AZƏrbaycan respublikasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qtisad un vers tet magistratura m



Yüklə 0.67 Mb.
PDF просмотр
səhifə7/7
tarix07.12.2016
ölçüsü0.67 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

3.3.  Regional  maliyyə  institutları  və    əməkdaşlıq  proqramları  cərcivəsində 

investisiya  əlaqələrinin inkişafı 

 

 



 

Regional  maliyyə  institutları  və    əməkdaşlıq  proqramları  cərcivəsində 

investisiya    əlaqələri  MDB  regionu  dövlətlərinin  investisiya  əməkdaşlığının 

perspektiv  inkişaf istiqamətlərindən biridir. 

Asiya  nkişaf  Bankının dəstəyi və təşəbbüsü ilə 1997-ci ildə Mərkəzi Asiya 

regionunda  iqtisadi  əməkdaşlıgı  genişləndirilməsi  məqsədilə  -  Mərkəzi  Asiya 

Regional  qtisadi  Əməkdaşlıgı Proqramı  (CAREC)  yaradilmışdir [14].  Proqramın 

iştirakçı ölkələri Asiya  nkişaf Bankının üzv ölkələridir: Azərbaycan, Əfganıstan, 

Çin,  Qazaxstan,  Qırgızstan,  Monqolustan,  Pakistan,  Türkmənistan,  Tacıkıstan  və 

Özbəkistan.    CAREC  proqramı  müasir  mərhələyədək  nəqliyyatin  prioritet 

sahələrində 

strateji 

mühitin 

yaxşılaşdirilması 

infrastruktur 

lahuyələrin 

maliyyələşdirilməsi,  enerji,  ticarət  siyasəti  və  ticarətin  inkişafina  kömək 

göstərilməsinə xidmət göstərir [14]. 



Cədvəl 12 

Mərkəzi Asiya Regional  qtisadi Əməkdaşlıgı Proqramı 

[Central Asia Regional Economic Cooperation (CAREC) ] 

CAREC  Proqramı üzrə tərəfdaş ölkələr 

[Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun 

10 ölkəsi] 

Çoxtərəfli əməkdaşlıq 

institutları 

Proqramın əhatə 

etdiyi sahələr 

Asia  nkişaf Bankı 

Ticarət 


Qazaxstan 

Azərbaycan 

Avropa Yenıdənqurma 

və  nkişaf Bankı 

Nəqliyyat 

Qırğızstan 

Çin  

Beynəlxalq Valyuta 



Fondu 

Gömrük 


Ə

məkdaşlıgı 

Tacikistan 

Pakistan 

slam  nkişaf Bankı 

Enerji 


Türkmənistan 

Ə

fqanıstan 



BMT  nkişaf Proqramı 

(UNDP) 


 

Özbəkistan 

Monqolustan 

Dünya Bankı 

 

www.carec.org



  

76 

 

 



76

 

 



Regional  əməkdaşlıq  proseslərinə  6  nəqliyyat  koridorlarının  fəaliyyəti  xidmət  

göstərir. 



Cədvəl 13 

Mərkəzi Asiya regionunda nəqliyyat koridorları və region ölkələrinin 

mövqeyi  

Nəqliyyat koridorları marşrutları 

Region ölkələri üzrə 

CAREC 1 

Avropa-Şərqi Asiya  

(Qazaxstan, Qırgızstan və Cin (Huar)) 

CAREC 2 

Aralıq  Dənizi-  Şərqi  Asiya  (Azərbaycan,  Qazaxstan, 

Qırgızstan, Tacikistan, Özbəkıstan və Cin (Huar) ) 

CAREC 3 

Rusiya-Orta  Şərq  və  Cənubi  Asiya  (Əfganıstan, 

Qazaxstan, Qırgızstan, Tacikistan və Özbəkıstan) 

CAREC 4 

Rusiya-Şərqi Asiya (Monqolustan və  Cin (Huar)) 



CAREC 5 

Şə

rqi  Asiya-  Orta  Şərq  və  Cənubi  Asiya  (Əfganıstan, 



Qazaxstan ,Tacikistan və Cin (Huar)) 

CAREC 6 

Avropa-  Orta  Şərq  və  Cənubi  Asiya  (Əfganıstan, 

Qazaxstan , Tacikistan və Özbəkıstan) 

www.carec.org

  

 

Asiya  nkişaf  Bankı 2004-cü ildən 7 regional investisiya cərçivəsində 275,1 



mln  dollar  investisiya  həyata  kecirmiş,  üç  regional  lahiyə  üzrə  135,2    mln  dollar 

investisiyalar səfərbər etmiş, 12,9 mln dollar həcmində 22 texniki kömək qrantına 

qərar vermişdir.  2005-2006 –cı  illərdə  regionda 247  mln  investisiya  lahiyələri və 

12,3 mln dollar qrant lahiyələrini müəyyənləşdirmişdir [15].   

Regional  proqram  çərçivəsində  Nazirlər  Konfransının  iclasları    hər  il  təşkil 

edilir.  qtisadi  əməkdaşlıgın  prioritet  istiqamətləri  və    qarsılıqlı  maraq  doğuran  

ə

sas  məsələləri  üzrə  müzakirələr  davam  etdirilir.  Region  ölkələrinin  ticarət, 



nəqliyyat və sərhəd məsələləri ətrafında     

77 

 

 



77

 

Cədvəl 14 

Son üç il ərzində CAREC proqramı çərçıvəsində Nazirlər Konfransı 

CAREC proqramı 

çərçıvəsində 

Nazirlər Konfransı 

 

Təşkil olunduğu ölkə 



 

Ə

sas strateji hədəflər 



2011 

Azərbaycan 

( CAREC-in 10-cu konfransı)

 

CAREC 



2020 

Proqramının 

Strateji 

strukturunun təsdiqi 

 

2012 


Uxan  

(Çin, Hubey əyalətinin 

mərkəzi) 

Region  ərazisində  ticarət  və  nəqliyyat, 

sərhəd əlaqələri, yolların və dəmiryolunun 

inkişafı  üzrə  danışıqlar.  Yeni  nəqliyyat 

lahiyələrinə  23  mlrd.  dollar  investisiyalar 

razılaşdırılmışdır.  

2013 

Qazaxstan 



( CAREC-in 12-ci konfransı)

 

nkişaf  məqsədləri  və  regional  lahiyələrin 



müzakirəsi 

www.carec.orq

  

 

 Mərkəzi  Asiya  regionunda  iglim  dəyişikliyinə  münasibətdə  situasiya 

gərginləşməkdədir.  Bu  əsasən  əhlinin  daha  az  məlumatlılıgı  və  poblemin 

ciddiliyinin  kifayət  dərəcədə  qəbul  edilməməsi  ilə  baglıdır.  Tədgigatların, 

qiymətləndirmə    və  təhlilləri  apara  biləcək        institutlarin,  təşkilatların  və 

mütəxəssislərin  kifayət  etməməsi  regionda  bu  sahədəki  vəziyyəti  xeyli 

mürəkkəbləşdirir.  Enerji  resurslarının  tükəndiyi  müasir  dövrdə  qlobal  iqlim 

dəyişikliyi  ilə  mübarizənin  başlıca  aləti  enerji  effektivliyidir.  Problemin  həlli 

istigamətində fəaliyyət istigamətləri aşagıdadkılardır: 

-     Mərkəzi Asiyada istilik qazlarının buraxilmasının azaldılmasına birgə təsir 

göstərmək; 

-  Kioto  potokolunun  realizasiyana  və  postkioto  mərhələsinə  yardım 

göstərmək; 



78 

 

 



78

-  Mərkəzi  Asiyada  bərpa  olunan  enerji  mənbələrindən  istifadənini 

ə

həmiyyətinin yüksəldilməsi. 



Mərkəzi  Asiya  Regional  qtisadi  Əməkdaşlıgı  Proqramı  2012-CI  L  11-ci 

Nazirlər  konfransında  (Cin,  Vuxan  2012)  fəaliyyət  plani  üzrə  strateji  əsasları 

müəyyənləşdirilmişdir.  Region  ölkələrinin  iqtisadi  əməkdaşlığının  üç  prioritet 

sahəsi üzrə hədəfləri seçilmişdir. Üç həlledici element aşağidakılardır: 

  sektorlar üzrə əməliyyat prioritetləri ; 

  regional əməkdaşlıq institutlarının 2013-2017-ci illərdə fəaliyyət planı; 

  nəqliyyat üzrə fəaliyyət planı. 

Vunxay  fəaliyyət  planı  əməkdaşlığın  daha  da  canlandırılması  sənədi  kimi 

müntəzəm  olaraq  sektorlar  üzrə  koordinasiya  komitələri  tərəfindən  nəzərdən 

keçirilməli və yenilənməlıdir.   

Sektorlar üzrə əməliyyat prioritetləri (Nəqliyyat sektoru). Nəqliyyat sektoru 

üzrə  Koordinasiya  komitəsi  2011-2015  –ci  illər  üçün  reallaşdırılması  nəzərdə 

tutulan 68 orta müddətli prioritet investisiya lahiyələrinə 23 mlrd. dollarliq vəsait 

qoyuluşunu təsdiqləmişdir.  Bu lahiyələrin bir çoxu   Mərkəzi Asiya Regionunun 6 

dövləti  tərəfindən  yüksək  səviyyədə  icra  olunmur.  Buna  görə  də  nəqliyyat 

sektorunun  belə  lahiyələri  əsas  göstəricilər  üzrə  nəzərdən  keçirilməsi  və 

monitorinqi nəzərdə tutulmuşdur [15].  

Ticarət  sektoruna  dəstək.    Gömrük  əməkdaşlıgı  Komitəsi  2011-ci  il 

Azərbaycanda  təşkil  olunmuş  yıgıncgında  trans  sərhəd  daşımalrı  üçün  fiziki 

maneələrin 

müəyyənləşdirilməsi 

nəqliyyat 

koridorlarının 

fəaliyyətindən 

səmərəliliyin  maksimallaşdırılmasına  yönələn  əlavə  tədbirlərin  icrası  nəzərdən 

keçirilmişdir.  Bunlara aşağıdakılar aid edilmişdir: 

• 

Sərhəd keçid məntəqələrinin modernizasiyası; 



• 

Gömrük kodekslərinin yenidən nəzərdən keçirilməsi və qəbulu; 

• 

Avtomatlaşdırılmiş gömrük informasiya sistemlərinə investisiyaların həyata 



keçirilməsi; 

79 

 

 



79

• 

Vahid milli pəncərə sistemlərinin yaradilmasi istiqamətində hərəkət; 



• 

Sərhəddə yoxlanış zamanı risklərin idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi. 

Energetika  sektoru.  2012-ci  ilin  mayında  Filippində  və  sentyabrında 

Tailandda Energetika sektoru üzrə Koordinasiya sektorunun iclasında 2013-2015 –

ci  illər  üçün  Energetik  fəaliyyət  planı  işlənib  hazirlanmısdır.  Energetik  fəaliyyət 

planı 6 komponenti birləşdirir: 



 Mərkəzi  Asiya  -  Cənubi  Asiya  koridorunun  inkişafı.  Mərkəzi  Asiya 

energetik  resurslarının  Əfqanıstanın  milli  energetik  şəbəkəsi  və  ardınca  Cənubi 

Asiya  energetik  bazarları  ilə  birləşdirilməsi  variantları  daha  detallıqla  tədqiq 

olunmalı  və  nəzərdən  keçirilməlıdır.    Bunun  üçün  texniki  və  iqtisadi  cəhətdən 

optimal sxemlər seçilməlıdir [15].  

Energetik  sistemlərin  idarəetməsi  üzrə  regional  dispetçer  idarəçılıyinin 

yaradılması.  Elektrik  enerjisi  ticarətinin  inkişafına  yönələn  texniki,  qanunverici, 

tənzimləyici  və  kommersiya  məsələlərinin  həllinə  yönələn  regional    tədqiqatların 

həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.    

Su-energetik  əlaqələrin  idarə  edilməsi.  Su-energetik  əlaqələrin  idarə 

edilməsində  milli  və  regionl  analitik  alətlərin  balanslığına  diqqətin  artırılmasına 

imkan  verən,  məlumatların  və  informasiya  məhsullarının  geniş  yayılmasına 

ə

saslanan  «Yol xəritəsi» işlənib hazırlanmışdır. 



Energetika obyektlərinin tikintisi üzrə resursların mobillıyı. Regionda hər bir 

ölkənin  öz  xüsusi  resursları  ilə  prioritet  energetika  infrastrukturlarının 

maliyyələşdirilmə potensialı və təşəbbüsləri qiymətləndirilməli, fərdi investisiyalr 

da  daxil  olmaqla,  eləcə  də  digər  malıyyələşmə  mənbələri  öyrənilməlıdır.  Dövlət-

biznes  əməkdaşlıgı  əsasında  potensial  lahiyələrin  hazirlanması  üzrə  regional 

mexanizmlərin yardilması üçün hazirliq işləri parılmalıdır.  

Energetika  sektorunun  prioritet  lahiyələrinin  reallaşdırılması.  Energetika 

sektorunun  prioritet  lahiyələrinin  siyahısı  milli  və  regional  prioritetlərə  müvafiq 

yenilənməlıdir. 

Regionun 

energetik 

baş 


planında 

öz 


ə

ksini 


tapan 

prioritetləşdirilmiş  lahiyələr  də  həmçinin  buraya  daxil  edilməlidir.  Energetika 



80 

 

 



80

sektorunda  regional  əməkdaşlıq  məqsədlərinə  nail  olunması  prosesində  və 

istiqamətində göstəricilər üzrə monitorinq həyata keçirilməsi zəruridir.  

Bilik  potensialının  artırılması  və  idarəedilməsi.  CAREC  nstitutları  ilə 

məsləhətləşmələrdə və məlumatların mənbələrində bilik potensialının artırılması və 

idarəedilməsi  üzrə  proqramlar  müəyyənləşdirilməlidir.  Belə  proqramlar 

tədqiqatlar,  praktiki məşgələlər  və seminarlar vasitəsilə  yaradılması  daha praktiki 

ə

həmiyyətli hesab oluna bilər.   



Ticarət sektoru siyasəti. Daha açiq tiçarət rejimlərinin tətbiqi və region daxili 

və  regionlararası  ticarətin  inkişafına  təsir  göstərilməsi  sahəsində  Ticarət  siyasəti 

üzrə  Koordinasiya  Komitəsinin    2012-ci  ildə  Çində  keçirilmiş  16-ci  iclasında 

ticarət  sahəsində  prioritet  fəaliyyətin  davam  etdirilməsi  dəstəklənmişdir.  Bu 

məqsədlə aşağıdakı bir sira daha aktual tədbirləri qeyd etmək olar [14]: 

•  Ümümdünya Ticarət Təşkilatına daxil olmanın dəstəklənməsi; 

• 

dxal və ixrac əməliyyatlarına tətbiq olunan miqdar məhdudiyyətlərininin 



aradan qaldırılması; 

•  Ticarətə tətbiq edilən vergilərin sadələşdirilməsi və azaldılması; 

•  Ticarət üçün ümumi institutsional mühitin yaxşılaşdırılması;  

•  Tranzit və sərhədyanı ticarətdə maneələrin azaldılması.  

Mərkəzi Asiya regionu dövlətləri və çoxtərəfli əməkdaşlıq institutları ilə  

konsultativ proseslər çərçivəsində razılaşdırılmalardan sonra 2013-2017-ci illər 

üçün fəaliyyət planı  aşagıdakı üç prinsip əsasında nəzərdə ttulmuşdur: 

•  nteqrasiya 

•  Nətıcələrə istiqamətlənmə 

•  Əməkdaşlıq və əlaqə yaratma 

Mərkəzi Asiya regionu dövlətlərində nəqliyyatın inkişafi məqsədilə bir sira 

fəaliyyətlərin həyata kecirilməsinə önəm verilir. Bunlara əsasən aşagıdakıları aid 

etmək olar: 


81 

 

 



81

Nəqliyyat koridorlarına və onların  fəaliyyət nəticələrinə əsaslanan praqmatik 

yanaşma yanaşmanın əhəmiyyətinin qəbul edilməsi, bu sahədə  tələbatların 

ödənilməsinə cavab verən yeni lahiyələrin işlənilməsi; 

Fəaliyyətdə olan konkret koridorlara aid olan və əsas prinsiplərə cavab verən  

sazişlərin könüllü əsaslarla müəyyən edilməsi və müəyyən dövr ərzində istirakçı 

ölkələr üçün daha geniş miqyaslı sazişlərin effektiv realizasiyası üçün zəmin 

yaratmaq. «CAREC-2020»-yə müvafiq olaraq persrektiv «pilot» sazişlərin  

hazirlanması aşağıdakıları nəzərə alması zəruridir: 

•  istirakçı ölkələrin istəyi və marağı; 

•  koridorlardan həyata keçirilən beynəlxalq ticarətinin həcmi; 

•  transsərhəd daşimalrin artan  həcminə xidmət göstərən nəqliyyat və sərhəd 

infrastrukturunun  hazırlığı səviyyəsi. 

 Azərbaycan,  Monqolustan,  Tacikistan  və  Türkmənistan  öz  ərazilərindən 

keçən  CAREC  koridorları  boyunca  trans  sərhəd  yükdasımalarin  daha  da 

genişləndirilməsi üzrə pilot saziş təşəbbüslərinə daha çox maraq göstərir [14]. 

CAREC  platforması  əsasında  perspektiv  təşəbbüslər  üçün  birgə  fəaliyyət 

effektlərinin  təmin  olunması  və  qarşılıqlı  tamamlanmanın  daha  dərin 

qiymətləndirmə və təhlillər əsasında nəzərdən keçirilməsi perspektiv əməkdaşlıgın 

ə

sas  məsələlərini  təşkil  edir.    Region  dövlətləri  ticarət  və  nəqliyyatın  inkişafinda 



müntəzəm  və  konsruktiv  dialoqun  rolunu  artırmalı,  maraqlı  tərəflərı  və  qonsu 

dövlətlərin  fəal  əməkdaşlığa  cəlb  edilməsi  strategiyasının  genişləndirilməsi  üzrə 

fəaliyyət həyata keçirilməlıdir. 

 

 



 

 

 



82 

 

 



82

 

 



 

Nəticə və təkliflə

 

Beynəlxalq  investisiya  əməkdaşlığı  sferasında  MDB  məkanında  müşahidə 



olunan proseslər müasir dövrdə son dərəcə aktualdır.  

MDB  regionu  dövlətləri  düunya  iqtisadiyyatinın  zəngin  regionunu 

formalaşdırır. Region dövlətləri ilə investisiya əlaqələri perspektiv əhəmiyyət kəsb 

edir.  nvestisiya  əməkdaşlığının  bir  sıra  meylləri  və  inkişaf  istiqamətlərini  qeyd 

etmək olar.  

1. 


MDB  regionu  dövlətləri  iqtisadi  resurs  potensialı  ilə  dunya 

iqtisadiyyatının  əhəmiyyətli  dərəcədə  zəngin  dövlətləridir.  Belə  bir  potensialın 

dunya təsərrüfatına inteqrasiyası geosiyasi cəhətdən mürəkkəb proseslərlə baglıdır.  

2. 


Neft  və  gaz  resursları  sahəsində  regonda    dünya  iqtisadiyyatında 

muasir  tələbatları  ödəyə  biləcək    zənginlik  mövcuddur.  Lakin  onların  hasilatı  və 

emalı  getdikcə  igtisadi  cəhətdən  çətinləşir.  Keyfiyyətli  məhsullar  əldə  edilməsi 

daha effektli emal texnologiyalarının tətbigini tələb edir. Emal texnologiyalarının 

təkmilləşdirilməsı öz növbəsində  irimiqyaslı investisiya qoyuluşlarını və geosiyasi 

stabilliyin gərarlaşmasını tələb edir. Xüsusilə, Fars körfəzi, Yaxın Şərq və Mərkəzi 

Asiya  regionu  ölkələrində  vəziyyət  yeni  geoiqtisadi  situasiya  yaratmaqla    zəruri 

investisiya qoyuluşlarının perspektivləri üçün qeyri-müəyyənliyə səbəb olmuşdur. 

3. 

nvestisiya artımı faktoru MDB regionunda  iqtisadi inkişafa daha çox 



ticarət aspektində özünü göstərmişdir. Bütün regionun Avropa  ttifaqı ölkələrindən 

idxal əlaqələrinin həcmi atmışdır. 



83 

 

 



83

Lakin  Avrostatın  məlumatlarının  təhlilinin  nəticələri  göstəriri  ki,  A   (27) 

ölkələrinin  MDB  ölkələrinə  ixracının  strukturu  qarşiliqli  ticarətin  daha  əlverişli 

təşkilini  bir  daha  zəruri  edir.  Çünki  MDB  regionu  ölkələri  Avropa  ttifaqı 

bazarlarına daha çox mineral və xammal məhsullar ixrac etmiş, Avropa  ttifaqının 

sənayecə  inkişaf  etmış  ölkələrindən  isə  daha  çox  hazir  məhsullar,  elmi-texniki 

avadanlıqlar, maşın və müxanızmlər və s. idxal etmişlər. 

4. 


MDB  regionunu  beynəlxalq  investisiyalar  üçün  əhəmiyyəti  getdikcə 

artmaqda davam edir. Qarşiliqli faydaliliq prinsipləri iki region dövlətləri arasında 

iqtisadi  potensialların  daha  səmərəli  dövriyyəsini  aktuallaşdirmışdır.  Birbaşa 

investisiyalar  MDB  regionu  dövlətlərinin    beynəlxalq  inteqrasiya  və    ticarət 

ə

laqələrinin inkişaf amili kimi nəzərə alınmalı, həmçinin faydalı iqtisadi əlaqələrin 



inkişafı məqsədilə əməfdaşlıq strategiyası təkmilləşdirilməlıdir.  

5. 

Rusiya kompaniyalarının MDB ölkələrində iri investisiya lahiyələrini 

həyata keçirir. Rusiya və Azərbaycan arasında ticari-iqtisadi əlaqələrin inkişafında 

regionlararası  əməkdaşlıq vacib  rol oynayır.  Regionlararası  əməkdaşlıq sahəsində 

ə

laqələr  intensiv  meyllər  kəsb  etməkdədir.  Hazırda  Rusiya  Federtasiyasının  18 



subyekti  Azərbaycan  Höküməti  ilə  əməkdaşlıq  haqqında  hüquqi  tərtib  olunmuş 

sənədlərə  malikdirlər.  Tatarstanın  və  Dağıstanın  nümayəndəlikləri  Azərbaycanda 

fəaliyyət göstərirlər.

  

6. 


VTB qrupu Azərbaycan bazarında fəaliyyətə başlamışdır. 2012-ci iln

 

noyabrin  23-də  Bakıda  VTB  Bankı  ASC-nin  törəmə  şirkəti  olan  VTB  Bank 



Azərbaycan ASC-nin ofisi fəaliyyətə başlamışdır.

 

7. 



VTB Bank Azərbaycan ASC geniş spektr bank xidmətləri təklif edən 

universal  bank  kimi  inkişaf  etmək  niyyətindədir. lkin  mərhələdə  Bank  işini 

korporativ  müştərilərə  xidmət  göstərilməsinə  və  xarici  ticarət  əməliyyatlarının 

maliyyələşdirilməsi istiqamətində quracaq. VTB Rusiyada, bəzi MDB ölkələrində, 

Qərbi Avropa, Asiya və Afrika ölkələrində geniş spektr korporativ, pərakəndə və 

sərmayə bank xidmətləri təklif edir. 



84 

 

 



84

2009-cu ilin iyunun 30-na olan məlumata görə, VTB qrupu aktivlər (3 637,3 

mlrd.  rubl)  və  müştəri  vəsaitləri  üzrə  (1  561,8  mlrd.  rubl)  Rusiyanın  ikinci  iri 

maliyyə qrupu olub. 

VTB-nin  Rusiyada,  MDB  və  Avropada  regional  şəbəkəsi  966  satış 

nöqtəsindən  ibarətdir  ki,  bunun  sayəsində  də  qrup  Rusiyanın  Ən  iri  pərakəndə 

banklar üçlüyünə daxildir. 

VTB-nin  2008-ci  ildə  əsası  qoyulmuş  nvestisiya  biznesi  çərçivəsində 

Moskva, London, Sinqapur və Dubayda əməliyyatlar həyata keçirilir.  

8. 


Azərbaycanda  iqtisadi  siyasət  ilk  növbədə  neft  sektorundan  asılılıgın 

azalmasına  və  qeyri-neft  sektorunun  dinamik  inkişafına  yönəlmişdir.  Belə  bir 

siyasət  çərçivəsində  müasir  kimya,  neft-kimya,  metallurgiya,  maşıngayırma 

kompleksləri, hərbi sənaye kompleksləri,  tikinti sahələrinə geniş diqqət verilir. 

9. 

Azərbaycanın  beynəxalq  ticarət  mövqeyində  bir  sira  məhsullar  üzrə 



ixrac  imkanları  yaranmaqdadır.  Son  illərdə  bəzi  Avropa  ttifaqı  ölkələri  də  daxil 

olmaqla, Azərbaycanın iki tərəfli təşəbbüsləri genişlənməkdədir. Lakin hələlik neft 

məhsullarının  ixracınin  birmənalı  üstünlüyü  şəraitində  beynəlxalq  ticarət 

mövqeyinin  yaxşılaşdırılması  rəqabətqabilliyyətli  məhsul  istehsalına  nail  olmanı 

və  ixracın  strukturca  diversifikasiyası  ilə  yanaşı  ixrac  bazarlarının 

genişləndirilmasini tələb edir.  

10. 

 Beynəlxalq  enerji  daşıyıcıları  bazarındakı  müasir  meyllər  və 



«energetik ingilab» xüsusilə təbii qaz ixracı marşrutlarının diversifikasiyasını tələb 

edir. Azərbaycanda hasil olunan təbii qaz üç istiqamətdə ixrac olunur: 

• Bakı-Tbilisi-Ərzurum  magistral  boru  kəməri  (Azərbaycan-Gürcüstan-

Türkiyə);  

• Qazıməmməd  -  Astara  –  Bind-Biand  magistral  boru  kəməri  (Azərbaycan-

ran) (burada  ran tərəfi alınan qaz həcmlərinin əvəzinə müvafiq olaraq Naxçıvan 

MR-nı qazla təchiz edir);  

• Qazıməmməd-Mozdok magistral boru kəməri (Azərbaycan-Rusiya).  



85 

 

 



85

     Azərbaycanda  hasil  olunan  qazın  xarici  bazarlara  perspektiv  nəqlinə 

gəldikdə isə bu günə 4 potensial marşrut mövcuddur. Bunlara TANAP, Nabucco-

West, TAP və AGR  layihələri aiddir. 

Azərbaycanda  iqtisadi  inkişafin  müasir  modeli  MDB  regionu  dövlətləri  ilə 

daha  perspektiv  və  səmərəli  investisiya  əlaqələrinin  inkişaf  etdirilməsində  yeni 

imkanlar yaratmışdır.   

11. 


Azərbaycan  MDB  regionu  cərcıvəsində  iqtisadi  əlaqələrinin  gələcək 

inkişafını  faydalı  tərəfdaşlıq  strategiyası  əsasında  müəyyənləşdirməkdədir. 

Regionda  Rusiya  Federasiyası  ilə  əlaqələrin  prioritetliyi  bu  strategiyada  xüsusi 

ə

həmiyyət  daşıyır.  Azərbaycan  perspektiv  əlaqələrin  inkişaf  mexanizmlərinin 



rolunu  və  fəaliyyətini  xüsusilə  genişləndirməkdədir.  Bu  sırada  Rusiya 

Federasiyasının Ticarət nümayəndəlıyinin fəaliyyətinin praktiki əhəmiyyətini qeyd 

etmək  olar.  2006-cı  ilin  mart  ayından  Bakıda  Rusiya  Federasiyasının  Ticarət 

nümayəndəliyi fəaliyyət göstərir. 

Fəaliyyətə  başladıgı  dövrdən  ayrı-ayrı  Federasiya  subyektləri  ilə  səmərəli 

ə

laqələrə  nail  olunmuşdur.    2010-cu  ildə  Ticarət  Nümayəndəliyinin  təşkilati 



dəstəyi  ilə  Bakıya  Penza  T P  nümayəndələrinin  səfəri  baş  tutumuşdur.  Vilayətin 

çoxprofilli kompleksi neft qaz emal edən, kimya, elektrotexnika, tikinti və s. kimi 

doqquz müəssisənin rəhbərləri ilə təmsil olunmuşdur.  

12. 


 Rusiya  Ticarət  Nümayəndəliyinin  məlumatına  görə,  30-dan  artıq 

Azərbaycan şirkəti qarşılıqlı əlverişli əməkdaşlığa maraq göstərir. 

13. 

Hazırda Azərbaycan və MDB regionun bir sıra dövlətləri ilə ikitərəfli 



ticarət  və  iqtisadi  münasibətlərin  vəziyyəti  və  perspektivləri    qtisadi  əməkdaşlıq 

üzrə  Dövlətlər  arası  komissiyanın  fəaliyyətindən  daha  çox  asılıdır.  Buna  görə  də 

müqavilə  hüquq  bazasının  təşkili  ilə  bağlı  əsas  məsələlər  müzakirə  olunmalı  və 

yenı inkişafın tələblərinə uyğunlaşdirilmalıdır. 

14. 

MDB  regionu  miqyasinda  əhəmiyyət  daşıyan  lahiyələr  üzrə 



investisiya əlaqələrinin yaradilması strateji əhəmiyyət daşıyır. “M2M Telematika” 

Rusiya  şirkətinin  regional  mərkəzi  statusuna  malik  “Hermes  GPS”  şirkəti  ilə 



86 

 

 



86

“QLONASS” 

peyk 

noviqasiya 



sisteminin 

Azərbaycanda 

istifadəsi 

perspektivlərinin müzakirəsı perspektiv əməkdaşlıq istiqamətiqeya etmək olar.  

15. 

Azərbaycan və  RF arasında “Sinterra” yeni əməkdaşlıq istiqamətində 



növbəti  addımlardan  biri  kimi  qeyd  oluna  bilər.  QSC  KT  sahəsində  “Sinterra” 

ş

irkətinin  “Azərtelekom”la  birgə  layihələrinin  realizasiyası  ilə  bağlı  məsələlər 



müzakirə olunmuşdur.  

16. 


Azərbaycan ərzaq bazarında aparıcı strukturlardan biri olan “Azərsun-

Xoldinq” şirkətinin Ticarət nümayəndəliyinin ilə təmasları şirkət tərəfindən Rusiya 

ə

razisində  bir  sıra  sərmayə  layihələrinin  realizasiyası  perspektivlərinə  imkanlar 



yaratmışdır.    Rusiyanın  çay  bazarında  olan  vəziyyət  haqqında  fikir  mübadiləsi 

aparıldıqdan sonra, Azərbaycan şirkətinin lahiyələri həyata keçirilmişdir.  

17. 

Dunyada baş verən böhran prosesləri MDB regionu dövlətləri arasında 



daim  nəzərə  alınır.  Bu  məsələlərdən  biri  ərzaq  təhlükəsizliyi  problemidir. 

Azərbaycan  Respublikası  FHN-nin  maddi  ehtiyyatlar  üzrə  dövlət  agentliyinin 

rəhbərliyi  ilə  görüşdə  ölkənin  dövlət  ehtiyatları  üçün  əldə  olunan  Rusiya  taxılı 

ixracının  artırılması  perspektivləri  əməkdaşlıq  məsələsi  kimi  əhəmiyyət  daşıyır. 

Azərbaycanın dövlət və biznes strukrurları  ilə  Rusiya  Federasiyası  subyektlərinin 

və Həştərxan, Stavropol və Krasnodar ölkələri təsərrüfat strukturlarının maraqlarını 

milli  bazarda  maraqların  müdafiə  olunması  sahəsində  əməkdaşlıq  Ticarət 

nümayəndəliyi  tərəfindən  davam  etdirilmişdir.  Tərəflər  arasında  Informasiya 

mübadiləsi və danışıqlar prosesi təşkil olunmuşdur.  

18. 


Ticarət  Nümayəndəliyi  (Rusiya  qtisadı  nkişaf  Nazirliyinin  Ticarət 

Danışıqları Departamentinin tapşırığı ilə) Gömrük  ttifaqının dair birgə nümayəndə 

heyəti  ilə  Azərbaycanın  bu  işdə  maraqlı  olan  nazirlik  və  idarələri  arasında  azad 

ticarət  rejimi  və  vahid  müsadirələr  siyahısına  dair  ikitərəfli  danışıqların  qüvvədə 

olması  qaydaları  haqqında  məsləhətləşmələrin  təşkilinə  yardım  edib  və 

keçirilməsində  bilavasitə  iştirak  edib.  Məsləhətləşmələr  nəticəsində  Rusiya, 

Belarus, Qazaxıstan və Azərbaycan hökumətlərinə azad ticarət haqqında ikitərəfli 

müqavilələrin təshih edilməsi barədə təklif verilməsi barədə qərar qəbul olunub.  



87 

 

 



87

 

Ə



dəbiyyat siyahısı 

1. Алиев И.Г. Каспийская нефть Азербайджана, Москва, Известия 2003 

2. H.Seyidoglu Uluslararası  ktisad  stambul 2012  

3. Заставит  нас  сделать  что-то  против  нашего  стратегического  партнера 

невозможно

  //  Из  интервью  Президента  Азербайджана  И.Алиева 

телеканалу

 «Россия 24», Азербайджанские известия 16 апреля 2013 г. 

4. В.Загашвили,  Региональный вектор интеграционной политики России 

// Мировая экономика и международные отношения, № 5, 2012 

5. Л. Шкваря , Внешняя торговля России со странами Персидского Залива 

// Мировая экономика и международные отношения, № 10, 2010 

6. Назарбаев Н. А. Стратегия трансформации общества и возрождения 

евразийской

 цивилизации. – М.: Экономика, 2000. – 347 с. 

7. Назарбаев Н. А. Критическое десятилетие. – Алматы: Атамура, 2003. – 

С

. 183-184. 



8. Лаумулин М. Т. Центральная Азия в зарубежной политологии и 

мировой


 геополитике. Т. I: Центральная Азия и Казахстан в 

современной

 политологии. – Алматы: КИСИ, 2005. – Т. І. – 704 с.; Т. 

ІІ

, 2006. – 347 с. 



9. Исингарин Н. К. Проблемы интеграции в СНГ. – Алматы: Атамура, 

1998. – 216 с. 

10. Шемятенков В. Г. Европейская интеграция. – М.: Международные 

отношения

, 2003. – 400 с. 

11. Ибрашев У. Ж. Анатомия европейской интеграции. – Алматы, 2003. – 

210 с.  

12. Шайхутдинов М. Е. Геополитика, глобалистика и теория 

национальной

 безопасности: методологические и прикладные аспекты. 

– Павлодар: ТОО «НПФ «ЭКО», 2005. – 528 с. 

13. 


World Energy Outlook, International Energy Agency 2014

 

14. CAREC transport corridors are defined in ADB. 2008. Transport and Trade 



Facilitation 

Strategy: 

Partnership 

for 


Prosperity. 

Manila. 


www.carecprogram.org/uploads/docs/CARECPublications/

  2009/CAREC-

Transport-Trade-Facilitation.pdf 

15. Dowling,  M.,  and  G.  Wignaraja.  2006.  Central  Asia:  Mapping  Future 

Prospects to 2015. ERD Working Paper Series No. 80. Manila: ADB. 


88 

 

 



88

16. Felipe, J., and U. Kumar. 2010. The Role of Trade Facilitation in Central 

Asia: A Gravity Model. Levy Economics Institute Working Paper 628. New 

York; and Havrylyshyn, O. 2010.  Trade and Institutional Environment: The 

International Experience and a Proposed Agenda of Measures for CAREC 

Countries. 

17. Transport  and  Trade  Facilitation  Progress  Report  and  Work  Plan 

(November 2010–June 2011). ADB. 2011. Unpublished report. 

18. Ежедневник (2012) 200 самых успешных и влиятельных бизнесменов 

Беларуси


. Доступно на: http://www.ej.by/. 

19.

 Кузнецов А. (2006) Два вектора экспансии российских ТНК — 

Евросоюз


 и СНГ. Мировая экономика и международные отношения

 2. 



20.

 Кузнецов А. (2008) Прямые иностранные инвестиции: «эффект 

соседства

». Мировая экономика и международные отношения№ 9. 

21.

 Кузнецов А. (2008) Российские прямые инвестиции в Центральной 

Азии


. Год планетыМосква: Наука. 

22. Кузнецов А. (2009) Сложность учета российских прямых инвестиций 

за

 рубежом. 



23. Кузнецов А. (2012) Продуктивность междисциплинарного синтеза для 

развития


 теории транснациональных корпораций (ТНК). 

Междисциплинарный синтез в изучении

 мировой экономики и 

политикиМосква

: Крафт+. 

24.

 Кузнецов А. (ред.) (2008) ЕС и Россияот прямых капиталовложений 

к инвестиционному сотрудничествуМосква

: Наука. 

25.

 Кузнецов А. (ред.) (2010) Влияние российской инвестиционной 

экспансии на образ России в ЕвропеМосква

: ИМЭМО РАН. 

26.

 Кузнецов А., Четверикова А. (2009) Российские транснациональные 

корпорации продолжают зарубежную экспансию даже в условиях 

мирового кризисаМосква

: ИМЭМО РАН. 

27. Либман А., Хейфец Б. (2006) Экспансия российского капитала в 

страны СНГМосква

: Экономика. 

28.

 Паппэ Я., Галухина Я. (2009) Российский крупный бизнеспервые 15 

летЭкономические хроники 1993–2008

. Москва: издательский дом ГУ 

— ВШЭ. 



29.

 Хейфец Б. (2009) Офшорные финансовые сети российского бизнеса. 

Вопросы экономики

 1. 

30.

 Хейфец Б. (2011a) Российский бизнес в странах ЕврАзЭС

Модернизационный аспектМосква

: Экономика. 

31.

 Хейфец Б. (2011b) Российский капитал: белорусский вектор. Прямые 

инвестиции,

 7. 

32. Хейфец Б. (2011c) Союз нерушимый. Прямые инвестиции№ 12. 45 



89 

 

 



89

33.

 Хейфец Б., Либман А. (2008) Корпоративная интеграция

альтернатива для постсоветского пространстваМосква

издательство



 ЛКИ. 

34.

 Четверикова А. (2009) Российский частный бизнес в Белоруссии. 

Современная Европа

 1. 

35. Эксперт

‑400 (2011) Ежегодный рейтинг крупнейших компаний. 

Эксперт

 39. 

36. Amagoh, F., Markus, U. (2010) Kazakhstan’s Outward Foreign 



Investments: Issues and Perspectives. Central Asia Business Journal, Nov. 

37.

 Blyakha, N. (2009) Russian foreign direct investment in Ukraine. 

Electronic Publications of Pan-European Institute. 

 7. Available at: 



http://www.tse.fi/pei/. 

38. Ernst & Young (2011) Ernst & Young’s 2011 European attractiveness 



survey. 

Available at: http://www.ey.com/attractiveness. 



39.

 Kalotay, K., Sulstarova, A. (2010) Modelling Russian outward FDI. Journal 

of InternationalManagement, 

 2. 



40.

 Kononov, O. (2010) Outward FDI from Ukraine and its policy context. 

Columbia FDI Profiles. 

Available at: http://www.vcc.columbia.edu/. 

41. Kuznetsov, A. (2011) Outward FDI from Russia and its policy context, 

update 2011. Columbia FDI Profiles. Available at: 

http://www.vcc.columbia.edu/. 

42. Libman, A. (2007) Regionalisation and Regionalism in the Post-Soviet 

Space: Current Status and Implications for Institutional Development. 

Europe-Asia Studies, 

 3. 



43. Pelto, E., Vahtra, P., Liuhto, K. (2003) Cyp-Rus investment flows to 

Central and Eastern Europe. Electronic Publications of Pan-European 



Institute, 

 2. Available at: http://www.tse.fi/pei/. 



44.

 UNCTAD (2012) World Investment Report 2012: Towards a New 

Generation of Investment Policies. 

New York — Geneva: United Nations. 

Additional web tables available at:http://www.unctad.org. 

45. Vahtra, P. (2005) Russian investments in the CIS — scope, motivations and 

leverage. 

46. Electronic Publications of Pan-European Institute, № 9. Available at: 

http://www.tse.fi/pei/ 

47. Vahtra, P. (2009) Expansion or Exodus? Russian TNCs amidst the global 

economic crisis. 

48. Yeremeyeva, I. (2009) Russian investments in Belarus Electronic 



Publications of Pan-European Institute, 

 13. Available 



at:http://www.tse.fi/pei/.  

49.  World Investment Report 2014, UNCTAD 

50. Мониторинг взаимных инвестиций в СНГ-2014, ЕАБР 

 


90 

 

 



90

 

 

 

Аннотация



 

    

Приток


  ПИИ  в  страны  с  переходной  экономикой  увеличился  в  2013 

году


  на  28%  и  достиг  108  млрд.  долларов.  В  Содружестве  Независимых 

Государств

  (СНГ)  ввоз  инвестиций  увеличился  на  28%  вследствие 

существенного

  роста  ПИИ  в  Российской  Федерации.  Хотя  основными 

инвесторами

  по-прежнему  выступали  развитые  страны,  увеличились  также 

ПИИ


  из  развивающихся  стран.  На  перспективах  притока  ПИИ  в  страны  с 

переходной

  экономикой,  по  всей  видимости,  будут  сказываться  факторы 

неопределенности

, связанные с нестабильностью в регионе.  

В

 2013 году резко возрос вывоз ПИИ из стран региона, в частности на 



84%,  и  достиг  рекордного  уровня  99  млрд.  долларов.  Как  и  в  предыдущие 

годы


,  основная  часть  проектов,  связанных  с  ПИИ,  приходилась  на 

российские

  компании.  Общая  стоимость  трансграничных  сделок  в  форме 

СиП


, совершенных ТНК стран региона, увеличилась более чем в шесть раз, а 

стоимость

 заявленных новых инвестиционных проектов увеличилась на 87% 

до

 19 млрд. долларов.  



За

 последние десять лет темпы роста притока и оттока ПИИ в странах с 

переходной

  экономикой  были  самыми  высокими  в  мире.  В  контексте  столь 

динамичного

  роста  ПИИ  их  главными  партнерами  выступали  страны  ЕС  в 

качестве

  как  инвесторов,  так  и  получателей  инвестиций.  В  совокупном 

объеме

  ввезенных  ПИИ  в  странах  с  переходной  экономикой  наибольшая 



доля

, а именно более двух третей, приходится на страны ЕС. 

 В СНГ они вкладывали инвестиции в основном в секторы природных 

ресурсов


,  потребительские  секторы  и  другие  отрасли  по  мере  их 

либерализации

  или  приватизации.  В  Юго-  Восточной  Европе  основными 

движущими

  факторами  инвестиций  из  ЕС  также  выступала  приватизация,  а 

также


  сочетание  низких  производственных  издержек  с  перспективами 

ассоциации

  и  членства  в  ЕС.  Аналогичным  образом  основная  часть 

совокупного

  объема  ПИИ,  вывезенных  из  стран  с  переходной  экономикой, 

главным


 образом из Российской Федерации, приходится на страны ЕС.  

Инвесторы

  проявляют  интерес  к  стратегическим  активам  на  рынках 

ЕС



включая

 

последующие



 

производственно

-сбытовые 

звенья


 

в

 



энергетическом

  секторе  и  обрабатывающие  производства  с  высокой 

добавленной

 стоимостью. 



91 

 

 



91

 

 

 

Annotation 

 

Inflow of  FD   to countries with economies in transition increased in 2013 



by  28%  and  reached  108  billion  dollars.  In  the  Commonwealth  of  Independent 

States (CIS) import of investments increased by 28% owing to the essential growth 

of    FD   in  the  Russian  Federation.  Though  as  the  main  investors  the  developed 

countries still acted, also FDI from developing countries increased. The uncertainty 

factors connected with instability in the region, most likely, will affect prospects of 

inflow of FDI to countries with economies in transition.  

In  2013  export  of    FDI  from  the  countries  of  the  region,  in  particular  for 

84% sharply increased, and reached the record level of 99 billion dollars. As well 

as in previous years, the main part of the projects connected with FDI fell on the 

Russian  companies.  A  total  cost  of  cross-border  transactions  in  shape  M&A, 

perfect  multinational  corporations  of  the  countries  of  the  region,  increased  more 

than six times, and the cost of the declared new investment projects increased by 

87% to 19 billion dollars.  

Over  the  last  ten  years  growth  rates  of  inflow  and  outflow  of    FDI    in 

countries with economies in transition were the highest in the world. In the context 

of  so  dynamic  growth  of  FDI  by  their  main  partners  EU  countries  in  quality  as 

investors, and recipients of investments acted. In the total volume of the imported 

FDI in countries with economies in transition the greatest share, namely more than 

two thirds, is the share of EU countries. 

  

In  the  CIS  they  put  investments  generally  in  sectors  of  natural  resources, 



consumer  sectors  and  other  branches  in  process  of  their  liberalization  or 

privatization. In South Eastern Europe as the major driving factors of investments 

from the EU privatization, and also a combination of low production expenses to 

prospects of association and membership in the EU also acted. Similarly the main 

part of total volume of  FDI  which are taken out from countries with economies in 

transition, mainly from the Russian Federation is the share of EU countries.  

Investors  show  interest  in  strategic  assets  in  the  EU  markets,  including  the 

subsequent production and marketing links in the energy sector and the processing 



productions with a high value added.  
1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə