Cəsur SÜMƏRİNLİ “Doktrina” Jurnalistlərin Hərbi Araşdırmalar Mərkəzi



Yüklə 0.69 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/8
tarix20.06.2017
ölçüsü0.69 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

1



 

 

Cəsur SÜMƏRİNLİ 

 

“Doktrina” Jurnalistlərin Hərbi Araşdırmalar Mərkəzi 

 

 

 

 

Hərbi sahədə informasiya əldə etmək 

mədəniyyəti: 

Azərbaycan və dünya təcrübəsi 

 

 

 



 

 

 



 

 

Bakı – 2010 



 

 

 



 

 

Bu nəşr ACİ Yardım Fondu xeyriyyə  təşkilatının 



verdiyi qrant məbləğindən maliyyələşdirilmişdir 

 

 

 



 

 

 

 

 

______________Milli Kitabxana______________ 

2

 



_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

3



 

 

 

Müəllifdən 

 

“Doktrina” Jurnalistlərin Hərbi Araşdırmalar Mərkəzi “Hərbi 



Jurnalistlər”  İctimai Birliyinin tərəfdaşlığı ilə Açıq Cəmiyyət 

İnstitutu – Yardım Fondunun maliyyə  dəstəyi ilə reallaşdırdığı 

“Hərbi sahədə informasiya əldə etmək mədəniyyətinin inkişafı” 

layihəsi ictimaiyyət nümayəndələri tərəfindən maraqla qarşılandı. 

Layihə  şərçivəsində qarşıya qoyulan problem sadə olduğu qədər də 

mürəkkəb idi: bu problem bu gün Azərbaycanın müdafiə  və 

təhlükəsizlik sektorunun müasirləşdirilməsi prosesinin ikinci əsas 

qolu – ictimaiyyətlə əlaqələr məsələsi ilə bilavasitə bağlı idi.  Əgər 

islahatlar bir tərəfdən güc strukturlarının müasirləşdirilməsi 

məqsədini qarşıya hədəf qoyubsa, digər  əsas məqsəd bu prosesə 

ictimai dəstəyin  əldə olunması ilə bağlıdır. Məhz ictimai dəstəyin 

əldə olunması  vətəndaş  cəmiyyəti qurumlari – xüsusilə  də  KİV və 

QHT-lərlə əlaqələrin lazımi səviyyədə qurulmasına hədəflənir.  

Ortada konkret sual var: necə edək ki, bizdə  hərbi sahədə 

informasiya  əldə etmək mədəniyyəti inkişaf etsin? İnformasiya 

cəmiyyətinin formalaşdığı bir dövrdə necə etmək olar ki, insanlar 

ordu quruculuğu ilə bağlı istədikləri məlumatları  əldə etməyə nail 

olsunlar? Müdafiə  və  təhlükəsizlik sektorunda təmsil olunan rəsmi 

strukturlarla KİV arasında qarşılıqlı faydalı  və ümumilikdə 

cəmiyyətin və dövlət idarəetməsinin inkişafına yönəlmiş  sıx 

münasibətlərin qurulması üçün nə etmək lazımdır? 

Layihənin reallaşdığı dövrdə ortaya onlarla suallar qoyuldu və 

onlara həm ekspertlər, həm də media işçilərinin özləri tərəfindən 

aydınlıq gətirilməsinə çalışıldı. Bəlli oldu ki, cavablar və yanaşmalar 

çox müxtəlifdir – buraya məsuliyyətin hər iki tərəfin boynuna 

qoyulmasından tutmuş bir sıra jurnalistlərin hərbi sahədə peşəkar 

olmamaları daxil edilməklə Silahlı Qüvvələrdə  həyata keçirilən 

islahatlarla bağlı ictimai məlumatlandırmada maraqlı olmayan 

məmurların yarıtmaz fəaliyyəti kimi yanaşmalar daxildir. 

Müxtəlifliyə baxmayaraq artıq nəticələr də ortadadır və düşünürük 



_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

4



ki, bu təkliflər həm güc strukturları, həm də media təmsilçiləri 

tərəfindən nəzərə alınacaq. Bu isə gələcəkdə tərəflər arasında müasir, 

qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlərin qurulmasına səbəb 

olacaq.  

Bu kitab – buroşurda layihənin həyata keçirildiyi dövrdə ortaya 

qoyulmuş problemlə bağlı müxtəlif rəylər, baxışlar, mövqelər, 

çıxışlar  əksini tapıb. Eyni zamanda təqdim olunan kitab-broşurda 

Azərbaycanda hərbi sahədə informasiyaların  əldə olunması 

mədəniyyətinin, ümumiyyətlə, hərbi mətbuat tarixi, güc 

strukturlarının KİV-lə əlaqələrinin bu günü və perspektivləri ilə bağlı 

faktlar, proqnozlar və şərhlər verilib.  

Güman etmək olar ki, bu kitab-buroşur Azərbaycanda hərbi 

sahədə informasiya əldə etmək mədəniyyətinin inkişafına ciddi bir 

töhfə olacaq və burada əksini tapan faktların, mövqe və  çıxışların 

öyrənilməsi hərbi məlumatların  əldə edilməsi istiqamətində ortaya 

çıxan ciddi problemlərin həllinə müsbət təsir edəcək. 

Kitabın müəllifi bu istiqamətdə yaxın perspektivdə daha geniş 

həcmli kitabın nəşr edilməsinin zəruriliyini düşünür. O baxımdan 

qarşınızdakı kitab-buroşurda  əksini tapan problematik məsələlərə 

dair araşdırmalar davam etdiriləcək.  

Kitab-broşurda  əksini tapan məqalələrlə bağlı  hər hansı irad və 

təklifi olanlar 

cesursumer@mail.ru

 ünvanına müraciət edə bilərlər.  

 

Cəsur Sümərinli,  

“Doktrina” Jurnalistlərin Hərbi Araşdırmalar Mərkəzinin 

rəhbəri 

 


_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

5



I HİSSƏ 

 

AZƏRBAYCANDA  HƏRBİ SAHƏDƏ İNFORMASİYA 

ƏLDƏ ETMƏK MƏDƏNİYYƏTİNİN TARİXİ 

 

Azərbaycanda ordu mövzusu tarixən çox aktual olunub. Çoxsaylı 



müharibələr, silahlı toqquşmalar və qarşıdurma meydanına çevrilən 

ölkəmiz üçün ordunun vəziyyəti, onun döyüş qabiliyyətinin 

öyrənilməsi həmişə aktual məsələlərdən olub. 

Son iki əsrdə Azərbaycanda ordu ilə bağlı proseslərin 

ictimailəşdirilməsinə yönəlik addımların sayının tədricən artdığını 

müşahidə edirik. Məhz 19-cu əsrin sonlarında Azərbaycanda milli 

mətbuatın yaranması ordu ilə bağlı ictimai məlumatlandırmanın 

zəruriliyinə dəlalət edəcək məqamların ortaya çıxmasına səbəb oldu. 

Azərbaycanda ilk mətbuat tarixinin formalaşdığı dövrdə - 

“Əkinçi” qəzetinin nəşr olunduğu zaman – 1875-77-ci illərdə ordu 

islahatlarına o dövr üçün yeni olan ictimai yanaşma qaydalarının 

formalaşdırılmasına başlanıldı. Bu qəzetin bir sıra saylarında hərbi 

sahə ilə bağlı məlumatlar, kiçik şərhlər əksini tapır. “Əkinçi” 1877-ci 

ildə “Təzə  xəbərlər”  şöbəsində  hərbi mövzuya daha çox yer 

vermişdi. Bu Azərbaycan ictimaiyyəti üçün bir növ yenilik idi: 

əvvəllər ictimai fikirlərdə  şayiə kimi dolaşan fikirlər, xəbərlər artıq 

“Əkinçi”də  əksini tapır və ictimaiyyətdə ordu ilə bağlı  məlumatları 

əldə etmək istəyi formalaşdırdı. Bu baxımdan biz Azərbaycanda 

Ordu – KİV münasibətlərinin yaranması – hərbi sahədə informasiya 

əldə etmək mədəniyyətinin tarixini ölkədə ilk milli mətbuatın 

yaranması ilə eyni dövrə aid olduğunu iddia edə bilərik.   

Lakin Azərbaycanda hərbi sahədə informasiya əldə etmək 

mədəniyyətinin inkişafına məhz ötən əsrin əvvəllərinə - Azərbaycan 

Demokratik Respublikasının mövcud olduğu 1918-20-ci illərdə 

başlanılıb. O zaman yeni formalaşdırılıan Azərbaycan Ordusu ilə 

bağlı müxtəlif məlumat və məqalələr dərc olunan müxtəlif qəzetlərdə 

işıq üzü görürdü. “Azərbaycan” qəzetinin elə 1-ci sayında (15 

sentyabr, 1918-ci il) hərbi xidmətə çağırışın uğurla başa çatması 

barədə  məqaləyə rast gəlirik. Bu məqalədə problemlərdən də 

danışılır: orduya çağırış yaşının qeyri-müəyyən olmasının çağırış 



_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

6



prosesində  bəzi çətinliklər yaratdığı qeyd olunur. Qəzetin 11-ci 

sayında (16 oktyabr, 1918) dərc olunan məqalədə isə Azərbaycanda 

milli hərbi xidmətin çətinliklərindən bəhs olunur. Buna səbəb olaraq 

aşağıdakılar göstərilir: birincisi, Çar Rusiyasında Azərbaycan 

vətəndaşlarının orduda xidmətdən uzaqlaşdırılması, ikincisi, əksər 

azərbaycanlıların Vətən qarşısında öz borclarını bilməmələri, 

üçüncüsü, çağırış yaşının qeydə alınması  və  sənədləşdirilməsi ilə 

bağlı ortaya çıxan problemlər. Bu məqalənin maraqlı məqamlarında 

biri Azərbaycanda ordu quruculuğunun perspektivləri ilə bağlı 

proqnozların  əks tapmasıdır. Qeyd olunur ki, qardaş Osmanlı 

İmperiyasının dəstəyi ilə Azərbaycanın təhlükəsizliyini qoruya 

biləcək ordu yaradılması prosesi gedir: bu dəstək nəticəsində 

Azərbaycan Ordusu müasir silah, təminat-təchizat, təcrübəli zabitlər 

və ən əsası milli özünüdərki əldə edəcək.   

ADR dövründə Azərbaycanın müdafə və təhlükəsizlik sektorunda 

həyata keçirilən islahatlar və görülən tədbirlər barədə  məlumatların 

şəffaflığına ciddi şəkildə riayət  olunmasına çalışılıb. Məsələ ilə bağlı 

o dövrdə  mətbuatda (“Azərbaycan”, “Açıq söz”, “İstiqlal” və başqa 

mətbuat orqanları) əksini tapmış bir sıra məlumatlar maraq doğurur. 

Araşdırmalar zamanı o dövrdə    işıq üzü görən bir sıra qəzetlərdə 

Azərbaycan ordusunda məvacib sisteminin quruluşu,  şəxsi heyətin 

say tərkibi kimi məlumatların dərc olunduğunu müşahidə edirsən, 

halbuki müasir dövrdə bu tip məlumatların açıqlanması qeyri-rəsmi 

şəkildə arzuolunmaz hesab edilərdi.  

Azərbaycan Demokratik Respublikasının 80 illik yubileyi ilə bağlı 

1998-ci ildə Azərbaycanda keçirilən rəsmi tədbirlər sislsiləsində çap 

olunmuş “Azərbaycan Demokratik Respublikası (1918-1920). Ordu” 

adlı kitabda o dövrdə mətbuatda ordu ilə bağlı əksini tapmış çoxsaylı 

məlumatlar, faktlar qərarlar,  əmrlər və  sərəncamlar  əksini tapıb. Bu 

kitabın özü ADR dövründə Ordu – KİV münasibətlərini və 

ümumiyyətlə ordu quruculuğunu araşdırmaq istəyən oxucular üçün 

qiymətli mənbə hesab edilə bilər.  

Əslində ADR dövründə  və ondan sonrakı müddətdə Silahlı 

Qüvvələrin fəaliyyəti ilə bağlı ictimai məlumatlandırmada ayrı-ayrı 

mətbuat orqanlarının və  həmçinin hərbi sahədə  fəaliyyət göstərən 

jurnalistlərin səyləri diqqət çəkir. Tanınmış  hərbi jurnalist Şəmistan 



_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

7



Nəzirlinin bu istiqamətdə araşdırmaları diqqət çəkir. Onun “Hərbi 

bilik” jurnalının 1993-cü ildə  dərc olunmuş ilk sayındakı yazısında 

Azərbaycanın hərbi mətbuat tarixindən söhbət açılır. Bildirilir ki, 

1928-ci ildən Tiflisdə rus dilində  nəşrə başlayan “Tifliskaya” 

vedomosti qəzetinin ayri-ayrı saylarında Azərbaycan süvari alayları 

ilə bağlı yazıları  və  Əlahiddə Qafqaz ordu qərargahında hərtərəfli 

biliyə malik alim kimi tanınan polkovnik Abbasqulu ağa 

Bakıxanovun xidməti xüsusi olaraq  qeyd edilməlidir. Rəsmi hərbi 

qulluqda olan Abbasqulu ağa ayrıca qəzet və  ya  jurnal  nəşr 

etdirməyib. Lakin həmin qəzetin səhifələrində Rusiya – İran və 

Rusiya – Türkiyə müharibələri barədə orijinal və tərcumə əsərləri ilə 

çıxış etmişdir.  

 Araşdırmalar göstərir ki,  Azərbaycanda hərbi sahədə ilk jurnal 

1922-ci ilin sentyabr ayında  fəaliyyətə başlayan “Savadlı  Qırmızı 

Əsgər”dir.  Ş.Nəzərlinin araşdırmalarına görə, ayda bir dəfə  nəşr 

olunan,  əsgərlər üçün nəzərdə tutulan siyasi, ictimai, ədəbi-elmi 

məcmuə yeni yaranmış Azərbaycan diviziyasının orqanı idi. Naşiri 

və  məsul redaktoru Hüseyn Rəhmanov olan jurnal əsgərlərin 

savadlanması, onların döyüş hazırlığı, silaha qulluq qaydaları, əsgər 

və ordu həyatından yumorlar, ədəbi-bədii yazılar dərc edirdi. Eyni 

zamanda bu nəşr ordudakı  vəziyyətlə bağlı bir növ ictimai 

məlumatlandırma məqsədi güdürdü. 

Azərbaycanda ilk hərbi qəzetin tarixi isə 1920-ci ildən “Qırımızı 

əsgər”lə başlayır. Azərbaycan diviziyası siyasi şöbəsinin orqanı olan 

bu qəzet 1925-ci ildən “Qızıl Əsgər” adı ilə nəşr olunub. Respublika 

hərbi mətbuatının inkişafında xüsusi yer tutan bu qəzet on ildən çox 

nəşr edilmişdi. Diviziya və alay qəzetlərini öz ətrafında birləşdirən 

qəzetin baş redaktoru görkəmli yazıçı Hacıbaba Nəzərli olub. Eyni 

zamanda məhz onun rəhbərliyi ilə  qəzetin nəzdində  hərbi nəşriyyat 

yaradılıb.  Ş.Nəzirlinin araşdırmalarına görə, sözügedən nəşriyyatın 

buraxdığı kitabların  əksəriyyəti tərcümə  ədəbiyyatından ibarət idi. 

Nəşriyyatın işıq üzünə  çıxartdığı orijinal əsərlərdən yalnız general 

Əliağa Şıxlınskinin iki hərbi əsəri – “Ruscadan türkcəyə qısa döpyüş 

sözlüyü” (1926-cı il), “İşçi-Kəndli Qızıl Ordusu topçusunun döyüş 

təlimatnaməsi” (1927-ci il) mövcuddur. 


_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

8



Xüsusilə  nəzərə alınmalıdır ki, 1925-ci ildən Zaqafqaziya 

respublikalarında hərbi tərcümə kollegiyaları  təşkil edilir. 

Azərbaqycan hərbi tərcümə kollegiyasının baş redaktoru vəzifəsinə 

keçmiş Azərbaycan ordusunun tam artilleriya generalı  Əliağa 

Şıxlinski təyin olunur. 

Ş.Nəzirlinin araşdırmaları maraqlı faktları ortaya çıxarıb. Qeyd 

olunan dövrdə  hərbi kitab nəşrlərinin sayı ilə yanaşı  qəzet və 

jurnalların da miqdarı artıb və onlarda keyfiyyət dəyişikliyi  əmələ 

gəlib. 1928-ci ildən “Savadlı  qırmızı  əsgər” jurnalı artıq “Qızıl 

əsgər” adı altında həm məzmun, həm də  tərtibat baxımından daha 

sanballı  nəşr olunmağa başlayır. Sonralar Ə.Şıxlinskinin təklifi ilə 

jurnala “Hərbi bilik” adı verilir.  Azərbaycan atıcılıq diviziyasının 

siyasi  şöbəsinin orqanı olan “Hərbi bilik”in məsul redaktorları 

komissar Hüseyn Rəhmanov və diviziya komandiri Cəmşid 

Naxçıvanski idilər. Beləliklə, ilk hərbi jurnallarımızın nəşr ardıcıllığı 

belədir: 

“Savadlı Qırmızı Əsgər” – 1922-24-cü illər, 14 nömrə. 

“Qızıl Əsgər” – 1925-ci il, 6 nömrə. 

“Hərbi bilik” – 1928-29-cu illər, 10 nömrə. 

Qeyd edək ki, 1934-cü ildə bölük və alay qəzetlərinin ümumi sayı 

səksənə yaxın idi. “Qızıl Əsgər” qəzeti ilə yanaşı  “Dəmir mübariz”, 

“Qızıl topçu”, “Döyüşçü səsi”, “Qızıl bayraq”, “Fəhlə-kəndli qızıl 

ordusu” adlı çoxsaylı alay qəzetləri nəşr olunurdu. Bütün bu mətbu 

orqanlar hərbi sahədə informasiya əldə etmək istəyində olan 

ictimaiyyət üçün bir növ mənbə hesab edilirdi. 

SSRİ-nin süqutundan sonra 1993-cü il yanvarın 1-dən etibarən 

Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin hərbi-elmi tədqiqatlar 

və nizamnamələr şöbəsi tərəfindən “Hərbi bilik” jurnalı yenidən nəşr 

etdirildi. Bu jurnalın ilk nömrəsi Azərbaycanda hərbi sahədə 

informasiya  əldə etmək mədəniyyətinin inkişafına güclü bir töhfə 

hesab edilə bilərdi. Sovet dövrünün hərbi sahəyə informasiya əldə 

edilməsinə qoyulmuş qapalılığından sonra bu jurnal xüsusi 

əhəmiyyət kəsb edirdi. Yeni dövrdə jurnalın ilk baş redaktoru olan 

polkovnik Çingiz Məmmədov (hazırda müdafiə nazirinin müavini, 

general-leytenant) bəyan edirdi ki, “Hərbi Bilik” jurnalı Azərbaycan 

Respublikasının hərbi quruculuğunun bütün sahələrini əhatə edən bir 



_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

9



tribunaya çevriləcək. “Onun səhifələrində bütün qoşun və xidmət 

növləri üzrə  hərbi hazırlığın nəzəri və praktik məsələləri, hərb 

sənətinin nailiyyətləri, ordunun döyüş  və psixoloji hazırlığı, onun 

təchizat və təminat qayğıları, kadr çətinlikləri və həlli yolları əksini 

tapacaqdır”.  Jurnalın ilk sayında ictimai maraq kəsb edən çoxsaylı 

məqalələr əksini tapmışdı. 

Hazırda ayda bir dəfə  dərc edilən “Hərbi bilik” jurnalı güc 

strukturlarının rəsmi informasiya orqanları arasında ön sırada 

gedənlər slrasındadır. Səbəb isə vaxtaşırı olaraq ordu ilə bağlı tətbiqi 

materialların dərgidə  işıq üzü görməsidir. Amma bu gün Müdafiə 

Nazirliyinin digər rəsmi orqanı olan “Azərbaycan Ordusu” qəzeti 

barədə daha çox tənqidi fikirlər söylənilir. Bu qəzetdə xüsusilə 

Silahlı Qüvvələr quruculuğuna aid ictimai maraq kəsb edən 

məlumatların dərc olunmaması ona qarşı  tənqidi fikirlərin  əmələ 

gəlməsinə səbəb olur.   

Azərbaycanda hərbi mətbuatdan danışarkən Daxili Qoşunların 

“Əsgər” qəzetini vurğulamamaq olmur. Eyni zamanda qeyd etmək 

lazımdır ki, Azərbaycanın müstəqillik əldə etdiyi dövrdən nəşr edilən  

bu qəzet digər rəsmi hərbi qəzetlərlə müqayisədə daha çox 

peşəkarlığı ilə seçilir. Bu qəzetdə əksini tapan məqalələrin məlumat 

tutumu var və Daxili Qoşunlarda aparılan islahatlarla bağlı ictimai 

maarifləndirməyə xidmət edir.  

Eyni zamanda Azərbaycanda digər güc strukturlarının da rəsmi 

orqanları var ki, onların ictimai məlumatlandırmada göstərdiyi 

fəaliyyətlə bağlı müsbət fikir söyləmək çətindir. Amma ümumilikdə 

əgər, 1934-cü ildə Azərbaycanda hərbi sahədə  rəsmi qəzetlərin 

ümumi sayı səksənə yaxın idisə, bu gün onların sayı heç10-u keçmir.  

 

II HİSSƏ 



 

DAĞLIQ QARABAĞ MÜNAQİŞƏSİ VƏ SONRA ORDU – KİV 

ƏLAQƏLƏRİ 

 

Azərbaycanda müdafiə və təhlükəsizlik sektorunda digər qurumlarla 

müqayisədə  məhz Silahlı Qüvvələrin KİV-lə  əlaqələrinin vəziyyəti 

həmişə daha çox diqqət mərkəzində olub. Bunun da səbəbləri aydındır: 



_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

10



məhz Müdafiə Nazirliyinin hərbi hissələrində xidmət edən hərbi 

qulluqçuların sayı qalan digər güc strukturlarında (hərbi təyinatlı) 

xidmət edənlərin ümumi sayından çoxdur. Beləliklə, Azərbaycanın 

ikinci müstəqillik dövrünün başlanğıcında ordu – KİV  əlaqələrindən 

danışarkən diqqət daha çox Müdafiə Nazirliyi – mətbuat 

münasibətlərinə yönəlir. 

1991-ci il oktyabrın 9-da Azərbaycan Silahlı Qüvvələri haqqında 

qanun qəbul olundu. Bundan sonra MN-nin müxtəlif strukturlarının 

formalaşdırılmasına başlanıldı. Bir qədər sonra nazirliyin mətbuatla 

əlaqələrinin qurulması zərurəti ortaya çıxdı. İlk müdafiə naziri general-

leytenant Valeh Bərşadlı 1991-ci ilin noyabr ayında rəhbərlik etdiyi 

nazirliyin mətbuatla  əlaqələrinin qurulması istiqamətində ilk addımları 

atdı. Yaradılan mətbuat xidmətinə ixtisasca həkim, Azərbaycan Dövlət 

Televiziyasında yayımlanan "Hünər" verilişinin aparıcısı  Ramiz 



Məlikov təyin edildi. Bərşadlının dövründə nəşr olunan dövrü mətbuat 

onu KİV-ə o qədər də açıq olmayan şəxs kimi qələmə verirdilər. Bu 

məsələ müxtəlif aspektlərdən yozulurdu: 

- birincisi, Bərşadlı orduda ciddi dəyişikliklər həyata keçirmək 

niyyətində idi. Nazir hesab edirdi ki, hər hansı islahatla bağlı 

ictimaiyyətə məlumat verilməsi onun səmərəliliyini aşağı sala bilər. 

-  ikincisi, o dövrdə hansısa hərbi islahat barədə  KİV-ə  məlumatın 

açıqlanması erməni qoşunları ilə üzbəüz olan Azərbaycan Silahlı 

Qüvvələrinin (o zaman ordu yenicə formalaşırdı) döyüş qabiliyyətinə 

ciddi zərbə vura bilərdi. 

Beləliklə, Azərbaycanın ilk müdafiə nazirinin dövründə  az  da  olsa 

KİV-lə  əlaqələrin qurulması yolunda ilk addımlar atıldı. Mətbuat 

xidmətinin rəhbəri R.Məlikov 1992-ci ilin aprelinədək vəzifədə qaldı. 

Bu dövrdə o, ümumilikdə 5 müdafiə naziri (Valeh Bərşadlı, Tacəddin 

Mehdiyev, Şahin Musayev, Tahir Əliyev, Rəhim Qazıyev) ilə çalışdı. 

Amma qeyd edilən dövrdə - 1991-ci ilin oktyabrından 1992-ci ilin 

aprelinədək MN-in mətbuatla əlaqələrinin tamamilə qurulması mümkün 

olmadı. Buna səbəb həmin zaman ordunun cəmiyyətlə, kütləvi 

informasiya vasitələri ilə  əlaqələrinin necə qurulması istiqamətində 

vahid mövqenin əldə edilməməsi idi. Ermənistanın işğalçılıq siyasəti 

nəticəsində  hərbi  əməliyyatların güclənməsi, ölkədəki siyasi gərginlik, 

ordunun əksər hallarda siyasi proseslərə müdaxilə etməsi və sairə hallar 

MN-in mətbuat xidmətinin normal fəaliyyətinə ciddi maneə olurdu. 



_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

11



Hərbi sahədə informasiyanın  əldə edilməsi prosesində diqqətçəkən 

dəyişikliklər 1992-ci ilin aprelində - ixtisasca tarixçi Leyla Yunusun 

MN mətbuat xidmətinə  rəhbər gətirilməsindən sonra başladı. Onun 

dövründə mətbuat xidməti müstəqil qurum kimi ləğv edilərək formal bir 

qurum kimi yaradılmış 26 nəfərin çalışdığı  İnformasiya və Analitik 

Mərkəzə daxil edildi. Bu zaman sözügedən mərkəzdə informasiyaların 

və  təhlillərin hazırlanması texnologiyasının konkretləşdirilməsi 

istiqamətində bir sıra addımlar atıldı. Tez bir zamanda analitik şöbənin 

hazırladığı  məlumatların ictimaiyyətə açıqlanmasına başlanıldı. Amma 

aktiv hərbi  əməliyyatların aparılması  səbəbindən MN-in ictimaiyyətlə 

əlaqələrinin o qədər də açıq olmaması diqqəti çəkirdi. Lakin həmin 

dövrdə MN-in konfrans zalında ölkə və xarici jurnalistlər üçün hər həftə 

brifinqlər keçirilirdi. İnformasiya və Analitik Mərkəzin əməkdaşları və 

eyni zamanda nazirliyin rəhbərliyi keçirilən brifinqdə ordunun 

vəziyyəti, həyata keçirilən hərbi  əməliyyatlarla bağlı açıqlamalar 

verirdi. Bu dövrdə İnformasiya və Analitik Mərkəzin bir sıra yeniliklərə 

imza atdı: Azərbaycan Ordusu ilə bağlı filmlər lentə alındı.  

L.Yunus təkcə bir nazirlə - Rəhim Qazıyevlə çalışıb. 1993-cü ilin 

fevralında vəzifəsindən gedən Leyla Yunusu müavini Azad  İsazadə 

əvəz etdi. Bu zaman İnformasiya və Analitik Mərkəz ləğv edildi və 

nazirliyin informasiya siyasətinin həyata keçirilməsində aparıcı rol 

yenidən Mətbuat Xidmətinə verildi. İxtisasca psixoloq olan Azad 

İsazadə 1995-ci ilin əvvəlinədək 3 nazirin - Dadaş Rzayev, Məmmədrəfi 

Məmmədov və Səfər Əbiyevin dövründə bu quruma rəhbərlik etdi. Bu 

dövrün  əsas diqqətçəkən məqamlarından biri R.Qazıyevin mətbuatla 

birbaşa təmas qurması ilə bağlı idi. Orduda baş verən hər hansı hadisə 

ilə bağlı birbaşa olaraq müdafiə nazirindən münasibət öyrənmək, 

informasiya almaq olardı. Bu səbəbdən onun dövründə  mətbuat 

xidmətinin işi daha çox xaricə  məlumat göndərməklə  məhdudlaşırdı. 

Eyni zamanda mətbuat xidməti nazirliyin istəyi və ya mətbuat orqanının 

xahişi ilə müsahibə  və ya mətbuat konfransları  təşkil edirdilər. MN 

mətbuat xidməti 1992-1995-ci illərdə informasiya boşluğunu nüfuzlu 

qəzetlərin redaktorları ilə birgə  iş aparmaqla doldurmağa çalışırdı. 

Nəzərə alınmalıdır ki, R.Qaziyevin dövründə hərbi sahədə məlumatların 

maksimum şəffaflığına təminat yaradılmışdı. Müharibə dövründə bunun 

nə  dərəcədə  səmərəli olub-olmadığı  hələ  də ekspertlərin müzakirə 

mövzusuna çevrilib. Amma Qazıyevdən sonra nazir kürsüsünə 


_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

12



yiyələnlər – Dadaş Rzayev, Məmmədrəfi Məmmədov və Səfər Əbiyev 

hərbi sahədə informasiya verilməsinin məhdudlaşdırılması siyasətinə 

üztünlük verdikləri müşahidə edildi. Əgər Qazıyev dövründə  mətbuat 

xidmətinə müraciət edən hər bir jurnalistə hərbi hissələrə, cəbhə xəttinə 

baş çəkməyə razılıq verilirdisə, sonrakı nazirlər dövründə bu məsələ bir 

qədər qəlizləşdi. 

1993-cü ilin aprelində  Kəlbəcər rayonu ermənilər tərəfindən işğal 

edildikdən sonra MN-in mətbuatla  əlaqələri hissediləcək dərəcədə 

məhdudlaşdırıldı. Bu, Dadaş Rzayevin dövründə baş verdi. Hadisədən 

bir neçə gün sonra MN mətbuat xidmətini nazirliyin binasından Salyan 

kazarmasına köçürdülər. Xidmət  əməkdaşları burada kompütersiz və 

telefonsuz şəraitdə bir müddət işləməyə məcbur olublar.  

Yeni müdafiə naziri general-leytenant Məmmədrəfi Məmmədov 

mətbuat xidməti  əməkdaşlarını nazirliyin binasına qaytarsa da onların 

qarşısına böyük məhdudiyyətlər qoymuşdu. 1994-cü ilin mayında - 

atəşkəs müqaviləsi imzalanandan sonra mətbuat xidməti yeni iş rejiminə 

keçirildi. Nazirliyin mətbuatla normal münasibətləri  ənənəsinə son 

qoyuldu, məlumatın ötürülməsinə  məhdudiyyətlər qoyuldu. Yeni 

rejimdə həftəlik brifinqlər əvvəl-əvvəl ayda bir dəfə keçirildi, sonra isə 

qeyri-müəyyən vaxta təxirə salındı. Mətbuat xidmətinin gündəlik 

məlumatları isə formal xarakter daşımağa başladı. Mətbuat xidməti artıq 

orduda baş verən hadisələrdən tam xəbər ala bilmirdi. Nazirliyin 

məlumatlı idarələri mətbuat xidmətini məlumatsız qoydular. Yeni 

dövrdə mətbuat xidmətinin işi yalnız şablon məlumatları verməkdən və 

dünya hadisələri barədə icmal hazırlayıb nazir və onun müavinlərinə 

təqdim etməkdən ibarət idi. 

 

1995-ci ilin mart ayında polkovnik Ramiz Məlikov yenidən 



nazirliyin mətbuat xidmətinin rəisi vəzifəsinə qaytarıldı. R.Məlikov 

ordunun mətbuatla əlaqələrində atəşkəsdən sonra yaranmış durğunluğu 

davam etdirməyə başladı. Müdafiə Nazirliyində mətbuat konfranslarının 

keçirilməsi  ənənəsinə son qoyuldu, jurnalistlərin hərbi hissələrə baş 

çəkməsi məhdudlaşdırıldı. Əgər 1992-95-ci illərdə ordu cəmiyyət üçün 

əsas maraq obyekti hesab edilirdisə, 1995-ci ildən başlayaraq Silahlı 

Qüvvələr diqqət baxımından arxa plana keçdi. Bu dövr 1999-cu ilədək 

davam etdi. Əslində 1994-1998-ci illər Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 

üçün "itmiş dövr" hesab edilir. Çünki bu dövrdə orduda hansı 


_____________Milli Kitabxana_____________ 

 

13



irəliləyişin baş verməsi ilə bağlı ciddi məlumatlar yoxdur. Əksinə, bu 

dövrdə orduda neqativ halların çoxalması sonradan cəmiyyətin 

müzakirə edəcəyi əsas məqamlardan biri idi. 

Beləliklə, 1998-ci ildən başlayaraq ordudakı problemlər cəmiyyətin 

diqqət mərkəzində oldu. Bu dövrdən etibarən ayrı-ayrı  hərbçilər, 

ehtiyatda olan zabitlər ordudakı neqativ halları - xəstəliklərdən və 

aclıqdan dünyasını  dəyişən  əsgərləri, korrupsiya və rüşvətxorluğu, 

qeyri-nizamnamə hallarının çoxalması  və digər hadisələri cəmiyyətin 

diqqətinə çatdırmağa başladılar. Bütün bunları cavablandırmaq isə ilk 

növbədə Müdafiə Nazirliyi mətbuat xidmətinin öhdəsinə düşürdü. Lakin 

nazirliyin mətbuat xidməti bu istiqamətdə əsaslı fəallıq göstərə bilmədi. 

Nəticədə  cəmiyyətdə ordunun nüfuzu hissediləcək dərəcədə  aşağı 

düşdü. Ordunun informasiya siyasətindəki böhranlı  vəziyyət artıq ölkə 

rəhbərliyinə də bəlli idi. Bir çoxları 2007-ci ilin aprelində R.Məlikovun 

istefaya göndərilməsini həm də bununla izah edirlər. 

2007-ci ilin əvvəlində  mətbuat xidmətinə  rəis təyin olunan Eldar 

Sabiroğlu Müdafiə Nazirliyi ilə  KİV arasında münasibətlərin 

normallaşması istiqamətində diqqətçəkən addımlar atmağa başladı. 

Onun dövründə  mətbuat xidmətinin mətbuat konfranslarının keçirmək 

ənənəsi bərpa olundu. Eyni zamanda müəyyən məsələlərlə bağlı 

məlumatın  əldə edilməsi istiqamətində media nümayəndələrinin işi 

asanlaşdı. Lakin əvvəllər rübdə bir dəfə keçiriləcəyi bəyan olunan 

mətbuat konfranslar artıq ildə iki dəfə keçirilir. Eyni zamanda ordudakı 

problemlərlə bağlı jurnalistləri maraqlandıran  əsas suallara cavab 

verilmir. Mətbuat xidməti jurnalistlərin hərbi hissələrə səfərlərini təşkil 

etsə də, bu səfərlərdə əsasən tənqidçi jurnalistlər iştirak etmir. Ən əsası, 

Müdafiə Nazirliyi hərbi sahədə problemləri qabardan jurnalistlərə qarşı 

dözümsüz münasibəti davam etdirir. 




Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə