AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi l'ƏLSƏFƏ VƏ Sİyasi-HÜquqi TƏDQİqatlar institutu



Yüklə 4.08 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/15
tarix22.07.2017
ölçüsü4.08 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
24534

AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR  AKADEMİYASI 

l'ƏLSƏFƏ  VƏ SİYASİ-HÜQUQİ  TƏDQİQATLAR  İNSTİTUTU

«POLİTOLOGİYA» ŞÖBƏSİ

İBRAHİM MƏMMƏD OĞLU AĞAYEV



MÜASİR  ŞƏRAİTDƏ AZƏRBAYCANDA 

MİLLİ-ETNİK PROSESLƏR

M on oqrafiya  A M E A -n ın   Fəlsəfə  və  S iy ­

asi-H üquqi  T ədqiqatlar  İnstitutunun  Elmi 

Şurasının  qərarı  ilə  çap  olunur  (p ro to k o l 

№   7 «  03 »  iyul 2006-cı  il).

Elmi redaktorlar: 

tarix elmləri doktoru, professor

İQomörşah CAVADOV

fəlsəfə elmləri doktoru, professor 

Əlikram TAĞIYEV

Rəyçilər: 

fəlsəfə elmləri doktoru, professor

Vəli HƏBİBOĞLLİ

fəlsəfə elmləri doktoru, professor 

Cahangir MƏMMƏDOV

İbrahim Ağayev.

«Müasir  şəraitdə Azərbaycanda milli-etnik proseslər»,

Bakı, «MBM», 2006,  180 səh.

Monoqrafiya  müasir  Azərbaycan  cəmiyyətində  milli-etnik  pro­

blemlərin  tədqiqinə  həsr  olunmuşdur.  Müəllif Azərbaycan  reallıqla­

rından çıxış edərək milli-etnik prosesləri  və onların  tənzimlən məsin-:, 

dövlətin  milli  siyasətinin  prioritet  məsələsi  olduğunu  araşdırmar-

qarşısına məqsəd qoymuşdur.

Kitab elmi işçilər, tələbələr və geniş oxucu  kütləsi  üçün nəzərdə tu ­

tulmuşdur.

ISBN 9952-29-058-5

© İ.M.Ağ-ıyev

MÜNDƏRİCAT

Giriş 


................................................................................. 4

I Fəsil.  Azərbaycanda  etnosiyasi  proseslər  və  onların  sə­

ciyyəvi xüsusiyyətləri.........................................................15

1.1.  Etnosiyasi proseslərin mahiyyəti................................ 15

1.2. Azərbaycanda etnosiyasi proseslərin səciyyəvi cəhət­

ləri 


........................................................................41

1.3. Azərbaycanda milli azlıqların və azsaylı xalqların in­

kişaflarının sosial dinamikası və xarakterik xüsu­

siyyətləri ....................................................................65

II  Fəsil.  Milli-etnik  problemlərin  nizamlanmasının  siyasi-

hüquqi aspektləri............................................................... 90

2.1.  Milli azlıqların hüquq və azadlıqlarının təmin olun­

ması xüsusiyyətləri....................................................90

2.2.  Milli-etnik proseslərdə münaqişəli vəziyyətlər və on­

ların aradan qaldırılması yolları  .............................. 109

2.3.  Milli  dövlətçilik  ideyası  -  milli  maraqların  təminatı

kimi 


..........................................................................130

Nəticə  .....................................................................................161

Əlavələr 

...............................................................................166

Резюме 

................................................................................170



Summary  ................................................................................172

Kitaba verilən rəylər................................................................. 173



3

Bu kitabı görkəmli alim,  qayğıkeş itısan, unudulmaz müəllimim, 

professor Q Ə M Ə R ŞA H  C A VADO VUN

əziz 

xatirəsinə ithaf edirəm________________

G İR İŞ


«Biz  Azərbaycan deyəndə onun sərvətini,  onun 

gözəl  təbiətini  nəzərdə  tuturuq.  Lakin  bütün 

bunlarla  yanaşı  respublikanın  ən  başlıca  sər­

vətlərindən  biri,  bəlkə  də ən  başlıca sərvəti qə­

dimlərdən bu torpaqda yaşayan,  öz  taleyini,  öz 

həyatını  bu  torpağa  bağlayan,  müxtəlif millət­

lərdən  olan,  müxtəlif  dinlərə  etiqad  edən 

adamlardır.  Ölkə nə  qədər  çox  xalqı  birləşdir­

sə,  bir o qədər çox zəngin olar.»

Heydər Əliyev

Təqdim  etdiyimiz  monoqrafiiyada  milli-etnik  proseslərin 

mahiyyəti,  Azərbaycanda  bu  proseslərin  xüsusiyyətləri  və 

onların  tənzimlənməsi  istiqamətində  aparılan  siyasət,  bu 

sahədəki problemlər elmi şəkildə təhlil olunur.

Müasir  dövr 

iqtisadi 

ziddiyyətlərlə, 

sinfi 

və 


milli 

qarşıdurmalarla,  siyasi-mənəvi  problemlərin  kəskinləşməsi  ilə 

xarakterizə  olunur. 

Müasir  dövrün  qlobal  problemləri 

içərisində  etnik  proseslər  xüsusilə  seçilir.  Çünki  dövrün  sosial- 

siyasi  ziddiyyətlərinin  ən  ağır  yükünü  də  məhz  onun 

mərkəzində  dayanan  müxtəlif  millətlər,  xalqlar  və  etnoslar 

çəkməli olurlar.

Problemin  aktuallığını  doğuran  başlıca  səbəblərdən  biri 

budur  ki,  keçmiş SSRİ-də və eləcə də Azərbaycan  SSR-də etnik 

proseslərin  öyrənilməsinə  lazımi  diqqət  yetirilməmiş,  bu 

proseslər  elmin  müstəqil  bir  problemi  kimi  deyil,  əsasən  sosial-



4

tdü a s ir şəraitdə Azərbaycanda m illi-e tn ik  proseslər

sinlı  pıoblemlərin  tərkib  hissəsi  kimi  nəzərdən  keçirilmişdir.  Bu 

da  milli  məsələlərin  həlli  sahəsində  bir  sııa  nöqsanlara  yol 

verilməsinə səbəb olmuşdur.

Tədqiqat  işinin  aktuallığı  bir  də  ondan  irəli  gəlir  ki,  keçmiş 

SSRİ  əıazisində  və  dünyanın  bir  sıra  regionlarında  etnik 

münaqişələrin 

kəskinləşdiyi, 

bu 

münaqişə 



zəminində 

milyonlarla  insanın  evsiz-eşiksiz  qaldığı,  məcburi  köçkün  və 

qaçqın  vəziyyətinə  düşdüyü,  insanların  milli  əlamətə  görə  bir- 

birini  öldürdüyü  və  bir-birinə  düşmən  kəsildiyi  hazırkı  şəraitdə 

millətlərarası 

münasibətlərin 

öyrənilməsinə 

maraq 


xeyli 

artmışdır. Təcrübə göstərir  ki, etnosiyasi  problemlərin  dərindən 

elmi  şəkildə  öyrənilməməsi,  onların  psixoloji,  sosioloji, 

politoloji  cəhətdən  qarşılıqlı  əlaqələrinin  aşkara  çıxarılmaması 

millətlərarası  münasibətlərin  çox  mürəkkəb  daxili  və  xarici 

ziddiyyətlərinin  hələ  də  dərindən  açıqlanmamasına  səbəb 

olmuşdur.

Deməli,  bu  problemlərin  kompleks  şəkildə  öyrənilməsi, 

oııLııııı  vaxtında  həll  edilməsi  və  düşünülmüş  milli  siyasətin 

həyata  keçirilməsi  nəticəsində  milli  ziddiyyətlər  kəskin  xarakter 

almaya  bilər.

Dünyanın  bir  sıra  regionlarında  və  eləcə  də  keçmiş  SSRİ 

məkanında  bu  kimi  ziddiyyətlərin  özünü  qabarıq  şəkildə 

göstərməsi  bir  sıra  obyektiv  və  subyektiv  amillərlə  bağlıdır. 

Fıkıiınizeə, 

cəmiyyətin  demokratik 

ənənələrinin, 

siyasi


mədəniyyətinin 

aşağı 


olması 

və  vətəndaş 

cəmiyyəti

təşkilatlarının zəif fəaliyyəti  və digər amillər buraya daxildir.

M övzunun  aktuallığını  şərtləndirən  amillərdən  bin  də 

budur  ki,  m illətlərarası  m ünasibətləri,  bu  sahədə  m eydana 

çıxan 

problem ləri 



öyrənm ədən 

onların 


həll 

edilməsinə



S

İbrah im  A ğayev

məqsədyönlü  təsir  göstərmək  qeyri-mümkündür.  Bu  cəhətdən 

cəmiyyətdə 

etnosiyasi 

proseslərin 

diqqətlə 

öyrənilməsi, 

demokratik  inkişaf  yolu  tutmuş  Azərbaycan  Respublikasında 

bu  sahədə  mövcud  vəziyyətin  araşdırılması  çox  zəruridir. 

Tədqiqat  işinin  aktuallığı  bir  də  onunla  əlamətdardır  ki, 

çoxmillətli 

respublika 

kimi 

Azərbaycanda 



millətlərarası 

münasibətlər  sahəsində  həyata  keçirilən  siyasətin  diqqətlə 

öyrənilməsi,  habelə  ondan  çıxarılan  nəticələr  ölkədə  etnik 

proseslərin tənzimlənməsində faydalı ola bilər.

Azərbaycan 

qədim 


zamanlardan 

müxtəlif  etnosların 

yaşadığı  ərazilərdən sayılır.  XIX  və XX  əsrlərdə də Azərbaycan 

özünün  polietnik  mənzərəsini  qoruyub  saxlamışdır.  Elmi 

baxımdan  öyrənilməsi,  tədqiq  edilməsi  son  dərəcə  vacib  olan 

Azərbaycanda  milli-etnik  proseslərin  araşdırılmasına  XIX 

əsrdə  ilk  təşəbbüslər  olmuşdur.  Həmin  vaxtdan  başlayaraq  rus 

alimləri  Azərbaycanda  milli-etnik  proseslərə  aid  xeyli  tədqiqat 

aparmışlar.  Bu  dövrdə aparılan  tədqiqatların  böyük əksəriyyəti 

tarixi  aspektdə olmuş,  həmin  vaxt çap  olunmuş əsərlər  təkcə öz 

dövrü  üçün  deyil,  həm  də  bu  gün  Azərbaycanda  etnosiyasi 

proseslərin  öyrənilməsi  baxımından  mühüm  əhəmiyyət  kəsb 

edir.

Azərbaycanın  etnik  tərkibi  haqqında  bəzi  məlumatlara 



M.H.Vəliyevin  (Baharlının)  “Azərbaycan”  əsərində  də  rast 

gəlinir,  lakin  burada  da  həmçinin  yalnız  tarixi  məlumatlar 

verilmişdir1.

1923-cü  ildə  yaradılmış  «Azərbaycanı  Tədqiq  və  Tətəbbö 

cəmiyyəti»nin  təşəbbüsü  ilə  Azərbaycanın  ayrı-ayrı  azsaylı

1 Vəliyev (Baharlı)  M.H.  Azərbaycan.  Bakı:  Azərbaycan,  1993,  192  s.

6

M üasir seraitdə Azərbaycanda m illi-etnik proseslər

etnosları  tarixi-etnoqrafık  baxımdan  öyrənilmiş,  xüsusilə  XX 

əsrin  20-40-cı  illərində  bu  sahədə  xeyli  işlər  görülmüşdür.  Belə 

ki,  B.V.Miller,  Q.F.Çursin,  A.N.Qenko,  N.Q.Volkova  və 

başqalarının  yazdıqları  elmi  əsərlər,  məqalələr  bu  baxımdan öz 

elmi  əhəmiyyətini  bu  gün  də  saxlamaqdadır.  Milli-etnik 

proseslərin  öyrənilməsində  bu  tədqiqatların  özünəməxsus 

əhəmiyyətinin  olmasına  baxmayaraq,  bu  alimlər  də  həmçinin 

öz tədqiqatlarını tarixi aspektdə aparmışlar.2

Son  50  il ərzində Azərbaycanda yaşayan  müxtəlif etnosların 

tarixi,  dili,  məişəti,  təsərrüfat  həyatı  rus  və  Azərbaycan alimləri 

tərəfindən  tədqiq  olunmuşdur.  Onlar  öz  tədqiqatlarında  yeri 

gəldikcə  milli-etnik  proseslərə  də  toxunmuş,  bu  etnoslann 

ictimai  həyatdakı  rollarını  düzgün  və  obyektiv  təsvir  etmişlər 

Belə  ki,  Y.D.Deşeriyev,  Ş.M.Sədiyev,  A.L.Qryunberq,  Ə.Ə.İz- 

mayılova, 

V.Z.Piriyev, 

Q.C.Cavadov, 

R. Ə. Hüseynov,

N.A.İbrahimov  və  başqaları  Azərbaycanda  yaşayan  müxtəlif 

etnoslar  haqqında  maraqlı  tədqiqat  əsərləri  yazıb  çap 

etdirmişlər.3



2  Миллер  Б.В.  Таты,  их  расселение  и  говоры.  Баку,  Издание  Общества  Об­

следования  и  Изучения  Азербайджана,  1929,  44с;  Чурсин  Г.Ф.  Азербай­

джанские  курды  //  Известия  Кавказского  историко-археологического  ин­

ститута  в  Тифлисе.  ТЛИ.  Тифлис:  1925;  Генко  А.Н.  Сообщение  о  резуль­

тате 

поездки 

в 

Хиналуг  // 

Бюллетень 

Кавказского 

историко- 

археологического  института  в  Тифлисе.  Тифлис:  1928  №  1-3,  13  с.;  Вол­

кова  К.Г.  Хиналыг  //  Кавказский  этнографический  сборник.  VII.  М.: 

1980,221с.

3  Дещериев  Ю.Д.  Грамматика  хиналугского  языка.  М.:  Издательство  АН 

СССР,  1959,  223  с.;  Садиев  Ш.М.  Опыт  исследования  крызского  языка 

(Автореферат докторской  диссертации),  Баку:  1972,  32 с.;  Грюнберг А.Г 

Язык  северо-азербайджанских  татов.  Л.:  Издательство  АН  СССР,  1963, 

212  с.;  Измаилова  А.А.  Социалистические  преобразования  хозяйства, 

культуры  и  быта  талышей:  Автореф.  канд.  Диссертации.  М.:  1964,  26  с.;

П

İbrahim  A ğayev

Sovet  dövründə  vaxtilə  milli  münasibətlərlə  bağlı  bir  sıra 

maraqlı  tədqiqat  işləri  aparılmışdır.  Lakin  bu  tədqiqatlar 

şübhəsiz  ki,  sovet  milli siyasətinin  təsiri  altında  yazılmışlar.  Bu 

gün  həmin  tədqiqatlar  cəmiyyətdə  gedən  etnosiyasi  prosesləri, 

millətlərarası münasibətləri obyektiv əks etdirmirlər.

Bununla yanaşı, milli siyasət və milli münasibətlər sahəsində 

aparılan  bu  tədqiqatların  üzərindən  tam  xətt  çəkmək  düzgün 

olmazdı.  Bu  tədqiqatlarda  öyrəniləsi  və  gündəlik  fəaliyyətdə 

nəzərə  alınası  bir  çox  problemlər  bu  gün  də  əhəmiyyətini 

saxlamaqdadır.

Azərbaycan  müstəqillik  əldə  etdikdən  sonra  R.Mehdiyev, 

Ə.Daşdəmirov, 

V.Abdullayev, 

Ə.Tağıyev, 

M.Şükürov,

H.Orucov,  V.Həbiboğlu,  İ.Cəfərzadə,  V.Arzumanlı,  S.Xəlilov 

və  bir  çox  başqaları  milli  siyasət,  milli  münasibətlər  və 

etnosiyasi 

proseslərin  inkişafı  ilə  bağlı 

tədqiqat  işləri 

aparmışlar.4



Buduqlu  (Piriyev)  V.  Buduq  və  buduqlular.  Bakı:  Sabah,  1994,  137s.;  Ca­

vadov  Q.C.,  Hüseynov  R.Ə.  Udilər  (Tarixi-etnoqrafik  tədqiqat).  Bakı: 

Azərbaycan  nəşriyyatı,  1996,  240s.;  Ибрагимов  H.A.  Немецкие  страницы 

истории Азербайджана.  Баку:  Азербайджан,  1995, 200 с.

4  Мехтиев  Р.А.  Межнациональные  отношения  на  исходе  XX  столетия: 

проблемы  теории  и  политики.Баку:  Азернешр,  1995,  222  с.;  Mehdiyev 

R.Ə.  Azərbaycan:  Qloballaşma dövrünün tələbləri.  Bakı:  XXI-Yeni  Nəşr­

lər  Evi,2005,  464  s.;  Дашдамиров  А.Ф.  Национальная  идея  и этничность. 

Баку:  Азернешр,  2001,  154  с.;  Orucov  H.  Heydər Əliyev  və Azərbaycanda 

milli  siyasət.  Bakı:  Şərq-Qərb, 2001,  160 s.; Abdullayev V.İ.  Millət ideyası: 

Siyasi  aspekt.  Bakı:  Təbib,  1998,  43  s.;  Tağıyev  Ə.M.,  Şükürov  M.A.  Et- 

nopolitologiya.  Bakı:  Elm,  2000,  165  s.;  Мехтиев  Р.А.  Межнациональные 

отношения:  Анализ  проблем  и  поиск  решений.  Баку:  Азернешр,  1992, 

260с.;  Həbiboğlu  V.H.  Heydər  Əliyev  və  milli  siyasətimizin  inkişaf istiqa­

mətləri // Dövlət  idarəçiliyi:  Nəzəriyyə və təcrübə,  2003 № 2, s.96-117.; Cə­

fərzadə  İ.  Millətlərin  müqəddərat  hüquqlarının  ekstremist  yozumu.  Azər­

baycan  XXI  əsrin  astanasında  //  elmi  praktik  konfransın  materialları).

8

Azərbaycanda  milli-etnik  proseslərin  öyrənilməsi  istiqa­

mətində  tədqiqat  işinin  aparılması  zamanı,  ölkə  miqyasında 

müstəqil  respublikanın  həyata  keçirdiyi  milli  siyasətin  inkişaf 

xüsusiyyətləri  mütləq  nəzərə  alınmalıdır.  Dünyanın  əksər 

ölkələrində  olduğu  kimi  Azərbaycanda  da  uzun  müddət  milli 

siyasət  lazımi  səviyyədə  aparılmamışdır.  Bəzən  milli  siyasət 

dedikdə  Azərbaycanda  millətlərarası  münasibətlərin  məqsəd­

yönlü şəkildə tənzimlənməsi  başa düşülür.  Halbuki milli siyasət 

millətlərarası  münasibətlərin  tənzimlənməsi  siyasəti  anla­

yışından  çox-çox  genişdir.  Bu  cəhətdən  «Heydər  Əliyev  və 

Azərbaycanda  milli  siyasət»  kitabının  müəllifi,  Azərbaycan 

Respublikasında  Milli  Siyasət  Məsələləri  üzrə  dövlət  müşaviri 

Hidayət  Orucov  ölkəmizdə  müstəqillik  şəraitində  həyata 

keçirilən  milli  siyasətin  mahiyyətini  çox  gözəl  açmış,  bu  sahədə 

dövlətin  düşünülmüş  və  ardıcıl  siyasi  kursunun  həyata 

keçirilməsində  Azərbaycan  xalqının  ümummilli  lideri  Heydər 

Əliyevin  rolunu 

faktiki 

materiallara 

istinad 

edərək


göstərmişdir5 *

 *

 *



.

Tanınmış 

filosof, 

professor 

Ramiz 

Mehdiyevin 



«Millətlərarası  münasibətlər:  problemin  təhlili  və  həlli  axtarışı» 

monoqrafiyası  da  tədqiq  olunan  mövzu  baxımından  xüsusi 

maraq  doğurur.  Burada  müəllif  Azərbaycanda  keçmiş  sovet

Bakı:  «Şərq-Qərb»,  1997,  842 s.; Арзуманлы  В.M.  Об изучении и  научной

разработке 

проблем 

малочисленных 

народов 

Азербайджанской

Республики  и  ее  национальной  политики  //  Елтуран,  1997,  №  1-2,  с.58-

63.;  Xəlilov  S.  Lider,  dövlət,  cəmiyyət.  Bakı:  «Azərbaycan  universiteti» 

nəşriyyatı:  2000, 358 s.

' Orucov  H.  Heydər  Əliyev  və  Azərbaycanda  milli  siyasət.  Bakı:  Şərq-Qərb. 

2001,  160 s.;  Orucov  H.  Azərbaycanda  millətlərarsı  münasibətlərin  inkişa­

fı  və  möhkəmləndirilməsində  Heydər  Əliyevin  rolu  //  Dövlət  müdriklik 

məktəbi.  DİA.  Bakı,  2000,  s.46-53.

________________________



M üa sir şəraitdə Azerbaycanda m illi-e tn ik  p ro seslər

9

İbrahim Ağayev

rejimi  şəraitində  millətlərarası  münasibətlər  sahəsində  real 

vəziyyəti, 

buraxılmış 

qüsurları 

təhlil 


etmiş, 

xüsusilə 

müstəqilliyimizin  əldə  olunması  ərəfəsində  ölkəmizdə  bu 

istiqamətdə  görülən  işlərdən  bəhs  etmişdir.  Müəllif  bu 

problemin  təhlilində  maraqlı  və  respublikamızda  həyata 

keçirilməsi vacib olan nəticələrə gəlmişdir6.

Professor  R.Mehdiyevin 

«XX 


yüzilliyin 

sonlarında

millətlərarası  münasibətlər:  nəzəriyyə  və  siyasət  problemləri» 

monoqrafiyası  da  mövzunun  işlənməsi  baxımından  böyük 

maraq  doğurur.  Kitabda  postsovet məkanında  milii  sahədə  baş 

verən  hadisələrlə  əlaqədar  olaraq  millətlərarası  münasibətlərin 

nəzəriyyə və siyasət məsələləri nəzərdən keçirilmişdir7

Akademik  Ə.Daşdəmirovun  2001-ci  ildə  nəşr  etdirdiyi 

«Milli  ideya və etniklik»  monoqrafiyası da  həmçinin  mövzunun 

tədqiqi  baxımından  böyük  maraq  doğurur.  Bu  t)dqiqatın 

əhəmiyyəti  ondadır  ki,  müəllif 80-ci  illərin  sonu  və  90  cı  illərin 

əvvəllərində  Azərbaycanda  baş  verən  ictimai-siyasi  h  disələri 

məhz etnosiyasi  mövqedən  təhlil etmişdir.  Burada  milli  ideya  və 

milli-etnik  proseslərin  qarşılıqlı  təsiri  məsələsinə  geniş  yer 

verilmişdir8.

Milli  siyasət,  millətlərarası  münasibətlər,  eləcə  də etnosiyasi 

proseslərin  tədqiqində  fəlsəfə  elmləri  doktoru,  processor 

Əlikram  Tağıyevin  də  əsərləri  maraq  doğurur.  Onun  «Etnik 

siyasət»  adlı  kitabında  etnoslar  və  millətlər,  etnonilli

<>  Мехтиев  P.A.  Межнациональные  отношения:  Анализ  проблем  и  по  ск 

решений.  Баку:  Азернешр,  1992,  260с.

7  Мехтиев  Р.А.  Межнациональные отношения  на  исходе  XX  столетия:  пр >• 

блемы теории  и  политики.Баку:  Азернешр,  1995,222 с.

*  Дашдамиров  А.Ф.  Национальная  идея  и  этничность.  Баку:  Азернеиц 

2001,  154 с.

1 0

I

problemlər,  etnik  konfliktlər  və  onların  aradan  qaldırılması 



yolları  haqqında  söhbət  açılır.  Təəssüf  ki,  müəllif  bu 

problemləri  ümumi  nəzəri  şəkildə  təhlil  edir,  Azərbaycan 

gerçəkliyi  şəraitində  etnik  proseslərin  araşdırılmasını  qarşısına 

məqsəd qoymur9.

Professor  Ə.M.Tağıyevin  «Milli  ideya  və  milli  ideologiya: 

problemlər  və  onların  şərhi»  adlı  monoqrafiyasında  isə 

ideologiya  anlayışı,  milli  ideya  problemi,  milli  hərəkatlar  və 

onların  genezisi,  milli  ideya  və  onun  aprobasiyası  və  s. 

məsələlərlə  yanaşı  etnoslararası  münasibətlərin  xarakterinin 

təhlilinə də müəyyən yer ayrılmışdır10.

Mövzunun  tədqiqi  baxımından  prof. 

Ə.M.Tağıyevin 

M.A.Şükürovla  birgə  yazdıqları  «İki  əsrin  qovşağında 

Azərbaycan: 

milli 

və 


millətlərarası 

problemlərin 

həlli

yollarında»  monoqrafiyasını  da  qeyd  etməliyik.  Burada  milli- 



etnik  ziddiyyətlərin  qlobal  və  regional  aspektləri  və  s. 

problemlər  nəzərdən  keçirilmiş,  etnik  millətin  siyasi  millətə 

doğru inkişafı  xüsusiyyətləri tədqiq olunmuşdur11.

Təqdim 


olunan 

monoqrafiyanın 

tədqiqat 

obyekti 


baxımından  N.F.Şirinovanın  yazdığı  «Etnik  birliklər və onların 

sosial  fəlsəfi  təhlili»  adlı  namizədlik  dissertasiyası  da  az  maraq 

doğurmur.  Burada müəllif milli-etnik birliklərin hüquqi dövlətə 

və  vətəndaş  cəmiyyətinə  keçid  mərhələsində  sosial  inkişaf 

problemlərindən, 

polietnik 

cəmiyyətdə 

və 


cümlədən


________________________

M üasir şəraitdə Azerbaycanda m illi-e tn ik  pro sesi ar

7Tağıyev Ə.M.  Etnik  siyasət.  Bakı:  İnam  plüralizm mərkəzi,  1997,  28 s.

'“Tağıyev Ə.M.  Milli  ideya  və  milli ideologiya.  Bakı: Təbib, 2000.

11  Tağıyev  Ə.M..Şükürov  M.A.  İki  əsrin  qovşağında  Azərbaycan:  milli  və 

millətlərarası  problemlərin  həlli  yollarında.  Bakı:  «Adiloğlu»  nəşriyvaiı. 

2004,  194 s.

11

Azərbaycan  gerçəkliyi  şəraitində  onların  yeri  və  rolu  haqqında 

söhbət açır13.

Göründüyü 

kimi, 


tədqiqat 

problemi 

qeyd 

olunan 


aspektlərdən 

öyrənilsə 

də, 

bütövlükdə 



bu 

mövzu 


respublikamızda 

xüsusi 


qaydada 

tədqiq 


olunmamışdır. 

Azərbaycan  alimləri  tərəfindən  bu  mövzu  tam  halında 

işlənilməmiş, onun  bəzi  tərəfləri  tədqiq olunmuşdur.

Şübhəsiz  ki,  bütövlükdə  belə  bir  problemin  kompleks 

şəkildə  tədqiqi,  elmi-nəzəri  baxımdan  araşdırılması  bir 

monoqrafiyanın  imkanı  xaricindədir.  Ölkəmizin  müstəqil 

dövlət  kimi  formalaşması,  demokratik  hüquqi  dövlət  və 

vətəndaş  cəmiyyətinin  yaradılması  sahəsində  qazandığımız 

mühüm  nailiyyətlər  bir  daha  Azərbaycan  tədqiqatçılarından 

tələb  edir  ki,  müasir  şəraitdə  respublikamızda  milli-etnik 

proseslərin öyrənilməsinə öz diqqətlərini daha da artırsınlar.

Monoqrafiyada  qarşıya  qoyulan  əsas  məqsəd  müasir 

Azərbaycan  cəmiyyətində  milli-etnik  proseslərin  xüsusiy­

yətlərinin,  milli  azlıqların  və  azsaylı  xalqların  inkişafının  sosial 

dinamikasının,  bu  proseslərin  tənzimlənməsinin  siyasi-hüquqi 

aspektlərinin  tədqiq  edilməsindən  ibarətdir.  Bunun  üçün

aşağıdakı  vəzifələr  irəli sürülmüşdür:

- etnosiyasi proseslərin  mahiyyətinin öyrənilməsi;

-  müasir  Azərbaycan  cəmiyyətində  baş  verən  etnosiyasi 

proseslərin əsas mahiyyətinin  və məzmununun  təhlili;

-  Azərbaycan  Respublikasında  yaşayan  azsaylı  xalqların, 

milli  azlıqların  və  etnik  qrupların  sosial-siyasi  inkişaf 

dinamikasının öyrənilməsi;

İb ra h im  A ğayev

__________________________________________________________





Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə