Bağışlayan və mərhəmətli Allahın adı ilə. Oldurən sən, dirildən sən, saxlayan sənsən, həkim



Yüklə 0.55 Mb.
Pdf просмотр
səhifə4/7
tarix21.04.2017
ölçüsü0.55 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

 

             

                                         ْرْيَس

 

3-cü Ra hərfi bu üç yerdə həm qalın, həm də incə oxuna 

bilər.  

  a)Ra hərfi  sakın, özündən əvvəlki   hərəkəsi  isə  kəsrə  

(i) olub, Ra hərfindən  sonra  qalın  hərflərdən biri olarsa 

və ya bu hərfin hərəkəsi  kəsrə (i ) olarsa :kullə firqun. 

 

  ٍقْرِف ﱡلُك



       

 

                            

 

2. Ra   hərfi    sakin,    özündən    əvvəlki    hərf    qalın  

hərflərdən 

 

ص  



“sad” və ya 

   

ط

  “ta” olsa və  ondan əvvəlki 



hərfin hərə-kəsi də kəsrə “i” olarsa.

 

                      ْر ْصِم  ْنِم         ْرْطِقْلا   َنْيَع 

 22 

3.Qurani-Kərimdə keçən kəlmələrin sonlarında Ra

     

ر

 

hərfi vəqf halında durulduğunda həm qalın, həm də incə 

oxunması  caizdir.

 

 ِرْسَا  ْنَا  ِرْسَاَف

  

     ْسَي اَذِا

      

                                                                 

Suallar: Uzun saitlər hansılardır və bu zaman hərf 

necə oxunmalıdır?Kiçik “əlif” işarəsi də  nəyi bildirir? 

“Allah” sözü nə vaxt incə və nə vaxt qalın saitlə oxunur? 

”Ra” hərfi nə vaxt incə və nə vaxt qalın oxunur?  

 

      

Tənvin ilə sakin nun arasındakı fərqlər 

Tənvinli bir kəlmə üzərində  vəqf edildikdə 

(dayandıqda)  tənvin tələffüz edilməz, sakın “nun” isə 

tələffüz edilər. 

Tənvin yalnız kəlmənin sonunda olur, sakin “nun” isə 

həm kəlmənin ortasında, həm də da sonunda ola bilər. 

Tənvin sadəcə isimlərdə olduğu halda, “nun “sakın 

isimlərlə yanaşı feil və hərflərdə də ola bilər. 

Sakın“nun” hərəkəsi olmayan “nun” hərfinə deyilir.Bu 

da yəqin“nun”hərfinin burunda bir az tutularaq tələffüz 

olunmasından irəli gəlir ki, bu zaman “nun”hərfinin 

üzərində heç bir işarə qoyulmur. Bildiyimiz kimi hərflərin 

hərəkəsiz (saitsiz) halına sakın  deyilir: min, ənzərtəhum, 

tunzirhum  kəlmələrində “nun” hərfi kimi.      

                            

 ْنَم 

  

  ْمُھَت ْرَذْنَأ      ْمُھ ْرِذْنُت

  

 ْمُھُسُفْنَأ

 

 1.Sukun  hərfin hərəkəsiz, saitsiz halı olub lazım və ariz 

olmaqla iki yerı ayrılır: 

Sukun lazım:-Həm durulduğu zaman, həm də keçildiyi 

zaman var olan sukundur.   

 

مُتْنُك

   Kuntum kəlməsində “nun”un 

ن

      sukunu, 

 َلْبق 

 

qablə  kəlməsində  “bə”nin sukunu,

 

 َليِق



  

qıylə kəlməsində  

“yə”nin sukunu kimi. 

Sukun arızə: Durulduğu zaman ortaya şıxan,  keçildıyı 

zaman yox olan sukundur. 

 

 

مِھْيَلَع

 “Aleyhim” deyə dayandığımız zaman “mim” 

hərfini  sukun varmış kimi oxuyuruq, elə bunada “arizə 

sukun” deyilir.  

 23 

Yəni

  َنوُمَلْعَي

 ِ◌


 “Yə`aləmunə” kəlməsində “nun”un 

üzərində  fəthə ( ə) olmasına baxmayaraq, vəqf etdiyimiz  

zaman sukun varmış kimi  

 ْنوُمَلْعَي

    “  yə`aləmun” deyib 

dayanırıq ki, buna da “arizə sukun” deyilir.                                                            

                  Tam və naqis idğam 

Tam‐kamil  idğam:

  İdğam edilən zaman hərflərdən 

birincisinin məna və sifət olaraq ikincisinə çevrilməsinə 

deyilir.Yəni ikinci hərf birinci hərflə birləşərək tam yox 

olur. Sakın nun və  tənvin “nun” 

م

 “mim” və “nun“

 

 

ن

 

hərflərinə yetişdikdə tam idğam  əmələ  gəlir və idqam  

edilən hərflərin üzərində  təşdid işarəsi olur. Bu zaman 

“nun” sakın və tənvin “nun”dan əsər əlamət qalmır. 

          



 َنيِقﱠتُمْلِل ىًدُھ,

 

 ْمِھﱢبَر  ْنِم ,

 

 ْمُكَل اًقْزِر

 

,  



  ْمُكَل

 

 ْرِفْغَن ٌةﱠطِح 



Naqis  idğam

: Sakın “nun” və  tənvin “nun” hərflərinə 

yetişdikdə idğam naqis olur.Yəni bu zaman idğam edilən 

birinci hərfdən bir əsər-əlamət qalır                                      

          

  

اوُلوُقَو اًدﱠجُس

       

يِدْھَيَو اًريِثَك

   

 ْنِم ىًدُھ

  

 



 ْنِم ٍةَنﱢيَب

        

     


       

 

Suallar:



  Tənvin ilə sakin nun arasındakı  fərq nədir? 

Tam və naqis idğamın fərqi nədir? 

 Tənvin “nun”və  “nun” sakının hökmləri

 

 Sakın “nun” və tənvin “nun”un dörd hökmü vardır: 



1.İdğam- mənası birləşdirmək. 

2.İqlab- əvəz etmək. 

3.İzhar- aşkar etmək. 

4.İxfa- gizlətmək                                                                                                           

                                 

                               İdqam

 

 “Nun” sakın və “nun” tənvinin hökmləri                                           

   İdqam: 

Lüğətdə bir şeyi bağqa bir şeyə qatmaq, istilahda 

yəni elmi mənada isə sakın hərfi hərəkəli bir hərflə birləş-

dirərək oxumaq, yəni hərfləri  bir-birinin içinə daxil 

etmək deməkdir.  İdqam edilən hərflərdən birincisinə 

müdğam

 

 ْدُم

  ْمَغ

, ikincisinə isə müdğam-fih 

 ِهيِف    ٌمَغْدُم

deyilir. 

İdğam hərfləri altı  hərfdən ibarətdir ki, bu hərflərin 

birləşməsindən “yərməlun” sözü əmələ gəlir 

 24 

Sakın“nun” və  tənvin “nun”-dan  sonra“yərməlun”    

kəlməsində olan  bu hərflərdən 

ن و ل م ر ى

 biri gələrsə bu 

halda idğam meydana gələr. Bu altı hərfdən biri sukunlu 

“nun” və ya tənvinlərdəki “nun” hərflərdən biri ilə 

birləşərsə “nun” samiti düşər, sonrakı “yərməlun” hərif 

isə təşdidlə bir hərf kimi tələffüz olunar. 

                       

 

وُقَي  ْنَم

ل

  ٌق

ْرَبَو ٌدْعَرَو  ٌتاَمُلُظ   ْنِم ٍةَروُسِب ا

 

Altı  hərfdən ibarət “yərməlun”kəlməsini təşkil  edən 

bu  idğam  hərflərinin özü də ğünnəli və ğünnəsiz olmaqla 

iki qismə ayrılır: 

1.Ğünnəli idğama-İdğam 

“məəl‐ğünnə”

deyilir. Bir 

kəlmənin sonunda yazılan sakın “nun” və ya tənvin “nun” 

özündən sonra gələn   kəlmənin  əvvəlində    yazılan, bu 

dörd hərfdən 

ن  و  م  ى

  hər hansı biri ilə rastlaşarsa, bu 

zaman “nun”sakın və “nun”tənvin  bu hərflərlə birləşərək 

idğam  əmələ  gətirər və  bu dörd hərf  ğünnəli tələffüz 

olunar.    

 ٌر ْحِس

  

 ٌنيِبُم

  

 

راَن  ْنِم

     


 ُهَرَياًرْيَخ

   

 ْلَمْعَي  ْنَم

     

 ْنِم ﱡقَحْلا

 

   2.Ğünnəsiz idğam 

“bila‐ğünnə”

: Kəlmənin sonunda  

yazılan sakın “nun” və ya tənvin “nun” özündən sonra 

gələn kəlmənin əvvəlində yazılan, “yərməlun” kəlməsində 

olan  hərflərdən “ləm” və “ra” hərfləri ilə birləşərək 

idğam  əmələ  gətirir. Lakin bu idğam  ğünnəsiz tələffüz 

olunur və ğünnəsiz idğama bila-ğünnə deyilir.  

 

 



 َلا ٌةَرَقَب ,  ْمِھﱢبَر  ْنِم

  

 َنيِذﱠلِل ٌلْيَوَف    ٌميِحَر ٌروُفَغ اًقْزِر ٍةَرَمَث   ْمِھﱢبَر  ْنِم



 

Deməli, kəlmənin sonunda yazılan tənvin “nun” və sakın 

“nun”“yərməlun”kəlməsində olan bu hərflərdən 

 

 ل م ر ى

ن  و

 

hər hansı biri ilə birləşərsə idğam  əmələ  gələr. Bu 

hərflərdən dördü ğünnəli, ikisi ilə  ğünnəsiz tələffüz 

olunur.

                    

 

İzhar‐

 lüğətdə açıq-aydın oxumaq deməkdir. Sakın nun 

”vav” və ya “yə” ilə eyni kəlmədə olanda, idğam deyil 

izhar olur.Yəni “nun” sakın və  tənvin “nun” təbii şəkildə, 

burunda tutularaq tam tələffüz   olunur.                                                                  

Həmçinin “nun”sakın və        tənvin “nun”dan sonra 

boğaz hərfləri dediyimiz  

ا  ح  خ  ه  ع  غ

 

bu

 

        altı izhar 

 25 

hərfdən birinə yetişdikdə “nun”açıq-aşkar, hətta bir az 

burun boşluğunda tutularaq  tələffüz olunar.Məsələn:  

  

 ْمِھْيَلَع ٌءاَوَس ,  ٌميِظَع  ٌباَذَع ا  ٍريِبَخ ٍميِكَح  ,    َرْيَغ ًءاَطَع                                            

İqlab‐

 lüğətdə  dəyişdirmək deməkdir.Tənvin  və nun 

sakın yalnız “bə” hərfinə yetişdikdə  sukunlu “mum” 

hərfi ilə əvəz olunur və “mim”mütləq ğünnəli oxunur. 

               

 ٌريِصَب ٌعيِمَس,   ِرْيَغِب  

 

 ٍتاَنَبَو

 

    İxfa‐

Lüğətdə gizlərmək,istilahda yəni elmi mənada isə 

ixfa hərflərindən  əvvəl gələn tənvin və ya sakın 

“nunu”izhar ilə idğam arasında  şəddəsiz və  ğünnəli 

olaraq oxumaq.  

Tənvin “nun” və sakın “nun” ixfa hərfləri dediyimiz 15 

hərfə yetişdikdə “nun” burunda tutulmaqla sanki gizlincə 

oxunur. Bununla bərabər bu zaman ikinci hərfin 

tələffüzünə hazır-laşmaq  lazımdır. 

İxfa hərfləri dediyimiz 15 hərfə əlifbadaki  28 hərfdən 

6 ədəd “yərməlum” hərflərini və 6 ədəd  “izhar” oxunan    

hərfləri çıxdıqdan sonra qalan hərflərdir. 

 ٌميِلَأ  ٌباَذَع 

 

 ٌريِدَق ٍء ْيَش    اًئْيَش ٍسْفَن 



 

İdğamın qeyd edildiyi kimi  

“İdqam məəl  ğünnə

” və 

“İdğam bila ğünnə

” dən  əlavə iki hökmüdə vardır ki, 

bunlar  

“İdğam misleyn

” və “

İdğam mütacaniseyn

”dir. 

    “İdğam  misleyn”: 

Məxrəcləri  və sifətləri eyni olan iki 

hərfin birləşməsinə deyilir. Şərti budur ki, bu hərflərin 

birincisi sakın (hərəkəsiz), arxasınca gələn  ikinci hərf isə 

hərəkəli  olsun. İstər bir və ya  iki kəlmədə olsun.

 

اَم ْمُھَل

 

Bu kəlmələrdə yan-yana gələn

ت

 

hərfi 

“İdğam  misleyn” 

olur. 

 ْمُھُتَراَخِت  ْتَحِبَر اَمَف

 

                                  



 

Həmçinin bu kəlmədə  də

   

ب

hərfi yan-yana gələrək 

“İdğam misleyn” 

olur.

  

          

   

 َكاَصَعِب  ْبِرْضا ِنَا

              

 

Bu idğamda  hər iki hərf eyni kəlmədə olarsa tək hərf 



kimi yazılır və idğamı göstərmək üçün hərfin üzərinə 

şəddə, təşdid işarəsi qoyulur.

 

 ﱞوُدَع

            

 

 ﱡدَشَا

       

                   

    

 

 26 

Fərqlı kəlmələrdə olarsa ayrı-ayrı yazılır. 

   

وُرَصَنَوا ْوَوآ

                                

  

 

İdğam misleyn də  ğünnəli və  ğünnəsiz olmaqla iki 

qismə ayrılır: 

1.

İdğam  misleyn  məəl‐ğünnə

, yəni  ğünnəli idğam 

misleyn. 

Sakın   

ن

  “nun” ilə hərəkəli  



ن

   “nun”və  sakın 



  م

 “mim” 

ilə  hərəkəli 

م

 “mim” birləşməsinə deyilir. 

 ٌةَدَص ْوٌم  مِھْيَلَع

    

   

 ُه ْرﱢمَعُن   ْنَمَو

      

  

      اَنيِسَن  ْنِا

 

2

.İdğam  misleyn  bila‐ğünnə

, yəni  ğünnəsiz idğam 

misleyn: 

ن

” nun” və  

م

 “mim” dən başqa hərflərin bir-biri 

ilə birləş-məsinə deyil.

 

 ٌضَرَم ْمِھِبوُلُق



 

İdğam  mutəcaniseyn

: Tələffüzdə bir-birinə yaxın, yəni 

məxrəcləri bir, sifətləri ayrı olan  hərflər biri-digərinə 

yeti-şərsə idğam-mütəcaniseyn olur, istər bir kəlmədə  və 

ya iki kəlmədə olsun. Şərti budur ki, hərfin birincisi 

sukunlu, ikincisi isə hərəkəli olsun. 

Bu hərflər altıdır: Sə 

 ث 

,zəl 

ذ

 ,dəl  

د

  ,za  

ظ 

,tə  

ت

   ,ta 



 

ط

         İdğam mütəcaniseyn hərfləri məxrəcləri etibari ilə 

üç qrupa ayrılır.       

 1.Bə 

ب

  və  mim 

م

    məxrəci: Bu hərflərin idğam olması 

üçün “bə”hərfinin “mim” dən  əvvəl gəlməsi gərəkdir. 

Bunun Qurani -Kərimdə tək bir nümunəsi vardır. Bu da  

Hud surəsi 42-ci ayədədir: 

 اَنَعَم  ْبَكْرا ﱠيَنُب اَي         

اَنَعَم ْمَكْرا ﱠىَنُب اَي

  

اَنَعَم



                                             

Burada “ bə” hərfi “mim” hərfinə çevrilərək oxunur.   

 

2.İkinci  Sə 

  ث

  ,zəl 

ذ

 və  za  

ظ

      məxrəci: Bu hərflərin 



idğamı üçün iki vəziyyətdə baş verə bilər: 

 a) 

ث

 “sə”nin  

ذ 

“zəl”  ilə idğamıdır.

 

 

  



 َكِلَذ  ْثَھْلَي

             

            

 

İdğam edildiyi zaman  



 َكِلَذ ْذَھْلَي

    şəklində oxunur. 

b) 

ذ

  “zəl”in   

ظ

   “za”  ilə   idğamıdır.

 

اوُمَلضظ ْذِا

  

 

  Bu kəlmə  belə oxunur. 



اوُمَلَظ ْظِا

 

Üçüncü “tə”  

ت

  “dəl” 

  د 

 və “ta” 

  ط

    məxrəci:Bu hərflər 

arasındakı idğam. Burada da idğam iki vəziyyətdə baş 

verir. 

 27 

a)“Dəl”  

د

   və  “tə”  

ت

   hərflərinin idğamı. 

 ﱠﷲَوَعَد  ْتَلَقْثَا

  

 ﱠﷲَوَعَد  ْ◌ َ◌َدلَقْثَا

      

 ْتَرَا

 

 ْمُت

    

 ْد َر َا

 

 ْمُت

               

 

Burada 

“əsqalət”

  kəlməsində“tə” hərfi “dəl” hərfi ilə



”əradtum”

  kəlməsində “dəl “hərfi  “tə” hərfi  ilə  idğam 

edilərək tələffüz olunur.

 

b)“Tə”  

ت

  ilə   

ط

 “ta”nın idğamı. 

  

اَط  ْتَلاَقَو

-

اَط ْطَلاَقَو   ٌةَف ِ◌

-

 ٌةَف ِ◌

  

                                                           

 

İdğam  mutaqaribeyn:

  Məxrəcləri və sifətləri bir-birinə 

yaxın olan iki hərfin idğamına “idğam mutaqaribeyn” 

deyilir. Şərti budur ki, iki hərfdən birincisi sakın, ikincisi 

isə  hərəkəli olsun. 

Bunlar “ləm” 

ل

      və  “ra”  

ر

      hərfləridir. Bu iki hərf 



arasında “İdğam muraqaribeyn” baş verməsi üçün “ləm”  

ل

  hərfinin “ra”  

ر   

 hərfindən əvvəl gəlməsi gərəkdir. 

Məsələn:

 

 



 ُهَعَفَر ْلَب

  

 



a)Bu kəlmədə 

“ləm”

  hərfi 

“ra”

  hərfihə idğam edildiyi 

zaman “ləm” hərfi “ra” hərfi ilə əvəz edilərək bu şəkildə 

oxunur

 

 

 ُهَعَفَر

 

                                     



 

.

  

 ْرْب

  

b

)”Qaf”

ilə 

“kəf”

  hərfləridir.Qurani-Kərimdə yalniz  

Mursələt surəsi  ayə 20-də  

 

 ْمُكْقُل ْخَن  ْمَلَأ

 

  ق

 “qaf” ilə “kəf”

 

ك

 

 

hərfləri birləşərək idğam olur və bu şəkildə oxunur.

 

 

           



 ْمَلَا

 

  ْمُكْكْقُل ْخَن                  

 

                        “Mim” sakının  hökmləri 

 “Mim” sakının  hökmləri üç hökmü vardır. 

İdğam, ixfa-iqlab və izhar. 

1

.İdğam 

misleyn məəl ğünnə:Sakın“mim”hərfindən sonra 

yenə hərəkəli “mim” hərfinin gəlməsi  və onların bir-biri 

ilə  birləşməsidir. 

 ٌةَدَص ْوُم ْمِھْيَلَع

           

  

 ْمُكْلِخْدُن

  ًلخْدُم

       

  

  

 

 َنيِنِم ْؤُم ْمُتْنُك

 

2.  İxfa-iqlab,dodaq ixfası: Sakın“mim” hərfi özündən  

sonra hərəkəli “bə” hərfinə yetişərsə ixfa-iqlab olur.“İxfa-

iqlab” “gizli əvəz etmək”yəni bir az uzadıb, dodaqda 

itirməkdir.  

مْكُب ﱞمُص

     

 ٌھَل اَم      َنيِنِمْوُمِب ْمُھامَو

 ٍمْلِع  ْنِم ِهِب ْم

       

      

 
1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə