Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 22 aprel 2011-ci il tarixli



Yüklə 6.32 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/5
tarix03.02.2017
ölçüsü6.32 Mb.
  1   2   3   4   5

 

 

 



 

 

 



 

 

Klinik protokol Az



ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi 

kollegiyasının 22 aprel 2011-ci il tarixli 

17 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

HEMODİALİZ ÜZRƏ 

KLİNİK PROTOKOL 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bakı – 2011 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

56.9 


H 42 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

H 42   Hemodializ üzrə klinik protokol – 44 səh. 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Nazirlər 

Kabinetinin 26 noyabr 2010-cu il tarixli 227 nömrəli 

qərarı ilə təsdiq edilmiş “2011-2015-ci illər üçün xroniki 

böyrək çatışmazlığı üzrə Tədbirlər Proqramı”nın icrası ilə 

bağlı  Səhiyyə Nazirliyinin Tədbirlər Planının 2.6-cı 

bəndinə uyğun olaraq İctimai Səhiyyə  və  İslahatlar 

Mərkəzi tərəfindən hazırlanmış  və çap edilmişdir.

 

2



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

3

 



Klinik protokolun redaktoru: 

C.Məmmədov    Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və  

İslahatlar Mərkəzinin direktoru, t.f.d. 

 

Klinik protokolun tərtibçilər heyəti: 

İ.Fiqarov   

Səhiyyə Nazirliyinin baş uroloqu,  

 

Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət  



 

Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu,  

 Urologiya 

kafedrasının professoru, t.e.d. 

F.Babayev   

Respublika Kliniki Uroloji Xəstəxanası,  

 Hemodializ 

şöbəsinin müdiri, t.e.n. 

İ.İsmayılov  

3 saylı şəhər klinik xəstəxanası,  

 Uroloji 

şöbəsinin müdiri, t.e.n. 

R.Abdullayeva   Səhiyyə Nazirliyinin İnnovasiya və  

Təchizat Mərkəzi, Dərman Vasitələrinin 

Alınmasının Planlaşdırılması və Rasional 

İstifadəsi şöbəsinin müdiri 

L.Orucova  

Səhiyyə Nazirliyinin İctimai Səhiyyə və  

 

İslahatlar Mərkəzi, Tibbi keyfiyyət  



 standartları şöbəsinin həkim-metodisti 

 

Rəyçi: 

M.Ağayev   

Səhiyyə Nazirliyinin baş nefroloqu,  

 

 Azərbaycan Tibb Universiteti,  



 Daxili 

xəstəliklərin propedevtikası  

 kafedrasının professoru, t.e.d. 

 

 



Klinik protokol Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Avropa Regional 

Bürosunun ekspert dəstəyi ilə işlənib hazırlanmışdır. 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

4

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi və elmi tədqiqatların tipləri 



Sübutların 

etibarlılıq 

dərəcəsi 

Sübutların mənbələri  

(elmi tədqiqatların tipləri) 

Ia 

Sübutlar meta-analiz, sistematik icmal və ya 

randomizasiya olunmuş klinik tədqiqatlardan (RKT) 

alınmışdır 



Ib 

Sübutlar ən azı bir RKT-dən alınmışdır 



IIa 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış, nəzarət edilən, 

randomizasiya olunmamış tədqiqatdan alınmışdır 

IIb 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış kvazi-

eksperimental tədqiqatdan alınmışdır 

III 

Sübutlar təsviri tədqiqatdan (məsələn, müqayisəli, 

korrelyasion tədqiqatlar, ayrı-ayrı halların öyrənilməsi) 

alınmışdır 



IV 

Sübutlar ekspertlərin rəyinə və ya klinik təcrübəyə 

əsaslanmışdır 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

5

Tövsiyələrin etibarlılıq səviyyəsi şkalası 



Tövsiyənin 

etibarlılıq 

səviyyəsi 

Tövsiyənin əsaslandığı sübutların etibarlılıq 

dərəcəsi 

 



RKT-lərin yüksək keyfiyyətli meta-analizi, 

sistematik icmalı və ya nəticələri uyğun 

populyasiyaya şamil edilə bilən, sistematik səhv 

ehtimalı çox aşağı olan (++) irimiqyaslı RKT. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ia. 



 



Kohort və ya klinik hal - nəzarət tipli tədqiqatların 

yüksək keyfiyyətli (++) sistematik icmalı, yaxud 

 

Sistematik səhv riski çox aşağı olan (++) yüksək 



keyfiyyətli kohort və ya klinik hal - nəzarət tipli 

tədqiqat, yaxud  

 

Nəticələri uyğun populyasiyaya şamil edilə bilən, 



sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) RKT. 

 



Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ib və IIa. 

 



Nəticələri uyğun populyasiyaya şamil edilə bilən, 

sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) kohort və 

ya klinik hal - nəzarət tipli və ya nəzarət edilən

randomizasiya olunmamış tədqiqat, yaxud  

 

Nəticələri uyğun populyasiyaya bilavasitə şamil 



edilə bilməyən, sistematik səhv riski çox aşağı olan 

və ya yüksək olmayan (++ və ya +) RKT. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi IIb. 



 



Klinik hallar seriyasının təsviri, yaxud  

 



Nəzarət edilməyən tədqiqat, yaxud  

 



Ekspertlərin rəyi.  

 



Yüksək səviyyəli sübutların mövcud olmamasının 

göstəricisidir. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi III və IV. 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

6

İxtisarların siyahısı: 

 

ALT  

– 

alanintransferaza 



AST  

– 

aspartattransferaza 



AVF  

– 

arterio-venoz fistul 



BÇİ  

– 

bədən çəkisinin indeksi 



BXX  

– 

böyrəklərin xroniki xəstəliyi 



DDH  

– 

dializ daxili hipotoniya 



EKQ  

– 

elektrokardioqram 



EPO  

– 

eritropoetin 



HB

S  

– hepatit B 

Hb  

– 

hemoqlobin  



HD  

– 

hemodializ 



Ht  

– 

hematokrit 



HVC  

– 

hepatit C 



XBÇ  

– 

xroniki böyrək çatışmazlığı



 

XBT  

– 

Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı (10-cu baxış) 



İFA  

– 

İmmunoferment analizi 



YFS  

– 

yumaqcıq filtirasiyasının surəti 



PTH  

– 

parathormon 



RF  

– 

risk faktorları 



TV  

– 

təsir vahidi 



URR  

– 

sidik cövhərin azalma səviyyəsi (urea reduction rate) 



std Kt/V   – sidik cövhərinin klirensinə görə dializ dozası 

USM  

– 

ultrasəs müayinəsi 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

7

Protokol ilkin səhiyyə xidmətləri səviyyəsində çalışan həkim-



nefroloqlar və uroloqlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. 

 

Pasiyent qrupu: uşaq və böyük yaş qrupunda xroniki böyrək 



xəstəliyi diaqnozu ilə hemodializ seansları qəbul edən xəstələr. 

 

Protokol xəstələrdə xroniki böyrək çatışmazlığının inkişafının 



ləngidilməsi, fəsad və ağırlaşmaların qarşısının alınması üzrə sübutlu 

təbabətə əsaslanan metodik tövsiyələrin verilməsi məqsədini daşıyır.   



ÜMUMİ MÜDDƏALAR 

Böyrəklərin xroniki xəstəliyi – nefronların tədricən məhvi 

nəticəsində böyrəklərin homeostatik (filtrasion, konsentrasion və 

endokrin) funksiyalarının davamlı, geridönməz və proqressivləşən 

pozulmasıdır. 

Epidemiologiya 

Dünya statistikasına görə, 1000000 əhaliyə 250-400 xroniki 

böyrək çatışmazlığı  xəstəliyi düşür. Onlardan 50-55%-i aktiv 

hemodializ müalicəsinə məruz qalır. Azərbaycanda 10.000-dən artıq 

xroniki böyrək çatışmazlığı ilə  xəstə var, 1500 xəstə hemodializ 

müalicəsi qəbul edir. İl  ərzində ölüm faizi 10,2-12,7%, yeni 

xəstələrin aşkarlanıb dializə  cəlb olunması isə 22-27% təşkil 

etdiyindən, bu xəstələrin sayının ilbəil 180-220 nəfər artması 

gözlənilir. 

Etiologiya 

BXX xroniki böyrək xəstəlikləri, irsi xəstəliklər,  şəkərli diabet, 

hipertoniya, uroloji patologiyalar, maddələr mübadiləsinin 

pozulmaları, transplantantın uyuşmazlığından sonra baş verə bilir. 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



Şəkil. 1. Böyrəklərin xroniki xəstəliyinin yaranma səbəbləri  

 

 

8



 

 

 

 

 

İmmunoloji faktor nəticəsində 

yaranan xəstəliklər: 

İnfeksion-iltihabi 

xəstəliklər: 

qlomerulonefrit, düyünlü 

periarteriit, qırmızı qurdeşənəyi 

və s. sistem xəstəlikləri

pielonefrit, böyrək 

vərəmi və s. 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Risk faktorları 

Xəstəliyin proqnozu risk faktorlarının (RF) mövcudluğu ilə müəyyən 

olunur. RF yaranması və inkişafına görə iki kateqoriyaya bölünür:  

 



modifikasiya olunan faktorlar  

 



modifikasiya olunmayanlar 

Modifikasiya olunmayan risk faktorları: 

 



xəstənin yaşı 

 



xəstənin cinsi 

 



irqi 

 



genetik amillər  

 



nefronların sayının anadangəlmə az olması. 

Bu faktorları  dəyişmək, daha doğrusu modifikasiya etmək 

mümkün deyil.  

Anadangəlmə və irsi 

xəstəliklər: 

böyrəklərin hipoplaziyası, 

polikistoz və s. 

Damar xəstəlikləri: 

böyrək venalarının 

trombozu, arteriyaların 

stenozu və s.



XRONİKİ BÖYRƏK ÇATIŞMAZLIĞI 

Xroniki interstisial 

xəstəliklər : 

Uroloji patologiyalar: 

obsruktiv qüsurlar, sidik 

daşı xəstəliyi 

sidik turşulu diatezlər 



Maddələr mübadiləsinin 

pozulması ilə əlaqədar 

xəstəliklər: 

Dərman 


vasitələri və ağır 

metallarla 

amiloidoz, sistinuriya, birincili 

hiperparatireodizm, şəkərli diabet

zəhərlənmələr 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

9

Modifikasiya olunan risk faktorları: 

 

xəstəlik haqqında məlumatın az olması 



 

proteinuriya 



 

dislipidemiya 



 

anemiya  



 

nutritiv amillər 



 

trombogen faktorlar  



 

oksidant stress 



 

hiperhomosistinemiya 



 

menopauza  



 

siqaret çəkmə 



 

digər uremik toksinlər 



 

sosial dezadaptasiya 



Klinik risk faktorları:  

 



şəkərli diabet 

 



arterial hipertenziya 

 



autoimmun xəstəliklər  

 



sistem infeksiyaları  

 



sidik yollarının infeksiyaları 

 



böyrəkdaşı xəstəliyi 

 



sidik yollarının obstruksiyası 

 



neoplaziya 

 



xroniki böyrək xəstəliyi ilə bağlı ailə anamnezi 

 



anamnezdə kəskin böyrək çatışmazlığı 

 



böyrək toxumasının reduksiyası 

 



bəzi dərman vasitələrinin qəbulu  

 



doğulan zaman çəkinin az olması. 

Sosioloji-demoqrafik risk faktorları: 

 



ahıl yaş 

 



bəzi kimyəvi və ətraf mühit amillərinin təsiri 

 



maddi durumun və təhsilin aşağı səviyyədə olması. 

XBT-10 ÜZRƏ TƏSNİFAT 

N18  Xronik böyrək çatışmazlığı 

 

 



 

 

 



 

 

Klinik protokol Az



ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

10

KLİNİK TƏSNİFAT 

Böyrəklərin xroniki xəstəliyinin beş mərhələsi ayırd edilir: 

1.

 



Normal YFS ilə böyrəklərin zədələnməsi – YFS 90 ml /dəq/1,73 m² 

2.

 



Bir qədər azalmış YFS ilə böyrəklərin zədələnməsi –                

YFS 60-89 ml/dəq/1,73 m² 

3.

 

Nəzərə çarpacaq dərəcədə böyrəklərin zədələnməsi –                



YFS 30-59 ml/dəq/1,73 m² 

4.

 



Aşkar səviyyədə YFS-nın azalması – YFS 15-29 ml/dəq/1,73 m² 

5.

 



Terminal mərhələdə böyrəklərin xroniki xəstəliyi –                      

YFS 15 ml/dəq/1,73 m²-dən az 



DİAQNOSTİKA 

Diaqnostik amillər 

Anamnezdə  kəskin və xronik böyrək xəstəliklərinin olması  və 

yaxud xarakter simptomlar: 

 



anemiya 

 



hematuriya 

 



ödemlər 

 



arterial hipertenziya 

 



dizuriya 

 



bel nahiyəsində ağrılar 

 



hipostenuriya 

Fizikal müayinələr 

 



qaşınma  

 



ağızdan sidik cövhəri iyinin gəlməsi 

 



dəri və selikli qişaların quru və solğun olması 

 



nikturiya 

 



poliuriya 

 



halsızlıq, tez yorulma 

 



iştahasızlıq  

Laborator müayinələr 

 



qanın ümumi analizi 

 



sidiyin ümumi analizi 

 



Zimnitski sınağı 

 



qalıq azotun və şəkərin təyini 

 



kreatinin və sidik cövhərinin təyini 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

11



 

parathormonun təyini 

 

turşu-qələvi tarazlığının təyini 



 

kalium və natriumun serumda təyini 



 

kalsiumun və fosforun serumda təyini 



 

maqneziumun serumda təyini 



 

qan zərdabında transferin və ferritinin təyini 



 

xloridlərin təyini 



 

hematokritin təyini 



 

koaquloqramma 



Əlavə müayinələr 

 



Dəmirin və transferritinin Fe-la doyma əmsalının təyini  

 



ALT, AST, bilirubin, timol sınağının təyini 

 



Virus hepatitin İFA-markerlərinin təyini 

 



Ümumi lipidlərin təyini 

 



Oftalmoloqun və endokrinoloqun müayinəsi. 

İnstrumental müayinələr  

 



Qarın boşluğu orqanlarının və böyrəklərin USM 

 



Damarların doppleroqrafik müayinəsi. 

 



Kompüter tomoqrafiyası 

 



Qastroskopiya 

 



EKQ  

Cədvəl 1. Hemodializ xəstələrində aparılan müayinələrin planı 

Hər ay aparılan müayinələr 

Hər üç aydan bir 

aparılan müayinələr 

1. Qanın ümumi analizi (hemoqlobin, hematokrit, 

eritrosit, trombosit, leykosit, EÇS) 



2. Qanın biokimyəvi təhlilli: 

sidik cövhəri (dializdən əvvəl və sonra) 

kreatinin (dializdən əvvəl və sonra) 

natrium (dializdən əvvəl və sonra) 

kalium (dializdən əvvəl və sonra) 

kalsium (dializdən əvvəl və sonra) 

fosfor (dializdən əvvəl və sonra) 

sidik cövhərinə görə YFS 

kreatininə görə YFS 

ALT, AST 

bilirubin (ümumi, sərbəst, birləşmiş) 

HVC və HB

S

 – antigen 



1. Ümumi zülal və        

fraksiyaları  

2. Xolesterin 

3. Lipoproteidlər 

4. Triqliseridlər 

5. Protrombin indeksi 

6. Ferritin 

7. Transferrin 

8. Qələvı fosfotaza 

9. Qanda dəmirin miqdarı 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

12

Cədvəl 2. Əlavə müayinə metodlarının planı 



Каталог: file -> protokol
protokol -> Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 4 aprel 2009-cu il tarixli
protokol -> Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 3 fevral 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 20 noyabr 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 20 noyabr 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 12 iyun 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 3 fevral 2009-cu il tarixli


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə