Operatsion tizim sathining bunday deb atalishiga sabab
uning tilidagi ko‘pchilik 
buyruqlar
, undan pastroqda joylashgan buyruqlar 
to‘plami arxitekturasi sathida ham, mavjuddir. Biron bir sathga tegishli 
buyruqlar, boshqa bir sathda ham ifodalanishi va ishlatilishi mumkin.
To‘rtinchi va beshinchi sathlar – dasturchilar uchun ishlab chiqilgan 
quyi va yuqori sath tillaridan iboratdir. To‘rtinchi sath - turli xil 
protsessorlar uchun ishlab chiqilgan turli xil assembler tillaridan iborat 
bo‘ladi. Beshinchi sath esa amaliy dasturchilar uchun mo‘ljallangan 
yuqori sath tillari - C
, C++, Java kabi tillardan tashkil topgan bo‘ladi.
Asosiy mantiqiy amallar qatoriga: inkor qilish — YO‘Q, 
ko‘paytirish - VA, qo‘shish - YOKI kiradi. Quyida elementar amallami 
ko‘rib chiqamiz: 1. «Takrorlash» amali, qisqacha «HA». Amal natijasi 
o‘zgaruvchi - Z mustaqil o‘zgaruvchi X ning qiymatini aynan takrorlaydi; 
Z = X. Z «Inkor qilish»
(inversiya) amali qisqacha» Emas(yo‘q)» Amal simvoli “ ” mustaqil 
o‘zgaruvchi ustiga tortilgan to‘g'ri yoki to‘lqinsimon chiziq. 18 Mazkur 
amal natijasi - o‘zgaruvchi Z mustaqil o‘zgaruvchi X qiymatiga teskari 
boigan qiymatga ega; Z =


X ya’ni X = 1 bo‘lsa, Z = 0 va teskarisi. 0 ‘qilishi:» Z, X ga teng emas». 
3. Mantiqiy «Qo‘shish» amali (diz’yunksiya), qisqacha «YOKI «. Amal 
simvoli» V
”. YOzilishi: Z = Xi V X2. 0 ‘qilishi: « Z barobar Xi yoki X2». Amal 
natijasi: Z 1 ga teng, agarda X] yoki X2 dan birortasi 1 ga teng bo‘lsa. 4. 
Mantiqiy «Ко
‘paytirish» amali (kon’yunksiya), qiskacha «VA”. Simvoli «A « yoki & 
(ampersend). «VA» amaliningyozilishi: Z = Х )Л Х 2. 0 ‘qilishi «Z 
barobar Xi va X2». Amal natijasi: Z = 1, agarda Xi va X2 ning har ikkalasi 
bir vaqtda 1 ga teng bo‘lsa. Qolgan xolatlarda Z = 0. Mantiqiy ifodalami 
hisoblaganda quyidagi tartibga rioya qilinishi kerak: birinchi bo‘lib qavs 
ichidagi amal. keyin «EMAS»' amali, undan so‘ng «VA» oxirida “YOKI” 
amali bajariladi. Eng oddiy amailar asosida bir muncha murakkabroq 
bo‘lgan boshqarish algoritmlari uchun maxsus tenglamalar tuzish 
mumkin. Avtomatik moslamalami yaratishda bir nechta kirish nuqtalariga 
ega bo‘lgan «VA», «YOKI» mantiqiy elementlaridan, yoki bir vaqtda turli 
xil mantiqiy amallami bajaradigan «YOKI - EMAS», «VA -EMAS», 
triggerlar va boshqalardan ko‘p foydalaniladi. Ular asosida 2.1 jadvalda 
berilgan har xil mantiqiy elementlami tuzish mumkin. Mantiqiy 
elementlar bajaradigan funksiyalar. Mantiqiy funksiyalarda kirishdagi va 
o‘zgaruvchi qiymatlaming turli xil amallari termalar deyiladi. Kirishdagi 
o‘zgaruvchilar qiymatlari va logik funksiyalar qiymatlari termasi 
funksiyaning haqiqiylik jadvali deyiladi. Jadvaldan foydalanishning 
afzalligi shundaki, funksiyaning matematik yozuvi, uning tarkibini 
hamma vaqt ham yaqqol ko‘rsatavermaydi. Quyida asosiy funksiyalar 
to‘frisida bayon berilgan. “VA” fimksiyasi mantiqiy ko‘paytirish yoki 
konyuksiya deyiladi va matematik у = Xi * x2 ko‘rinishda ifodalanadi. Bu 
funksiya mantiqiy elementning kirishdagi Xi va x2 signallari faqat bir 


vaqtda paydo bo‘lgandagina, chiqishdagi у signali fiosil bo‘lishini 
anglatadi.
Prinsipial sxemada belgilanishi Rele ekvivalenti Xaqiqiylik jadvali
Asosiy raqamli mantiqiy sxemalar.
Avvalgi bo‘limda ventillardan qanday qilib oddiy mantiqiy sxemalarni 
qurish mumkinligini ko‘rib chiqdik. Hozirgi paytda amaliyotda mantiqiy 
sxemalarni qurishda alohida-alohida ventillarni birlashtirgan modullardan 
iborat standart «qurilish» bloklaridan foydalaniladi. Ushbu qismda biz ana 
shunday standart bloklarni, ularni alohida-alohida ventillar yordamida 
qanday hosil qilishni va qanday qo‘llanilishini ko‘rib chiqamiz.
Bunday qurilish bloklarining, ya’ni asosiy raqamli mantiqiy 
sxemalarning - kombinator va arifmetik sxemalar deb 
nomlanadigan xillari mavjud.
1. Kombinator sxemalar yoki kombinatsion sxemalar:
- multipleksorlar;
- dekoderlar;
- komparatorlar;
- dasturlanadigan mantiqiy matritsalar.
2. Arifmetik sxemalar:
- siljitish sxemalari;
- jamlagichlar;
- arifmetik-mantiqiy qurilmalar.
Asosiy mantiqiy sxemalar – integral sxemalar yoki mikrosxemalar 
degan umumiy nom bilan ham ataladilar. Integral sxema o‘lchamlari 
tahminan 5x5 mm (2x2 mm) ega kvadrat shaklidagi kremniy bo‘lagidan 
iborat bo‘ladi. Bunday bo‘laklarga kamida 1 tadan 10 tagacha ventillar 


joylashtirilishi mumkin bo‘ladi va ular kichik integral sxemalar deb 
ataladi.
Bu amalni konyunksiya (
lotincha
: conjunctio– bog’layman) deb 
ham atashadi. Mantiqiy koʻpaytirish amali ikki yoki undan ortiq sodda 
mulohazalarni 
“VA” bogʻlovchisi bilan bogʻlaydi hamda “A va B” , “A and B” , “A Λ 
B” , “A · 
B” kabi koʻrinishda yoziladi. Mantiqiy koʻpaytirishni ifodalaydigan 
quyidagi jadval rostlik jadvali deb ataladi: 

Yüklə 313,1 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin