Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli



Yüklə 2.6 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/4
tarix23.12.2016
ölçüsü2.6 Mb.
  1   2   3   4

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi 

kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli 

38 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

HAMİLƏLİK DÖVRÜNDƏ TROMBOFİLİK 

AĞIRLAŞMALAR ÜZRƏ  

KLİNİK PROTOKOL 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Bakı - 2014 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



57.3 

H 26 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



H 26  Hamiləlik dövründə trombofilik ağırlaşmalar üzrə klinik 

protokol,

 2014. – 32 səh. 

 

 



Bu klinik protokol ABŞ-ın Beynəlxalq  İnkişaf Agentliyi 

tərəfindən maliyyələşdirilən “İlkin Səhiyyə Xidmətlərinin 

Gücləndirilməsi” Layihəsinin dəstəyi ilə tərtib edilmişdir. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

3

Redaktor: 

C.Məmmədov Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə  və  İslahatlar 

Mərkəzinin direktoru, t.f.d. 



 

Tərtibçilər: 

F.Əliyeva Səhiyyə Nazirliyinin baş mama-ginekoloqu, Elmi-

Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun 

direktoru, dosent, t.f.d., RS/AP üzrə Milli Koordinator

tərtibçilər qrupunun rəhbəri 

N.Abışov  

M.Topçubaşov adına Elmi Cərrahiyyə  Mərkəzinin 

Damar cərrahiyyəsi şöbəsinin müdiri, professor, t.e.d.  

E.Əliyeva Azərbaycan Tibb Universitetinin I Mamalıq və gine-

kologiya kafedrasının müdiri, dosent, professor, t.e.d. 

V.Qurbanova 

Abt Associates, Azərbaycanda  İlkin Səhiyyə 

Xidmətlərinin Gücləndirilməsi layihəsi, Ana və  Uşaq 

sağlamlığı və Sübutlu təbabət üzrə mütəxəssis, t.f.d. 

M.Həsənova Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya 

İnstitutunun həkim mama-ginekoloqu, t.f.d.  

N.Şəmsədinskaya Azərbaycan Tibb Universitetinin II Mamalıq və 

ginekologiya kafedrasının assistenti, t.f.d. 

R.Vəzirova Azərbaycan Tibb Universitetinin I Mamalıq və 

ginekologiya kafedrasının assistenti 

G.Quliyeva B.Ə.Eyvazov adına Elmi-Tədqiqat Hematologiya və 

Transfuziologiya 

İnstitutunun Hematologiya 

şöbəsinin müdiri 

L.Orucova Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə  və  İslahatlar 

Mərkəzinin Tibbi keyfiyyətin standartları  şöbəsinin 

həkim-metodisti 

 

Rəyçilər: 

L.Rzaquliyeva 

Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri 

Təkmilləşdirmə 

İnstitutunun Mamalıq və 

ginekologiya kafedrasının müdiri, dosent, t.e.d. 

A.Kərimov  

B.Ə.Eyvazov adına Elmi-Tədqiqat Hematologiya və 

Transfuziologiya  İnstitutunun Elmi işlər üzrə müdir 

müavini, t.e.d. 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

4

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi və elmi tədqiqatların tipləri 



Sübutların 

etibarlılıq 

dərəcəsi 

Sübutların mənbələri 

(elmi tədqiqatların tipləri) 

Ia 

Sübutlar meta-analiz, sistematik icmal və ya 

randomizasiya olunmuş klinik tədqiqatlardan (RKT) 

alınmışdır 



Ib 

Sübutlar ən azı bir RKT-dən alınmışdır 



IIa 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış, nəzarət 

edilən, randomizasiya olunmamış tədqiqatdan 

alınmışdır 



IIb 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış kvazi-

eksperimental tədqiqatdan alınmışdır 

III 

Sübutlar təsviri tədqiqatdan (məsələn, müqayisəli, 

korrelyasion tədqiqatlar, ayrı-ayrı halların 

öyrənilməsi) alınmışdır 



IV 

Sübutlar ekspertlərin rəyinə və ya klinik təcrübəyə 

əsaslanmışdır 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

5

Tövsiyələrin etibarlılıq səviyyəsi şkalası 



Tövsiyənin 

etibarlılıq 

səviyyəsi 

Tövsiyənin əsaslandığı sübutların etibarlılıq 

dərəcəsi 

RKT-lərin yüksək keyfiyyətli meta-analizi, sistematik 



icmalı  və ya nəticələri uyğun populyasiyaya şamil 

edilə bilən, sistematik səhv ehtimalı çox aşağı olan 

(++) irimiqyaslı RKT. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ia. 

Kohort və ya klinik hal - nəzarət tipli tədqiqatların 



yüksək keyfiyyətli (++) sistematik icmalı, yaxud 

Sistematik səhv riski çox aşağı olan (++) yüksək 

keyfiyyətli kohort və ya klinik hal - nəzarət tipli 

tədqiqat, yaxud 

Nəticələri uyğun populyasiyaya şamil edilə bilən, 

sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) RKT. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ib və IIa. 

Nəticələri uyğun populyasiyaya şamil edilə bilən, 



sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) kohort və ya 

klinik hal - nəzarət tipli və ya nəzarət edilən, 

randomizasiya olunmamış tədqiqat, yaxud 

Nəticələri uyğun populyasiyaya bilavasitə  şamil edilə 

bilməyən, sistematik səhv riski çox aşağı olan və ya 

yüksək olmayan (++ və ya +) RKT. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi IIb. 

Klinik hallar seriyasının təsviri, yaxud 



Nəzarət edilməyən tədqiqat, yaxud 

Ekspertlərin rəyi. 

Yüksək səviyyəli sübutların mövcud olmamasının 

göstəricisidir. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi III və IV. 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

6

İxtisarların siyahısı 



AAKT 

ağciyər arteriyasının kompüter tomoqrafiyası 



AATE 

ağciyər arteriyasının tromboemboliyası 



a/c anticismlər 

AFA antifosfolipid 

anticisimlər 



AFS antifosfolipid 

sindrom 


AHTV 

aktivləşdirilmiş hissəvi tromboplastin vaxtı 



AMH 

aşağı molekullu heparin 



AVPS 

ağciyərlərin ventilyasiyon-perfuziyon ssintiqrafiyası  



BÇİ 

bədən çəkisinin indeksi 



BDİL 

bətndaxili inkişafın ləngiməsi 



BNN Beynəlxalq Normallaşdırılmış Nisbət 

DDL-s disseminasiya 

olunmuş damardaxili laxtalanma 

 sindromu 

DVT 

dərin venaların trombozu 



EKM ekstrakorporal 

mayalanma 



EKQ elektrokardioqrafiya 

Er eritrositlər 

ƏHT 

əvəzedici hormonal terapiya 



FFPM 

fibrin və fibrinogenin parçalanma məhsulları 



FH fraksiyalaşdırılmamış heparin 

HELLP 

sindrom – Н – (hemolysis) hemoliz, ЕL – (еlеvated 



liver enzymes) qaraciyər fermentlərinin aktivliyinin 

artması, LP – (1оw рlаtelet соunt) trombositopeniya 



Ht hematokrit 

XBT-10 

Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı, 10-cu baxış 



QQE 

qırmızı qurd eşənəyi 



NYCVƏQ normal 

yerləşmiş ciftin vaxtından əvvəl qopması  



Pİ 

protrombin indeksi 



PV 

protrombin vaxtı 



Tr trombositlər 

VTE venoz 

tromboemboliya 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

7

Protokol  doğuşayardım müəssisələrində  işləyən həkim mama-

ginekoloqlar, anestezioloq-reanimatoloqlar, terapevtlər, hemato-

loqlar, damar cərrahları, ailə həkimləri üçün nəzərdə tutulub. 



Protokol  hamiləlik, doğuş  və zahılıq dövrlərində trombofilik 

ağırlaşmaların diaqnostikasının, profilaktikasının və müalicəsinin 

müasir prinsiplərinin tətbiqi, ana ölümünün və  xəstələnməsinin 

qarşısının alınması üzrə sübutlu təbabətə  əsaslanan müasir metodik 

tövsiyələrin verilməsi məqsədini daşıyır.  

Giriş 

Trombofiliya – trombların yaranmasına meyilliliyi ifadə edən 

termindir. Hamiləlik zamanı trombozların yaranma riski 10 dəfə 

artır. Trombozlar hamiləliyin istənilən müddətində, zahılıq dövründə 

isə daha yüksək tezliklə inkişaf edə bilər

13



Epidemiologiya 

Dünyanın iqtisadi inkişaf etmiş ölkələrində son illər tromboz və 

tromboembolik ağırlaşmalar ana ölümünün əsas səbəbidir. 

Hamiləlik zamanı dərin venaların trombozunun rastgəlmə tezliyi: 

 

35 yaşa qədər 1/1000 hamilələrdə 



 

35 yaşdan yuxarı 2,4/1000 hamilələrdə 



Trombofiliyanın etiologiyası 

Trombların yaranmasına yüksək meyillilik anadangəlmə  və 

qazanılmış trombofiliyanın nəticəsi ola bilər. Bu baxımdan 

hamiləliyi genetik və ya gizli qazanılmış trombofiliyanın 

mövcudluğunu göstərən özünəməxsus “sınaq” adlandırmaq olar.

 

 



Ümumiyyətlə, trombofiliya trombların yaranması  əleyhinə  təbii 

müdafiənin azalmasının, protrombotik mexanizmlərin 

aktivləşməsinin və ya bu amillərin müştərəkliyinin nəticəsidir

12



Şəkil 1-də trombofiliyanın əsas formaları göstərilib. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

 

 

 

8



 

 

 

 

 

 

 

 

 

Şəkil 1. Trombofiliyanın əsas formaları

4,8 

Trombofiliyanın inkişaf riskinin qiymətləndirilməsi 

Bütün qadınlarda trombofiliyanın inkişafının risk amilləri 

hamiləliyin erkən müddətlərində  və ya hamiləlikdən öncə 

qiymətləndirilməlidir (Cədvəl 1). Əgər qadın hər hansı bir səbəbdən 

xəstəxanaya daxil olursa, bu qiymətləndirilmə  təkrarlanmalıdır. 

Qiymətləndirilmə doğuşda və ya doğuşdan dərhal sonra da 

təkrarlanmalıdır (С)

4

. 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

Anadangəlmə (irsi) 

 



V-Leiden amilinin gen mutasiyası 

(homoziqot və ya heteroziqot) 

 

Protrombin genin G202210A-in 



mutasiyası (homoziqot və ya 

heteroziqot) 

 

Antitrombin III-nün çatışmazlığı 



 

С və S proteinlərinin çatışmazlığı 



 

Hiperhomosistenemiya  



Trombofiliyalar

Qazanılmış 

 



Antifosfolipid sindromu

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

9

Cədvəl 1. Trombofiliyanın amilləri və inkişafının risk 



dərəcələri

2,4,11


 

Risk 

dərəcəsi 

Risk amili 

Çox yüksək 

risk 

 



Anamnezdə venoz trombozun çoxsaylı halları 

 



Trombofiliya ilə bağlı keçirilmiş venoz tromboz halları ilə 

əlaqədar hamiləlikdən öncə antikoaqulyantların uzunmüddətli 

peroral qəbulu 

 



Anamnezdə venoz trombozun keçirilməsi ilə antifosfolipid 

sindromu 



Yüksək risk 

 



Trombofiliya ilə əlaqədar keçirilmiş venoz tromboz 

 



Keçirilmiş venoz tromboz və qadının ailə üzvlərində trombozun 

olması  


 

Estrogenlərin qəbulu fonunda venoz tromboz 



 

Residivləşən və ya provokasiya olunmadan baş verən venoz 



tromboz 

 



Simptomsuz trombofiliya (bir neçə qüsurun müştərəkliyi

antitrombinin çatışmazlığı, V-Leiden amili geninin homozigot 

mutasiyası) 

 



Təbii yolla doğuşdan sonra 4 və daha çox orta risk amillərinin 

müştərəkliyi 

 

Qeysəriyyə  kəsiyi  əməliyyatından 3 və daha çox orta risk 



amillərinin müştərəkliyi 

Orta risk 

 



Ailə anamnezində tromboz halların olmaması  və ya 

trombofiliyasız keçirilmiş venoz tromboz 

 

Simptomsuz trombofiliya (antitrombin çatışmazlığı, kombinə 



olunmuş qüsurlar, homoziqot hallar istisna olmaqla) 

 



Bədxassəli xəstəliklər 

 



Ürək, ağciyər xəstəlikləri 

 



Sistem QQE və birləşdirici toxumanın digər sistem xəstəlikləri 

 



Nefrotik sindrom (proteinuriya >3 q/gündə) 

 



İnfeksion patologiya (bağırsağın iltihabı, poliartritlər) 

 



İrinli-septik xəstəliklər, sepsis 

 



Hamiləlik zamanı və ya zahılıq dövründə cərrahi müdaxilə 

(appendektomiya və s.) 

 

 Təcili qeysəriyyə kəsiyi əməliyyatı 



 

Geniş çanaq əməliyyatı ilə qeysəriyyə kəsiyi əməliyyatı  



 

Piylənmə (BKİ >40 kq/m²) 



 

Antenatal dövrdə 2 və daha çox aşağı risk amillərinin müştərəkliyi 



 

Təbii yolla doğuşdan sonra 3 və daha çox aşağı risk amillərinin 



müştərəkliyi 

 



Qeysəriyyə kəsiyi əməliyyatından 2 və daha çox aşağı risk 

amillərinin müştərəkliyi 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



Aşağı risk 

 



Fəsadlaşmamış hamiləlik  

Aşağıdakı amillərin 3-dən az olması:  

 

35-dən yuxarı yaş 



 

Piylənmə (BKİ >30 kq/m²) 



 

Venaların nəzərə çarpan genişlənməsi 



 

İmmobilizasiya (4 və daha artıq gün ərzində, sümüklərin 



sınıqları, paraplegiya) 

 



Preeklampsiya  

 



Aşağı boş venaya təzyiq 

 



Paritet >3 (anamnezdə doğuşların sayı 3-dən çox olması) 

 



Çoxdöllü hamiləlik  

 



Dehidratasiya, həddindən artıq qusma 

 



Doğuşun davamiyyəti >24 saat 

 



Xorioamnionit  

 



Mamalıq maşalarının tətbiqi ilə doğuş 

 



Planlı qeysəriyyə kəsiyi əməliyyatı 

 



Doğuşdan sonrakı qanaxma >1 litr 

 



Çox miqdarda qanköçürmə 

 



Mövcud olan sistem infeksiyalar (pnevmoniya, pielonefrit və s.) 

 



Siqaret çəkmə, narkomaniya 

XBT-10 ÜZRƏ TƏSNİFAT

1

 



O22 Hamiləlik zamanı venoz ağırlaşmalar 

Çıxarılıb: mamalıq ağciyər emboliyası (O88.

–) 


Abortu, uşaqlıqdankənar və molyar hamiləliyi  

 

10



(O00–O07, O08.7) 

ağırlaşdıran hallar 

Doğuşu və zahılıq dövrünü 

O22.0 Hamiləlik dövründə aşağı ətraf venalarının varikoz 

 genəlməsi

 

Hamiləlik dövründə venaların ƏGO varikoz genəlməsi 



O22.1 Hamiləlik dövründə cinsiyyət orqanları venalarının 

 varikozu 

Aralıq 


Uşaqlıq yolu 

Vulva 


O22.2 Hamiləlik dövründə səthi tromboflebit 

venaların varikoz genəlməsi 

Hamiləlik dövründə aşağı ətrafların səthi tromboflebiti 

O22.3 Hamiləlik dövründə dərin flebotromboz 

Dərin venaların doğuşa qədər trombozu 



O22.4 Hamiləlik dövründə babasil 

O22.5 Hamiləlik dövründə serebral venaların trombozu 

Hamiləlik dövründə serebrovenozu sinusun trombozu 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

11

O22.8 Hamiləlik dövründə digər venoz ağırlaşmalar 



O22.9 Hamiləlik dövründə dəqiqləşdirilməmiş venoz 

 

ağırlaşmalar 

Hestasion: 

 

ƏGO flebit 



 

ƏGO flebopatiya 



 

ƏGO tromboz 



O87 Zahılıq dövründə venoz ağırlaşmalar 

Daxil edilib: doğuş, dölazadetmə və zahılıq dövründə 

Çıxarılıb: mamalıq emboliyası (O88.

–) 


 

hamiləlik dövründə venoz ağırlaşmalar 



O87.0 Zahılıq dövründə səthi tromboflebit 

O87.1 Zahılıq dövründə dərin flebotromboz 

 

Zahılıq dövründə  

 

dərin venaların trombozu 



 

çanaq tromboflebiti 



O87.2 Zahılıq dövründə babasil 

O87.3 Zahılıq dövründə serebral venaların trombozu 

Zahılıq dövründə serebrovenozsinusun trombozu 



O87.8 Zahılıq dövründə digər venoz ağırlaşmalar 

Zahılıq dövründə cinsiyyət orqanları venalarının varikoz genəlməsi 



O87.9 Zahılıq dövründə dəqiqləşdirilməmiş venoz ağırlaşmalar 

Zahılıq dövrü:  

 

flebiti ƏGO 



 

flebopatiyasi ƏGO 



 

trombozu ƏGO 



O88.2 Qan laxtaları ilə mamalıq emboliyası 

mamalıq (ağciyər) emboliyası ƏGO 

zahılıq dövrü (ağciyər) emboloyası ƏGO 


Каталог: file -> protokol
protokol -> Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 4 aprel 2009-cu il tarixli
protokol -> Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 3 fevral 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 20 noyabr 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 20 noyabr 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 12 iyun 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 3 fevral 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 08 fevral 2010-cu il tarixli


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə