AZƏrbaycan respublġkasi təHSĠl nazġRLĠYĠ baki döVLƏt unġversġtetġ



Yüklə 276.32 Kb.
Pdf просмотр
tarix26.05.2017
ölçüsü276.32 Kb.

AZƏRBAYCAN   RESPUBLĠKASI   TƏHSĠL  NAZĠRLĠYĠ 

BAKI  DÖVLƏT  UNĠVERSĠTETĠ 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



ÇĠN  TARĠXĠ 

 

fənninin 



 

P    R    O    Q    R    A    M    I 

                                  

 

 



 

 

 



«HS  070000 – Tarix»  istiqaməti  üzrə 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



                                                     BAKI – 2009 

 

        



                       

 

      



AZƏRBAYCAN   RESPUBLĠKASI   TƏHSĠL  NAZĠRLĠYĠ 

BAKI  DÖVLƏT  UNĠVERSĠTETĠ  



 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

                                       

 

 

ÇĠN  TARĠXĠ 



 

fənninin  bakalavr  təhsil  pilləsi  üçün 

 

 

 



 

P    R    O    Q    R    A    M    I 

                                  

 

 



«HS  070000 – Tarix»  istiqaməti  üzrə 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



BAKI – 2009 

 

 



 

Proqramın  tərtibçisi:                                                                            t.e.n.,  dos. 

Q.ġ.DAVUDOV 


 

 



 

Redaktor:                                                                                                            t.e.n.,  dos. 

R.B.ASLANOV 

 

 



Rəyçilər:                                                         t.e.n., dos. 

A.R.BAĞIROVA 

                                                                       t.e.n., dos. 

A.A.MƏMMƏDLĠ 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

İZAHAT  VƏRƏQƏSİ 

         

«Çin  tarixi»  fənninin  proqrammı  universitetlərdə  tarix  və 

ĢərqĢünaslıq  ixtisasları    üzrə    bakalavr    pilləsində    təhsil    alanlar  üçün 

nəzərdə  tutulmuĢdur. Proqramda Çinin qədim dövr, orta  əsrlər, yeni və ən 

yeni dövrləri  üzrə daxili  və  xariji  siyasət  problemlərinə, mədəniyyətinə 

diqqət  yetirilmiĢ,  ayrı-ayrı  məsələlər  üzrə  lazım  olan  materiallar  əhatə 

olunmuĢdur.  Proqram  tədris  planında  nəzərdə  tutulmuĢ  saatlara  uyğun 

Ģəkildə  tərtib olunmuĢdur.  

 

 

 



 

 


 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

  



Mövcud  tədris  planına  əsasən  nəzərdə  tutulan  saatların  bölgüsü: 

                           

Tarix  fakültəsi  üzrə – cəmi  14  saat 

 

 



        Mövzuların  adları 

          jəmi 

  mühazirə 

    seminar 

1. 

Çin  orta əsrlərdə 



    4  saat 

     2  saat 

2  saat 

2. 


Çin yeni dövrdə  

    4  saat 

2  saat 

2  saat 


3. 

Çin ən yeni dövrdə 

    6  saat 

4  saat 


2  saat 

                 C Ə M Ġ  

  14  saat 

     8  saat 

         6  saat 

                                    

ġərqĢünaslıq  fakültəsi  üzrə – cəmi  90  saat 

 

               Mövzuların  adları 



      cəmi 

mühazirə 

seminar 

1. 


GiriĢ. Çin haqqında ümumi məlumat. Fənnin öyrənilməsinin 

mənbəĢünaslığı və tarixĢünaslığı haqqında. 

 

2  saat 


 

2  saat 


 

 

2. 



Çin  ibtidai  icma  quruluĢu  dövründə 

2  saat 


2  saat 

    


3. 

Çində  quldarlıq  münasibətləri 

4  saat 

2  saat 


2  saat 

4. 


Çində  feodal  münasibətlərinin    meydana    gəlməsi  (III-VII  

əsrlər) 


4  saat 

2  saat 


2  saat 

5. 


Tan  imperiyası 

4  saat 


2  saat 

2  saat 


 

6. 



Çin X-XIV  əsrlərdə 

2  saat 


2  saat 

 

7. 



Min imperiyası 

4  saat 


2  saat 

2  saat 


8. 

Qədim dövr və orta əsrlərdə Çin  mədəniyyəti 

2  saat 

2  saat 


 

9. 


XVII    əsrin    əvvəllərində    Çində    kəndli    müharibəsi    və  

mancur – Sin  sülaləsinin  hakimiyyətinin  qurulması 

4  saat 

2  saat 


2  saat 

10. 


Çin  XVII  əsrdə  

2  saat 


2  saat 

 

11. 



Çin XVIII əsrdə 

2  saat 


2  saat 

 

12. 



Çin XIX əsrin birinci yarısında 

4  saat 


2  saat 

2  saat 


13. 

Çin XIX əsrin ikinci yarısında 

4  saat 

2  saat 


2  saat 

14. 


XIX  əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində  Çinin  sosial-iqtisadi 

və siyasi  vəziyyəti 

2  saat 

2  saat 


 

15. 


XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində Çinin xarici  siyasəti 

4  saat 


2  saat 

2  saat 


16

I  dünya  müharibəsi  ərəfəsində  Çinin    daxili    və    xarici  



siyasəti 

2  saat 


2  saat 

 

17



Çin I dünya müharibəsi illərində 

4  saat 

2  saat 


2  саат 

18



Yeni  dövrdə  Çin mədəniyyəti  

2  saat 


2  saat 

 

19



Çin 1918-1924-cü illərdə  

4  saat 

2  saat 


  2  saat 

20



Çin 1925-1927-ci illərdə  

2  saat 


2  saat 

 

21. 



Çin 1927-1937-ci illərdə  

2  saat 


2  saat 

 

22. 



Çin  xalqının  Yaponiyanın  təcavüzünə  qarĢı  mübarizəsi   

4  saat 


2  saat 

2  saat 


23. 

Çin II dünya müharibəsi  illərində   

4  saat 

2  saat 


2  saat 

24. 


Çin  1946-1949-cu illərdə  

2  saat 


2  saat 

 

25. 



Çin Xalq Respublikası 1950-1960-cı  illərdə  

4  saat 


2  saat 

2  saat 


26. 

Çin Xalq Respublikası 1970-1980-ci  illərdə  

2  saat 

2  saat 


 

27. 


Müasir dövrdə Çin Xalq  Respublikası-nın sosial-iqtisadi və 

siyasi vəziyyəti  

4  saat 

2  saat 


2  saat 

28. 


Müasir dövrdə Çin Xalq  Respublikası-nın  xarici  siyasəti  

4  saat 


2  saat 

  2  saat 



 

29. 



Ən  yeni  dövrdə  Çin mədəniyyəti  

2  saat 


2  saat 

 

30. 



Çin    Xalq    Respublikası    ilə  Azərbaycan  Respublikası 

arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin yaranması və  inkiĢafı  

2  saat 

2  saat 


     

 

                 C Ə M Ġ  



90  saat 

  60 saat 

   30 saat 

       


                               

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

                        



GİRİŞ 

Çinin coğrafi mövqeyi, təbii  Ģəraiti, ərazisi, əhalisi, iqlimi.  

«Çin»  adı  haqqında.  Çinlilərin  mənĢəyi  haqqında.  Çin  tarixi    və  

mədəniyyətinin  dünya  sivilizasiyasında  yeri  və  mövqeyi.   

Çin  tarixinin  öyrənilməsi.  Çin    tarixinə  dair  əsas  mənbələr.  

TarixĢünaslıq. Çin  tarixi  kursunun  vəzifələri  və  əhəmiyyəti. 

                

                                   ÇİN   QƏDİM   DÖVRDƏ 



Çin  ibitidai  icma  quruluşu  dövründə.  DaĢ  dövrü.  Ġlk  paleolit 

abidələri.  Çin  ərazisində  ən  qədim  insan  məskənləri.  Yığıcılıq,  ovçuluq, 

balıqçılıq.  Əkinçiliyin    meydana  gəlməsi.  Neolit  dövrü.  YanĢaok  

mədəniyyəti. LunĢan  mədəniyyəti. Ġlkin  dini inancların meydana gəlməsi. 

Dəfn  mərasimləri  və  qəbir  abidələri.  Qəbilə  daxilində  qadının  əsas  rol 

oynaması.  Tunc  dövrü  mədəniyyəti.  Qul  əməyindən  istifadənin  meydana 

gəlməsi. Kurqanlar mədəniyyəti dövrü.  


 



Çində 



 

quldarlıq   münasibətləri. Ġlk  dövlət  qurumları. 

Sya  sülaləçi. ġan-Ġn  dövləti. Çjou  dövləti: Qərbi  Çjou  və  ġərqi  Çjou. 

Mu    Vanın    qanunlar    toplusu.  DöyüĢən    padĢahlıqlar.  Sin    imperiyası.  Ġn  

Çjenin  tədbirləri. Böyük  Çin  səddi. Xan imperiyası: Qərbi (Böyük) Xan 

ġərqi  (Kiçik)  Xan  sülalələri.  Lyu  Banın,  U-dinin  tədbirləri.  Böyük    ipək  

yolu.  Van  Manın    islahatları.    «Qırmızı  qaĢlılar»  üsyanı.  Fan  Çun.  Lyu 

Syunun tədbirləri. 

II  əsrin  son  rübündə  Çinin  sosial-iqtisadi  və  siyasi  vəziyyəti. 

«Sarısarıqlılar    üsyanı».  Çjan    qardaĢları.  Üsyanın    nəticələri    və  

əhəmiyyəti.    

Eramızın əvvəllərində Çinin  xarici  siyasəti.  

 

ÇİN  ORTA  ƏSRLƏRDƏ 



Çində feodal münasibətlərinin  meydana  gəlməsi (III-VII  əsrlər). 

Xan  imperiyası  dağıldıqdan  sonra  Çində  siyasi  vəziyyət.  Üç  padĢahlıq 

dövrü.  Feodal  münasibətlərinin  meydana  gəlməsi  və  onun  əsas 

xüsusiyyətləri. Erkən  feodal  dövlətinin  yaranması. Sıma  Yanın islahatları 

və  pay  torpaq  sisteminin  bərqərar  olması.  IV-V  əsrlərdə  köçərilərin 

basqınları.  Ölkənin  Ģimalında  və  cənubunda  dövlətlərin  yaranması.  Aqrar 

münasibətlər.  ġimali  Vey  padĢahlığında  və  cənub  dövlətlərində  siyasi  və 

sosial  quruluĢ.  Buddizmin  və  daos  dininin  yayılması.  Feodal  quruluĢunun 

möhkəmləndirilməsində  dini  ideologiyanın  rolu.  Məbəd  torpaq  sahibliyi. 

Çin  etnosunun  təĢəkkülü  və  onun  qonĢu  xalqlarla  qarĢılıqlı  münasibətləri 

problemləri. 

 Çinin  vahid    dövlətdə    birləĢdirilməsi.  VI-VII  əsrlərdə  iqtisadi 

yüksəliĢ.  Pay  torpaq  sisteminin  möhkəmləndirilməsi  və  kəndlilərin 

vəziyyəti.  ġəhərlər  və  ticarətin  geniĢlənməsi.  Suy  imperiyasının  daxili  və 

xarici siyasəti. Suy imperiyasının süqutu.  

Tan  imperiyası.  Tan  imperiyasının  yaranması.  Ġlk  Tan 

hakimlərinin  siyasəti  və  onların  aqrar  tədbirləri.  Pay  torpaq  sisteminin 

inkiĢafı.  Dövlət  quruluĢu  və  qanunvericilik.  Ġmtahan    sistemi.  Xarici 

əlaqələr    və    Tan    imperatorlarının      iĢğalçılıq  siyasəti.  Tan  imperiyasının 

iqtisadi  inkiĢafı.  Feodalların  torpaqları  ələ  keçirməsi  və  pay  torpaq 

sisteminin  dağılması.  Kəndlilərin  istismarının  güclənməsi.  Hərbi-feodal 

qiyamları  və  onların  iqtisadi  nəticələri.  Mərkəzi  hakimiyyətin  zəiflənməsi. 

Yan Yanın islahatları. ġəhərlərin artması, sənətkarlıq və ticarət.  

IX  əsrdə  kəndli  müharibəsi,  onun  əsas  mərhələləri,  hərəkətverici 

qüvvələri  və  ideologiyası.  Van  Syançji  və  Xuan  Çaonun  yürüĢləri.  Kəndli 

müharibəsinin məğlub olma səbəbləri və əhəmiyyəti. 

 

Çin X-XIV  əsrlərdə. X əsrin I  yarısında  ara müharibələri və Sun 

imperiyasının  yaranması.  Sunn    imperiyasının    dövlət    quruluĢu.  Aqrar 

münasibətlərin inkiĢafı. Kəndlilərin vəziyyəti. ġəhərlərin iqtisadi və mədəni 

əhəmiyyəti.  Yeni  sənət  sahələrinin  yaranması.  Ticarət  əlaqələrinin  və 

əyalətlərarası  bazarın  geniĢlənməsi.  Dəniz  ticarəti.  Ticarət-sənətkarlıq 

təĢkilatları. ġəhərlərin sosial quruluĢunun xüsusiyyətləri. 


 

 



X-XII  əsrlərdə  kəndli  və  Ģəhər 

üsyanları. 

Üsyançıların 

tələblərinin xarakteri.  Hakim  sinfin daxilində  ziddiyyətlərin kəskinləĢməsi. 

Siyasi  qruplaĢmaların  mübarizəsi  və  islahat  cəhdləri.  Van    AnĢinin  

islahatları. 

Sun imperiyasının tanqut, kidani və çjurçjenlərlə münasibətləri. Tsin 

padĢahlığı və cənubi Sun dövləti. Cənub rayonlarının iqtisadi inkiĢafı. 

 

Çində  monqol  iĢğallarının  əsas  mərhələləri.  Yuan  imperiyasının 



yaranması.  Çinin  Ģimalında  və  cənubunda  monqol  feodallarının  siyasəti. 

Kəndlilərin  və  Ģəhərlilərin  vəziyyəti.  Çinli  feodalların  iĢğalçılara 

münasibəti.  Yadelli  ağalığına  qarĢı  Çin  xalqının  mübarizəsi.  «Ağ  lotos» 

(Ģanagüllə)  gizli  cəmiyyəti  və  «Qırmızı  ordu»  dəstələri.  Çində    monqol  

ağalığına  son  qoyulması.  

Min  imperiyası.  Min  dövlətinin  yaranması.  Min  hakimlərinin  aqrar 

siyasəti və  kəndlilərin  vəziyyəti. Monqol hökmranlığının devrilmməsindən 

sonra  Çində  iqtisadi  və  mədəni  dirçəliĢ.  ġəhərlərin  rolu.  Cənub  dənizləri 

ölkələri  ilə  xarici  əlaqələrin  inkiĢafı.Kənd  təsərrüfatı  və  sənətkarlığın 

inkiĢafı,  manufakturaların  meydana  gəlməsi.  Torpaq  üzərində  xüsusi 

mülkiyyət  formaları.  Rentanın  formaları.  Kəndlilərin  vəziyyəti.  ġəhərlərin 

sosial quruluĢu. Kəndli və Ģəhər üsyanları. Ġdeoloji və siyasi mübarizə. Çjan 

Tszyuyçjenin vergi islahatı. Dunlin təĢkilatının iqtisadi və siyasi proqramı. 

Xarici ticarət və  Çinin müstəmləkə siyasəti.  Avropalıların Çinə  soxulması. 

Mancurların Çinlə müharibələri.  

 

XVII 


əsrin 

baĢlanğıcında 

ölkədə 

daxili 


ziddiyyətlərin 

kəskinləĢməsi.  Antifeodal  üsyanlar.  Kəndli  müharibəsinin  hərəkətverici 

qüvvələri.  Min  sülaləsinin  devrilməsi.  XVII  əsrdəki  kəndli  müharibəsinin 

əhəmiyyəti. 



Qədim  dövr  və  orta    əsrlərdə    Çin    mədəniyyəti.  Çin 

mədəniyyətinin  çiçəklənməsi.  Ġdeologiya  sahəsində  mübarizə.  Din. 

Buddizm.  Buddizmin  zəifləməsi  və  neokonfusiyaçılığın  formalaĢması. 

Təhsil  sistemi,  kitab  çapı.  Yazının  meydana  gəlməsi.  Ġeroqlif  yazı 

sisteminin  tətbiq  edilməsi.  Elmi  biliklərin  inkiĢafı.  Fəlsəfə.  Ədəbiyyat. 

Ġncəsənət.  Memarlıq  və  heykəltaraĢlıq.  Məbəd  və  monastr  tikintisi.  Yeni  

ixtiralar. 

 

                                               ÇİN   YENİ  DÖVRDƏ           



XVII  əsrin  əvvəllərində  Çində  kəndli  müharibəsi  və  mancur – 

Sin    sülaləsinin    hakimiyyətinin    qurulması.  XVII  əsrin  əvvəllərində 

ölkənin sosial-iqtisadi, siyasi və  xarici  vəziyyəti. Kəndli  üsyanları. ġensi  

üsyanı.  Xenan    toplantısı.  Üsyançıların    idarəçilik    və    hərbi    sahədə  

tədbirləri. ġimal  yürüĢü  və Pekinin ələ keçirilməsi. Çin hakim dairələrinin 

mancurlarla  ittifaq    yaratması.  Min  sülaləsinin  devrilməsi.  Çinə  mancur 

müdaxiləsinin  nəticələri:  kəndli    üsyanının  yatırılması  və  Çində  manjur 

ağalığının  baĢlanması.  

Çin XVII əsrdə.  Çin  xalqının mancur iĢğalçılarına qarĢı mübarizəsi 

və  Çinin  manjurlar  tərəfindən  iĢğalının  baĢa  çatdırılması.  Mancur  ağalığı 

dövründə  dövlət  aparatı,  mərkəzi  və  yerli  idarəçilik  sistemi.  Boqdıxan. 


 

Mancur ordusu. Aqrar sahədə həyata  keçirilən  tədbirlər.  Sənətkarlıq  və 



ticarətin inkiĢafı. Xarici siyasət: mancurların iĢğalçılıq  müharibələri.  

  Çin XVIII əsrdə. Aqrar  münasibətlər. ġəhər  sənayesi  və  ticarət. 

Xalq    hərəkatı.  Mancurlara    qarĢı    «Böyük  qardaĢlar»,  «Ağ  zanbaq»  və 

«Triada» cəmiyyətlərinin fəaliyyəti. Tayvan  üsyanı.   

Avropa  dövlətlərinin  Çinə  nüfuz  etmə  cəhdləri.  Çinin  özünütəcrid  

siyasəti.  

Çin  XIX  əsrin  I  yarısında.  XIX  əsrin  I  yarısında  Çinin    sosial-

iqtisadi    və    siyasi    vəziyyəti,  feodal  təsərrüfatı  böhranının  dərinləĢməsi. 

Sənətkarlıq  və  ticarətin  vəziyyəti.  «Qunxan»    cəmiyyəti.  Kəndlilərin  və 

Ģəhər yoxsullarının üsyanları. Uyğuristan  üsyanı. 

Taypinlər hərəkatı. Hərəkatın meydana gəlməsi. Xun Sütsüan və Fen 

YunĢan.  «Ġlahi  Ata  cəmiyyəti».  Taypin  Tyanqonun  yaranması  və  həyata  

keçirilən tədbirlər. Taypin ordusunun hərbi əməliyyatları. Xarici  dövlətlərin 

müdaxiləsi. Hərəkatın məğlubiyyət  səbəbləri  və  əhəmiyyəti.      

Avropa  dövlətlərinin  Çinə  müdaxilə  cəhdləri.  Çinə    göndərilmiĢ  ilk  

nümayəndəliklər. Lord  Nepirin  komissarlığı. 1840-1842-ci illər Ġngiltərə-

Çin  müharibəsi.  Xarici  dövlətlərlə  1842-1844-cü  illərdə  imzalanmıĢ 

müqavilələr. Nankin  və  Xumın  müqavilələri.  



Çin XIX əsrin II yarısında.  

II  Tiryək  müharibəsinin  baĢlanması.  Hərbi    əməliyyatların    birinci  

mərhələsi. 1858-ci  il  Tyanszin  müqavilələri. Hərbi  əməliyyatların  ikinci  

mərhələsi.  1860-cı    il    Pekin    müqavilələri.    Qərb  dövlətlərinə  yeni 

güzəĢtlər. Rusiya  ilə  münasibətlər. Sərhədlər  məsələsi. Ayqun  və  Pekin  

müqavilələri.  

Çinin  nüfuz  dairələrinə    bölünməsinin    baĢlanması.  Yaponiyanın 

təcavüzü. 1884-1885-ci  illər Çin-Fransa  müharibəsi.  Çinlə Fransa  arasında 

Tyanszin müqaviləsinin imzalanması.  

Koreya  uğrunda  Yaponiya-Çin  rəqabətinin  güclənməsi.  1885-ci  il 

Yaponiya-Çin  (Tyanszin)  müqaviləsi.  Koreyada  kəndli  müharibəsinin 

baĢlanması və Çinlə Yaponiyanın Koreyaya hərbi qüvvə çıxartmaları. 1894-

1895-ci illər Yaponiya-Çin müharibəsi. Müharibənin səbəbləri və xarakteri. 

Hərbi  əməliyyatların  baĢlanması.  Müharibənin  Koreyadan  Mancuriyaya 

keçməsi.  Dalyan  (Dalni)  və    YunĢunkou  (Port-Artur)    istiqamətində  

aparılan  hərbi  əməliyyatlar. Çinin ağır məğlubiyyətə uğraması. HiroĢimada 

ilkin    danıĢıqların  baĢlanması  və  yarımçıq  kəsilməsi.  Veyxayvey 

döyüĢü.DanıĢıqların  yenidən  baĢlannması  və  1895-ci  ildə  Simonesekidə 

sülh müqaviləsinin imzalanması. Müqavilənin Ģərtləri. Rusiya, Almaniya və 

Fransanın  sülh  danıĢıqlarına  və  müqavilənin  Ģərtlərinə  müdaxilə  etmələri. 

1896-cı il Yaponiya-Çin  ticarət  müqaviləsi. 

XIX  əsrin  sonu  -  XX  əsrin  əvvəllərində  Çinin  sosial-iqtisadi    və  

siyasiivəziyyəti.  1901-1905-ci  illər  islahatları.  Mancur-Sin  rejiminin 

böranının  dərinləĢməsi.   Ġslahatçılıq  hərəkatının   meydana   çıxması.  Kan  

Yu-vey  və  «100  gün  islahat». Konstitusiyaçılıq  hərəkatı.  


 

10 


Ġnqilabi-demokratik  hərəkat.  Ġnqilabi  cəmiyyətlərin  yaranması. 

«BirləĢmiĢ  ittifaq» təĢkilatı. Sun  Yatsen  və  onun  üç  xalq  prinsipi. 1906-

1908-ci  illərdə  mancurlara  qarĢı  baĢ  vermiĢ  üsyanlar.  

Tayvan  respublikası. 



XIX  əsrin  sonu  -XX  əsrin  əvvəllərində  Çinin  xarici  siyasəti.  XIX  

əsrin    90-cı  illərində  böyük  dövlətlərin  Uzaq  ġərq  siyasəti.  Çinin    nüfuz 

dairələrinə  bölüĢdürülməsinin  yeni  mərhələsi.  Avropa  dövlətləri  ilə 

imzalanmıĢ yeni qeyri-bərabər müqavilələr. Almaniyanın  Çinə  müdaxiləsi. 

1898-ci    il    Almaniya-Çin    müqaviləsi.  1896  və  1898-ci  illər  Rusiya-Çin  

müqavilələri.  ġərqi  Çin  dəmir  yolunun  çəkilməsi.  ABġ-ın    «açıq    qapı»  

doktrinası. Səkkiz dövlətin Çinə  müdaxiləsi. «Yekun  protokolu».     

I  Dünya  müharibəsi  ərəfəsində  Çinin  daxili  və  xarici    siyasəti. 

Sinxay  inqilabı  ərəfəsində  sosial-iqtisadi  və  siyasi  vəziyyəti.  Mancur 

hakimiyyətinə  qarĢı    kütləvi    hərəkatın    artması.  Sinxay    inqilabı:  ilkin  

Ģərtləri  və   xarakteri.  Ġnqilabın  birinci    mərhələsi.  Uçan   üsyanı.  Ġnqilabi  

hökumətin    yaradılması.  Sun  Yatsenin    müvəqqəti    prezident    seçilməsi. 

Ġnqilabın  iknci  mərhələsi. Monarxiyanın  devrilməsi  və  Çinin  respublika  

elan    edilməsi.  Yuan    ġikayın    prezident  elan  edilməsi.  Homindan 

partiyasının  yaranması.  Çin    parlamentinin    yaranması.  Konstitusiyanın  

qəbul  edilməsi. Yuan  ġikayın  diktaturası. «Ġkinci  inqilab»a cəhd. Sinxay  

inqilabının  nəticələri  və  əhəmiyyəti.  

Qərb  dövlətlərinin  və  Yaponiyanın  Sinxay  inqilabına  münasibəti.     

Çin  I  Dünya  müharibəsi  illərində.  I  dünya  müharibəsinin  

baĢlanması. Çinin  öz  bitərəfliyini  elan  etməsi. Yaponiyanın  Çinə qoĢun 

çıxartması. Çinin ġandun əyaləti uğrunda Yaponiya-Almaniya  müharibəsi. 

Yaponiyanın Çinə «21 tələbi».  

Yuan  ġikay  tərəfindən  monarxiyanın  bərpası.  «Respublikanı 

müdafiə»    qüvvələri    və    mərkəzi    hakimiyyətə    qarĢı    qiyamın    baĢ  

verməsi. 1916-cı  ildə  siyasi  gərginliyin  artması sosial  qruplar  arasında  

ziddiyyətlərin  kəskinləĢməsi.  

Çinin Almaniyaya  müharibə elan etməsi və I müharibəyə qoĢulması.        

I dünya müharibəsinin Çin iqtisadiyyatına təsiri.  

«Yeni mədəniyyət» uğrunda hərəkat. Xu ġi, Li Daçjao, Çen Dusyu.   

Yeni  dövrdə  Çin  mədəniyyəti.  Yeni  dövrdə  Çin  mədəniyyətinin 

inkiĢafının əsas  xüsusiyyətləri. Maarif. Elm. Din. Ədəbiyyat.  Memarlıq və  

heykəltaraĢlıq. Tətbiqi sənət və rəssamlıq. Teatr.  

                                                ÇİN  ƏN YENİ  DÖVRDƏ           



Çin  1918-1924-cü  illərdə.  I  Dünya  müharibəsinin  Çinin  sosial-

iqtisadi  və  siyasi  həyatına  təsiri.  Sənayenin    və    kənd    təsərrüfatının  

vəziyyəti.  

Paris  sülh  konfransı  və  Çin. «4 may hərəkatı».  

Siyasi qarĢıdurmanın  güclənməsi.  Cənub   və   ġimal  qruplaĢmaları. 

Sun Yatsenin Quançjou hökuməti. Homindan partiyasının  ilk  qurultayı  və 

onun qərarları. Milli  Ġnqilabi  Ordunun  yaradılması. Çan  KayĢi.  

 

 



 

11 


Çində  marksist  ideyalarının  yayılması. 

Çin 


Kommunist 

partiyasının yaranması. ÇKP-nin məqsəd və vəzifələri.  

ÇKP  ilə Homindan  arasında  Vahid  Milli  Cəbhənin  yaraldılması. 

Homindanın  yeni  «üç  prinsipi». 

Çin-ABġ    münasibətləri.  Çinin    RSFSR-lə    münasibətlərinin  

yaxĢılaĢması.  1924-cü    il    Çinlə  SSRĠ  arasında  saziĢin  imzalanması. 

VaĢinqton  konfransında Çinə dair qərarların qəbul  edilməsi.   

Çin 1925-1927-ci  illərdə. 1925-ci  il  ġanxay  və Tsindao  hadisələri  

və    birinci  vətəndaĢ  müharibəsinin  baĢlanması.  ġimal  yürüĢü.  VətəndaĢ 

müharibəsinin    son    mərhələsi.  Xarici    qüvvələrin    hərbi    müdaxiləsi    və  

Çan    KayĢinin    təslimçilik    siyasəti.  Nankin    hökumətinin    yaradılması. 

Vahid  Milli  Cəbhənin  süqutu. Birinci  vətəndaĢ  müharibəsinin  nəticələri.   

Çin    1927-1937-ci    illərdə.  Çinin  sosial-iqtisadi  və  siyasi  vəziyyəti. 

Kəndli    çıxıĢları.  «Kanton    kommunası».  Çan    KayĢi    hökumətinin    cəza  

tədbirləri.  Hərbi-siyasi    qruplaĢmalar    arasında    mübarizə.  Yeni    ġimal  

yürüĢü. Ümumilli  hökumətin yaranması.  «Siyasi himayədarlıq  proqramı»  

və   «Milli  hökumətin  yaradılmasına dair əsas qanun».  «BeĢ hakimiyyət» 

prinsipi.  Siyasi  himayədarlıq    dövrünün    baĢlanması.  1931-ci    ildə    Milli  

Məclisin  çağırılması və Müvəqqəti Konstitusiyanın qəbul  edilməsi. 1929-

1933-cü illər dünya iqtisadi böhranı və Çin.  

1929-1931-ci    illərdə    Çində    siyasi    qruplaĢmalar    arasında  

qarĢıdurmanın  güclənməsi. Quançjou və Pekin hökumətləri. Kommunistlər 

tərəfindən azad edilmiĢ  rayonların  yaradılması. ÇKP-nin  «lilisanevçilik»  

xətti.  Çin    Sovet    Respublikasının  yaradılması.  ÇSR-nin  Konstitusiyası. 

Mao Tszedun. Homindançılarla  kommunistlər  arasında  mübarizə. «Böyük  

yürüĢ». 1935-1936-cı  il  hadisələri. «Sian  böhranı». Çjou  Enlay. Yanyan  

razılaĢması  və  vahid  antiyapon  milli  cəbhəsinin  yaradılması.  

Ġkinci  vətəndaĢ  müharibəsi  dövründə  Çinin  xarici  siyasəti. Çin-

SSRĠ    münasibətləri.  Xabarovsk    protokolu.  1931-ci  ildə  yapon  qoĢunları 

tərəfindən Mancuriyanın iĢğalının baĢlanması.  Yaponiyanın  iĢğal   edilmiĢ  

Mancuriya  ərazisində  oyuncaq  «Mançjou-Qo»  dövləti  yaratması.   

Çin  xalqının  Yaponiyanın  təcavüzünə  qarşı  mübarizəsi.  1937-ci 

ilin  iyununda  Yaponiya  tərəfindən  Çinə  qarĢı    fəal  hərbi  əməliyyatların 

baĢlanması.  Çinin  iĢğalının  geniĢlənməsi.  Çin-Yaponiya    müharibəsinin  

birinci    mərhələsi.  Pekin  və  Tyanszinin  iĢğal  edilməsi.  Hücum    etməmək  

haqqında    Çin  –  SSRĠ  müqaviləsi.  Çin  Respublikasının  Xüsusi  sərhəd 

rayonunun  yaradılması.Çinin  Ģərqində  Yaponiyanın  nəzarətinin  qurulması. 

Çunsin  hökuməti.    

Çin  II  Dünya  müharibəsi  illərində.  Ġkinci  Dünya  müharibəsinin 

baĢlanması  və  Çin  hakimiyyət  orqanlarının  mövqeyi.  Çin-Yaponiya  

müharibəsinin  birinci  mərhələsi.  Mao  Tszedunun  «Yeni  demokratiya 

haqqında»  proqramı.  «Çjenfın»  («Fəaliyyət  üslubunun  nizamlanması») 

siyasəti. Çinin  Ġkinci  Dünya  müharibəsinə  qoĢulması. 

 

 



 

12 


Müharibə    illərində    Çinin   antihitler  koalisiyasına   daxil  olan  

dövlətlərlə  münasibətləri. 1945-ci  il  Çin-SSRĠ  müqaviləsi.    



Çin    1946-1949-cu  illərdə.  Ġkinci    dünya    müharibəsindən    sonra  

Çinin    sosial-iqtisadi  və  siyasi  vəziyyəti.  Homindan  –  ÇKP  qarĢıdurması. 

Çunsin    danıĢıqlarının    uğursuzluğu.  Çində  yeni  vətəndaĢ    müharibəsinin 

baĢlanması və  hərbi  əməliyyatların  gediĢi.  

VətəndaĢ    müharibəsi    illərində    Çinin    xarici    siyasəti.  SSRĠ    və 

ABġ-ın  bu  müharibədə siyasi planları.  

VətəndaĢ    müharibəsində  ÇKP-nin    Xalq    Azadlıq    Ordusunun 

qələbəsi.  Xalq  Siyasi  Məsləhət  ġurasının  I  sessiyası.  Çin    Xalq  

Respublikasının  elan  edilməsi.  

Çin  Xalq  Respublikası  XX  əsrin  1950-1960-cı  illərində.  Çinin  

sosialist inkiĢaf yoluna qədəm qoyması. Təsərrüfatın  bərpası  üçün  görülən  

tədbirlər.  1950-ci  ilin  aqrar  islahatı.  Birinci  beĢillik  plan.  Ġqtisadiyyatda  

dövlət  bölməsinin  yaranması. «Xalq  kommunaları». Ġkinci  beĢillik  plan 

və    «böyük    sıçrayıĢ»    xətti.  «Üç    qırmızı    bayraq»    kursunun    iflası    və  

iqtisadi  böhranın  baĢ  verməsi. Ġqtisadiyyatın  tənzimlənməsinə  cəhdlər.  

Yeni    hakimiyyət    orqanlarının    yaradılması.  1953-1954-cü  illər 

seçkiləri və Ümumçin Xalq Nümayəndələri Məclisinin çağrılması. ÇXR-nin 

Konstitusiyasının  qəbul  edilməsi.  ÇKP-nin  VIII  qurultayı.  «Mədəni 

inqilab»ın birinci  mərhələsi.   

XX  əsrin  50-60-cı  illərində  Çinin    xarici    siyasəti.  «Ġki    Çin  

dövrü»nün  baĢlanması. Tayvan  məsələsi. SSRĠ-Çin  münasibətləri. Çinlə 

SSRĠ  arasında  1950-ci  ildə  imzalanmıĢ  Moskva  müqaviləsi.  Çinin  Koreya  

müharibəsində    iĢtirakı.  1957-ci  il  Sovet-Çin    müqaviləsi.  Çin-ABġ  

münasibətləri.  

Çin  Xalq  Respublikası  XX əsrin 1970-1980-ci illərində.  

«Mədəni    inqilab»ın    ikinci    mərhələsi  və    siyasi    böhranın  

dərinləĢməsi.    Mao    Tszedunun    vəfatı    və    «Dördlər    qrupu»na    qarĢı  

mübarizə.  1978-ci    il    plenumu  və    onun    əhəmiyyəti.  Çində    geniĢ  

islahatların    baĢlanması.  Den    Syaopin    və    «dörd    modernləĢmə»    kursu. 

Sosializmin    yeni  –  Çin    modeli.  ÇKP-nin    XIII    qurultayı    və    siyasi  

sistemdə  islahatçılıq  cəhdləri.  

Xarici    siyasətdə    «özünütəcrid»    siyasəti.    Çinin    beynəlxalq  

vəziyyətinin  dəyiĢməsi. ÇXR-SSRĠ  münasibətlərinin  kəskinləĢməsi. Çinin  

ABġ  və  Yaponiya  ilə  yaxınlaĢması. ÇKP-nin  XII  qurultayı  və  xarici  

siyasətdə  əsaslı  dönüĢün  baĢ  verməsi.  

Müasir dövrdə  Çin  Xalq  Respublikasının   sosial-iqtisadi və siyasi 

vəziyyəti. 90-cı illərin birinci yarısında Çinin sosial-iqtisadi inkiĢafı. Müasir  

dövrdə  Çinin  əsas  güc  mərkəzlərindən  birinə  çevrilməsi.  

Rusiya-Çin    münasibətlərinin    yaxĢılaĢması.  90-cı  illərin  ikinci 

yarısında Çinin  xarici  siyasətdə  əldə  etdiyi  uğurlar. Honqkok  və  Tayvan  

məsələləri.   

Müasir  dövrdə  Çin  Xalq  Respublikasının  xarici  siyasəti.  Soyuq 

müharibənin  baĢa  çatmasından  sonra  ÇXR-nin  xarici  siyasətinin  əsas  

istiqamətləri. Çin-Avropa, Amerika Asiya və Afrika ölkələri  ilə   


 

13 


münasibətləri. 

Çin-Yaponiya   münasibətləri 

yeni 

müstəvidə. 



ASEAN ölkələri ilə əməkdaĢlığın davam  etdirilməsi. 

Ən yeni dövrdə Çin mədəniyyəti. Maarif. Maarif sisteminin  yenidən 

qurulması. Ali təhsil  müəssisələri  Ģəbəkəsinin  geniĢlənməsi. Maaraif. Elm. 

Ədəbiyyat. Mamarlıq. Tətbiqi sənət. Teatr. Kino. Musiqi.  

Çinlə  Xalq    Respublikası    ilə  Azərbaycan  Respublikası  arasında 

siyasi  və  iqtisadi    əlaqələrin  yaranması  və  inkişafı.  Azərbaycan 

prezidentləri  H.Əliyevin  Çinə  səfərinin  iki  dövlət  arasında  sıx  əlaqələrin 

qurulmasında  əhəmiyyəti.  Ġ.Əliyevin    prezidentliyi    dövründə    iki    dövlət  

arasında  əlaqələrin  daha  da  geniĢləndirilməsi.   

 

 

                                               



           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14 


 

ÇİN  TARİXİNƏ  DAİR ƏDƏBİYYAT 

ÜMUMİ  ƏSƏRLƏR   

1. Адамчик  В. История  Китая. М., 2004 

2. Васильев  Л.С., Лапина  З.Г.,Меликсетов  А.В., Писарев  А.А.   

                          История Китая. М., 2007 

3. Говоров  Ю.Л. История  стран  Азии  и  Африки. М., 2004 

4. История и культура Китая. М., 1974.  

5. История Китая с древнейших времен до наших дней. М., 1974.  

6. История  Китая. М.,2004 

7. Итс Р.,Смолин П.Я. Очерки истории Китая с древнейших времен  

                                  до середины XVIII  в. Л.,1961 

8.  Международные  отношения  на  Дальнем  Востоке  (1870-1949). 

М.,1956 


9. Международные  отношения  на  Дальнем  Востоке. Кн.1, М.,1973   

10. Очерки  истории  Китая. М.,1950 

11. Симоновская  Л.В., Эренбург Г.В., Юрьев  М.Ф. Очерк  истории      

                             Китая. М.,1956 

12. Тихвинский  С.Л. Китай  и  всемирная история. М.,1988 

 

QƏDİM  DÜNYA 

 

1. Yusifov Y.B. Qədim ġərq tarixi. Bakı., 1993 



 

ORTA  ƏSRLƏR 

 

 



 

 

1. Бокщанин А. А. Китай и страны Южных морей. М., 1968.  



2. Бокщанин А. А. Императорский Китай в нач. ХV в. М., 1976.  

 

3. Бокщанин А. А. Удельная система в позднесредневековом Китае: 



период Мин. М., 1986.  

4. Васильев  Л.С. История  религий  Востока. М., 1970 

5. Васильев Л. С. Культы, религии, традиции в Китае. М., 1970.  

6.  Гончаров  С.  Н.  Китайская  средневековая  дипломатия:  отношения 

между империями Цзинь и Сун 1127-1142. М., 1986.  

7. Дао и даосизм в Китае. М., 1982.  

8. Ġsmayılov  R.Ġ., Axundova  N.Ç. Asiya  və  Afrika   ölkələri tarixi.  Bakı, 

1996                                            

 9. История стран зарубежного Востока  в средние века. М., 1957 

10. История стран зарубежной Азии в средние века. М., 1970 

11. История стран Азии и Африки в средние века. М., 1968 

12. История стран Азии и Африки  в средние века. М., 1985 

13. Историография стран Востока (проблемы феодализма). М., 1977 


 

15 


14. Историография стран Востока  (проблемы  нового  времени). М., 

1978 


15. Китай: государство и общество. М., 1977.  

16. Китай: традиции и современность. М., 1976.  

17. Конфуцианство в Китае: проблемы теории и практики. М., 1982.  

18. Кычанов Е. И. Основы средневекового китайского права. М., 1986.  

19. Лапина З. Г. Политическая борьба в средневековом Китае (40-70 гг. 

XI в.). М., 1970.  

20. Лапина 3. Г. Учение об управлении государством в средневековом 

Китае. М., 1985.  

21. Малявин В. В. Гибель древней империи. М., 1983.  

22. Малявин В. В. Китай в ХVI-ХVII вв. Традиции и культура. М., 

1995.  

23. Переломов Л. С. Конфуций: жизнь, учение, судьба. М., 1993.  



24. Поршнева Е. Б. Религиозные движения позднесредневекового 

Китая. Проблемы идеологии. М., 1991 

25.  Стужина  Э.  П.  Китайский  город  XI-XIII  вв.  Экономическая  и 

социальная жизнь. М., 1979.  

26. Тайные общества в старом Китае. М., 1970.  

27. Торчинов Е. Даосизм. М., 1993.  

28. Тяпкина  Н.  И.  Деревня  и  крестьянство  в  социально-политической 

системе Китая. М., 1984.  

29. У Хань. Жизнеописание Чжу Юаньчжана. М., 1980 

 

YENİ  DÖVR  

1. Аграрное  отношение  и  крестьянское движение в Китае. М., 1974 

2.  Алексеев  А.И.  Освоение  русскими  людьми  Дальнего  Востока  и 

Русской  Америки  (до  конца  XIX  века). М., 1982 

 

3. Верисоцкая Е.В. Идеология  японского  экспансионизма  в  Азии  в  



конце  XIX  - начале  ХХ  вв. М.,1990 

4. Вержховский  Д.В., Ляхов  В.Ф. Первая  мировая  война. М., 1964 

5. Qarayeva   G.Ġ. Asiya  və  Afrika  ölkələrinin  yeni tarixi (metodik vəsait). 

Bakı, 1998                 

6. Григорцевич С.С.  Дальневосточная   политика империалистических   

держав. 1908-1917 гг. Томск., 1965 

7. Губер  А.А., Ким  Г.Ф., Хейфец  А.Н. Новая  история  стран  Азии  и   

Африки. М., 1982 

8.  Демидова    Н.Ф.,  Мясников    В.С.  Первые    русские    дипломаты    в  

Китае. М., 1966 

9. Илюшечкин  В.П. Аграрная  политика  тайпинов. М., 1960 

10. Илюшечкин  В.П. Крестьянская  война  тайпинов. М., 1967 

11. История стран зарубежного Востока  в новое время. М., 1970 

12. История стран Азии и Африки  в  новое  время. М., 1971 

13. История стран Азии и Африки ( новая  время). М.,1985 

14. Кара  Мурза  Г.С. Тайпины. М., 1957 



 

16 


15. Мясников  В.С. Империя  Цин   и    Русское    государство    в    XVII  

веке. М., 1980 

16. Нарочницкий  А.Л. К  вопросу  о  японской    агрессии  в Корее и 

причинах  японо-китайской    войны    1894-1895    гг.  –  «Вопросы  

истории», 1950, № 5     

17.  Нарочницкий    А.Л.  Колониальная    политика    капиталистических  

держав на Дальнем  Востоке.1860-1895.М.,1956 

18. Новиков  Н.Н. Японо-китайская  война. М., 1939   

19. Первая  мировая  война  1914-1918  гг. М.,1968 

20. Русско-китайские  отношения  в XVIII  в. Материалы и документы. 

1608-1683. В 2-х томах. М., 1969-1972 

21. Сидихменов В. Я. Маньчжурские правители Китая. М., 1985.  

22. Скачков  К.А. Пекин  в  дни  Тайпинского  восстания. М.,1958 

23. Табохаси  Киѐси. Дипломатическая  история  японо-китайской  

войны (1894-1895  гг.). М.,1956 

24. Тодер  Ф.А. Тайвань  и  его  история (XIX в.). М.,1978 

25. Xarici Asiya  və  Afrika  ölkələrinin  yeni  tarixi. Bakı, 1962         

 

ƏN  YENİ  DÖVR 

1. Аварин  В.Я.  Борьба  за  Тихий  океан. М., 1947 

2. Бажанов Е. Тайваньская проблема. М., 2002. 

3. Вторая  мировая  война. Краткая  история.М.,1984 

4. Ġsmayıl  R.Ġ., Axundova N.Ç. Asiya  və  Afrika  ölkələrinin  çağdaĢ  tarixi  

(1945-2000-ci  illər).Bakı, 2001 

5. История  войны  на  Тихом  океане. В 5-ти  томах. М.,1957-1958  

6. История  второй  мировой  войны  1939-1945 гг.,т.3, М.,1974 

7



История  стран Азии и Африки  в  новейшее  время. ч. I-II, М.,1976, 



1979  

 

8. Захарова  Г.Ф. Политика Японии в Маньчжурии. 1932-1945. М.,1990 



9. КНР и Тайвань : некоторые вопросы взаимоотношений. М., 1992 

10. Кунадзе  Г.Ф. Японо-китайские  отношения  на современном  этапе 

(1972-1982).М.,1983    

11. Мироненков Е.Г. Тайваньский  фактор  в  американо-китайских 

отношениях. (1972-84). М., 1985 

12. Новейшая  история  стран Азии и Африки. ХХ  век. Часть 1, 1900-

1945 гг, М.,2001 

13. Новейшая история стран Азии  и  Африки. ХХ  век. Часть 2, 1945-

2000 гг, М.,2001 

14. Носов  М.Г. Японо-китайские  отношения(1949-1975). М.,1978 

15. Сапожников  Б.Г. Японо-китайская  война  и  колониальная  

политика Японии   в  Китае(1937-1941).М.,1970 

16. Сапожников  Б.Г. Китайский  фронт  во  второй  мировой войне. 

М.,1971  

17. Schaller M. The US and the China in the twentieth century. N.Y., 1990 

18. Тайваньский вопрос и объединение Китая(Белая Книга).М.,2004 



 

17 


19. Tucker N.Taiwan , Hong Kong 

and the United States. 1945-92. 

N.Y., 1994 

20. Цветков И.А. Политика США по отношению к тайваньской 

проблеме , 1949-99 гг. СПб., 2000 

21. Цветков И.А.  Роль конгресса в формировании тайваньской 

политики США (1995 – 1998 гг.) СПб., 2000 

22. Цыганов Ю.Тайвань в стуктуре региональной безопасности 

Восточной Азии. М., 1998 

 

 



 

 

 

Çap  olunub: «Çin  tarixi» fənninin  proqramı.  

                        Bakı, 2010

 

 

Каталог: jspui -> bitstream -> 123456789
123456789 -> Yeni və orijinal nəticə və metodların təqdim edilməsi
123456789 -> Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına Təranə Həsənova bəzən abortlardan
123456789 -> Hamlet İsaxanlı Təsisçi və Rektor
123456789 -> Stimularea electrică funcţională Radu Breahnă, Irina Turtureanu
123456789 -> L. A. MƏMMƏdov, E.Ç. ƏKBƏrov, H.Ə. ƏKBƏrov
123456789 -> XƏZƏr universiteti humanitar və sosial elmlər faküLTƏSİ
123456789 -> Azərbaycan Arxeologiyası 2002 Azerbaijan Archeology Vol.: 4 Num.: 3-4
123456789 -> Еколожи Епидемиолоэийа: Сящиййядя Тятбиги вя Тядгигат Методлары
123456789 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ XƏZƏr universiteti
123456789 -> I fəSİL. TÜTÜn haqqinda üMÜMİ MƏlumat


Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə