Çiriş Otunun Azot Bağlama Kapasitesi F. Selcen sakar*, Gürcan GÜleryüZ*, Hülya arslan*, Serap kirmizi



Yüklə 33.68 Kb.
Pdf просмотр
tarix26.05.2017
ölçüsü33.68 Kb.

Çiriş Otunun Azot Bağlama Kapasitesi*

F. Selcen SAKAR*, Gürcan GÜLERYÜZ*, 

Hülya ARSLAN*, Serap KIRMIZI** 

*Uludağ Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Botanik Anabilim Dalı16059 

Görükle, Nilüfer, Bursa

**Uludağ Üniversitesi, Gemlik Asım Kocabıyık Meslek Yüksek Okulu, Bitkisel Üretim 

Programı, Gemlik Bursa

ÖZET:

 

Asphodelus   aestivus  Brot.   (Liliaceae)   çok   yıllık   yumrulu   geofit   olup   Akdeniz 

havzasında geniş olarak yayılış göstermektedir. Tür özellikle yol kenarları boyunca çayır ve 

otlak alanların kalkerli topraklarında geniş olarak yayılmakta ve bu alanları işgal etmektedir. 

Akdeniz bölgesinde, A. aestivus türüyle belirgin şekilde temsil edilen geofitler, aşırı otlatılma 

ve   yangın   ile   bozulmuş   bölgelerin   egemen   yaşam   formları   olmaktadır.     Nitrat   Redüktaz 

Aktivitesinin organlardaki (yumru kök, çiçek taşıyan gövde, yaprak ve çiçek-meyve) dağılımı 

türün   yayılış   gösterdiği   farklı   habitatlardan   toplanan   örneklerde   belirlendi.  Bu   çalışma 

sonuçları  A. aestivus  türünde en yüksek nitrat bağlama kapasitesi bakımından yaprakların 

daha etkin olduğunu; Akdeniz bitki çoğrafyası bölgesinin son bozulma aşamasını oluşturan 

habitatların   egemen   türü   olarak   nitrat   bağlama   kapasitesiyle   bozulmuş   alanların   tekrar 

kazanılmasında   nitrat   bağlama   kapasitesiyle   türün   önemli   işlevi   olabileceğini   ortaya 

koymuştur. 



Anahtar Kelimeler:  Asphodelus aestivus, Akdeniz, geofit, Nitrat, Nitrat Redüktaz Aktivitesi 

*Bu sunu,  F. Selcen  SAKAR’ın   yüksek  sasns tezinden  (Uludağ  Üniversitesi  Fen Bilimleri 

Enstitüsü, Bursa) alınan bir kısım veriler ile hazırlamış olup, daha geniş verileri içeren bildiri 

19.   Ulusal   Byoloji   Kongresi   (2008,   Trabzon)’de   sunulmuştur.   Ayrıca   geniş   veri   içeren   bir 

makale uuslararası bir dergide değerlendirme aşamasındadır.

GİRİŞ

Akdeniz   bölgesinde,   çiriş   otu  gibi   yumrulu   bitkiler,   aşırı   otlatılma   ve  yangın   ile   bozulmuş 

bölgelerin   egemen   yaşam   formlarını   oluşturmaktadır.  Asphodelus   aestivus  (Çiriş   otu) 

özellikle   tarım   alanları   arasındaki   bayırlık   alanlarda,   yol   kenarları   boyunca   çayır   ve  otlak 

alanların kalkerli topraklarında geniş olarak yayılmaktadır. “Asfodel çöller” olarak anılan bu 

ekosistemler   Akdeniz   bitki   coğrafyası   bölgesinde   son   bozulma   aşamasıyla   karakterizedir 

(Ayyad ve Hilmy, 1974; Le Houerou, 1981). Bu bölgelerde  A. aestivus  türünün yayılma ve 

egemenlik   kabiliyeti,   onun   sadece   Akdeniz   iklimi   özelliklerini   değil,   aynı   zamanda   bu 



habitatlardaki en yaygın bozulmalara direnç anlamındaki kapasitesini yansıtmaktadır (Pantis 

ve Margaris, 1988).

Bu   bölgelerde  A.   aestivus  türünün   yayılma   ve   egemenlik   kabiliyeti,   onun   sadece 

Akdeniz   iklimi   özelliklerini   değil,   aynı   zamanda   bu   habitatlardaki   en   yaygın   bozulmalara 

direnç anlamındaki kapasitesini yansıtmaktadır (Pantis ve Margaris, 1988). Melzer ve ark 

(1984) bozulmuş alan sahalarının toprağında nitratın egemen olduğunu ve bu nedenle bu tür 

alanlara yerleşen bitkilerin gelişimlerinde de belirleyici olduğunu bildirmişlerdir. Toprakta azot 

alınabilirliği   ve   bitkilerin   azot   tüketimi   ile   ilgili   yapılan   araştırmalarda   topraktaki   N 

mineralleşme   oranı,   bitkilerin   organik   azot   ve   nitrat   içerikleri   ile   nitrat   redüktaz   aktivitesi 

ekolojik parametre olarak kullanılmaktadır (Melzer ve ark 1984; Güleryüz ve Arslan, 1999; 

Olsson ve Falkengren-Grerup, 2003; Arslan ve Güleryüz, 2005).

Bu   çalışmada,   Akdeniz   bölgelerindeki   son   bozulma   aşamasını   karakterize   eden 

alanlarda   yayılış   gösteren  A.   aestivus  türünün   yayılış   gösterdiği   farklı   alanlardaki 

populasyonlarında   nitrat   redüktaz   aktivitesi   (NRA)   testi   ile   nitrat   bağlama   kapasitesini 

belirlemek amaçlanmıştır 

Materyal ve Yöntem

Farklı bölgelerden dört farklı örneklik alan seçildi.  Bu alanlar Nilüfer (Bursa) sınırları 

içersinde yer almaktadır:

Taşpınar I (Nilüfer, Bursa): Taşpınar köyü yakınındaki bozulmuş çalılık alan.

Uluabat köyü: Çayırlık alan

Bursa-İzmir şehirlerarası yol kenarı ve 

Taşpınar II: Taşpınar köylülerince hayvan gübresinin biriktirildiği çayırlık alan. 

Bitkilerin toprak altı kısmı kürekle tamamen çıkarıldı. Bitki örnekleri buz kutusunda (+4 

°C) en kısa sürede laboratuvara getirildi.

 

Laboratuvara getirilen toprak örnekleri analizlere 



kadar  buzdolabında  (+4 °C) saklandı.  Bitki  örnekleri  hemen yaprak,  gövde,  çiçek ve kök 

yumruları şeklinde ayrılıp, önce çeşme suyu sonra saf su ile dikkatlice yıkandı. 

Bitki   organlarında,   Nitrat   Redüktaz   Aktivitesi   belirlenmesi,   inkübasyon   ortamında 

nitratın Nitrat Redüktaz (NR) ile indirgenmesiyle  oluşan nitritin (NO2) spektrofotometre ile 

ölçümüne dayanmakta olup, bir in vivo koşullarda yürütülen bir yöntemidir (Gebauer ve ark., 

1984). Elde edilen NRA değerleri 

µ

mol NO


2

/kuru madde saat olarak hesaplandı. 

Tayin edilen NRA değerlerine göre örneklik alanlar arasındaki fark Bir-Yönlü Varyans 

(ANOVA) analizi ile test edildi ve örneklik alanlar arasındaki fark grupları Tukey HSD testi  ile 

belirlendi. İstatistik testler Statastica 6.0 paket programı (StatSoft Inc, 1984-1995) ile α;0.05 

anlamlılık düzeyinde analiz edildi. 



BULGULAR ve TARTIŞMA 

Biti kısımlarının Nitrat redüktaz aktivitesine göre örneklik alanların karşılaştırılması Şekil 

1’de gösterilmiştir.  Tüm organlarda nitrat redüktaz aktivitesi saptanmış olmakla beraber en 

2


aktif   organ   yaprak   olup,   bu   sonuç   otsu   türlerinkine   benzemektedir.   Ayrıca   yapraklardaki 

aktiviteye göre örneklik alanlar arasındaki fark anlamlı bulunmuş (P<0.05) olup gübre birikim 

alanı  olan   Taşpınar   II  örneklik   alanında  daha   yüksektir.   Akdeniz   iklimi   özelliklerine   uyum 

yanında   aynı   zamanda   bu   habitatlardaki   en   yaygın   bozulmalara   direnç   anlamındaki 

kapasiteye  sahip (Pantis ve Margaris, 1988)  A. aestivus  oldukça yüksek  oranda [örneğin 

yaprak   NRA   değeri   Taşpınar   köyü   yakınındaki   gübre   dökülen   alanda   1,64   ±   0,79 

µ

mol 


NO

2

/kuru   madde   saat



-1

)   değerlerde   nitrat   redüktaz   aktivitesine   de   sahip   olduğu   ortaya 

konmuştur. Bu onun habitat özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Zira, Güleryüz ve ark. (2008) 

Uludağ   subalpin   kuşakta   bozulmuş   alanların   toprağında   yıllık   mineral   azot   verimini 



Verbascum olympicum topluluğu için 96 kg/ha/yıl ve Rumex olympicus topluluğu için ise 188 

kg/ha/yıl   olarak   hesaplamışlar;   araştırmacılar   daha   önce   yapılan   araştırma   sonuçlarına 

dayanarak   adı   geçen   topluklarda   egemen   olan   V.  olympicum  (yaprak   NRA   2,38  

µ

mol 



NO

2

/kuru madde saat



-1

, Güleryüz ve Arslan, 1999) ve  R. olympicus (yaprak NRA 7,34 

µ

mol 


NO

2

/kuru madde saat



-1

, Arslan ve ark., 2001) türlerinin yüksek NRA değerleriyle toprakta 

üretilen net nitrat veriminin uyumlu olduğu sonucuna varmışlardır. 

Şekil   1.   Farklı   habitatlardaki   populasyonlardan   toplanan   çiçekli   bireylerin   farklı 

organlarındaki NRA değerlerinin karşılaştırılması (n=5)

Bu çalışma ile  A. aestivus  türünde en yüksek nitrat bağlama kapasitesi bakımından 

yaprakların daha etkin olduğu; Akdeniz bitki çoğrafyası bölgesinin son bozulma aşamasını 

oluşturan habitatların egemen türü olarak nitrat bağlama kapasitesiyle bozulmuş alanların 

3


tekrar kazanılmasında nitrat bağlama kapasitesiyle türün önemli işlevi olabileceği sonucuna 

varılmıştır. 



KAYNAKLAR

Arslan   H,  Güleryüz   G,   Gökçeoğlu   M   (2001).   A   Comparative   study   on   nitrate   reductase 

activity (NRA) of some endemic plants from Uladağ National Park. Anadolu University 

Journal of Science and Technology 2:51-56 

Arslan H, Güleryüz G. (2005). A study on nitrate reductase activity (NRA) of geophytes from 

Mediterranean environment. Flora 200:434-443

Ayyad M.A., Hilmy S.H. 1974. The distribution of  Asphodelus microcarpus  and associated 

species on the western Mediterranean coast of Egypt. Ecology 55:511–524.

Beevers L, Hageman RH. (1983). Uptake and reduction of nitrate: bacteria and higher plants. 

In: Läuchli A, Bieleski RL (Eds.), Inorganic Plant Nutrition. Spinger, Berlin, pp. 351–375.

Gebauer G, Melzer A, Rehder H. (1984). Nitrate content and nitrate reductase activity in 

Rumex obtusifolius L. I.Differences in organs and diurnal changes. Oecologia 63:136–

142.


Güleryüz G, Arslan H. (1999). Nitrate reductase activity in Verbascum L. (Scrophulariacea) 

species   from   Eastern   Mediterranean   in   dependence   on   altitude.   Turkish   Journal   of 

Botany 23:89–96.

Güleryüz G, Gökçeoğlu M. 1994. Uludağ alpin bölgesi bazı bitki topluluklarında mineral azot 

oluşumu ve yıllık verim. Turkish Journal of Botany 18: 65-72 

Güleryüz G, Titrek E,  Arslan H. (2008).Nitrogen Mineralization in the Ruderal Sub-Alpine 

Communities in Mount Uludag, Turkey. European Journal of Soil Biology 44:408-418

Le Houerou HN. (1981). Impact of man and his animals on Mediterranean vegetation. In: Di 

Castri F., Gooddall D.W., Specht R. (Eds.), Ecosystems of the World, Mediterranean-

type Shrublands, vol. II. Elsevier, Amsterdam, pp. 479–521.

Melzer   A,  GebauerG,  Rehder   H.  (1984).  Nitrate  content  and  nitrate  reductase activity in 

Rumex   obtusifolius.  II.   Responses   to   nitrate   starvation   and   nitrogen   fertilization. 

Oecologia (Berl.) 63:380-385. 

Olsson MO, Falkengren-Grerup U. (2003). Partitioning of nitrate uptake between trees and 

understory in oak forests Forest Ecology and Management 179:311-320

Pantis   JD,   Margaris   NS.   1988.   Can   systems   dominated   by  asphodels   be  considered   as 

semi-deserts? International Journal of Biometeorology 32:87–91



4


Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə