Baki universitetiNİn xəBƏRLƏRİ №4 Sosial



Yüklə 88.56 Kb.

tarix09.05.2017
ölçüsü88.56 Kb.

 

 

91 



 

BAKI UNİVERSİTETİNİN XƏBƏRLƏRİ 

№4    

 

Sosial-

siyasi elmlər seriyası   

 

2012 

 

 



 

 

UOT 1:001; 001.8 



 

 

SOSİAL PROBLEMLƏRİN ÖYRƏNİLMƏSİ  

VƏ NƏZƏRİ METODOLOJİ ASPEKTLƏRİ 

 

G.Q.

MƏLİKLİ 

B

akı Dövlət Universiteti 

Guneldoktorant gmail.com 

 

Sosial siyasətin əsas işi cəmiyyətdə sosial inkişafa nail olunmaq məqsədilə insanların 



daha yaxşı fəaliyyət göstərməsinə yardım etmək üçün onlara əlverişli şəraitin yaradılması, və 

yoxsulluq  səviyyəsinin  azaldılmasıdır.  Sosial  işin  vəzifəsi  çox  anlayışlıdır.  Məqalədə  sosial 

işin müasir tədiqatlara əsasən tədqiq edilir. Məqalədə sosial işə yeni baxış sosial nəzəri meto-

doloji nəzəri aspekti öz təzahrünü tapır. 

 

Açar sözl

ər: sosial təminat problemləri, sosial siyasət, humanitar yardım 

 

Sosial siyas



ət fəaliyyət olmadan reallaşa bilməz. Çünki sosial siyasət siya-

si f


əaliyyətin tərkib hissələrindən biridir və yalnız siyasi fəaliyyətdə reallaşır.  

Sosial siyas

ət çoxcəhətli prosesdir, o, mürəkkəb struktura malikdir (3, 25). 

Müasir sosial n

əzəriyyədə  onun müəyyənləşdirilməsi müxtəlif anlayış-

larla t


əyin olunur. Belə ki, müxtəlif insanlara, qruplara,  birliklərə və s. müəy-

y

ən köməkliklər göstərilir ki, bu da nəticədə həmin subyektlərin sosial imkan-



la

rının  gücləndirilməsinə  şərait  yaradır.  Müxtəlif  peşə  sahibləri, təşkilatlar, 

sosial birlikl

ər və s. cəmiyyətin sosial strukturunun formalaşmasında və sosial 

layih

ələrin  reallaşdırılmasında  yaxından  iştirak  edir  və  sosial tələbatların 



öd

ənildiyi əlverişli sosial mühitin yaradılmasına səbəb olur.  

T

ələbatların  ödənilməsi təminat mexanizmi olub, vətəndaşların  konkret 



sah

ədə  özünü  qabarıq  şəkildə  göstərən  ehtiyaclarının  ödənilməsi deməkdir. 

Şəxsiyyətin mövcudluğunun və həyat fəaliyyətinin stimullaşdırılması isə dövlə-

tin sosial siyas

ət nəticəsində  öz vətəndaşlarının  hüquq  və  azadlıqlarını  təmin 

ed

ərək onların  həyat  şəraitini  yaxşılaşdırmasıdır.  Məhz bu fəaliyyət  sosial  iş 



hesab olunur.  

H

ələ eramızdan əvvəl 1750-ci ildə qədim Babilistan hakimi Hammurap-



 

 

92 



pi t

ərəfindən tərtib  edilmiş  Ədalət Kontekstində  həbs  olunan  insanların  bir-

birin

ə  dəstək  olmaları  tələbi  qoyulmuşdu.  E.ə  1200-cü ilə  aid edilən qədim 



İudeyanın yazılı mənbələrində isə qeyd edilirdi ki, Allah yəhudilərdən yoxsul 

v

ə bədbəxtlərə yardım etmələrini gözləyir. Bu qanunlar əslində ehtiyacı olan 



şəxslərə filantorpiya (xeyriyyəçilik) əsasında yardımın göstərilməsini tənzim-

l

əyirdi ki, bu da sosial yardımın ilk formalarından birini təşkil edirdi (2, 306). 



Sosial siyas

ətin həyata keçirilməsində  sosial  işçi  yaxından  iştirak  edir. 

So

sial işçi anlayışı XIX əsrin sonlarından etibarən Amerika və Qərbi Avropa-



da  yayılmağa  başladı.  II  Dünya  müharibəsindən  sonra müstəqil ixtisas kimi 

inkişaf  etməyə  başladı.  Artıq  dünyada  sosial  problemlərin  araşdırılması,  həll 

edilm

əsi istiqamətində  işlərin görülməsini bu sahədə  ixtisaslaşmış  adamlara 



h

əvalə edilirdi.  

S

osial iş bir peşəkar fəaliyyət kimi XIX əsrdə formalaşmağa başlamışdır. 



İlk  dəfə  1898-ci  ilin  yayında  Kolumbiya  Universitetində  sosial  iş  üzrə  sinif 

açıldı.  İngiltərədə  də  sosial  iş  demək olar ki, Amerika Birləşmiş  Ştatları  ilə 

eyni zamanda yaranmışdır (2, 307). 

 

Sosial işçini peşəkar funksiyaların realizəsi ilə bağlı məqsədin qoyulması 



v

ə vəzifələrin qısaca və dürüst ifadə edilməsi, bu funksiyaların həlli üçün elmi 

metodlardan istifad

ə  edilməsi  bacarığı;  kollektivdə  iş  yoldaşları  ilə  birgə  

işləmək qabiliyyəti; idarəetmə  metodları  ilə  tanışlıq,  icraçıların  işini  təşkil 

etm


ək, idarəetmə  qərarlarını  tapmaq  və  qəbul etmək  bacarığı;  pedaqoji 

f

əaliyyətin  əsaslarına  yiyələnmək; fənlərarası  layihələrdə  işləməyə  hazırlıq; 



insanda m

ənəvi və cismani, bioloji və sosial əsasların qarşılıqlı münasibətləri-

nin, insanın təbiətə və texniki inkişaf dövründə insanın təbiətdə mövcudluğun-

da ziddiyy

ətlərə  və  böhrana münasibətinin mənasının  başa  düşülməsi 

s

əciyyələndirilməlidir (4 , 11, 12). 



XX 

əsrin sonları və XXI əsrin əvvəlləri artıq bu termin Azərbaycanda da 

işlənilməyə  başlandı.  Hal-hazırda  bu  sahədə  peşəkar  işçilərə  böyük  ehtiyacı 

var. Erm


əni  işğalı  nəticəsində  bir  milyona  yaxın  vətəndaşımızın  qaçqın  düş-

m

əsi ölkədə  sosial  qayğıları  daha  da  artırdığından,  bu  problemlərin həllində 



ixtisaslı sosial işçilərin xidməti əvəzsiz ola bilər.  Dövlətimiz bu ehtiyacı hiss 

etdiyind


ən  artıq  müvafiq  sahədə  kadrların  yetişdirilməsi üçün müəyyən 

addımlar atmağa başlamışdır. 

İlkin  olaraq  sosial  siyasi  fəaliyyət  könüllü,  filantropiyalı  və  xeyriyyə 

köm


əyi formasında fəaliyyət növü kimi yaranmışdır.  

Könüllü f

əaliyyətin  aşağıda  qeyd  etdiyimiz  bir  neçə  istiqaməti  vardır. 

Əlillərə, kimsəsiz qocalara, aztəminatlı ailələrə, qaçqın və məcburi köçkünlərə 

köməyin  edilməsi,  uşaq  və  gənclərə  təhsil,  idman,  səhiyyə  və  digər  sahədə 

köməyin  edilməsi  və  s.  könüllü  fəaliyyətin  istiqamətlərindən  hesab  edilir. 

Filantropiya isə ehtiyacı olanlara  kömək məqsədilə həyata keçirilən könüllü 

fəaliyyətdir. Bu fəaliyyəti həyata keçirənlər isə filantrop adlanırlar. Xeyriyyə 

məqsədilə köməyin göstərilməsi də könüllülük prinsipi ilə həyata keçirilir. 


 

 

93 



Sosial iş ehtiyacı olanlara bir növ emosional olan şəxsiyyət münasibətlə-

rind


ə yaranır. Bu da öz növbəsində ayrı-ayrı sosial qrupların nümayəndələrinin 

yaranmasına səbəb olmuşdur. 

Sosial iş sistemi ictimai (inqilabdan əvvəlki Rusiyada və ya Skandinavi-

ya ölk


ələrinin müasir təcrübəsində  olduğu  kimi),  eləcə  də  dövlət xarakteri 

(sosial t

əminatın  Sovet  modelinə  xas  olduğu  kimi)  kəsb edə  bilər. Müasir 

şəraitdə  xeyriyyəçilik sahəsində  xüsusi və  ictimai təşəbbüslərin  artması 

Rusiyada  sosial  iş  sistemini  dövlət-ictimai  sosial  iş  kimi  səciyyələndirməyə 

imkan verir (4, 15).  

Almaniyada  sosial  işçi  məktəb  ştatına  daxil  edilmişdir  və  o,  imkansız 

ail


ələrlə, zəif şagirdlərlə işləyir, asudə vaxtın səmərəli keçirilməsi məqsədilə, 

valideynl

ər də cəlb olunmaqla, uşaq birlikləri yaradır (4, 35). 

İstənilən  inkişaf  etmiş  ölkələrin tarixində  sosial  işin  növləri,  formaları  və 

sosial probleml

əri arasında əlaqə tapmaq mümkündür. Sosial işin müxtəlif növ-

l

ərinin  yaranması  əsasən ölkənin  inkişafının  mədəni və  milli xüsusiyyətləri ilə 



şərtlənir. Bura eyni zamanda müxtəlif sosial institutların qarşılıqlı əlaqəsi, ictimai 

düşüncənin, mədəniyyətin, elmin və təhsilin inkişaf səviyyəsi də təsir edir. 

A

rtıq bu sahədə əldə edilən təcrübələrin nəticəsində hər bir sosial fəaliy-



y

ətin növləri üzrə olan şərtlər də konkretləşdiriləcəkdir. Bura müxtəlif sahələr 

(respublika s

əviyyəsindən yerli səviyyəyə kimi), o cümlədən, siyasi, iqtisadi, 

sosial-psixoloji v

ə etnik-milli sahələr də daxildir. Müvafiq halda sosial insti-

tutlara v

ə sosial işin reallaşdırma metoduna bir vasitə kimi baxmaq lazımdır. 

Bu 

əlaqədə sosial xidmətin və sosial siyasi fəaliyyətin praktiki təşkilinin 



əsasının ayrılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Sosial-siyasi fəaliyyətin müx-

t

əlif  formalarının  və  növlərinin təsnifatlandırılması  əsasında  müxtəlif  əsaslar 



yarana bil

ər. Məsələn, müəyyən  insanın  və  ya qrupun fəaliyyəti ilə, digər 

xidm

ətlərlə, təsisatlarla və  təşkilatlarla  əlaqəli  işləri nümunə  göstərmək olar. 



Birinci halda, insan probleml

ərinin  xarakteri  haqqında  (boşanma,  iş  yerinin 

itirilm

əsi, yaxınlarının ölümü, əlillik və s.), digər halda müştərilərin xüsusiy-



y

ətləri haqqında danışmaq olar. Müştərilərin xüsusiyyətləri haqqında danışar-

k

ən ilk növbədə onun timsalında cəmiyyət, fərd və qruplar nəzərə alınır. 



İkinci  halda,  fəaliyyət  sferası  üzrə  məsələlərlə  bağlı  söhbət gedərkən, 

dig


ər xidmətlərlə olan (təsisatlar, assosiasiyalar və s.) qarşılıqlı təsir ilə bağlı 

probleml


ər nəzərə  alınır.  Digər  tərəfdən bu təşkilatların  statusları  haqqında 

danışarkən bəzi məsələlərə diqqət etmək lazımdır. Əsas kimi müştəri anlayışı-

nı götürsək, bu zaman aşağıdakı xidmətlər haqqında danışmaq mümkündür: 

1.

 



Əhaliyə sosial köməyin əsas məqsədləri aşağıdakılardan ibarətdir: 

a) sosial risk qruplarının və ailələrin müəyyənləşdirilməsi. Onlara aşağı-

da

kılar  aid  edilir:  çoxuşaqlı,  tamamlanmamış,  tələbə  ailələri;  əlillərə  malik 



ail

ələr; qeyri-əlverişli yaşayış şərtlərində yaşayanlar; tənhalar; yaşlılar; 

b) mü

əyyən ailə və qruplar üzrə maddi, tibbi, hüquqi, psixoloji-pedaqoji



sosial m

əişət və digər zəruri köməyin göstərilməsi; 



 

 

94 



v)  yaşlıların  və  köməyə  ehtiyacı  olan  uşaqların  müəyyənləşdirilməsi, 

onların qarşılaşdıqları çətinliklərdə dəstəklənməsi, müdafiəsi, reabilitasiyası; 

q) z

əruri hallarda bu məqsəd üçün mütəxəssis psixoloqların, pedaqoqla-



rın və digərlərin cəlbi. 

2.

 



Sosial b

ərpanın əsas məqsədi çətin həyati vəziyyətə  düşənlərə so-

sial köm

ək etməkdən ibarətdir. Bura təcridxanadan qayıdanlar, tərbiyəvi təhsil 

v

ə müalicə-profilaktika təsisatlarından qayıdanlar aiddir. 



3.

 

M



əsləhət xidmətləri vasitəsilə  müxtəlif növ ailələrə  köməyin gös-

t

ərilməsi (bura tanışlıq, tibbi kabinetlər, pedaqoji  xidmətlər və s. aiddir) ; 



Qeyd etm

ək lazımdır ki, fəaliyyət sferasının əsası kimi aşağıdakı xidmət-

l

ər göstərilə bilər: 



- Sosial m

əişət xidmətləri: bu xidmətin əsas məqsədi yaşlı, tənha, əlil in-

sanlara t

əqdim olunan xidmətin  genişləndirilməsidir. Müvafiq kateqoriyadan 

olan insanlara xüsusi yaşayış evlərinin tikintisinə kömək, əlillərə protez-orto-

pedik t


əminat sisteminin təkmilləşdirilməsi və inkişafı. 

-  Ail


ə  istirahəti: Onun əsas məqsədi ailə  turizminin,  ekskursiyalarının, 

ail


əvi istirahətin təşkili, ailəvi istirahət mərkəzlərinin, klublarının və s. yaradıl-

mas


ının stimullaşdırılması. 

- Nizam-


intizamdan yayınanların sosial profilaktikası: (bu prosesin əsas 

m

əqsədi cinayətkarlığın, alkoqolizmin, narkomaniyanın, qanun pozuntularının 



az

yaşlılar arasında qarşısının alınması) təhsil müəssisələrində azyaşlıların pro-

filaktika sisteminin ya

radılması və fəaliyyət göstərməsinin dəstəklənməsi və s. 

Sosial xidm

ət təsisatlarının fəaliyyətinin əsaslarını hüquqi vəziyyət təşkil 

edir. F

əlsəfi və sosial psixologiyanın bəzi prinsipləri sosial-siyasi fəaliyyətin 



metodoloji prinsipl

ərinin əsası kimi çıxış edir. Determinizm prinsipi, qnoseoloji 

yanaşma prinsipi, fəaliyyətin və düşüncənin vahidlik prinsipi belələrindəndir.  

Bel


əliklə, sosial-siyasi fəaliyyət dinamik sistem kimi iki əsas bölmədən 

ibar


ət ola bilər: 

1) N


əzəri-metodoloji (fundamental metodologiya, qanunlar, aparat, ka-

teqoriya) 

2) T

ətbiqi (sosial-praktiki sahə, nəzəri və empirik biliyin idarəetmə əlavə-



si, c

əmiyyətdə sosial problemləri həll etmək imkanlarına malik elmi təmi nat). 

Sosial siyas

ət sferasının praktiki fəaliyyəti çoxtərəflidir. Cəmiyyətin təş-

ki

linin aşağı səviyyəsində (fərd, sosial qrup və s.) o, özündə aşağıdakıları eh-



tiva edir: şəxsiyyət və qruplar üzrə münasibətlərin tənzimlənməsi; sosial xid-

m

ətin təşkili; münaqişələrin lokallaşdırılması və xəbərdar edilməsi, sosial məs-



l

əhət və  şəxsiyyətin  tələbatları  və  maraqlarının,  dəyərlərinin,  hiss  və  fikirlə-

rinin nəzərə alınması. 

Şəxsiyyət və qruplar arasındakı münasibətlərin tənzimlənməsi cəmiyyə-

tin təşkilində əsas amil hesab olunur. Belə ki, cəmiyyət sırf insanlar arasındakı 

münasibətlər sferası olduğu üçün bu münasibətlərin təkmil olması vacibdir. 

Sosial xidmətin təşkili cəmiyyətdə sosial tələbatların ödənilməsi sahəsin-


 

 

95 



də  vətəndaşlara  göstərilən  təhsil,  səhiyyə,  mədəni  və  s.  sahədə  xidmətləri 

özündə ehtiva edir.  

Münaqişələrin  lokallaşdırılması,  şəxsiyyətin  maraqlarının,  dəyərlərinin 

nəzərə alınması da sosial fəaliyyətin tərkib hissələrindən biridir. Burada cəmiy-

yətdə sağlam sosial mühitin yaradılması, şəxsiyyətin formalaşması üçün şəraitin 

təşkil edilməsi və s. əsas götürülür. 

Bundan başqa sosial siyasi fəaliyyətin humanizm və humanizmin mahiy-

yəti barədə danışmaq lazımdır. Ümumiyyətlə, ədəbiyyatlarda humanizm kate-

qo

riyası  geniş tətbiq olunur. Adətən o, insanpərvərlik, mehribanlıq və xeyir-



xah

lıqla  ifadə  olunur.  Humanizm  fransız  sözü  olub  ("humanisme")  insanlıq, 

insan

ları  sevmək  deməkdir.  Humanizm  -  fərdin  və  cəmiyyətin  rasional  və 



emosional sferasına istiqamətlənir.  Bu ideya və təsəvvürlərin ümumi sistemi 

olmaqla, insan şəxsiyyətinin özünü qiymətləndirir, onun azadlıq üzrə hüququ-

nu, xoşbəxtliyini, inkişafını və öz imkanlarını inkişaf etdirir. Məşhur humanist 

filosof  Piter  Singer  qeyd  edirdi  ki,  humanistlər  digər  canlılara  qarşı  həyata 

keçirilən qəddar istismara qarşı çıxmalıdır. 

Humanizm dünyagörüşü insan hüququnun ayrılmaz hissəsidir. O, insa-

nın dinindən, irqindən, yaş və cinsindən, sosial xüsusiyyətlərindən asılı deyil-

dir. Buna görə də, sosial iş humanizm mentalitetinin praktiki reallaşdırılmasını 

təmin edir.  

Humanizm nöqteyi-

nəzərindən iki xüsusiyyət müəyyənləşir: 

Birincisi,  sosial  ədalət  prinsipi  humanizmin  əsasını  təşkil  edir.  Onun 

mahiy

yəti, dövlətin və cəmiyyətin əsas öhdəliyi kimi hər bir fərdin uğurlu so-



sial inkişafını maksimal olaraq bərabər imkanlar çərçivəsində təmin etməkdir. 

Sosial ədalətliliyin dəstəklənməsi sosial sistemin dayanıqlığını, həyat qabiliy-

yətini, elastikliyini və s.-ni artırır. 

İkincisi, humanizm prinsipi fərdin bütün hüquqlarının həyata keçirliməsini 

tələb edir. O, digər tərəfdən insan azadlığının bütün sferalarını məhdudlaşdırır. 

Humanizmə  görə  həqiqəti  tapmaq  bütün  insanların  təbii  hüququdur.  Amma  

həqiqəti tapmaq yolunda həyata keçirilən bütün üsullar humanist olmalı, heç 

bir mənfi vəziyyət yaratmamalıdır. 

Sosial  humanizm  peşəkar  etika  prinsipləri  baxımından  tənzimlənir.  Bi-

r

inci halda, fəaliyyət nəticəsində müəyyənləşən etibarlı istifadə öhdəliyi. İkinci 



halda müştərilərin dini, milli, irqi, yaş, sosial və s. (qanun çərçivəsindən çıx-

ma

yan) xüsusiyyətləri nəzərdə tutulur.  



Beləliklə,  sosial  siyasi  fəaliyyətin  peşəkar-mənəvi  prinsiplərinin  əsasında 

humanizm durur. Bu da öz növbəsində bütün sosial fəaliyyətin əsasını təşkil edir. 

Eyni  zamanda  sosial  iş  sistemində  sosial  münasibətlərin  spesifikasına 

xüsusi diqqət ayırmaq lazımdır. Sosial münasibət cəmiyyətin sosial strukturun-

da  müəyyənləşən  vəziyyətdir.  Onların  əsasını  cəmiyyətdə  ayrı-ayrı  fərd  və 

qrup


ların vəziyyətində müəyyən münasibətlər təşkil edir. Onlar daima iqtisadi, 

siya


si və digər ictimai qarşılıqlı əlaqədə mövcud olur. 

 

 

96 



Digər  tərəfdən,  sosial  münasibət  fərdlərin  müəyyən  dayanıqlı  sistem 

əlaqələridir ki, onlar da cəmiyyətdə mövcud şəraitdə bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqə 

prosesində  formalaşır.  Sosial  münasibətlərin  əsas  tərkib  hissələrindən  biri 

şəxsiyyətlərarası münasibətlərdir. Bu münasibətlər sferasından asılı olmayaraq 

(rəsmi,  qeyri-rəsmi,  işgüzar  və  s.)  sosial  münasibətlərin  formalaşmasında 

yax


ından iştirak edir. 

Sosial münasibətlərin müəyyənləşdirilməsində ciddi tələbat mövcuddur. 

Müvafiq yanaşma insanların sosial münasibətələrinin sosial işçilər tərəfindən 

ilk


in olaraq nəzərə alınmasına imkan verir, ikincisi, sosial münasibətləri müəy-

yən ictimai mexanizimlərdə, sosial institutuların davamlı olaraq qarşıqlı təsi-

rində özünü göstərir. 

Ümumiyyətlə, sosial iş cəmiyyətdə sosial inkişafa nail olunmaq məqsə-

di

lə  insanların  daha  yaxşı  fəaliyyət  göstərməsinə  yardım  etmək  üçün  onlara 



əlverişli şəraitin və geniş imkanların yaradılmasıdır.  

Beləliklə, sosial iş modelinin formalaşmasında iki qrup faktorların nəzə-

rə alınması zəruridir: ayrı-ayrı regionlarda müxtəlif qrup və kateqoriyaların hə-

yat təminatı şərtləri və sosial mövqe üzrə xüsusiyyətlər; mövcud subyektlər və 

yenilər arasında yaranmış sosial münasibətlər. 

Müasir Azərbaycan şərtlərində sosial iş dövlətin sosial siyasətinə əsasla-

nır. Buna görə də, bütün münasibətləri birinci, ikinci və üçüncü olaraq müəy-

yənləşdirmək olar. 

İlkin münasibətlər - sosial münasibətdə yaranan münasibətlər olub, müş-

təri və onun yaxın ətrafı tərəfindən tərtib olunur. Bu münasibətlər lokal olub 

fərdlər arasında yaranır və formalaşır. Bu cür qrupların nümayəndələri sosial 

hadisələri eyni qiymətləndirirlər, eyni zamanda bu cür qrupların əsas xüsusiy-

yətlərinin  öyrənilməsi  müştərilərin  problemlərinin  müəyyənləşdirilməsinə  və 

köməyin təşkilinə imkan verir. 

İkinci növ münasibətlər - müxtəlif sosial qruplarda müştərilərin iştirakı 

ilə müəyyən olunur (bura, ərazi, dini, etnik və s. qrupları aiddir). Bu cür qrup-

la

rın  sosial-psixoloji  xüsusiyyətləri  müştərilərin  problemlərinin  yaranmasına 



təsir edir.  

Üçüncü növ münasibətlər - fərdlərin vətəndaş rolları və onların öz im-

kan

larını  reallaşdırma  xüsusiyyətləri  ilə  şərtlənir.  Müvafiq  prosesə  bir  çox 



tədqiqatçılar  müştərinin  problemlərinin  əsas  xüsusiyyətlərinə  sosial  müna-

sibətlərin təsiri  kimi baxırlar. Onlar qeyd edirlər ki, sosial işin əsasını müxtəlif 

növ münasibətlərin xüsusiyyətlərinin uçotu təşkil edir. Birinci növ münasibət-

lərdə yaranan problemlər kliniki-terapevtik müdaxilələri tələb edir; ikinci növ 

münasibətlərdə - təşkilatı dəyişiklikləri; üçüncü növ isə –  yeni dəyərlərin və 

sos


ial siyasətin formalaşmasını tələb edir. Buna görə də sosial işin formalaş-

dırılması məqsədilə bu münasibətlərə kompleks halda baxmaq lazımdır. 

Sosial həyat insanlara sosial işin reallaşdırılma üsullarının seçimini şərt-

ləndirir. Bu baxımdan sosial münasibətlər sosial işin əsas tərkib hissəsi kimi 



 

 

97 



çıxış edir. Sosial işin optimallaşdırılması sosial həyatın mədəniyyətinin artırıl-

ma

sına  imkan  verir.  Sosial  işin  önündə  dayanan  məsələlərin  həlli  müxtəlif 



üsul

larla əldə olunur. 

birincisi, planauyğun və ciddi nəzəri və metodoloji məsələlərin hazır-



lan

ması; 


ikincisi, müxtəlif regionlarda və xaricdə sosial işin təşkilinin öyrənil-

məsi, sosial xidmət mərkəzləri modelinin işlənilməsi; 

üçüncüsü, sosial siyasi fəaliyyət üzrə məsələlərin həlli digər elmlərin 



köməyi  ilə  həyata  keçirilə  bilər.  Onlar  digər  elmlərlə  sıx  bağlıdır  (məsələn, 

politologiya, psixologiya, pedaqogika, fəlsəfə və s.). 

Sosial  problemlərin  öyrənilməsində  multiparadiqmalı  yanaşmanın  tətbiq 

imkanları sosial problemlərin sosiologiyası, bir sıra məktəb və istiqamətlərin iki 

əsas nəzəri paradiqması - obyektivist və subyektivist yanaşmalar ilə bağlıdır. 

Obyektivist və faktualist yanaşma XIX əsrdə müsbət ənənələr kimi üzə 

çıxmışdır. Sosial problem anlayışı dedikdə cəmiyyət həyatını məhv edən real 

mövcudluq 

və şərait nəzərdə tutulur. Obyektivist yanaşmanın müəyyənləşdir-

di

yi  nəzəriyyə  sosial  problemi  sosial  patologiya,  yenidən  təşkil  (E.Dyurk-



qeym),  sosial  institutların  disfunksiyası  və  deviant  davranış  (T.Parsons, 

R.Merton), sosial qru

plar  arasında  münaqişə  (K.Marks  və  b.)  kimi  nəzərdən 

ke

çirir.  Obyektivistlərin  diqqəti  daha  çox  mövcud  vəziyyətin  təsvirinə,  onun 



yaran

ma səbəblərinə cəmlənmişdir. 

Subyektivistlərin hesab etdikləri kimi sosial problemlərin  yaranması üçün 

ilkin zəmin mövcuddur.  Subyektivin  ənənələri özünə  münaqişə  dəyərliliyi kimi 

yanaşmanı  (R.Fuller,  R.Mayers),  problemin  kollektiv  müəyyənləşdirilməsini 

(Q.Blumer), stiqmatiza (Q.Bekker, E.Demart) sosial konstruktivizmi (M.Spektor, 

D.Kitsyuz  və  s.)  seçmişdir.  Subyektivistlər  hesab  etmişlər  ki,  cəmiyyət  sosial 

problemlərin mövcudluğunu qəbul etdikcə, o onun üçün mövcud deyildir.  

Eyni zamanda R.Fuller və R.Mayers (1941) üçüncü yanaşmanın əsasını 

qoymuşlar.  Onlar  belə  bir  fikir  irəli  sürmüşlər  ki,  hər  bir  sosial  problem öz 

strukturuna malikdir və obyektiv şərtlərdən və subyektiv müəyyən etməkdən 

iba


rətdir. Obyektiv şərtlər anlayışı altında onlar nəzərdə tutulmayan vəziyyəti, 

subyektiv şərtlər anlayışı altında fərdlər tərəfindən dərk edilmiş, onların dəyər-

lərinə təhlükə yaradan vəziyyəti başa düşürdülər. 

Sosial problemlər daha çox aşağıdakılarla bağlıdır:  

-

 

birincisi, sosial sahə səviyyəsinin qarşılıqlı təsiri ilə;  



-

 

ikincisi, sahənin mövcud vəziyyəti ilə;  



-

 

üçüncüsü, sosial sahənin mürəkkəblik səviyyəsi ilə. 



Sosial p

roblemin mürəkkəbliyinin müəyyənləşdirilməsi üçün sistem mo-

deli  cəmiyyətə  üç  səviyyədə  baxılmasını  təklif  edir:  makro,-mezo-və  mikro-

səviyyə.  Sosial  problemlər  bu  səviyyələrin  istənilən  birində  baş  verməklə, 

onun əsas xüsusiyyətlərini, miqyasını, lokallaşdırma yerini, sosial nəticələrini 

və s. müəyyən edir. Mikrosəviyyədə baş  verən sosial problemlər kiçik və tez 



 

 

98 



həll olunandır. Bu yalnız müəyyən çərçivədə baş verir və vaxtında aradan qal-

dırılırsa, irimiqyaslı mənfi nəticələr vermir. Lakin bu problemin həll edilmə-

məsi nəticədə mezosəviyyəyə keçərək daha böyük problemlərə yol açır, prob-

le

mi  daha  böyük  sferaya  daşıyır.  Makrosəviyyəli  problemlər  isə  daha  böyük 



müs

təvidə  yaranır və onun həlli sırf sosial idarəetmədə köklü dəyişikliklərin 

ol

masını tələb edir. 



 

ƏDƏBİYYAT 

1.

 



M

əlikova  M. Dövlət  və  hüquq  nəzəriyyəsi. Bakı: Maarif, 1979,  341 s. 

2.

 

R



əcəbli H. Azərbaycan Respublikasının sosial müdafiə sistemi. Bakı: MBM, 2012, 408 s. 

3.

 



R

əcəbli H. Azərbaycan Respublikasının sosial siyasətinin transformasiyası və komporativ 

t

əhlili. Bakı: Gənclik, 2003, 371 s. 



4.

 

Sosial işin əsasları /Müntəxəbat/ 1 hissə, Bakı:  BDU, 2006, 359 s. 



5.

 

Социальная политика; М: Просвещение, 2003, 548 с. 



6.

 

Social work practice. Second edition Carol H. Meyer copyright 1970, copyright 1976 by 



the free press. A division of Macmillan publishing Co., ing,. Printed in the United States 

of America; 268 p. 



 

TEОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ  

ИЗУЧЕНИЯ СОЦИАЛЬНЫХ ПРОБЛЕМ 

 

Г.Г.МЕЛИКЛИ  

 

РЕЗЮМЕ 

 

Основная задача социальной политики, это повышение жизненного уровня граж-



дан,  уменьшение  нищеты  населения.  Практическая  деятельность  социальной  работы 

многогранна. В статье предложены концепции и некоторые практические наставления, 

которые анализируются в сопоставлении с состоянием современного исследования со-

циальных проблем. В статье нашли свое отражение новый взгляд и положение на соци-

альные проблемы с теоретико-методологической и практической сторон. 

 

Ключевые  слова:  проблемы  социального  обеспечения,  социальная  политика, 

гуманитарная помощь 

 

THE THEORETICAL AND METHODOLOGICAL  

ASPECTS OF THE STUDY OF SOCIAL PROBLEMS 

 

G.Q.MALIKLI  

 

SUMMARY 

 

The ultimate goal of social policy is the improvment of the living standards of citizens 

and relief of poverty. The  activity of social work is multilateral.  The article  analyzes the 

proposed concept in comparison with the present study of social problems and a number of 

practical advantages. Modenn approaches and theses on social problems are reflected from 

theoretical-methodological and practical points of view in the article.  



 

Key words: problems of social security, social policy, government, humanitarian aid 

: Xeberler%20Jurnali
Xeberler%20Jurnali -> Baki universitetiNİn xəBƏRLƏRİ №4 Humanitar elmlər seriyası
Xeberler%20Jurnali -> Baki universitetiNİn xəBƏRLƏRİ №1 Humanitar elmlər seriyası
Xeberler%20Jurnali -> Baki universitetiNİn xəBƏRLƏRİ №1 Sosial-siyasi
Xeberler%20Jurnali -> Uot 663. 1 Muğan düZÜNÜn paxlali biTKİLƏRİNİn mikobiotasi
Xeberler%20Jurnali -> Baki universitetiNİn xəBƏRLƏRİ №4 Humanitar elmlər seriyası
Xeberler%20Jurnali -> Baki universitetiNİn xəBƏRLƏRİ №3 Sosial-siyasi elmlər seriyası
Xeberler%20Jurnali -> Baki universitetiNİn xəBƏRLƏRİ №4 Sosial-siyasi elmlər seriyası
Xeberler%20Jurnali -> Baki universitetiNİn xəBƏRLƏRİ №3 Sosial-siyasi elmlər seriyası
Xeberler%20Jurnali -> Лцтдцкштвцт ишкшвшк. Ибдпцтшт шйдшь жцкфшеш игкфтэт рцдц фде зфдущдше вбмкът- вцт ьцылгтдфжьфыэтф жцкфше нфкфеьэжвэк




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə