Dərslik Bakı 2016 layiHƏ Ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün "Təsviri incəsənət" fənn kurikulu



Yüklə 30.77 Mb.
Pdf просмотр
səhifə9/11
tarix10.07.2017
ölçüsü30.77 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

 
b) 
Dərslikdən portret fotoçəkilişi, ya da foto-albomdan bütün ailənin 
birlikdə olduğu fotoları seçin. Şəklin kompozisiyasında müxtəlif bədii 
çəkiliş vasitələri və üsullarını (rakurs, planın iriliyi və s.) təsvir edin.
3. 
Fotoqrafiyadakı təcrübənizdən və çəkilişin məqsədləri barədə (konk-
ret nümunə üzərində) söhbət açın.
Rəngli karandaşlar, flomasterlər, pastel təbaşirlər, rəngli qələmlər, quaş
 
Sərbəst iş üçün tapşırıqlar

Fotoqrafiya XX əsrdə təsviri sənətin taleyinə necə təsir göstərib?
Özünüzü yoxlayın
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
107
Kompüter texnologiyalarının tətbiqi nəticəsində fotorəssamın qarşı-
sında hansı yaradıcı üfüqlər açılır?
FOTOQRAFİYA VƏ KOMPÜTER
Tanış olun
Kompüterin, elektron-rəqəmsal texnologiyaların meydana gəlməsi çə-
kiliş  və  fotoşəkillərin  emalı  imkanlarını  genişləndirdi.  Lakin  kompüter 
proqramlarının işində tətbiqini deyil, həm də onun bədii imkanlarının dərk 
olunmasını tələb edir. Yeni texnologiya təsvirin alınmasını yüngülləşdirir, 
onun keyfiyyətini yüksəldir və eyni zamanda fotoşəkil sənətinin məğzinə 
incəsənət və informasiya növü olaraq yeni tərzdə baxmağa vadar edir. 
Kompüter  fotoşəklin  sonsuz  sayda  emal  imkanlarına  meydan  açır. 
Korrektə-redaktə düzəlişlərindən başqa, şəklin üslubu da dəyişdirilə bilər. 
Qrafika ilə işləmək üçün ən geniş yayılmış proqram tiplərindən biri 
qrafik redaktorlarıdır
1
. Bir sıra qrafik redaktorları fotorealist təsvirlər-
də ixtisaslaşdığı halda, digərləri rəsmlərin yaranmasında və redaktəsin-
də daha “güclüdür”. 
Kompüter inqilabının daha bir mühüm nəticəsi İnternetdən xoşunuza 
gələn fotoşəkli yükləmək imkanıdır. Siz şəkli özünüz çəkmədən, orada olma-
dan həmin təsvirləri öz kompüterinizin monitorunda görürsünüz. Beləliklə, 
müasir informasiya texnologiyaları fotorəssamdan fotoarxivlərin yaradıl-
ması və onlarla işləmək kimi yeni bacarıqların əldə edilməsini tələb edir. 
İnformatika dərslərində hansı qrafik redaktorlardan istifadə etmisiniz?
İncəsənətə dair dialoq
Xatırlayın
23
1
 Qrafik redaktor – istifadəçiyə kompüterin ekranında təsvir yaratmaq və onu redaktə 
et mək, həm də, məsələn, JPEG, PNG, GIF və i. kimi əksər populyar formatlarda hazır 
təs viri saxlamaq imkanı verən kompüter proqramıdır.
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
108
FOTOQRAFİYA VƏ KOMPÜTER
Kollaj  təsviri  yaradıcılığın  bir  forması  kimi  XX  əsrin  əvvəllərində 
meydana çıxıb. Rəssamlar natürmort işləyərkən qəzet, jurnal parçaları-
Rəqəmsal fotonun meydana çıxması ilə onların sonradan emalına zə-
rurət yaranır. Heç bir fotoqraf emaldan imtina etmir, çünki qrafik redak-
toru vasitəsilə portret-fotoda dərinin qüsurları aradan götürülür və işıq 
effektləri əlavə edilir. Hazırkı proqramların qeyri-məhdud imkanlara ma-
lik olması portreti tanınmayacaq qədər dəyişməyə imkan verir. Portret-fo-
tonun emalı çox zaman “Adobe Photoshop” proqramında və onun sadələş-
dirilmiş fərziyyəsi olan – “Photoshop Lightroom” proqramında aparılır.
Proqramın köməyi ilə şəklin, sehrli çubuq toxunurmuş kimi, necə də-
yişdiyini  izləyək.  Fototəsvirdə  rəng,  işıqlanma  dəyişdirilə,  fotoşəkildə 
təsvirin işıq-kölgə ziddiyyəti artırıla, fonu təzələnə, müxtəlif şəkillərə 
köçürülə, geyimi dəyişdirilə bilər və i. 
Bütün  bu  dəyişikliklər  şəklin  məzmununu  tam  dəyişməyə  imkan 
verir.  Şəklin  kompüter  emalı  onda  həkk  olunmuş  faktı  vizual  olaraq 
həqiqətəbənzər yalana çevirməməlidir.
Kompüter foto işinə yeni bədii yaradıcılıq cəhətləri bəxş edə bilər. Kol-
laj janrında iş buna nümunə ola bilər. Onda müxtəlif təsvirlərin – fotoşə-
killərin, rəsmlərin, mətnlərin kompozisiya və məzmun birləşməsi – bədii 
obraz doğuran kompozisiyaya keçidi baş verir. 
İstənilən şəkildə olduğu kimi, kollajda da məna mərkəzi ayırd edilir və 
onun kompozisiya tarazlığı ikinci, üçüncü plan elementləri ilə əldə edilir. 
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
109
FOTOQRAFİYA VƏ KOMPÜTER
nı və kətana yapışdırmaqla reallığın əks olunması hüdudlarını genişlən-
dirməyə cəhd göstərirdilər. Fotoqrafiyanın yaranışı rəssamlara əvvəllər 
əlçatmaz bədii vəzifələri fotokollajda həll etməyə imkan verdi. Kompü-
ter texnikası bu vəzifələri hər kəsin bədii istedadı və kompozisiya mədə-
niyyəti qədərincə həll etmək imkanı yaratdı. 
Fotoşəklin əsasında müxtəlif proqramların köməyi ilə istənilən möv-
zuda dolğun bədii əsər yaradıla bilər. Onun kompüter forması ən müxtə-
lif:  kollaj  və  instalyasiyadan  slayd-filmədək  ola  bilər.  Kompüter  sizə 
qrafik-dizayner olmaq və müəllif fototəbrikləri və bayram üçün orijinal 
açıqcalar və i. yaratmaq imkanı verir. Onlarda fotoşəkillərdən, rəsmlər-
dən, qeyd və mətnlərdən istifadə edilə bilər.
Dünya daim dəyişir. Texnologiyaların hazırkı inkişafı ilə nəhəng İKT 
şirkətlərinin mütəxəssisləri hətta adi gözlükləri də rəqəmli fotokame-
ra ilə təchiz edə bilirlər. Bu, insanın gözünə görünən hər şeyi çəkməyə 
imkan verir.
Düşünün və izah edin
Müasir dünyada fotosənət mühüm yer tutur. Heç bir jurnal və qəzet şə-
kilsiz keçinmir. Fotosuz sayt yaratmaq da mümkün deyil. Fotoşəkli çəkən 
aparatdır, amma onu sənət əsərinə çevirən insanın bədii istedadıdır.
Müəyyən edin
1. 
Smartfon və planşetlərin geniş yayılması müasir rəqəmsal fotosənəti 
daha güclü dəyişdi. Onlar kifayət qədər aparat resurslarına malikdir 
və bu resursların sayəsində foto çəkmək və emal etmək olar. Həmin 
resurslar haqqında danışın.
Veb kamera, “Microsoft Paint” və “Adobe Photoshop” proqramları, İnternet
 
Sərbəst iş üçün tapşırıqlar
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
110
FOTOQRAFİYA VƏ KOMPÜTER
5. Formanın seçimi alətinin köməyi ilə şəklin surətini çıxarmaq istədiyiniz 
hissəsini nişanlayın.
Yaradıcı fəaliyyət
2. 
Yaradıcı çəkiliş layihəsini yerinə yetirin.
 
a) 
Sərbəst  mövzuda  (məsələn,  “Ölkənin  qəhrəman  müdafi əçiləri”, 
“Mənim  dostlarım”,  “Mənim  ailəm”,  “Mənim  şəhərim”,  “Sevdiyim 
rəssam”, “Təsviri sənətdə müasir üslublar”) 5-7 təsvir elementindən 
(fotoşəkil, rəsm, mətn və s.) ibarət kollaj kompozisiyası tərtib edin.
 
b) 
Müxtəlif təsvir elementləri ilə birlikdə öz fotoşəklinizdən ibarət 
təbrik açıqcası düzəldin.
 
c) 
Kompüter emalı vasitəsilə şəklin fotoqrafi kasını yaradın.
Sənətkar məsləhəti
1. İnterneti açın və axtarış vasitələrindən birini (məsələn, Google) tapın.
2. Görməli yerlərin – müasir memarlıq nümunələrinin 1-2 fotosunu tapın və 
onları bir qovluqda saxlayın.
3. “Adobe Photoshop” proqramının işarəsinə klikləyərək onu açın.
4. Fayl (File) sözünün üstündən vurun və Açmaq (Open) əməliyyatını se-
çin ki, İnternetdən yüklədiyiniz iki fotoşəkil ekranda açılsın.
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
111
FOTOQRAFİYA VƏ KOMPÜTER
Öz fotoşəklinizin Surətini köçürün və onu görməli məkanın fotosuna daxil 
edin. 

Kompüter şəklin hansı texnoloji imkanlarını yaradır?

Kompüter texnologiyalarının tətbiqi sayəsində fotorəssamın qarşısında 
hansı yaradıcı üfüqlər açılır? 
Özünüzü yoxlayın
Fayl (File) və Faylın təsvir ilə eksportu komandalarının köməyi ilə ha-
zırladığınız işi qovluğunuzda saxlayın. Əgər sizin bədii-operator savadınız 
varsa, siz bütün foto növlərində dünyanı necə gördüyünüzü və yaradıcılıq 
qabiliyyətinizi göstərə bilərsiniz. 
3. 
Kompüter proqramları: kollaj, videotəqdimat (slayd-fi lm) sayəsində 
foto yaradıcılığının bədii-ifadə imkanlarını təhlil edin. Bunu məxsu-
si seçilmiş (jurnal və qəzetlərdən, açıqcalardan, İnternetdən), möv-
zunun məzmununu açan illüstrasiya materialı cəlb edilməklə, son-
radan  kollektiv  müzakirəyə  çıxarmaq  üçün  tədqiqat  referatı  və  ya 
şifahi məlumat formasında yerinə yetirmək olar.
6. Öz fotoşəklinizi görməli məkanın fotoşəklinə yerləşdirdikdən sonra Yeri-
ni dəyiş
__
(Move tool) alətinin köməyi ilə onu lazım olan yerə aparın.
7. Pozan
__
(Eraser tool) alətinin köməyi ilə şəklin fonunu silin.
Fonu silməyə başlamazdan əvvəl Pozan (Eraser tool) alətinin üstünə vur-
duqda pozan menyusunda Soft Cloner işarəsini (ekranın yuxarı hissəsin-
də) klikləyin.
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
112
Sizcə, fotoaparat və foto sənəti icad edildikdən sonra rəssamlar daha 
nəyi kəşf etmək istəmişdilər?
RƏSSAM VƏ KİNO SƏNƏTİ
Tanış olun
Əsrlər boyu rəssamlar təsviri canlandırmağı, onu hərəkətə gətirməyi 
arzulayırdılar. Fotoşəkil meydana çıxdıqdan sonra yalnız kiçik bir addım 
atmaq qalırdı: kino lentini, çəkiliş və proyeksiya üçün kino aparatlarını 
yaratmaq və ekranı, yaxud onu əvəz edən ağ parça asmaq. Bu da baş ver-
di. Parisdə Lümyer qardaşları “Qatarın gəlişi” adlı ilk qısa kinolenti nü-
mayiş etdirdikləri gün – 22 mart 1895-ci il tarixi kinonun doğum günü 
oldu.
Əvvəlcə  kino  ağ-qara,  səssiz  idi,  filmdə  əsas  ifadə  vasitəsi  təsvirin 
özü, onun hərəkət möcüzəsi oldu. Kinematoqrafın bu inkişaf mərhələ-
si “Böyük Lal” adını almışdı. Əfsanəvi Çarli Çaplin səssiz kino dövrünə 
şöhrət gətirmişdi.
Fotoqrafiya kimi, kino da getdikcə öz dilini və bədii xüsusiyyətlərini 
axtarırdı. Kino da, fotosənət kimi, incəsənətdə öz əhəmiyyətini sübuta 
yetirməkdən ötrü rəngkarlığı təqlid edirdi.
İlk fotoşəkillər nəyə bənzəyirdi?
İncəsənətə dair dialoq
Xatırlayın
24
Lümyer qardaşları (Fotoda: solda – Ogüst, sağda – Lui)“Qatarın La Syota
vağzalına da xil olması” filmindən kadr
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
113
RƏSSAM VƏ KİNO SƏNƏTİ
Əvvəlcə  filmləri  hər  yerdə  –  musiqi 
salonlarında,  klublarda  və  mağazalarda 
göstərirdilər.  1908-ci  ildə  kino  nümayişi 
üçün ilk teatrlar tikilməyə başladı. 
Film  ayrı-ayrı  fraqmentlərlə  –  planlar-
la  çəkilir.  Planların  ardıcıl  birləşdirilməsi 
montaj adlanır. Planların ardıcıllıq qaydası 
bizim  ekranda  gördüklərimizə  məna  verir. 
Film  yaradıcılarının  görmək  istədikləri  və 
düşündükləri məhz seçimdə və montajda ək-
sini tapır. Montaj – kinematoqrafın
1
 bədii-obraz təkrarsızlığının əsasıdır.
Səsin gəlişi kinoda inqilab etdi. Kinoya söz və musiqinin gəlişi ona 
gətirib çıxardı ki, bu gün filmlər təsvirdən daha çox süjetin inkişafı və 
aktyor oyununun xırdalıqları üzərində qurulur.
Rəngin kino ekranına gəlişi – kino tarixində mühüm məqamdır, lakin 
rəng kino üçün səs qədər inqilabi hadisə olmadı. Çünki rəng – kino təsvi-
rinin yalnız yeni, “rəngli” üzü idi. 
Rəngkarlıqda  və  filmdə  rəngin  bədii  xisləti  fərqlidir.  Rəngkarlıqda 
rəng – rəssamın icadı, obrazın yaradılmasında ən mühüm vasitədir. Ki-
noda rəng müəllifin iradəsindən kənarda ekrana çıxır. O, təbii gerçəkli-
yin oxşarı, surətidir. 
Ekranda hərəkət zaman içində inkişaf edir və məkanda hərəkət edir. 
Təsvir, nitq və musiqini vahid obrazda birləşdirmək bacarığı kinokom-
pozisiya sənəti deməkdir. Teatr rəssamından fərqli olaraq, kino rəssamı 
real obyektlərdən və həyatda mövcud olan əsl predmetlərdən ibarət real 
dünyanın obrazını yaradır. Teatrda olduğu kimi, kinoda da geyim və qri-
min yaranmasında rəssamın rolu əvəzsizdir.
1
 Kinematóqraf (yunanca κινημα, yiyəlik halda κινηματος – hərəkət və yunanca γραφω – 
“yazmaq”, “çəkmək”; yəni “hərəkətin yazılışını edən”) – insanın hərəkət edən təsvirlər 
yaratmaqdan ibarət fəaliyyət sahəsi. Bəzən həm də sinematóqraf (fr. cinématographe – 
köhnəlmiş”) və kinematoqráfiya da adlandırılır. Ad Lümyer qardaşlarının icad etdiyi və 
texnologiyadan kommersiya istifadəsinin başlanğıcını qoymuş eyniadlı aparatın adından 
götürülüb.
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
114
RƏSSAM VƏ KİNO SƏNƏTİ
“Küləklə sovrulanlar” filmin dən kadr
“Cazda yalnız qızlardır” filmindən kadr
“Roma tətilləri” filmindən kadr
“Titanik” filmindən kadr
Filmin təsviri tərəfi, onun vizual həlli, yəni bizim ekranda gördüklə-
rimiz bədii kollektiv yaradıcılıqdır və təkcə rəssamın işi deyil. Bu pro-
sesə ilk növbədə rejissor və operator qoşulur. 
Kino mühitinin bütün müxtəlifliyinin yaranması eskiz və çertyojdan 
başlayır. Bu yaradıcı işin nəticəsində meydana çıxan mühit filmin ən mü-
hüm obrazına çevrilir. 
Texnologiyanın bunun ardınca gələn inkişafı – dairəvi panoramdan 
stereotəsvirədək  –  kino  sənətini  prinsipial  cəhətdən  dəyişmədi,  yalnız 
kinoseyrin təkamülü oldu. Əsl incəsənət həmişə tamaşaçıdan başqasının 
kədərinə şərik olmağı və mənəvi-intellektual gərginlik tələb edir.
Sonra yeni mərhələ – kompüter xüsusi effektləri başladı, stereotəsvir 
(3D effekti) meydana çıxdı.
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
115
RƏSSAM VƏ KİNO SƏNƏTİ
Azərbaycanda əvvəlcə səssiz və ağ-qara, sonradan isə səsli və rəngli 
kino yaranmışdır. 1924-cü ildə ilk ikiseriyalı “Qız qalası əfsanəsi” bədii 
filmi ekranlara çıxmışdır. 1935-ci ildə “Mavi dənizin sahilində” bədii fil-
mi ilə Azərbaycanda səsli kinonun istehsalına başlanılmışdır.
Azərbaycanda kino sənəti dünya kinosundan cəmi üç il sonra, 1898-ci 
ildə yaranıb. İndiyə qədər Azərbaycanda 3000-dən artıq film çəkilib. İlk 
filmlər fotoqraf və nasir Aleksandr Mişon tərəfindən çəkilmiş xronika sü-
jetləri və bir bədii kinosüjetdən ibarət idi.
“Matrisa” filmindən kadr
“Alisa möcüzələr ölkəsində” filmindən kadr
“Avatar” filmindən kadr
“Yura dövrünün parkı” filmindən kadr
“Balaxanıda  neft  fontanı“.  1898-ci  ildə 
çəkilmiş qısametrajlı sənədli filmdən kadr
“Neft və milyonlar səltənətində”. 1916-cı ildə 
çəkilmiş tammetrajlı bədii filmdən kadr
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
116
RƏSSAM VƏ KİNO SƏNƏTİ
“Sevil” filmindən kadr (1929, rejissor 
A.İ.Bek- Nazarov)
Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” operettası 
əsasında ilk Azərbaycan kinokomediyası çəkildi
Fransız  fotoqraf  və  operator Aleksandr  Mişonu Azərbaycan  film  sənayesinin 
banilərindən hesab etmək olar. Belə ki, 25 ildən artıq bir müddətdə Bakıda yaşamış 
Mişon burada fotostudiya açmış və ilk foto dərnəyi yaratmışdı. Onun çəkdiyi “Bi-
biheybətdə neft fontanı yanğını” xronikal süjetinin fraqmentləri Fransada dünya 
kinematoqrafiyasının yüz illik yubileyinə həsr olunmuş filmə daxil edilmişdi.
Növbəti mərhələdə bütün dünyadakı kimi? Bakıda da film sənayesi inkişafı-
nı davam etdirirdi. 1915-ci ildə Pirone qardaşları Bakıda film istehsalı labora-
toriyasının əsasını qoydular. Onların dəvəti ilə Bakıya işləməyə gələn rejissor 
Boris Svetlov ən məşhur, ilk Azərbaycan bədii kinosu hesab edilən “Neft və mil-
yonlar səltənətində” filmini çəkdi.
Bilirsinizmi?
Kino insanlara nə üçün və niyə lazımdır?
Düşünün və izah edin
Kino XX əsrdə ən öndə gedən incəsənət növünə çevrildi. Eyni zamanda 
onda yüksək sənət nümunələri və sadə süjetli filmlər mövcud idi. Tamaşaçı 
özünü qəhrəman ilə eyniləşdirir, seans zamanı özünü həmin insanın ye-
rinə qoyurdu. Kino – böyük təsəlliverici, öz tamaşaçılarını gündəlik qayğı 
və bəlalardan ayırıb bir saatlığa da olsa, onları ekrandakı xoşbəxtlik, zən-
ginlik və sevgi fantaziyalarına aparan xəyal və arzular aləminə çevrildi.
Çoxsaylı incəsənətin səsi bu gün kinonun danışdığı vahid çoxsəsli dil-
də səslənir. Heç bir incəsənət növünü kinodan ayırmaq mümkün deyil. 
Kino – əsl həyat xülyasıdır, amma bəzən film həyatı bizim onu həqiqətdə 
gördüyümüzdən də dərin və gerçəkliyi açaraq göstərir. Belə kino elə həqiqi 
incəsənətdir. Həyat haqqında həqiqəti söyləyən filmlər çəkilib. Onlar insa-
nın daxili aləmini açan böyuk sənətkarların həqiqətən də böyuk əsərləridir.
Yarandığı gündən insanların dünyagörüşünü formalaşdıran, hər bir 
xalqın tarixini, milli adət-ənənəsini yaşadan, həyatın bütün sahələrinə 
nüfuz edən kino sənəti bəşəriyyətin ən böyük kəşfidir. Kino yeganə sənət 
növüdür  ki,  özündə  mədəniyyətin  bir  neçə  sahəsini  birləşdirir.  Kino-
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
117
RƏSSAM VƏ KİNO SƏNƏTİ
Film qədər heç nə tez köhnəlmir, amma bizim fikirlərimizi və bizim 
dünyamızı kino qədər də qoruyan yoxdur. 
nun bir üstünlüyü də əyaniliyindədir, inandırma gücünə və təsirə malik 
 olmasındadır.
Azərbaycan kino sənəti, bütövlükdə, tamaşaçıların estetik zövqü və 
dünyagörüşünün formalaşdırılmasında mühüm rol oynamış, xalqımızın 
milli ruhunun qorunub saxlanması işinə xidmət etmişdir. 
Kino sənətinə, filmlərimizə maraq bu gün də böyükdür. Çünki hər bir 
film,  yaradılan  hər  bir  ekran  əsəri  xalqımızın  tarixini,  mədəniyyətini 
özündə yaşadaraq gələcək nəsillərə çatdırır.
“Nəsimi” filmindən kadr
“Qaçaq Nəbi” filmindən kadr
“Ögey ana” filmindən kadr
“Axırıncı aşırım” filmindən kadr
“Xoca” filmindən kadr
“Bizim Cəbiş müəllim” filmindən kadr
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
118
RƏSSAM VƏ KİNO SƏNƏTİ
Müəyyən edin
1.
 
a) 
FİLM sözü ilə krossvord tərtib edin.
 
b) 
Kadrların hansı Azərbaycan filmlərinə aid olduğunu tapın.
Yaradıcı fəaliyyət
2.
 
a) 
Öz  sinfiniz  haqqında  sinif  yoldaşlarınızın,  müəllimlərinizin,  öy-
rəndiyiniz əşyaların, məşğələlərinizin, asudə vaxtınızın və s. ssenari 
mövzusu olduğu film yaradın.
 
b) 
“Kinematoqrafiya” mövzusunda rəsm eskizi və ya emblemi yaradın.
Rəngli karandaşlar, flomasterlər, pastel təbaşirlər, rəngli qələmlər
 
Sərbəst iş üçün tapşırıqlar

Filmdə rəssamın rolu nədən ibarətdir?

Hansı aktyorların iştirakı ilə, hansı rejissorla və necə bir film çəkmək 
istərdiniz?
Özünüzü yoxlayın
3. 
“Kinoda ssenari nə üçün lazımdır və ev videosu çəkilişində onun ro-
lu” mövzusunda analitik işi yerinə yetirin.
“Amfibiya adam” filmindən kadr
“Brilyant əl” filmindən kadr
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
119
Sizcə, kompüterin ekranında han-
sı təkrarlanan hadisə əks olunub?
ANİMASİYA SƏNƏTİ
Tanış olun
Kino həmişə bizim üçün maraqlı və əyləndirici həmsöhbət olmağa ça-
lışıb. Kiçikdən böyüyədək bütün tamaşaçıların ən sevimli həmsöhbəti – 
animasiyadır
1
.
Rəsmlərdə hərəkəti təsvir etməyə dair ilk cəhdlər Paleolit dövrünün ma-
ğara rəsmlərinə aid edilir. Mağara divar rəsmlərində heyvanları bir-birinə do-
laşan çoxlu ayaq ilə təsvir edərdilər. İranda tapılmış, yaşı 5 min il hesablanan 
gil qabın üzərində hərəkət edən keçinin 5 təsviri həkk edilib.
Filmin yaradılmasında ssenarinin hansı rolu var?
İncəsənətə dair dialoq
Xatırlayın
25-26
1
 Animasiya (fr. animation – canlandırma, diriltmə) – cizgi filminin Qərb adı: kino sənə-
ti növü və onun əsəri (cizgi filmi), həmçinin cansız, hərəkətsiz obyektlərin köməyi ilə 
hərəkət illüziyası yaratmaq imkanı verən müvafiq texnologiya.
Fransız Emil Reyno ilk əsl animator hesab edilir. O, praksinoskop apara-
tını – fırlanan barabandan, güzgü sistemləri və fənərdən ibarət olub, hərəkət 
LAYİHƏ

ƏTRAFIMIZDA OLAN RƏSSAM YARADICILIĞI
120
ANİMASİYA SƏNƏTİ
edən  rəsmləri  nümayiş  etdirmək  üçün  optik  cihazı  icad  edib.  1892-ci  ildə 
Reyno özünəməxsus attraksion – optik teatr yaradır. Burada o, tamaşaçılara 
15-20 dəqiqə davam edən komik süjetlər nümayiş etdirir. Bu hadisə Lümyer 
qardaşlarının məşhur premyerasından bir neçə il əvvəl baş vermişdi, yəni ani-
masiyalar fransızlara kinofilmdən bir qədər əvvəl məlum idi.
İlk animasiyalar əl ilə çəkilib rənglənmiş, on beş dəqiqəyədək davam 
edən pantomimlər idi. Hələ o zaman təsvir ilə sinxron səs müşayiəti də 
tətbiq edilə bilərdi. Reyno həmçinin rəsmlərlə yanaşı, fotoşəkillərin də is-
tifadə olunduğu cizgi filmləri yaradırdı. Sonralar müxtəlif janr və texni-
kalarda işləyən digər sənətkarlar da cizgi filmlərinin inkişafına öz töhfələ-
rini  verdilər.  Zaman  keçdikcə  animasiya  kinematoqrafın  bir  hissəsinə 
çevrilərək, kino janrlarından biri kimi özünə möhkəm yer tutdu. Onların 
hazırlanması üçün kinoçəkiliş aparatlarından istifadə edilirdi.
XX əsrin əvvəlində animasiyanın coşqun inkişafı başladı. Təxminən 
eyni vaxtda bir neçə nəfər bir-birindən asılı olmadan animasiya filmləri-
nin yaradılması üzərində işləməyə başladı.
Emil Reynonun praksinoskopu
Feliks pişik – səssiz kino dövründə meydana çıx-
mış cizgi filmi qəhrəmanıdır. Qara bədəni, iri ağ göz-
ləri, geniş təbəssümü və süjetə görə düşdüyü situa-
siyaların sürrealizmi Feliksi animasiya tarixində ən 
tanınan  personajlardan  birinə  çevirib.  Feliks  pişik 
bütün yaşlarda tamaşaçıları cəlb etməyə qabil olan və 
məşhurluq qazanmış ilk animasiya personajıdır. 
Animasiyanın inkişaf yolunda xeyli şərəfli ad ta-
rixə  məlumdur.  İlk  animasiya  filmini  amerikalı  ka-
rikaturaçı  və  animator  Uinzor  Makkey  1906-cı  ildə 
ya  radıb. Amerikalı rejissor, rəssam və prodüser Uolt 
Disney  animasiya  aləmində  əsl  çevriliş  edib.  O,  ilk 
Bilirsinizmi?
LAYİHƏ
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə