AZƏrbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un vers tet mag stratura m



Yüklə 0.53 Mb.

səhifə1/6
tarix14.01.2017
ölçüsü0.53 Mb.
  1   2   3   4   5   6

 

 

AZƏRBAYCAN RESPUBL KASI TƏHS L NAZ RL Y  



AZƏRBAYCAN DÖVLƏT  QT SAD UN VERS TET  

MAG STRATURA MƏRKƏZ

 

 

                                                                    Əlyazması hüququnda 

 

   

 

 

 

 

Məhəmmədli Nicat Güləhməd oğlu

 

(MAG STRANTIN A.S.A)



 

 

 



 

“Müəssisənin maliyyə nəzarəti sistemində auditin rolunun artırılması 

problemləri” mövzusunda

 

 

 

 

 

MAG STR D SSERTAS YASI 

 

 

 

  xtisasın şifri və adı     060403 “Maliyyə” 

 

 

  xtisaslaşma                    Maliyyə Menecmenti 

 

   

 

 

 

Elmi rəhbər: 

.e.d.rof. M.X.Həsənli 



 

Magistr proqramının rəhbəri: 

.e.n.prof. A.M.Kərimov  



           Kafedra müdiri              .e.d.prof. M.X.Həsənli 

 

 

 

BAKI  - 2015

 

 



MAG STR D SSERTAS YASININ  Ş PLANI 

 

Magistr  dissertasiyasının  adı

  “


əssisənin  maliyyə  nəzarəti  sistemində 

auditin rolunun artırılması problemləri

” 

 

G R Ş.......................................................................................................................3 



 

I FƏS L Auditin nəzəri və metodoloji əsasları 

1.1.


  Müəssisənin fəaliyyətində auditin rolu və vəzifələri........................................8 

1.2.


  Müəssisənin  maliyyə  nəzarəti  sistemində  auditorun  fəaliyyətinin  normativ-

hüquqi bazası..................................................................................................................13 

1.3.

  Müəssisənin maliyyə nəzarəti sistemində auditorun fəaliyyət standartları ...22 



 

II  FƏS L.  əssisənin  maliyyə  fəaliyyətinin  qiymətləndirilməsində  auditin 

müasir vəziyyətinin təhlili

 

2.1.



  Müəssisənin  mühasibat  uçotunun  və  uçot  siyasətinin  auditinin  təşkili 

problemləri......................................................................................................................31 

2.2.

  stehsal xərclərinin və məhsulun maya dəyərinin kalkulyasiyasının auditinin 



müasir vəziyyəti..............................................................................................................40 

2.3.


  Maliyyə  nəticələrinin  və  mənfəətin  istifadəsinin  auditinin  təhlili  və 

qiymətləndirilməsi..........................................................................................................46 

 

III  FƏS L.  əssisənin  maliyyə  fəaliyyətinin  səmərəliliyinin  yüksəldilməsi 

məqsədilə auditin rolunun artırılması yolları

 

3.1.



  Müəssisənin  mühasibat  uçotunun  və  uçot  siyasətinin  auditinin 

təkmilləşdirilməsi istiqamətləri ......................................................................................54 

3.2.

  stehsal  xərclərinin  və  məhslun  maya  dəyərinin  kalkulyasiyasının 



metodlarının təkmilləşdirilməsi istiqamətləri.................................................................59 

3.3.


  Müəssisənin maliyyə nəticələrinin auditinin təkmilləşdirilməsi....................64 

NƏT CƏ VƏ TƏKL FLƏR...................................................................................74 

ST FADƏ ED LM Ş ƏDƏB YYAT....................................................................78 

XÜLASƏ................................................................................................................81 

РЕЗЮМЕ................................................................................................................82 

SUMMARY............................................................................................................83 



 

Magistrant   

 Məhəmmədli Nicat Güləhməd oğlu 

(A.S.A.) 



Elmi rəhbər             .e.d.prof. M.X.Həsənli_____________ 

                                        (A.S.A., elmi dərəcə və elmi ad) 



 

 



G R Ş 

Mövzunun aktuallığı. Cəmiyyətin iqtisadi transformasiyası şəraitində yeni 

istehsal  münasibətlərinin  yaranması,  material,  əmək  və  maliyyə  resurslarının 

səfərbər edilməsi ilə yanaşı onlardan səmərəli istifadə olunması da vacib məsələlər 

kimi ön plana keçir. Bu problemin həllində uçot, nəzarət və təsərrüfat fəaliyyətinin 

təhlilinin  müstəsna  əhəmiyyət  kəsb  etməsi  şübhəsizdir.  Eyni  zamanda 

formalaşmaqda  olan  yeni  iqtisadi  münasibətləri  ifadə  edən  kateqoriyalar  yaranır. 

Bu cür kateqoriyalardan biri də auditdir.  

Azərbaycan  Respublikasının  iqtisadiyyatı  inkişaf  etdikcə  və  onun  dünya 

təsərrüfat  sisteminə  inteqrasiyası  gücləndikcə  iqtisadi-maliyyə  münasibətlərində 

səffaflığın  təmin  olunmasında,  iqtisadi  cinayətkarlığa  və  əsassız  israfçılığa  qarşı 

mübarizədə  auditin  imkanlarından  daha  geniş  istifadə  etmək  zərurəti  yaranır. 

Müasir  audit  səmərəli  maliyyə  nəzarəti  olmaqla  yanası,  həm  də  sahibkarlıq 

subyektlərinin  maliyyə  sisteminin sabitliyinin  möhkəmlənməsində,  onların  biznes 

inkişaf  planlarının  hazırlanmasında,  yerli,  regional  və  dünya  bazarlarının 

tədqiqində  də  xüsusi  əhəmiyyət  kəsb  edir.  Sahibkarlıq  subyektlərinin  səmərəli 

idarə olunmasının təşkilinə, onun fəalliyyətinin tənzimlənməsinə müsbət baxımdan 

təsir  edən  audit  sistemi  həmçinin  bu  subyektlərin  maliyyə  fəaliyyətinin  mövcud 

vəziyyətini  və  inkişaf  perspektivlərini  qiymətləndirərək,  bu  istiqamətdə  öz  rəyini 

bildirir. 

Təsərrüfat subyektlərində gündəlik nəzarətin lazımı səviyyədə təşkil olunması 

üçün  yüksək  peşəkarlığa  malik  olan,  müəssisənin  təşkilati-iqtisadi  quruluşunu 

dərindən  bilən,  yoxlama  texnikası  ilə  ətraflı  tanış  olan  mövcud  qanunvericilik 

barədə  müfəssəl  məlumatı  olan  xüsusi  nəzarət  xidmətinin  -  daxili  auditin  olması 

vacibdir.  Beynəlxalq  təcrübədən  məlumdur  ki,  yüksək  səviyyədə  inkişaf  etmiş 

bazar  iqtisadiyyatı  ölkələrində  şəxsi  mülkiyyətin  əsas  mülkiyyət  forması  olduğu 

yerdə daxili audit sistemi geniş tətbiq olunur. 

Bazar münasibətləri şəraitində müəssisələrin idarə olunmasında daxili audit 

nəzarətin  ayrılmaz  və  mühüm  elementidir.  Daxili  auditə  tələbat  onunla  əlaqədar 

yaranır ki, sahibkarlar  müəssisənin və aşağı idarəetmə strukturlarının fəaliyyətinə 


 

 



gündəlik  nəzarətlə  məşğul  ola  bilmirlər.  Daxili  audit  bu  fəaliyyət  barədə 

informasiya verir və menecerlərin hesabatlarının düzgünlüyünü təsdiqləyir. Daxili 

audit  başlıca  olaraq  risklərin  idarə  olunması  və  müəssisənin  maliyyə  vəziyyəti 

barədə çevik informasiya əldə etmək baxımından əlverişlidir. 

Maliyyə  nəzarətinin  xüsusi  növü  kimi  audit  -  dövlətin  maliyyə-iqtisadi 

siyasətinin  uğurla  həyata  keçirilməsi  və  maliyyə  sabitliyinin  bərqərar  edilməsi 

üçün  zəmin  yaratmaqla,  qanunçuluğa  riayət  edilməsinin  təmin  olunmasına, 

mülkiyyətin  qorunub  saxlanılmasına,  maliyyə  vəsaitlərindən  düzgün,  səmərəli  və 

qənaətlə istifadə olunmasına xidmət edir, büdcə və maliyyə intizamının ən müxtəlif 

pozuntularını  askara  çıxarmağa  yardım  göstərir,  qanunsuz  xərclənmiş  vəsaitləri 

aşkar etməyə və onların bərpasına imkan yaradır. 

Müəssisənin  sahibkarı,  səhmdarları  bunda  maraqlıdırlar  ki,  sərf  etdikləri 

kapitalın  artımı  müqabilində  yüksək  mənfəətin  əldə  edilməsi  və  nəticə  etibarilə 

dividendlərin daim artması təmin olunsun. Müasir şəraitdə material-pul vəsaitlərin 

təyinatına  uyğun  sərf  olunması,  dövlət  qarşısında  vergi  və  digər  ödənişlərin 

təminatı,  satıcı  təşkilatlara  olan  borclarının  ödənilməsi,  mühasibat  uçotunun 

aparılmasının düzgün təşkili üzərində gündəlik nəzarətin olması böyük əhəmiyyət 

kəsb edir.  

Ümumiyyətlə, daxili audit müəssisənin maliyyə ehtiyyatlanın istifadəyə 

yönəldilməsinin  məqsədli  təyinatını,  rasionallığını,  tamlığını  və  vaxta 

müvafiqliyini  müəyyənləşdirərək,  maliyyə  resurslarının  formalaşdırılmasında  və 

xərclənməsində 

ehtiyat 

mənbələrini 

üzə 

çıxararaq, 



maliyyə-təsərrüfat 

əməliyyatlarında  və  onların  hesabatda  əks  olunmasında  qanunçuluqdan  və 

səmərəlilikdən  kənarlaşmaları  aşkarlayaraq,  dövlət  büdcəsi  ilə  və  büdcədənkənar 

fondlarla  hesablaşmaların  düzgünlüyünü  müəyyənləşdirərək,  idarəetmənin 

səmərəliyinin yüksəldilməsinin təsirli vasitəsi kimi çıxış edir. 

Artıq  daxili  auditin  zəruriliyi  nəzərə  alınaraq,  ölkəmizin  müxtəlif  fəaliyyət 

növlü  müəssisə  və  təskilatlarında  daxili  audit  bölmələrinin  yaradılmasına 

başlanmışdır.  Lakin  bu  yeni,  perspektivli  işin  qurulmasında  bir  sıra  nöqsan  və 

çatışmazlıqlara yol verilir, daxili auditorların lazımi biliklərə və pesə vərdişlərinə 


 

 



yiyələnməsinə,  daxili  auditin  aparılmasına  dair  standartların  və  etik  normaların 

işlənib  hazırlanmasına  yardım  edən  metodik  normativ  aktlar,  tədris-praktik 

səciyyəli kitablar və metodik vəsaitlər çatışmır. 

Daxili auditor pesəsinin mahiyyəti haqqında dəqiq anlayışın olmaması, daxili 

auditin  səhvən  istehsalat-maliyyə  fəaliyyətinin  təftişi  kimi  təsəvvür  edilməsi 

ölkədə daxili auditi beynəlxalq standartlar səviyyəsində qurmağa imkan vermir.  

Bütün bunlarla əlaqədar müasir dövrdə təsərrüfat subyektlərində daxili auditin 

nəzəri  əsaslarının  tədqiqi,  onun  təşkili  və  aparılması  üzrə  metodiki  təkliflərin  və 

tövsiyyələrin hazırlanması çox aktualdır. 

Tədqiqatın  məqsədi  və  vəzifələri:  Dissertasiyanın  əsas  məqsədini  daxili 

audit və onun inkisaf perspektivləri, müəssisələrdə daxili auditin tətbiqi və onun 

təkmilləşdirilməsi  və  müəssisələrdə  audit  tədqiqatlarının  təkmilləsdirilməsi 

istiqamətləri təşkil edir. 

Bu məqsədə uyğun olaraq tədqiqat işində aşağıdakı vəzifələrin həlli qarşıya 

qoyulmuşdur: 

-  maliyyə  nəzarəti  sistemində  və  müəssisələrin  idarəetmə  sistemində  daxili 

audit xidmətinin yeri və rolunu açıqlamaq; 

-  daxili  auditin  mahiyyətini  tədqiq  etmək  və  onun  əsas  məqsədlərini, 

vəzifələrini və funksiyalarını əsaslandırmaq; 

-  müəssisələrdə  daxili  auditin  təşkilinin  mahiyyəti,  təyinatı  və  formalarını 

tədqiq etmək; 

-  iqtisadi  subyektin  maraqlarına  uyğun  daxili  audit  xidmətinin  nəzarət 

obyektini müəyyənləşdirmək və vəzifələri formalaşdırmaq; 

-  daxili  auditin  təməl  prinsipləri  və  normativ  hüquqi  bazasını 

müəyyənləşdirmək; 

müəssisənin 



resurslarının 

qiymətləndirilməsində 

daxili 

audit 


proseduralarından istifadə və  

-    auditdə maliyyə təhlilinin rolu və mahiyyətini müəyyənləşdirmək; 



Tədqiqatın predmetini təsərrüfat subyektinin daxili nəzarət sistemi və daxili 

auditin fəaliyyətinin əsas istiqamətləri təşkil edir. 



 

 



Tədqiqat  obyekti  kimi  təsərrüfat  subyektlərinin  daxili  nəzarət  sisteminin 

fəaliyyəti  və  idarəetmə  sistemində  daxili  audit  xidmətinin  yeri  və  rolu  əsas 

götürülmüşdür. 

Tədqiqatın informasiya bazasını Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika 

Komitəsinin  hesabatları,  Azərbaycan  Respublikası  Auditorlar  Palatasının,  Daxili 

Auditorlar  institutunun  “Audit-Azərbaycan”  bölməsinin  materialları,  bir  çox 

nazirlik, müəssisə və təşkilatların hesabatları, bülletenləri və s. təşkil edir. 



Tədqiqatın nəzəri-metodoloji əsasları. Tədqiqat işinin yerinə yetirilməsinin 

nəzəri-metodoloji  əsasları  kimi  iqtisad  və  audit  üzrə  elmi-praktik  sahədə  geniş 

yayılmış üsul və yanaşmalar, beynəlxalq təcrübənin nəticələri, xarici və yerli alim, 

mütəxəssislərin  nəzəri  və  təcrübi  araşdırmaları,  həmçinin  bu  istiqamətdə 

qanunvericilik və normativ hüquqi baza istifadə olunmuşdur. 

Tədqiqatın elmi yeniliyi müasir daxili nəzarət forması olan daxili auditin 

təşkili  və  aparılması  ilə  bağlı  praktiki  məsələlərin  qoyuluşu,  nəzəri  cəhətdən 

əsaslandırılması  və  həll  edilməsindən  ibarətdir.  Tədqiqat  prosesində  elmi  yenilik 

sayıla biləcək aşağıdakı nəticələr əldə edilmişdir: 

- daxili auditin mahiyyəti, məzmunu dəqiqləşdirilmiş və onun məqsədi 

müəyyən olunmuşdur; 

- təsərrüfat subyektlərdə daxili audit xidmətinin yaradılması prosesi sərh 

edilmişdir; 

- daxili auditin aparılması metodikası təklif edilmiş və tətbiqi mexanizmi 

müəyyənləşdirilmişdir; 

- daxili auditin təsərrüfat subyektlərinin daxili nəzarət sistemindəki yeri 

müəyyən edilərək, onun keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi sistemi araşıdırılmışdır; 

-  daxili  audit  üzrə  planların  hazırlanması  və  bu  prosesdə  riskin 

qiymətləndirilməsinin əsasları müəyyən edilmişdir; 

- daxili auditorların funksiya və vəzifələri müəyyənləşdirilmişdir; 

Tədqiqat  işinin  praktik  əhəmiyyəti.  əsas  müddəalar  və  tövsiyələr  daxili 

audit xidmətinin düzgün və səmərəli təşkil edilməsinə, daxili audit kadrlarının elmi 



 

 



və  praktik  biliklərini  zənginləşdirməyə,  daxili  audit  standartlarına  tam  riayət 

etməyə istiqamətlənmişdir. 

ş

in həcmi və strukturu. Ümumi həcmi 73  səhifə olan dissertasiya işi giriş, 

üç  fəsil,  nəticə,  ədəbiyyat  siyahısından  ibarətdir.  istifadə  edilmiş    ədəbiyyat 

göstərilmişdir. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.1

 Müəssisənin fəaliyyətində auditin rolu və vəzifələri 

Müəssisə  və  təşkilatın  uğurla  fəaliyyət  gösətrməsi,  rentabellik  səviyyəsinin 

yüksəldilməsi,  aktivlərin  qorunub  saxlanılması  və  artırılması  üçün  qurulmuş 

idarəetmə mexanizmi lazımdır ki, onun da acib ünsürü qismində daxili audit çıxış 

edir. 

Geniş mənada daxili audit-qəbul edilmiş idarəetmə qərarlarının əsaslılığını və 



səmərəliliyini  qiymətləndirmək,  kənarlaşmaları  və  əlverişli  olmayan  vəziyyətləri 

aşkara çıxarmaq, müəssisə və təşkilatın fəaliyyətində risklərin aradan qaldırılması, 

azaldılması  və  idarə  olunması  üzrə  qərarların  qəbul  edilməsi  üçün  rəhbərliyi 

vaxtında  məlumatlandırmaq  məqsədilə  müəssisə  və  təşkilatın  işinin  müntəzəm 

müşahidəsi və yoxlanılması sistemidir. Başqa sözlə desək, daxili audit elə bir əks-

əlaqə formasıdır mi, müəssisə və təşkilatın idarəetmə oraqanı idarə edilən obyektin 

həqiqi  vəziyyəti  və  idarəetmə  qərarlarının  həyata  keçirilməsi  barədə  lazımi 


 

 



məlumatları  onun  vasitəsilə  əldə  edir.  Bu  mənada  daxili  auditi  əmlakın 

mühafizəsinin,  mühasibat  yazılışlarının  düzgünlüyünün  və  etibarlılığının, 

əməliyyatların  razılaşdırılmış  qaydada  və  səmərəli  həyata  keçirilməsinin,  qəbul 

edilmiş  qərarların  rəhbərliyin  siyasətinəuyğunluğunun  təmin  edilməsi  məqsədilə 

rəhbərlik  tərəfindən  müəyyən  edilmi  təhlükəsizlik  tədbirlərinin  kompleksi  kimi 

qiymətləndirmək olar. 

Eyni  zamanda,  daxili  audit  tədricən  yalnız  nəzarət  funksiyalarını  yerinə 

yetirməkdən  əl  çəkib  getdikcə  daha  çox  dərəcədə  müəssisə  və  təşkilatın  işinin 

səmərəliliyini qiymətləndirmək üzrə qərarların qəbul edilməsi üçün informasiyanın 

əldə  edilməsinə  istiqamətlənir.  Başqa  sözlə,  daxili  audit  müasir  anlamda  nəzarət 

xarakterli 

vəzifələrdən 

əlavə,  iqtisadi  təhlil,  maliyyə  strategiyasının 

müəyyənləşdirilməsi, idarəetmə üzrə məsləhətlərin verilməsi məsələlərini də əhatə 

edir.  Yəni  daxili  audit  maliyyə-mühasibat  hesabatlarının  təhlili  və  müəssisənin 

idarə  olunması  üçün  qərarlar  qəbul  etmək  məqsədilə  rəhbərliyə  informasiyanın 

təqdim  olunması,  təsərrüfat  əməliyyatlarına  dair  uçotun  düzgün  aparılmasının  və 

hesabatların  düzgün  tərtib  olunmasının  yoxlanılması,  kənar  auditorlarla  səmərəli 

qarşılıqlı  fəaliyyət,  vergi  və  maliyyə  məsələləri  üzrə  tövsiyyələrin  verilməsi  və 

digər  məsələləri  əhatə  edir.  Heç  də  təsadüfi  deyildir  ki,  “daxili  audit  haqqında” 

Azərbaycan Respublikası Qanununun 4-cü  maddəsində daxili auditin vəzifələrinə 

aşağıdakılar aid edilmişdir: 

-

 Təsərrüfat  subyektində  müntəzəm  və  səmərəli  fəaliyyətin  təmin  edilməsi, 



məqsədlərə  nail  olmaq  üçün  risklərin  idarə  edilməsi,  istənilən  dəyişikliyə  qısa 

müddət  ərzində  münasibət  bildirilməsi  məqsədilə  yaradılan  daxili  nəzarət 

sisteminin səmərəliliyini və adekvatlığını müəyyən etmək 

-

 Mühasibat  uçotu  və  maliyyə  hesabatlarının  düzgünlüyünü  və  etibarlığını 



yoxlamaq 

-

 Təsərrüfat subyektinin xərclərinin səmərəliliyini qiymətləndirmək 



-

 Təsərrüfat  subyektinin,  ona  tabe  olan  müəssisə  və  təşkilaların  struktur 

bölmələrinin  fəaliyyətinin  normativ  hüquqi  aktlara  və  təsdiq  edilmiş  fəaliyyət 

planına uyğunluğunu yoxlamaq 



 

 



-

 Ehtiyatlardan istifadənin normativ hüquqi aktlara və təsdiq edilmiş fəaliyyət 

planına uyğunluğunu yoxlamaq 

-

 Ehtiyatlardan  istifadənin  səmərəliliyi,  düzgünlüyü,  onlardan  istifadəyə 



nəzarəti və zərərdən mühafizə olunmanın yetərliliyini qiymətləndirmək 

Göründüyü kimi, daxili audit müəssisə və təşkilatda şəffaf informasiya mühiti 

yaratmaqla, onun fəaliyyətinin daha dərindən və əsaslı təhlilinə, beləliklə də daha 

səmərəli fəaliyyət göstərməsinə zəmin yaradır. 

Daxili auditə belə bir tərif vermək  olar: daxili audit- bu, iqtisadi subyektdə, 

daxili nəzarət sisteminin ayrı-ayrı tərkib hissələrinin fəaliyyətinin etibarlılığını və 

səmərliliyini  müəyyən  etmək  məqsədilə  bu  subyektin  işinin  yoxlanılması  və 

qiymətləndirilməsi üzrə onun idarəetmə orqanlarının mənafeyi naminə təşkil edilən 

və  daxili  sənədlərlə  tənzimlənən  fəaliyyətidir.  Daxili  nəzarət  sisteminin  tərkib 

hissələri  dedikdə.adətən,  təsərrüfat  fəaliyyətinin  nizamlı  və  səmərəli  aparılması 

üçün  iqtisadi  subyektin  rəhbərliyi  tərəfindən  tətbiq  edilən  təşkilati  tədbirlər, 

metodika və proseduralar başa düşülür. 

Daxili auditə artmaqda olan maraq bir sıra amillərlə şərtlənir. əvvəla, bu elə 

əvəzsiz  resurslardandır  ki,  ondan  düzgün  istifadə  olunması  təsərrüfat  subyektinin 

fəaliyyətinn  səmərəliliyini  yüksəldə  bilər.  Ikincisi,  təsərrüfat  subyektində 

vəsilələrindən  biri  daxili  auditin  olduğu  mükəmməl  korporativ  idarəetmənin 

mövcudluğu  müəssisə  və  təşkilatın  investisiya  cəlbediciliyini  artırır.  Üçüncüsü, 

daxili  audit  təsərrüfat  subyektinin  mülkiyyətçilərinə  imkan  verir  ki,  müəssisə  və 

təşkilatda işlərin vəziyyəti barədə obyektiv informasiya əldə etmək imkanına malik 

olsunlar. Digər tərəfdən, müəssisə və təşkilatda daxili auditin yaradılması zərurəti 

həm  də  ondan  irəli  gəlir  ki,  ərazicə  və  ya  təşkilati  baxımından  bir-birindən  ayrı 

fəaliyyət  göstərən  icraçılara  nəzarət  etmək  üçün,  istisnasız  olaraq,  nəzarət 

funksiyalarının həvalə edildiyi xüsusi vəsilə tələb olunur.  

Daxili  auditin  mahiyyətini  başa  düşmək  üçün  onun  məqsəd  və  vəzifələrinin 

müəyyən edilməsi mühüm əhəmiyyətə malikdir.  

Daxili  auditin  məqsədi  öz  funskiyalarını  daha  səmərəli  yerinə  yetirməkdə 

müəssisə və təşkilatın üzvlərinə kömək etmək, onun işində zəif olan həlqələri üzə 


 

10 


 

çıxarmaqdır.  Daxili  auditorlar  təmsil  etdikləri  müəssisə  və  təşkilatda  apardıqları 

yoxlamaların  nəticəsi  olan  təhlil  məlumatları,  qiymətləndirmələr,  tövsiyələr  və 

digər zəruri məlumatlarla bu məqsədə xidmət edirlər. 

Iqtisadi subyektin rəhbərliyi və mülkiyyətçiləri üçün daxili audit informasiya 

və tövsiyə-məsləhət əhəmiyyəti kəsb edir, çünki o, iqtisadi subyektin fəaliyyətinin 

optimallaşdırılmasına,  onun  menecmenti  və  rəhbərliyinin  öz  vəzifələrini  yerinə 

yetirməsinə  kömək  etməlidir.    Daxili  audit  bu  fəaliyyət  barədə  məlumat  verir  və 

menecerlərin hesabatının düzgünlüyünü və etibarlılığını təsdiq edir. Daxili auditin 

məlumatlarından  istifadə  edərək,  rəhbərli  operativ  surətdə  və  vaxtlı  vaxtında 

müəssisə və təşkilatın daxilində zəruri dəyişikliklər həyata keçirə bilər. 

Aşağıdakı  sadalananlar  daxili  audit  sisteminin  məqsədlərinin  tam  siyahısı 

hesab oluna bilər: (V.T.Novruzov Daxili audit 12-ci səh) 

1.

 



Müəssisə və təşkilatın fəaliyyətinin qəbul edilmiş fəaliyyət xəttinə və 

strategiyasına uyğunluğu 

2.

 

Maliyyə-iqtisadi,  bazar  və  hüquq  nöqteyi  nəzərindən  müəssisə  və 



təşkilatın dayanıqlılığı 

3.

 



Cari maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin nizamlılığı və səmərəliliyi 

4.

 



Müəssisə  və  təşkilatın  əmlakının  (dövriyyədənkənar  aktivlərin  və 

dövriyyə  vəsaitlərinin),  o  cümlədən  idarəetmədə  istifadə  edilməsi  üçün 

sistemləşdirilmiş və ümumiləşdirilmiş məlumatların qorunub saxlanması 

5.

 



Uğurlu  rəhbərlik  və  səmərəli  idarəetmə  qərarlarının  qəbul  edilməsi 

üçün ilkin sənədlərin tamlığının və dəqiqliyinin, ilkin informasiyanın keyfiyyətinin 

lazımi səviyyəsinin təmin edilməsi 

6.

 



Mühasibat  uçotu  sisteminin  mövcudluq,  tamlıq,  riyazi  dəqiqlik, 

hesablar  üzrə  yazılışlar,  formal  həll,  məlumatların  hesabatda  təqdim  edilməsi  və 

açıqlanması kimi səmərəlilik göstəricilərinə nail olunması 

7.

 



əmək  məhsuldarlığının  artırılması,  istehsal  və  dövriyyə  xərclərinin 

aşağı salınması, fəaliyyətin maliyyə-iqtisadi nəticələrinin yaxşılaşdırılması 

8.

 

resursların  bütün  növlərindən  rasionallıqla  və  qənaətlə  istifadə 



olunması 

 

11 


 

9.

 



müdriyyət  tərəfindən  müəyyən  edilmiş  tələblərə,  qayda  və 

prosedurlara-struktur bölmələri barədə əsasnamələrə, vəzifə təlimatlarına, davranış 

qaydalarına,  sənədləşdirmə  və  sənəd  dövriyyəsi  planlarına,  əməyin  təşkili 

planlarına,  uçot  siyasəti  barədə  əmrə,  digər  əmr  və  sərəncamlara  müəssisə  və 

təşkilatın vəzifəli şəxsləri və digər işçiləri tərəfindən riayət edilməsi. 

10.


 

Qanunların  və  digər  hüquqi-normativ  aktların  tələblərinə  riayət 

edilməsi 

Daxili audit müəssisə və təşkilatda ən rəngarəng uzlaşdırmada daxili nəzarət 

sisteminin  ayrı-ayrı  tərkib  hissələrinə  tətbiq  oluna  bilər.  Onun  həll  etməli  olduğu 

vəzifələrin  dairəsi  hər  bir  müəssisə  və  təşkilatın  ölçüsündən  və  fəaliyyətinin 

xüsusiyyətlərindən  aslıdır.  Ona görə də konkret təsərrüfat subyekti sərbəst olaraq 

daxili  audit  xidəmətlərinin  vəzifələrini  formalaşdırır  bu  xidmətin  əməkdaşlarının 

səlahiyyət və məhsuliyyət sahələrini tənzimləyir.  

Daxili audtin başlıca vəzifəsi idarəetmənin bütün səviyyələrində müəssisə və 

təşkilatın təsərrüfat fəaliyyətinin bütün növlərinin işinin səmərəliliyini təmin etmək 

habelə  müəssisə  və  təşkilatın  onun  mülkiyyətçilərinin  qanuni  əmlak  maraqlarını 

müdafiə etməkdir. 

Daxili audit aşağıdakı vəzifələri həll edir: 

-

 Aktivlərin vəziyyətinə nəzarət və zərərlərə yol verilməsi 



-

 Sistemdaxili nəzarət prosedurlarının yerinə yetirilməsinin təsdiqlənməsi 

-

 Daxili  nəzarət  sisteminin  fəaliyyətinin  səmərəliliyinin  təhlili  və 



informasiyanın işlənməsi 

-

 Idarə olunan informasiya sistemindən alınmış informasiyanın keyfiyyətinin 



qiymətləndirilməsi 

Daxili  auditin  vəzifələrini  həm  də  təsərrüfat  subyektinin  fəaliyyətinin 

fasiləsizliyi  prinsipinə  riayət  olunmasının  qiymətləndirilməsi  baxımından 

təsnifləşdirmək olar. Bu vəzifənin yerinə yetirilməsi prosesində daxili auditorlar 

-

 Müəssisə  və  təşkilatın  maliyyə-təsərrüfat  fəaliyyətinin  maliyyə-iqtisadi 



təhlilini aparırlar 

 

12 


 

-

 Meydana çıxan mənfi əlamətləri təhlil edir və müəssisə və təşkilatın gələcək 



fəaliyyətinə onların mümkün təsirini qiymətləndirirlər 

-

 Həmin əlamətləri doğuran səbəblər haqqında informasiya toplayırlar 



-

 Mənfi əlamətlərin və onların nəticələrinin aradan qaldırılması üzrə tövsiyələr 

hazırlayırlar 

-

 Informasiyanın  müəssisə  və  tşkilatın  rəhbərliyinə  və  mülkiyyətçilərinə 



çatdırırlar 

-

 Tövsiyələrin yerinə yetirilməsinə nəzarət edirlər 



 


: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı


  1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə