Azərbaycan Respublikası



Yüklə 0.71 Mb.
PDF просмотр
səhifə4/9
tarix07.12.2016
ölçüsü0.71 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

3.1.3. Xüsusi təhsil 

12 

 

Toplanan məlumatlar onu göstərir ki, ƏU-ın təxminən 11%-i xüsusi və internat məktəblərə gedirlər. 



TN əməkdaşının verdiyi məlumata görə, təxminən 12 internat məktəb

14

 və 7 xüsusi məktəb Təhsil 



Nazirliyinin tabeliyindədir.

15

 “De-İnstitutlaşma və Alternativ qayğı Dövlət  Proqramı” çərçivəsində 



hazırlanmış və hökumət tərəfindən təsdiq edilmiş dövlət uşaq müəssisələrinin transformasiyası üzrə 

Baş  Plana  əsasən  internat  məktəblərinin  inteqrativ  və  inkluziv  təhsil  müəssisələrinə  çevrilməsi 

nəzərdə tutulur. 

 

Xüsusi məktəblər Sovet təhsil sistemindən miras qalmış, lakin xüsusi təhsil haqqında yeni qanun və 



tədqiqatların  nəticələrinə  əsasən  qismən  dəyişmişdir;  hal-hazırda  həmin  məktəblər  əlilliyi  olan 

uşaqlara əsas bilik və bacarıqlarının öyrədilməsi sahəsində müəyyən rol oynayırlar. Bakının xüsusi 

məktəblərinin müəllimləri ilə keçirilən HQM-in  nəticələrinə uyğun olaraq, saylarının az olduğuna 

baxmayaraq,  həmin  müəllimlər  ƏU-ın  tələbatını  ödəmək  iqtidarındadırlar.  Bundan  əlavə, 

müəllimlər  bildirdilər  ki,  onlar  yaxşı  təlim  keçmişdirlər,  ümumi  məktəblərin  müəllimləri  ilə 

müqayisədə onların məvacibləri daha yüksəkdir

16

. Xeyli sayda məktəb direktoru və müəllim hesab 



edir ki, ƏU xüsusi məktəblərə qəbul olunmalıdırlar (direktorların 27,5%-i və müəllimlərin 25%-i). 

Xüsusi  məktəblər  əlilliyi  ağır  formada  olan  uşaqları  gələcəkdə  qəbul  etməyi  planlaşdırır,  lakin 

məktəblərin  fəaliyyətinin  və  binalarının  həcmi  bütün  bu  cür  uşaqları  əhatə  etməyə  imkan  vermir. 

Xüsusi  məktəblərin  mövcudluğu  və  inkişaf  etdirilməsi  həm  də  “De-İnstitutlaşma  və  Alternativ 

qayğı  “  və  “Sağlamlıq  imkanları  məhdud  uşaqların  təhsilinin  təşkili  üzrə  İnkişaf  Proqram”larının 

müddəalarına zidd ola bilər.  

 

Müəllimlərin  verdikləri  məlumatlardan  fərqli  olaraq,  xüsusi  və  internat  məktəblərində  aparılan 



müşahidələr  ondan  xəbər  verir  ki,  həmin  məktəblər  xüsusi  təhsil  tələbatına  malik  olan  uşaqların 

ehtiyaclarını ödəmək üçün lazımi imkanlara malik deyildir. Müşahidələr əsasında xüsusi və internat 

məktəblərində işləyən müəllimlərin şəxsiyyətyönümlü metodologiya əsasında işlədiklərini müəyyən 

etmək mümkün olmadı. Müşahidəçilərin bəzi qeydləri aşağıda göstərilmişdir: 

 

…biz  (tədqiqatçılar)  gördük  ki,  bütün  müəllimlərin  dərs  planı  vardır  və  bəzi  planları 

nəzərdən  keçirdik.  Planlar  dövlət  proqramına  uyğun  olaraq  yazılmışdı.  İş  planı  ilə 

müqayisədə bu, daha rəsmi sənəddir. Müəllimlər öz planlarına riayət etmir, uşağın səhhətni, 

inkişaf  və  əqli  çatışmazlıqlarını  nəzərə  almırdılar.  Bunu  tədris  yanaşmalarını 

fərdiləşdirmək, habelə təlim çətinliklərini və əsas məfhumları öyrətməyin zəruriliyini nəzərə 

alaraq, tədris yanaşmalarını hər hansı uşağın fərdi ehtiyaclarına uyğunlaşdırmaq cəhdləri 

kimi başa düşmək olar. Bu yanaşma, bütün müəllimlər və  uşaqlara qarşı tətbiq edilir.  

 

… biz yeni mövzunu izah etmək üçün və yeni məfhumu təqdim etmək üçün müəllimlərin çox 



məhdud  üsullardan  istifadə  etdiklərinin  şahidi  olduq.  Dərsdə  istifadə  olunan  yeganə  üsul 

şifahi  surətdə  sual-cavab  aparmaq  idi:  məlumatı  xatırlamağa  imkan  verən  dəqiq  sualın 

verilməsi  və  dəqiq  cavabın  gözlənməsi.  Şifahi  təqdimat  və  sual-cavab  yeni  mövzunu  izah 

etmək və yadda saxlamaq üçün yeganə üsul idi.  

 

…  Təhsil  xidmətinin  növündən  asılı  olmayaraq,  uşaqların  iştirak  etdikləri  bütün  təlim 

tədbirləri  barədə  təşəbbüs  yalnız  müəllimlər  tərəfindən  irəli  sürülürdü.  Hər  təlim  tədbiri 

dəqiq  məlumatın  xatırlanmasına  və  yadda  saxlanmasına  yönəlmiş,  habelə  dərsliklərdə 

verilən tapşırıqlar əsasında tərtib edilmişdir.  

 

                                                 

14

 

Rəsmi dövlət statistikasına uyğun olaraq, 3644 ƏU bu müəssisələrdə təhsil alır.



  

15

 



Dövlət statistikasına uyğun olaraq, digər dövlət nazirliklərinin (ƏƏSMN və SN) rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən və 513 ƏU-a 

xidmət göstərən daha 5 internat məktəb vardır. Həmin müəssisələrə dair dövlət strategiyası aydın deyildir. Lakin belə deyirlər ki, bu 

müəssisələr AH-nin deinstitutlaşma proqramına daxil ediləcəklər. 

 

16



 

Qeyd etmək lazımdır ki, (ƏU-ın təhsil aldıqları) bütün məktəblərdə tədrisin keyfiyyəti bu hesabatın Tədris üsulları bölməsində 

ətraflı şəkildə müzakirə olunur. Tədqiqat qrupu hədəf qrupu üzvlərinin istinad etdikləri xüsusi məktəblərin keyfiyyətini, şəraitini və 

infrastrukturunu müstəqil surətdə yoxlaya bilmədi. 

 


13 

 

Hökumətin  verdiyi  məlumata  görə,  əlilliyi  olan  uşaqlar  üçün  12  ixtisaslaşmış  internat  məktəbi 



vardır.  Ölkə  müstəqillik  qazandıqdan  sonra  unudulan  bu  məktəblər  ƏU-ın  tam  təcrid  olunmasını 

təmin edir və əslində onlara məhdud dərəcədə təhsil xidmətlərini göstərir. Bu məktəblərdə uşaqlar 

18  yaşadək  qalır  və  həmin  yaşdan  sonra  uşaqların  göndəriləcəkləri  yerə  dair  heç  bir  qayda  və  ya 

üsul yoxdur.Hal-hazırda  hökumət internat məktəblərinin ehtiyaclarına daha çox diqqət yetirir. Milli 

fondlardan biri olan Heydər Əliyev Fondu bu sahədə fəaliyyət göstərən əsas təşkilatlardan biridir və 

onun  müdaxilələri  nəticəsində  xeyli  irəliləyiş  əldə  edilmişdir.  Hərçənd  ki,  hələ  gələcək  fəaliyyətə 

dair  uzunmüddətli  dövlət  proqramı  yoxdur,  buna  baxmayaraq  TN  tabeliyində  olan  internat 

məktəblərini deinstitutlaşma dövlət proqramına uyğun olaraq inkluziv strategiyalara daha çox riayət 

edən reabilitasiya mərkəzləri və inkluziv komponentli məktəblərə çevrilməsi planlaşdırılır. Tədqiqat 

göstərdi  ki,  təhsil  işçiləri  arasında  “Azərbaycan  Respublikasında  dövlət  uşaq  müəssisələrindən 

uşaqların  ailələrə  verilməsi  (De-institusionalizasiya)  və  alternativ  qayğı  Dövlət  Proqramı” 

çərçivəsində  həyata

 

keçirilən  islahatları



 

dəstəkləyən  şəxslərin  sayı  azdır:  sorğuda  iştirak  edən 

direktorların və müəllimlərin 15% -dən az hissəsi bu cür bu isalahatları dəstəklədiklərini bildirdilər.  

 

3.1.4. Digər təhsil imkanları 

Son illər ərzində az sayda icma əsaslı alternativ qayğı mərkəzləri yaradılmışdır. Demək olar ki, bu 

mərkəzlərin hamısı xarici donor vəsaiti hesabına həm şəhərlərdə, həm də rayonlarda (kəndlər istisna 

olmaqla)  fəaliyyət  göstərir.  Müxtəlif  keyfiyyətə,  ölçüyə  və  iş  həcminə  malik  olan  bu  alternativ 

qayğı  mərkəzləri  ƏU-ın  təhsilinə  və  müalicəsinə  dair  yeni  yanaşmanı  ilk  dəfə  tətbiq  edən 

müəssisələr hesab olunurlar. Bu müəssisələrin üçü AH-nə beynəlxalq inkişaf təşkilatlarının birindən 

miras qalmışdır, bu da, digər mərkəzlərin dövlət tərəfindən tanınacağına və dəstəklənəcəyinə ümid 

yaradır.  Hazırda  qeyri-hökumət  təşkilatları  tərəfindən  təsis  edilmiş  mərkəzlər  donor  təşkilatının 

maliyyə  vəsaiti  hesabına  fəaliyyət  göstərirlər.  Təşkilati  idarəetmə  və  peşəkarlıq  səviyəsinin 

yüksəldilməsi sahəsində müəyyən çətinliklər vardır.

17

 Onu da qeyd etmək lazımdır ki, ümumtəhsil 



məktəblərdə  bu  sahə  üzrə  ixtisaslaşmış  mütəxəssislər  olmadığından  ölkədə  inkluziv  təhsil  üzrə 

bütün pilot layihələri bu sahədə fəaliyyət göstərən icma əsaslı reabilitasiya mərkəzlərinin köməyi və 

təcrübəsi sayəsində həyata keçirilir.  

QHT  nümayəndələri  ilə  keçirilən  HQM-nin  və  hökumət  nümayəndələrindən  götürülən 

müsahibələrin nəticələrinə uyğun olaraq, QHT-lərin çoxu əlilliyi olan uşaqlar, onların valideynləri 

üçün  təhsil  və  reabilitasiya  xidmətləri  və  inkluziv  təhsil    imkanlarının  yaradılması  ilə  bağlı 

hökumətə  təkliflər  verilməsi  istiqamətlərində  fəaliyyət  göstərirlər.  Azərbaycana  Birgə  Yardım 

(ABY),  Uşaqların  Xilası,  Beynəlxalq  Tibb  Korpusu  (BTK)  kimi  beynəlxalq  QHT-lər  və  Müşviq, 

Göy  Qurşağı,  Çıraq Əqli  Sağlamlıq  və s.  kimi  yerli  QHT-lər  işin təşkilində, təhsil və  reabilitasiya 

xidmətləri sahəsində daha fəal olmuşlar.  Nəticə etibarilə ƏU-a əsas və peşə təhsili verilmiş, onların 

ailələrinə hüquqi və psixoloji yardım proqramları təklif edilmiş, valideyn təhsili və digər xidmətlər 

göstərilmişdir.  

 

Digər  tərəfdən,  layihənin  sınaqdan  keçirilməsi,  imkanların  yaradılması  və  strategiyanın  tərtib 



edilməsi  sahələrində  müvafiq  dövlət  orqanları  ilə  fəal  surətdə  əməkdaşlıq  edən  təşkilatlar  vardır. 

UNICEF,  Dünyagörüşü  və  İMC  (hazırda  ölkədə  fəaliyyət  göstərmir)  bu  cür  əməkdaşlıq  edən 

beynəlxalq  təşkilatlardır.  Müsahibədə  iştirak  edən  hökumət  nümayəndələri  inkluziv  təhsil 

strategiyası  və  metodologiyası  üzrə  beynəlxalq  təcrübələrin  öyrənilməsi  və  tətbiq  edilməsi 

sahəsində nazirliklərin əsas  tərəfdaşı kimi yerli QHT olan MTTYM-nin adını çəkmişdilər.  

 

3.2. Təhsilə mane olan amillər 

 

 

3.2.1. Mövcudluluq 

                                                 

17

Ehtiyacların qiymətləndirilməsi haqqında hesabat ACİ-nun Əqli sağlamlıq təşəbbüsü proqramı çərçivəsində 2007-ci ildə 



hazırlanmışdır.

 

 



14 

 

Tədqiqat  əsasında  ƏU-ın  təhsilalmaq  imkanlarının  mövcudluluğu  aşkar  edilmişdir.  Aparılan 



tədqiqatlar göstərdi ki, əlilliyi olan uşaqların yalnız 16%-i ümumiyyətlə təhsil almır. Lakin məlumat 

ona  dəlalət  edir  ki,  ƏU  təhsil  xidmətlərini  seçmək  üçün  məhdud  imkanlara  malikdirlər.  Bütün 

ölkədə təmin edilən əsas təhsil xidməti evdə təhsilidir, digər təhsil xidmətləri isə yalnız şəhərlərdə 

göstərilir. Xüsusilə inteqrativ və inkluziv təhsil bütün ölkəni əhatə etməmişdir, bu isə, əlilliyi olan 

uşaqların təhsilinə mane olan daha bir əsas amil kimi səciyyələndirilə bilər. 

 

İnkluziv və inteqrativ təhsil kimi tədbirlər yalnız mərkəzi şəhərlərdə təşkil edilir. Hökumətin verdiyi 



məlumata uyğun olaraq (2006), göstərilən təhsil xidmətlərinin bütün növləri ölkənin yalnız Bakı və 

Sumqayıt şəhərlərində göstərilir. Yalnız altı böyük rayon mərkəzində beş mövcud xidmətdən üçün, 

ölkənin yerdə qalan hissəsində isə yalnız ev təhsili mövcuddur.   

 

TN əməkdaşı etiraf etdi ki, əlilliyi olan uşaqların ən zəruri ehtiyaclarını ödəyə bilən kifayət qədər 



alternativ qayğı və təhsil mərkəzi, reabilitasiya  müəssisəsi, məktəbəqədər təhsil müəssisəsi yoxdur. 

Hökumət  həmin  xidmətlərin  uşaqlara  göstərilməsini  təmin  etmək  üçün  bir  neçə  qanun  və  qayda 

qəbul  etmişdir.    Lakin  bir  çox  qanunların  icra  mexanizmləri  yoxdur.  Dövlət  qulluqçuları  bu  yeni 

müddəaları tətbiq etməyə hələ hazır deyildirlər və yaxud bu tədbirlərin həyata keçirilməsinə kifayət 

qədər  vəsait  ayrılmamışdır.  Başqa  sözlə  desək,  inzibati  fəaliyyət  sahələrində  müəyyən  çətinliklər 

mövcuddur.  Aydındır  ki,  ƏU-ın  təhsili  ilə  bağlı  islahatların  aparılması  üçün  dövlət  qurumları  ilə 

qeyri-hökumət təşkilatlarının əməkdaşlığı vacibdir.   

 

Təhsil  xidmətlərinin  mövcudluğuna  mütəxəssis  çatışmazlığı  çətinliklər  yaradır.  Bu,  xüsusilə 



rayonlarda özünü daha çox biruzə verir. Belə ki, bir çox rayon məktəblərində ƏU-a xidmət göstərə 

biləcək  ixtisaslı  kadrlar  yoxdur.  Sorğu  nəticələrinə  görə,  məktəblərin  təxminən  90%-i  əmək 

vərdişlərinin  aşılanması  xidmətini  təklif  etmir;  məktəblərin  təxminən  70%-də  nitq  terapevtləri 

yoxdur və məktəblərin yalnız 0,8%-i peşə bacarıqlarını öyrədir. Yalnız psixoloji terapiya xidmətinin 

vəziyyəti qənaətbəxşdir.  Belə ki, müəllimlərin 58,1%-i bildirdi ki, onların məktəbi bu cür xidməti 

göstərir məktəblər psixoloq  ştatına malikdirlər. Sorğuda iştirak edən ƏU-ın  valideynlərinin  yalnız 

25,8%-i bildirdi ki, onların uşaqları xüsusi xidmətlərdən (məsələn, nitq terapiyası) istifadə edirlər.    

 

ƏU üçün yalnız  məktəbəqədər və ibtidai təhsil müəssisələrində inkluziv təhsil təşkil edilmişdir. Bu, 



o deməkdir ki, 10 və  daha artıq yaş həddində olan bir çox ƏU təhsil xidmətlərini seçmək imkanına 

malik  deyillər.  Orta  məktəb  müəllimlərinin  bacarıqlarının  təkmilləşdirilməsinə  dair  strateji 

mexanizmlərin  məhdud  olduğunu  nəzərə  alaraq,  bu  məsələnin  ciddiliyini  aydın  surətdə  görmək 

olar.  Bir  çox  orta  və  daha  yuxarı  təhsil  pilləsi  üzrə  müəssisənin  müəllimləri  evdə  və  ya  ümumi 

məktəblərdə ƏU-a dərs keçilməsi və təhsil verilməsi üzrə bilik, təcrübə və təcrübi bacarıqlara malik 

deyillər,  çünki  onlar  bu  istiqamətdə  yenidən  hazırlanmayıblar.  ƏU  üçün  ali  təhsil  imkanlarının 

mövcudluğu  sahəsində  müəyyən  çətinliklər  vardır.  Lakin  məktəbəqədər  və  ibtidai  təhsil 

müəssisələrində  MTTYM-in  və  Dünyagörüşü  təşkilatının  həyata  keçirdiyi  inkluziv  təhsillə  bağlı 

olan pilot layihə orta məktəbdə davam etdirilir. Bunu ölkədə inkluziv təhsilin inkişaf etdirilməsində 

müsbət hal hesab etmək olar.  



 

3.2.2. Əlverişli istifadə imkanı 

Bu tədqiqat nəticəsində ƏU üçün nəzərdə tutulan mövcud təhsil müəssisələrinin əlverişliliyi  tədqiq 

edilmişdir. Bu baxımdan inteqrativ,  inkluziv, xüsusi və internat məktəblərə daha çox, ev təhsilinə 

isə daha az diqqət yetirilmişdir. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, yolun əlverişlilik meyarı ev təhsilinə 

də  təsir  göstərir.  Belə  ki,  kənd  və  rayon  yerlərində  nəqliyyat  şəbəkəsinin  məhdudluğu,  yolların 

qeyri-qənaətbəxş vəziyyəti müəllimlər üçün ƏU-ın evlərinə getməkdə çətinlik yaradır. 

 

ƏU təhsili baxımından rahat istifadə imkanı əsas məsələlərdən biridir: bütün ölkədə yalnız az sayda 



məktəb  binası  ƏU-ın  ehtiyaclarını  ödəmək  üçün  lazım  olan  avadanlıqla  tam  təchiz  edilmişdir. 

Valideynlər və müəllimlərlə aparılan sorğu nəticəsində məlum olmuşdur ki, ƏU-ın məktəb binasına 

daxil  olması  çətinliklər  yaradır,  səbəbi  məktəb  binası  və  infrastrukturunun  ƏU-lara 


15 

 

uyğunlaşdırılmamasıdır.  Cədvəl  3-də  aydın  şəkildə  görünür  ki,  əksər  məktəblər  üçün  ƏU-ın 



məktəbə gəlmələri və məktəbdə yerləşmələri fiziki cəhətədən çətindir.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Müəllimlər/məktəb  direktorları  ilə  aparılan  sorğularla,  hədəf  qrup  müzakirələri  və  ekspertlərlə 



aparılan müsahibələrin nəticələri əsasında da eyni və ya çox bənzər mənzərə yaranır. Müəllimlərin 

təxminən  55%-i,  məktəb  direktorlarının  isə  60-70%-i    bildirdi  ki,  ƏU-ın  məktəb  binalarına  daxil 

olmaları və yerləşmələri çətindir və məktəb binaları ƏU-ın ehtiyaclarına cavab vermir.  

 

Bundan əlavə, münasib qiymətə olan rahat nəqliyyat vasitələrinin olmaması rayon mərkəzlərindəki 



xüsusi  məktəblərə  və  icma  əsaslı  alternativ  qayğı  mərkəzlərinə  gəlmələrinə  mane  olur.  Uşaqların 

daşınmasına  kömək  etmək  məqsədilə  Hökumətin  tətbiq  etdiyi  maliyyə  yardımı  üsulları  həmin 

ehtiyacları  ödəmir.  ƏU-ın  ailələri  nəqliyyat  xərclərini  ödəmək  üçün  ayda  10  Azərbaycan  manatı 

(təxminən 12 ABŞ dolları) almalıdırlar. Lakin bəzi amillər bu vəsaiti almağa mane olur.  

 

Rayon məktəblərinin də bir çox müəllimi qeyd etdi ki, əlilliyi olan uşaqların təhsil almalarına mane 



olan  ciddi  amillərdən  biri  təhsil  müəssisələrinin  ƏU  üçün  uyğunlaşdırılmamasıdır.  Həmin 

müəllimlərlə  keçirilən  HQM  nəticəsində  məlum  oldu  ki,  ölkənin  kəndlərində  dövlət  və  xüsusi 

nəqliyyat  sistemi  olmadığına  görə,  uşaqların  əksəriyyəti  ümumtəhsil  məktəblərinə  getmək 

imkanından  məhrumdurlar.  Bu  maneələr  uşaqları  evdə  təhsil  almağa  məcbur  edir.    Məlumatdan 

görünür  ki,  nəqliyyat  çətinlikləri  təkcə  kənd  yerlərinə  xas  deyildir.  Şəhərlərdə  müəllimlər  və 

valideynlər  bildirdi  ki,  Bakı  və  Sumqayıt  kimi  şəhərlərin  ictimai  nəqliyyat  sistemləri  ƏU-ın 

tələbatını ödəmək üçün lazımi qaydada təşkil edilməmişdir. ƏU olan  ailələrin əksəriyyətinin yoxsul 

olduğunu  və  özəl  nəqliyyat  vasitələrindən  istifadə  haqqını  ödəyə  bilmədiklərini  nəzərə  alaraq, 

xüsusi ictimai nəqliyyatın olmaması məktəblərə rahatlıqla getməyə mane olan ciddi amillərdən biri 

hesab oluna bilər.   

 

Nəhayət,  Cədvəl  3-də (16-cı  səh.) göstərildiyi  kimi,  məktəb binalarının infrastrukturu  əlilliyi  olan 



uşaqların xüsusi tələbatını ödəmək üçün nəzərdə tutulmamışdır. Həmin məktəblərin əksəriyyəti ƏU 

üçün nəzərdə tutulan xüsusi tualetlərə və gigiyena şəraitinə malik deyildir (müəllimlərin 80%-dən 

çoxu  və  direktorların  75%-i  bildirdi  ki,  onların  məktəblərinin  tualeti  sağlamlıq  imkanları  məhdud 

olan  uşaqların  tələbatına  cavab  vermir).  Valideynlərin  təxminən  20%-i  bildirdi  ki,  onların 

uşaqlarının  təhsil  aldıqları  məktəblərin  əyani  vəsaitləri  qənaətbəxş  deyildir.  Sorğuda  iştirak  edən 

direktorların  təxminən  63%-i,  müəllimlərin  isə  53%-i  bildirdi  ki,  onların  məktəblərinin  əyani 

vəsaitləri ƏU-ın tələbatına cavab vermir. Bu nəticələr belə qənaətə gəlməyə imkan verir ki, binadan 

0%

 



20%

 

40%



 

60%


 

80%


 

100%


 

 

 



 

 

 



 

Qrafik 3. 

Valideynlərin məktəb infrastrukturundan 

razılığının dərəcəsi

 (%)

 

Yoxdur



 

Narazıdır

 

Razıdır


 

Tam razıdır

 

Sinif otağının 



texniki təchizatı 

(məsələn mebel) 

 

 

ƏU yerləşdirmək 



üçün xüsusi 

çanaqlar 

 

 

Xüsusi  



layihəli 

 

tualetlər



 

 

Xüsusi ə



yani 

tədris vəsaitləri

 

 

Sinif otağı birinci 



mərtəbədə 

yerləşmişdir

 

Sual:    

Siz öz uşağınızın ehtiyaclarının ödənilməsi baxımından 

infrastrukturun səviyyəsindən razısınızmı

?

 


16 

 

rahat istifadə imkanının olmaması ölkədə əlilliyi olan uşaqların təhsil almasına mane olan ən ciddi 



amillərdən biridir.  

 

Bütün  bu  maneələr  yalnız  məktəblərdə  müşahidə  olunmur.  Ümumiyyətlə,  ölkənin  ictimai  bina, 



küçə, restoran və kafeləri inşa edilərkən, habelə ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti təşkil edilərkən əlilliyi 

olan insanların ehtiyacları nəzərə alınmamışdır.  



 

 

3.2.3. Münasib qiymət  

Tədqiqatın  münasib  qiymətə  dair  nəticələr  ziddiyyətlidir.  Göründüyü  kimi,  qiymətlərin  münasib 

olmaması əlilliyi olan uşaqların təhsil almalarına mane olmur. Əslində hər hansı şəkildə təhsil alan 

ƏU-ın  valideynlərinin  yalnız  təxminən  5,1%-i  bildirdi  ki,  onların  uşaqları  bəzi  hallarda  maddi 

səbəblərdən  dərsə  gedə  bilməmişdir.  Təhsildən  kənarda  qalan  ƏU-ın  valideynlərinin  təxminən 

27,2%-i  bildirdi  ki,  maddi  çətinliklər  onların  uşaqlarının  təhsil  almasına  mane  olur  (Cədvəl  4, 

səh.18). Ölkənin  kəndlərində  yaşayan ailələr şəhər ailələri  ilə müqayisədə (müvafiq olaraq 43,2% 

və 20,7%) maddi  çətinlikləri  daha çox vurğulayırlar. Digər tədqiqatlar  əsasında da bu fikir təsdiq 

edilmişdir.   

 

Valideynlərin  əksəriyyəti  hesab  edir  ki,  uşaqların  təhsil  almasına  mane  olan  əsas  amil  uşaqların 



səhhətidir.

18

 Ümumiyyətlə məlumatlarda qeyd edilir ki, ƏU-ın valideynləri ailə gəlirlərinin   5%-ni 



öz uşaqlarının təhsilinə xərcləməyi planlaşdırırlar. Belə ki, valideynlərin əksəriyyəti ailənin gəlirləri 

artdığı  təqdirdə,  pulun  ilk  növbədə  qida,  paltar,  dərman,  həkim  xərclərinə,  bəziləri  isə  təhsil 

xərclərinə sərf edilməsinin  zəruriliyini qeyd etdi. Bu nəticələrin səbəbini iki cür izah etmək olar: 1) 

valideynlər  təhsilə  dəyər  vermir,  buna  görə  də  təhsilə  az  vəsait  ayırır;  2)  əslində  valideynlər  öz 

əlilliyi olan uşaqlarının təhsilinə az vəsait ayırır və təhsil xərclərinin əksəriyyəti digər mənbələrdən 

ödənilir. Aydındır ki, bu məsələni araşdırmaq üçün əlavə tədqiqat aparılmalıdır və həmin tədqiqat 

nəticəsində təhsilə mane olan amillərin aradan qaldırılmasına dair əlavə tövsiyələr verilə bilər.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Buna  baxmayaraq,  valideynlərin  əksəriyyəti  dövlətin  təyin  etdiyi  müavinətin  məbləğindən  narazı 

olduğunu bildirdi. Cədvəl 4-də göstərildiyi kimi, ƏU-ı olan ailələrin əksəriyyətinin aylıq gəliri 250 

manatdan  (təxminən  305  ABŞ  dolları)  azdır  və  onlar  öz  uşaqlarının  tələbatını  ödəmək  üçün 

dövlətdən  nəğd  şəkildə  il  ərzində  təxminən  339  manat  (təxminən  413  ABŞ  dolları)  məbləğində 

maddi yardım alırlar.  

 

                                                 



18

 

Tədqiqat əsnasında səhhətin təhsilə necə mane ola biləcəyini müəyyən etmək mümkün olmadı. Bunun səbəbini bir neçə cür izah 



etmək olar: komissiyanın qərarı; valideynin öz uşağının əlilliyinin ciddiliyi haqqında yanlış təsəvvürü; yanlış məlumatın verilməsi; 

ƏU-ın və digər uşaqların tələbatına cavab verən təhsil xidmətləri haqqında məlumatın olmaması. Bu məsələni mütləq daha dərindən 

tədqiq etmək lazımdır.  

  Qrafik 4

. ƏU

-

ın heç bir şəkildə təhsil 

 

almamasının səbəbləri (valideynlər, %). 

 

 

0.0



 

10.0


 

20.0


 

30.0


 

40.0


 

50.0


 

60.0


 

Nəqliyyat

 

Maddi


 

Səhhət


 

Komissiyanın qərarı

 

Yaş həddi



 

17 

 

Bu  tədqiqatın  köməyilə  uşaqların  təhsilinə  kömək  edəcək  və  valideynlər  tərəfindən  istifadə  edilə 



biləcək  mövcud  maddi  imkanları  tədqiq  etməyə  cəhd  göstərildi.  Tədqiqat  məlumatlarına  uyğun 

olaraq, ƏU-ın valideynləri dövlətdən nəqliyyat xərci kimi ayda 10 manat (təxminən 12 ABŞ dolları) 

alırlar.  Bundan əlavə, hər ƏU-ın valideyni  öz uşağının tələbatını  (qida, tibbi  xidmət,  paltar və s.) 

ödəmək üçün dövlətdən 35 manat (təxminən 40 ABŞ dolları) məbləğində müavinət alır.  Tədqiqat 

zamanı  toplanmış  məlumata  görə,  valideynlərin  92%-i  dövlət  tərəfindən  verilən  maddi  yardımın 

ƏU-ın tələbatının ödəmədiyini bildirdi. Dövlət statistikasının təhlili də belə qənaətə gəlməyə imkan 

verir  ki,  2002-2007-ci  illərdə  ölkədə  əhəmiyyətli  iqtisadi  artımın  10  dəfə  artmağına  baxmayaraq, 

dövlət yardımının məbləği təxminən 2,5 dəfə artdı

19

. Ölkədə inflyasiya sürətinin  yüksək olduğunu 



nəzərə alaraq

20

, maddi  yardımın məbləğini qənaətbəxş hesab etmək olmaz



21

. Sorğu iştirakçılarının 

böyük  əksəriyyəti  (83%)  dövlət  yardımının  məbləğindən  narazı  olduğunu  bildirdi.  Tədqiqat 

nəticəsində məlum oldu  ki,  ailələr digər mənbələrdən fərqli növlərdə  yardımlar alırlar  (qohumlar, 

ianələr). 

 

1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə