Dərslik. Bakı 2010. 490 səh. Udk 373. 167. 1913. Bbk. 26. 8YA72M17. İSbn 978-5-358-05-275-8 (k n L)



Yüklə 0.54 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/98
tarix12.05.2017
ölçüsü0.54 Mb.
növüDərs
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   98
17411

V.P.Maksakovski
DÜNYANIN
COĞRAFİ
MƏNZƏRƏSİ
Cild
Dünyanın ümumi xüsusiyyətləri
Azərbaycajı Respublikası PrezidefHinin 
İşlor İdarəsi
PRE2İDENT KİTABXANASI

1
Dünyanm  müasir 
siyasi xəritəsi
Tərtibatçı redaktoru: 
Mətnlərin tərcüməçisi: 
Dizayner:
Kəzımi Pərviz Firudin oğlu 
İbadov Fikrət İbrahim oğlu 
Yaqubova Səbinə Alik qızı
V.P.Maksakovski.  Dünyanm coğrafı mənzərəsi. (Dünyanm ümumi xüsusiyyətləri) 
Dərslik.  Bakı 2010. -  490 səh.
UDK 373.167.1913. 
BBK. 26.8YA72M17.
İSBN 978-5-358-05-275-8  (K N .l) 
İSBN 978-5-358-05-569-8
1.  Dünya ölkələrinin  sayı və qruplaşmaiarı
Dahi  sovet  coğrafiyaşünası  N.N.Baranski  öz  əserlərindən  birində  yazırdı  ki,  ölkə  özünün  bütün 
xüsusiyyətləri  ilə  -   təbii,  təsərrüfati,  mədəni  və  siyaei  -   coğrafi  tədqiqatlann  əsas  hədəfidir,  bu 
səbəbdən də ölkələrin  sayı və  qruplaşmalan (təsnifatı) böyük maraq  kəsb edir.
XX  əsr ərzində  dünya  ölkələrinin  sayı  daima  artı;üi.  üunun  əsas  səbəbi  birinci  və  ikinci  dünya 
müharibələrindən  sonra  dünyanın  yenidən  bölüşdürülməsindədir.  90-cıı  illərin  əvvəlində  SSRİ, 
Yuqoslaviya  və  Çexoslovakiyanın  parçalanmasından  sonra  dünya  xəritəsində  daha  20  ölkə  artdı. 
Müxtəlif  mənbələr  2000-ci  ilə  olan  vəziyyətə  görə,  ölkə  və  ərazilərin  ümumi  sayını  225-230 
qiymətləndirirlər.
Eyni zamanda XX əsrdə  müstəqil suveren ölkələrin sayı  da daima artırdı (1-ci cədvəl)  və  müvafiq 
olaraq  tam  müstəqilliyi  olmayan,  siyasi  asılılığın  ayrı-ayrı  mərhələsində  olan  ölkələrin  sayı  da 
azalırdı.
1-ci 
cədvəl 
müharibədən 
sonrakı 
dünya  bölgüsü  ilə  bərabər  imperializmin 
müstəmləkə  sisteminin  dağılmasını  da 
əyani  olaraq  əks  etdirir.  Bu,  ona  gətirib 
çıxarıb  ki,  1945-ci  üdən  sonra  102  Asiya,
Afrika,  Amerlka,  Okeaniya  və  həttə 
Avropa  ölkəsi  siyasi  müstəqilliyə  nail 
olub. 
özünü 
idarə 
edə 
bilməyən 
ərazilərin 
(koloniyalar, 
protektoratlar, 
departamentlər  və  s.)  sayı  isə  1900-cu 
ildən  2000-ci  ilə  qədər  130-dan  90-a 
qədər 
azalıb. 
Bunlann 
əksəriyyəti 
Okeaniya  və  Karib  dənizi  hövzəsində 
yerləşən,  çox  da  böyük  olmayan  ada 
araziləridir.  Müstəqil  ölkələrin  sayının
MÜSTƏQİL  ÖLKƏLƏRİN SAYI
Cədvəl  1
Region,  dünya
ölkələrin  sayı
1900-ci  il
1947-ci  il
2000-ci  il
Avropa'
24
31
43
Asiya
9
18
47
Afrika
4
3
53
Arnorika
20
22
35
Avstraliya  və
Okeaniya
0
2
14
BÜTÜN  DÜNYA
57
76
192 
j
Rusiya daxil olmaqla
Codvəl 2
BM T ÜZVÜ G ^A N  ÖLKƏLƏRİN SAYI
muəyyən
edilməsində  əsas  oriyentir  kimi  Biriəşmiş  MiHətlər 
To^kilatında ölkələrin  üzvlüyü  ola  bilər (2-ci cədvəl).
1950-1989-cu  iilərdə  BMT-yə  üzv  oian  clkəierin 
say  artımı  əsasən  bu  təşkilata  müsLöhiiəkə  üsiiı- 
lığından  azad  olan  dövlətlərin  daxil  olmrıii  nəlioə- 
sində  baş  verib.  Onlan  müstəqillik  qazanmış  ölkələr 
adlandınrlar.  1990-2000-ci  illərdə  BMT-nin  tərkibinə 
daha  bir  neçə  müstəqillik  qazanmış  ölkə  (Namibiya,
Eritreya  və  s.)  daxil  olub,  lakin  əsas  ärtım  keçmiş 
SSRİ,  Yuqoslaviya,  Çexoslovakiya  ərazisində  yaranan  postsosialist  ölkələrin  təşkilata  daxil  olmas! 
ilə  bağlıdır.
Əsas  diqqəti  cəlb  edən  odur  ki,  BMT-yə  üzv  olan  ölkələrin  sayı  müs'əqil  dövlətlərin  ümumi 
sayından  azdır.  Bu,  onunla  izah  olunur  ki,  bəzi  nu":sto;ıi!  tiövbtlər  müəyyən  səbəblərə  görə  bu 
təşkilata  daxil  olmaqdan  çəkinirlər  (Isveçrə  2002-c;  iıə  qəüər,  Vatikan),  amma  BMT  tərkibində  öz 
müşahjdəçilərinə malikdirlər,
ölkələrin  sayının  belə  çox  olması  və  c^yiıi 
2
;amandT  cifJıa  da  artması  cnların  müxtəlif əlamətiər, 
kriteriya.'ar üzrə  l&snifatına  ^v,,uri  ohtiyt.':  y
İl
Ölkələrin sayı
ii
Ölkələrin
sayı
1945
51
1970
152
1949
59
1989
159
1959
83
2000
189
1969
126
2002
190

Ölkə
Rusiya
Kanada
Çin
ABŞ
Braziliya
Cədvəl 3
ƏN  BÖYÜK ƏRAZİSİ  OLAN 
ÖLKƏLƏRİN  İLK ONLUĞL
Sahəsi,  mln  knT^
17.1
10,0
9,6
9.4
8.5
7.7 
3.3
2.8 
2,7 
2.5
Ölkə
Avstraliya
Hindistan
Argentina
Qazaxıstan
Sudan
Cədvəl 4 
ƏN ÇOX ƏHALİSİ OLAN 
ÖLKƏLƏRİN  İLK ONLUĞU
Ölkə
Çin
Hindistan
ABŞ
indoneziya
Braziliya
2000-ci ildə 
əhali,  mln 
insan
1261
1014
281
212
170
156
145
129
127
112
Ölkə
Pakistan
Rusiya
Banqladeş
Yaponiya
Niqeriya
Cədvəl 5
ƏN  UZUN SA HİL XƏTTİ OLAN ON ÖLKƏ
ölkə
Sahil xətti. 
min  km
ölkə
Kanada
244
30
Yaponiya
tndoneziya
55
26
Avstraliya
Qrenlandiya
44
22
Norveç
Rusiya
38
20
ABŞ
Filippin
36
15
Yeni  Zelan-
diya
Dünya  ölkələri  sahəsinin  ölçüsünə  görə  çox 
böyük,  böyük,  orta,  kiçik  və  lap  kiçik  qruplara 
bölünürlər.  Ən  böyük  və  ya  nəhəng  ölkələrin  ilk 
onluğuna  3-cü  cədvəldə  sayılan  dövlətlər aiddir. 
Bütövlükdə  onlar  məskunlaşmış  ərazilərin  55%- 
ni təşkil e^iir.
«Böyük»,  «orta»,  «kiçik»  anlayışı  dünyanın 
ayn-ayn  regionlan  üçün  fərqlidir.  Məsələn,  Avrc- 
panın  ən  böyük  ölkəsi  olan  Fransa  Asiya,  Afrika 
və  yaxud  Amerika  ölkələrinin  ərazisi  ilə  müqayi- 
sədə  kiçikdir.  «Lap  kiçik  ölkə»  (mikrodövlət)  an- 
layışı  isə  bütün  dünya  regionlan  üçün  təqribən 
eynidir.  Onu  daha  çox  Avropanın  cırtdan  ölkələ- 
rinə  şamil  edirlər  -   Andorra,  Lixtenşteyn,  San- 
IVIarino  və  s.  Faktiki  olaraq,  mikrodövlətlər  siya- 
hısına  Afrika,  Amerika  və  Okeaniyanın  bir  çox 
ada  ölkələri  də  aiddir.  Məsələn,  Afrikada  Seyşel 
adalannın,  Mərkəzi  Amerikada  Barbados,  Qre- 
nada,  Antiqua və  Barbüda,  Sent-Vinsent və  Qre- 
nadinanın sahəsi  350-450 km^-dır (bu  Moskvanın 
yansına  bərabərdir).  Okeaniyada  yerləşən  Tuva- 
lu  və  Naurunun  ərazisi  isə  cəmi  20-25  km^ təşkii 
edir.  44  ha  sahəsi olan  Vatikanı  isə  mini öikə ad- 
landırmaq olar.
Belə  yanaşmanı  ölkələrin  əhali  sayına  görə  , 
apanlan  qruplaşmasına  da  aid  etmək  olar.  Bu 
haida  dünya  əhalisinin  təqribən  3/5-nü  təşkil 
edən  ölkələrin  ilk  onluğu  kəskin  fərqlənir  (4-cü
Cədvəl 6.
DƏNİZƏ ÇIXISI  OLMAYAN ÖLKƏLƏR
cədvəl).
Cəmi  13  öikənin  əhalisi  50  milyondan  100 
milyona  qədərdir:  Almaniya,  Fransa, 
Böyük 
Britaniya.  Italiya  və  Ukrayna  Avropada,  Vyetnam, 
Fiiippin, Tailand,  iran və Türkiyə Asiyada,  Misir və 
Efiopiya Afrikada və  Meksika  Latın Amerikasında. 
55  ölkədə  əhalinin  sayı  10  milyondan  50  milyona 
qədərdir.  1  milyondan  10  milyona  qədər  əhalisi 
olan  ölkələrin  sayı  daha  çoxdur,  təqribən  30 
ölkədə  isə əhalinin sayı  1  milyona çatmır.
Əhali  sayına  görə  ən  kiçik  ölkələrə  gəlincə. 
onlan  siyasi  xəritədə  ən  kiçik  sahəsi  olan  ölkələr 
sırasında  axtarmaq  lazımdır.  Mərkəzi  Ametikada.. 
bu.  200-300  min  əhalisi  olan  Barbados  və  Belis, 
təqribən  100  min əhalisi  olan  Qrenada.  Uominika, 
Sent-Vinsent  və  Qrenadinadır.  Bu  kateqoriyaya 
Afrikada  ada  dövləti  olan  San-Tome  və  Prinsipi, 
Seyşel  adaları,  Asiyada  Bruney,  Okeaniyada  Tu- 
valu  və  Nauru  aid  edilir.  Bu  ölkələrin  əhalisinin
Region.  ölkə
Region.ölkə
MDB
•Butan
Azərbaycan
Laos
Ermənistan
Monqolüstan
Belarus
Nepal
Qazaxıstan
Afrika
Qırğızıstan
Botsvan
Moldova
Burkina-Faso
Tacikistan
Burundi
Türkmənistan
Zambiya
özbəkistan
Zimbabve
Xarici Avropa
Lesota
Macanstan
Malavi
Andorra
Mali
Vatikan
Niqeriya
Avstriya
Ruanda
Lixtenşteyn
Svazilend
Lyuksemburq
Uqanda
Makedoniya
MAR
San-Marino
Çad
Slovakiya
Efiopiya
Çexiya
Latın-
isveçrə
Amerikası
Xarici Asiya
Boliviya
Əfqanıstan
Paraqvay
sayı  10-12  mindir.  Bununla  belə,  sonuncu  yeri  daimi  əhalisi  1000  nəfərdən  artıq  olmayan  Vatikan 
tutur.
Coğrafi  mövqe  xüsusiyyətinə  əsasən  dünya  ölkələrini  adətən  Dünya  Okeanına  çıxışı  olan  və 
olmayanlara  bölürler.  ö z   növbəsinde  okeana  çıxışı  olan  ölkələrin  arasında  ada  ölkələrini  ayırmaq 
oiar  (Avropada  Irlandiya  və  Islandiya,  Asiyada  Şri-Lanka,  Afrikada  Madaqaskar,  Amerikada  Kuba, 
Okeaniyada  Yeni Zelandiya). Ada ölkələrinin arasından arxipelaq ölkələrini ayırmaq olar.
Belə  ki,  indoneziya  13000,  Filippin  7000,  Yaponiyanın  ərazisi  isə  4000-ə  qədər  adalan  əhatə 
edir.  Təəccüblü  deyil  ki,  arxipelaq  ölkələri  sahil  xettinin  uzunluğuna  görə  dövlətlərin  ilk  onluğuna 
daxildiriər  (5-ci  cədvəl).  Bu  göstəriciyə  görə  Kanada  birinci  yeri  tutur  (Kanada  Arktik  arxipelaqı 
sayəsinde).
42 ölkənin  Dünya  Okeanına  çıxışı yoxdur.  Onlardan  9-u  MDB,  11-i  xarici Avropada,  5-i Asiyada, 
15-i Afrikada və 2-i  Latın Amerikasında yeriəşir (6-cı cədvəl).
Aydındır  ki.  Dünya  okeanına  çıxışın  olmaması  ölkənin  coğrafi  vəziyyətinin  mənfi  xüsusiyyətlə- 
rindən hesab olunur.
2.  Dünya ölkələrinin tipologiyası
Dünya  ölkələrinin tipologiyası -  ən çətin  metodoloji  problemlərdən  biridir.  Bunun  həlli  ilə  iqtisadi- 
coğrafiyaşünaslar,  iqtisadçılar,  siyasətçiler,  sosioloqlar  və  digər  elm  sahələrinin  nümayəndələri 
məşğul  olur.  ölkələrin  təsnifatından  fərqli  olaraq,  onlan  tipologiyanın  bu  və  ya  digər  növünə  aid 
etməyə  imkan  verən.  sosial-iqtisadi  və  siyasi  inkişaf  göstəricilərinin  kəmiyyət  yox,  keyfiyyət 
kriteriyalan  əsas  götürülür.  MDU-nun  iqtisadi  coğrafiya  məktəbinin  görkəmli  nümayəndəsi.  REA 
müxbir-üzvü  V.V.Volskinin  fikrincə.  dünya  tarixinin  müəyyən  edilmiş  kəsiyində  ölkənin  dünyada 
tutduğu yer və  rolunu  əks  etdirən.  onun  inkişafmın  şərt və  xüsusiyyətləri  ölkənin tipologiyasını təyin 
edir.  Başqa  sözlə.  bu  halda  ölkəlerin  onlan  bəzi  ölkələriə  yaxınlaşdıran.  digərlərindən  isə 
fərqləndirən  əsas tipoloji xüsusiyyətlərindən  danışılır.
Müəyyən  mənada  ölkələrin  tipologiyası  onlann  tarixi  kateqoriyasının  göstəricisidir.  Belə  ki.  XX 
əsrin  90-cı  illərinin  əwəlinə  qedər  bütün  dünya  ölkələrini  3  əsas  hissəyə  ayınrdılar:  sosialist, 
kapitalist  və  inkişaf  etməkdə  olan  ölkələr.  XX  əsrin  90-cı  illərində  dünya  sosialist  sisteminin 
tənəzzülündən  sonra fərqli,  nisbətən az siyasiləşmiş tipologiya sistemi yarandı:  1)  iqtisadi cəhətdən 
inkişaf  etmiş;  2)  inkişaf  etməkdə  olan;  3)  iqtisadiyyatı  keçid  mərhələsində  olan  ölkələr\  Bununla 
yanaşı,  hal-hazırda  ölkələrin  ikili tipologiya  bölgüsü  geniş yayılıb:  iqtisadi  cəhətdən  inkişaf etmiş və 
inkişaf  etməkdə  olan  öikələr.  Bu  halda  ümumi  göstərici  kimi  adam  başına  düşən  Ümumi  Daxili 
Məhsul (UDM) göstəricisi tətbiq edillr.
Bu çox vacib göstərici ölkələri qeyd edilən iki tipə ayırmaqla  yanaşı.  eyni zamanda daha çox inkişaf 
etmiş ölkələriə az inkişaf etmiş ölkələr arasında olan fərq barədə təsəwür yaradır.  (7-ci cədvəl).
Son zamanlar beynəlxalq statistikada dünya ölkələrinin və ərazilərinin  Dünya  Bankı tərəfindən təklif 
edilən  daha  dəqiq tipoloji  təsnifatı  geniş tətbiq edilir.  ÜDM-ə  əsaslanaraq  ölkələri  3  əsas  növə ayınrlar: 
1)  aşağı  gəliri  olan  ölkələr.  Ümumdünya  Bankı  bunlara  Afrikanın  42,  xarici  Asiyanın  15,  Latın 
Amerikasının  3,  Okeaniyanın  1,  MDB-nin  6  ölkəsini  (Ermənistan,  Azərbaycan,  Qırğızıstan,  Moldova, 
Tacikistan və Türkmənistan) aid edir;
2)  orta gəliri olan ölkələr.  Bu ölkələr öz növbəsində iki tipoloji qrupa  aynlır:  orta  gəlirdən  aşağı gəliri 
olan  (xarici  Avropanın  6.  MDB-nin  6,  xarici  Asiyanjn  9,  Afrikanın  10,  Latın  Amerikasının  16  və 
Okeaniyanın  8 ölkəsi) və orta gəlirdən  yuxan  gəliri  olan  (xarici Avropanın  6,  xarici Asiyanın  7. Afrikanın 
5,  Latın Amerikasının  16 ölkəsi) ölkələr;
3)  yüksək  gəliri  olan  ölkələr.  Bu  ölkələrə  xarici  Avropanın  20,  xarici  Asiyanın  9,  Afrikanın  3,  Şimali 
Amerikanın  2,  Latın  Amerikasının  6  və  Okeaniyanın  6  ölkəsi  aiddir.  Yüksək  gəlirii  ölkələr  qrupu  öz 
təri 
Yaponiya  ilə  yanaşı  Malta.  Kipr,  Qətər,  BƏƏ,  Bruney,  Bermud,  Baham,  Martinika  adalan  kimi  ölkələr 
daxildir.
I  Bu  tip ölkələre  o  dövletlər aid  edilir ki,  X X   əsrdə 80-ci  illərin  sonu -  90-cı  illərin  əw əllərində  iqtisadiyyafın  idarə  ediiməsi- 
ni inzibati-amirlik  üsulundan  bazar iqtisadiyyatı formasına keçiribiər,  bu  ölkələri,  eyni zam anda
postsosialist  ölkələri  adlandınrtar.  Nəticə  etiban  ilə  söhbət  15  Merkəzi  Avropa  və  12  MDB  ölkəsindən,  eyni  zamanda 
Monqolustandan  gedir.  Bəzi  mənbələrdə,  o  cümlədən  statistik  məlumatlarda  bu tip  ölkələrə  Çin  və  Vyetnam  da  aid  ediiir, 
haibuki  hər  iki  dövlət  rəsmi  olaraq  ə w ə lk i  sosialist tipli  inkişaf yolundan  imtina  etməyib.  Bu  səbəbdən  mətnin  davamında 
keçid  iqtisadiyyatı  mərhələsində olan  ölkə anlayışı daha geniş,  o cümlədən daha  dar mənalarda  istifadə  oluna  bilər.

ÜDM-in ADAMBAŞINA DÜŞƏN PAYI  ÜZRƏ ƏN YÜKSƏK VƏ ƏN AŞAĞI 
GÖSTƏRİCİLƏRƏ MALİK DÜNYA ÖLKƏLƏRİ
Cədvəl  7
Ən yüksək göstəricili ölkələr
Lyuksemburq
İsveçrə
Norveç
Yaponiya
Danimarka
Sinqapur
ABŞ
Isveç
Almaniya
Avstriya
Beiçlka
Fransa
Holiandiya
Finlandiya
Böyük Britaniya
ÜDM,  dollar
37800
35200
35000
33300
30700
29100
28800
25700
25500
25460
23950
23850
23300
23300
21900
Ən aşäğı  göstəricili ölkəler
Konqo  Demokratik Respublikası 
Sudan
Qviney-Bisau
Mozambik
Madaqaskar
Burundi
Çad
Buri
Kamboca 
,
Somali
Eriteriya
Ruanda
Nigeriya
Butan
Nepal
UDM,
dollar
50
60
95
95
120
130
150
160
160
170
170
170
190
200
220
Lakin  ÜDM  göstəricisi  inkişaf  etmiş  və  etməkdə  olan  ölkələr  arasında  fərqi  daha  aydın  müəyyən 
etməyə  imkan  vermir.  Məsələn,  bəzi  beynəlxaiq  təşkilatlar  bu  cür  bölgüdə  adambaşı  6000  dollar 
göstəricisini  hədd  kimi  qəbul  ediriər.  Əgər  bu  rəqəmi  ikili  tipologiyanın  əsası  kimi  qəbul  etsək,  onda 
faktiki  olaraq  Rusiya  da  daxil  olnrtaqla  bütün  keçid  iqtisadiyyatlı  postsosialist  ölkələri  inkişaf  etməkdə 
olan  ölkələr  kateqoriyasına,  Küveyt,  Qətər,  BƏƏ,  Bmney,  Bəhreyn,  Barbados,  Baham  adaları  isə 
iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələr qmpuna düşüriar (1-ci şəkil).
Buna  görə  də  co^fiyaşünas-alimlər. daha  geniş  tipologiyanın  yaradılması  üzərində  işləyirlər.  Bu, 
hər  bir  ölkənin  inkişaf  xarakterini  və  onun  ÜDM  stmktumnu,  dünya  istehsalatında  roiunu,  əməyin 
beynəlxalq  coğrafi  bölgüsünə  cəlb  olunma  dərəcəsini  və  əhalini  xarakterizə  edən  bəzi  göstəriciləri 
ehtiva  etməlidir.  Xüsusilə  bu  cür  tipok>giyanın  yaradılmasında  Lomonosov  adına  MDU-nun  iqtisadi- 
coğrafıya məktəbinin nümayəndələri V.V.Volski,  L.V.Smimyaqin, V.S.  Tikunov,’ A.S.  Fetisov böyük rola 
malikdiriər.
Məsələn,  V.S.Tikunov  və  A.S.Fetisov  xarici  (postsosialist  və  sosialist  istisna  olmaqla)  ölkələrin 
sosial-siyasi  və  iqtisadi  inkişafını  əks  etdirən  14  göstərici  əsasında  tipoloji  bölgü  haqqında  kompleks 
sistem  üzərində  işləyiblər.  Onlar  ümumilikdə  142  ölkə  üzrə  məlumatiarı  təhlil  edibiər.  Belə  yanaşma 
sayəsində  sosial-iqtisadi  inkişafın  ən  yüksək  pilləsində  ABŞ,  Kanada,  AFR,  isveç,  Norveç,  ən  aşağı 
pilləsində isə Somali, Qvineya, Yəmən, Anqola,  MAR,  Haiti və başqa ölkələr dumr. (2-ci şəkil).
V.V.  Volski  bu  tipologiya  üzərinde  uzun  müddət  təhlil  apanb  və  onu  təkmilləşdirib.  Onun  sonuncu 
variantı  1998-ci ildə, sonra isə 2001-ci ildə çap edilib.''
Bu tipologiya 8-ci cədvəldə daha əyani fomıada göstərilib.
Ba;i
0
B
0
iS BHyrpeHHnf^ npoAyıcT 
(BBri)
M3 pacneTa na 
ayıuy nacereH nu.
 
b
 
ao/ı/ı. CUIA
[  6 o ;ıe e 30  000 
20 0 0 0 - 3 0 0 0 0  
10 000-20000 
5000— 10 000
1000—5000 
3 0 0 -1 0 0 0  
MeHeə 300

~1 
MƏT fla H H b lX
Şekil 1.  Dünya ölkelorlndə adambaşma düşən 
Umumi Daxill Məhsul (ÜDM), ABŞ dollan llə
/
1  Xarici  Dünyanın  sosial-iqtisadi  coğrafiyası. A/olskinin  ümumi  redalctəsi  ilə.  -  M.:  Drofa,  2001. - 1 Hissə,  IV başlıq
/

Ş»kil 2. Dünya ölkelərinin inkişaf səviyyəsine görə böigüsü
XARİCİ DÜNYA ÖLKƏLƏRİNİN TİPLƏRİ 
(V. V.  VOLSKİYƏ ƏSASƏN)
Cədvəl 8
9
Tip
Yarımtip
Qrup
ölkeler
1.1.  Əsas ölkeler
ABŞ,  Yaponiya,  AFR,  Fransa, 
italiya,  Böyük  Britaniya
l.lqtlsadi 
cəhətdən 
inkişaf et- 
miş ölkələr
M.İqtisadi  cəhət- 
dən yüksək inki- 
şaf etmiş  ölkələr
1.2.  Qerbi Avropanın  iqti- 
sadi cehətdən yüksək in- 
kişaf etmiş kiçik ölkeleri
Isveçrə,  Avstriya,  Belçika, 
Hollandiya,  Skandinaviya  öl- 
kəleri,  Finlandiya,  Lüksem- 
burq,  Islandiya
1.3.  «Köçme kapitalizm» 
ölkələri
Kanada,  Avstraliya,  Yeni 
Zelandiya,  CAR,  Israil
ll.Orta  inki- 
şaf sə- 
viyyəli  öl- 
kələr
11.1.  Orta  inkişaf 
səviyyəli Qərbi 
Avropa ölkələri
ispaniya.Portuqaliya, 
Yunanıstan,  irlandiya
11.2.  Orta  inkişaf 
səviyyəii  Mərkə- 
zi-Şərqi Avropa 
ölkələri
Çexiya,  Macarıstan, 
Sloveniya,  Polşa,  Slovakiya
III.1.  Əsas ölkələr
Braziliya,  Meksika,  Çin, 
Hindistan
2.1.  «Köçmə»  ölkələr
Argentina,  Uruqvay
2.2.  Kapitalizmin  iri anklav 
inkişafı ölkələri
Venesuela,  Çili,  iran,  iraq
2.3.  Xaricə  uyğunlaşma 
oriyentasiyalı  inkişaf edən 
ölkələr
Kolumbiya,  Peru,  Malaziya, 
Filippin,  Türkiyə,  Suriya,  Misir, 
Mərakeş,  Tunis və s.
111.  iqtisadi 
cəhətdən



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   98


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə