Ege üNİversitesi tarimsal uygulama ve araştirma merkezi Çiftçi Broşürü: 51 Nisan-2004



Yüklə 28.5 Kb.
tarix04.07.2017
ölçüsü28.5 Kb.
EGE ÜNİVERSİTESİ

TARIMSAL UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ
Çiftçi Broşürü: 51 Nisan-2004

BUĞDAY TARIMI

Dr. Sami SÜZER


Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü


suzersami@yahoo.com
1. Buğdayın Türkiye İçin Önemi

Artan nüfusun beslenmesinde en önemli bitkilerden biri buğdaydır. Buğday danesi insan beslenmesinde; sapları ise hayvan beslenmesinde ve kağıt sanayinde kullanılmaktadır. Buğday üretimindeki bir azalma, ekmek fiyatları ve undan yapılan gıda maddelerinin fiyatları yükselmektedir. Ülkemizde buğday 9.5 milyon hektar

alanda ekilmektedir. Üretim, 20 milyon ton civarındadır. Dekardan alınan verim 210-220 kg’dır. Ülkemizde bir kişinin beslenmesi için yıllık ortalama 225 kg. buğdaya ihtiyaç duyulmaktadır.

2. Buğday Bitkisinin İklim İstekleri

Buğday, ilk dönemlerde düşük sıcaklık ve bol nemli hava ister. Çimlenme ve kardeşlenme sırasında istediği sıcaklık 5-10 derece, nem %60 civarındadır. Buğday gelişmesinin ikinci dönemim olan sapa kalkmada 10-15 derece sıcaklık ve %65 nispi nem istemektedir.

Buğday başta olmak üzere arpa, çavdar gibi serin iklim tahılları kışa dayanıklıdırlar. Kışa dayanıklılık buğday çeşitleri arasında farklıdır. Çeşidin kışa dayanıklılığının önceden bilinmesi, üreticiye doğru tohumluk seçimi imkanı verir. Doğru tohumluk seçimi, şiddetli kış soğuklarında buğdayın don zararından korunmasını sağlar.

3. Toprak İsteği

Buğday her toprakta yetişebilir. Derin, killi, tınlı-killi, humusça zengin topraklarda yüksek verim alınır. Makarnalık buğdaylar ekmeklik buğdaylara göre daha fakir topraklarda yetiştirilebilir.



4. Toprak İşleme ve Tarla Hazırlığı

Kaliteli ve bol ürün alabilmek için toprak işleme ve tarla hazırlığı çok önemlidir. Tohumun zamanında

ve düzenli çimlenebilmesi için tohum yatağı iyi hazırlanmalıdır. Tohum yatağının tavda olması gerekir. Yamaç alanlarda su muhafazası ve erozyon önleme için sürüm ve ekim işlemleri eğime dik yapılmalıdır.

Toprak işleme ön bitkinin hasadından sonra yapılır. Tarlada kalan sap artıkları toplanır. Kalan kökler uygun toprak işleme (goble disk gibi) ile parçalanarak, toprağa karıştırılır. Rutubet oranı yüksek tarlada toprak işlemesi yapılmamalıdır. Bunun için atalarımız “sürme tarlayı çamura döner sonra demire demişlerdir.



5. Ekim Şekli

Buğdayda ekim zamanı çok önemlidir. Uygun ekim zamanı düzenli çimlenme ve çıkış sağlar. Ekim zamanı ve yöntemlerinin seçiminde aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir.



  • Ekim Zamanı: Erken veya geç ekim sonucu bitki kışın şiddetli soğuklarından zarar görür. Uygun zamanda ekim bitkinin soğuğa ve kurağa dayanıklılığını artırır. Ege Bölgesi’nde en uygun ekim zamanı 15 Kasım-15 Aralık arasıdır.

  • Ekim Derinliği: Kışlık buğday ekimi 5-6 cm derinliğe yapılabilir. Tohumluğun bin tane ağırlığına veya iriliğine bakılır. Derinlik küçük tohumlarda 4-5 cm, iri tohumlarda 5-6 cm olabilir.

  • Ekim Yöntemi: Buğday ekimi, elle veya mibzerle yapılır. Mibzerle ekim tohumdan tasarruf sağlar.

6. Tohumluk

Yetiştirilecek çeşit ve ekilecek tohumun kalitesi önemidir. Kaliteli tohumluğun özellikleri aşağıda belirtilmektedir.



  • Bölge şartlarına uyar. Ekileceği bölgede daha once denenmiştir. Verim potansiyeli bilinen bir çeşittir.

  • Sertifikalıdır,

  • Taneleri dolgun ve olgundur.

  • Sürme hızı ve gücü yüksektir.

  • Başka bitki tohumlarından temizlenmiştir.

  • Hastalık ve zararlılara karşı ilaçlanmıştır.

Dekara atılacak tohumluk miktarı çeşide ve tohum iriliğine göre değişir. Tohum miktarının belirlenmesinde, çeşidin kardeşlenme kapasitesi, bin tane ağırlığı, tohumun saflığı önemlidir. En yüksek tane verimi alabilmek için dekara 16-18 kg tohumluk yeterlidir. 20 kg’dan çok tohumluk atırlırsa kuraklıkta başaklar zayıf kalır. Yağışlı yıllarda ise kök hastalıkları sonucu yatma olur.

7. Gübreleme

Sulu şartlarda ilkbahar azotlu gübrelemesinde azot dozları biraz artırılır. Kuruda dekara 12 kg saf azot kullanan üretici, sulu şartlarda dekara 14 kg. kullanabilir. Sulu şartlarda ürün miktarı kurudakine göre en az %50 daha yüksektir.

Fosforlu gübreler ekimden önce toprağa verilir. Böylece, bitkiler gübreyi gelişme dönemlerinde kolay ve yeterli alır. Buğday üretiminde azotlu gübreler toprağa ekim, sapa kalkma ve başak gösterme dönemleri olark üç kısımda verilir. Doğru gübreleme için üreticiler toprak tahlili yaptırmalıdırlar. Buğday tarımında gübre form ve dozları Çizelge 1’ de özetlenmiştir.

Çizelge 1. Buğday üretiminde kuru ve sulu şartlarda dekara atılacak gübre dozlarından bazı seçenekler.



Uygulama No

Uygulama Zamanı

Gübre Formları

Dekara atılacak Miktarlar (kg)

kuruda

suluda

1

Ekimde

Amonyum sülfat (%21 N), veya 18-46 veya 20-20

20-23

23-26

2

Şubat sonu

Üre (% 46 N)

8-10

10-12

3

Mart sonu

Amonyum nitrat (% 26 N)

16-18

18-20


8. Yabancı Ot Mücadelesi

Yabancı ot mücadelesi, otların 2-4 yaprak olduğu dönemde yapılmalır. %20-30 oranında verim artışı sağlar. Hızlı gelişen yabancı otlar, Mart ayının ikinci yarısında tarla alanını hızla kaplarlar. Bitki besin maddelerine ortak olup, önemli zararlar yaparlar. Yabancı ot mücadelesi kültürel tedbirlerle ve kimyasal yöntemlerle yapılır.



8.1. Yabancı Ot Mücadelesinde Kültürel Tedbirler

  • Yabancı ot tohumu bulundurmayan tohumluk kullanılmalıdır.

  • Ekim nöbeti yapılmalıdır.

  • Toprak işleme sırasında kullanılan aletlerle ayrık gibi otların bir tarladan başka tarlaya taşınması engellenmelidir.

  • Tarla sınırlarındaki yabancı otlarla da mücadele edilmelidir.

8.2. Kimyasal Yolla Yabancı Ot Mücadelesi

Buğday tarımında en ekonomik yabancı ot mücadelesi yabancı ot ilaçları ile yapılır. İlaçlar, tarladaki yabancı ot türlerine göre seçilir. Yabancı otların geniş yapraklı veya dar yapraklı oluşuna göre farklı ilaçlar kullanılır. İlaçlar kullanım özelliklerine göre ekim sonrası veya çıkış sonrası uygulanır.



  • Yabancı otlar geniş yapraklı ise en uygun ilaçlama zamanı buğdayın kardeşlenmeyi bitirip, kaleme kalkmadan önceki dönemdir. Kardeşlenme öncesi, başak oluşumu ve çiçeklenme devresinde yabancı ot ilacı atılmamalıdır. Erken ilaçlama kardeşlenmeye engel olur. Geç ilaçlama ise bitkinin boylanmasını ve başak kınından çıkmasını engeller.

  • Son yıllarda kullanılan yabancı ot ilaçları dekara 1 -3 gr gibi çok düşük dozda etkili madde içermektedirler. Bu ilaçlar aşırı dozda kullanılırsa ertesi yılın münavebe bitkilerine zarar verebilirler.

  • Yabani yulaf, delice, kuş otu, tilki kuyruğu gibi çimensi otlar için ilaçlama esas ilaçlamadan 10 gün sonra veya evvel yapılır. Eğer karışımları mümkün ise geniş yapraklı ot ilaçları ile karıştırılabilir. İki ilacın karışabilirliği konusunda bilgi almak için ziraatçılara başvurulmalıdır.

9. Sulama Zamanı ve Yöntemleri

Buğday kışlık olarak yetiştirildiğinden yağışlardan yararalanır. Yağış miktarı ve üretim dönemindeki dağılımı verim için önemlidir. Buğdayın istediği su miktarı gelişme dönemlerine göre farklıdır. Buğday, iyi bir çimlenme ve çıkış sağladıktan sonra kaleme kalkma dönemine kadar su istemez. Buğdayda hızlı büyümenin olduğu ve başak taslağının oluştuğu sapa kalkma döneminde su ihtiyacı artar. Başaklanma dönemini su ihtiyacı en çoktur. Tane doldurma döneminde de su ihtiyacı yüksektir.

Bölgemizde Mart ayı ortasından Mayıs ortasına kadar su noksanlığı verimi düşürür. Bu nedenle Nisan ve Mayıs aylarındaki yağışlar için çiftçiler “gökten altın yağıyor” derler. İlkbaharda yeterli yağış düşmemişse ve sulama imkanı varsa çiftçiler aşağıdaki konulara dikkat etmelidirler. Belirtilen bu iki sulama, kuru koşullara göre %100’ün üzerinde verim artışı sağlar.


  • Sapa kalkma döneminde bir su (Nisan ayı),

  • Süt olum döneminde bir su (Mayıs ayının ikinci yarısı) verebilirler.

Suyun kaynağı, kalitesi ve maliyeti, toprak, iklim ve bitki özellikleri, arazinin konumu ve ekonomik olanaklar sulama yöntemini belirlemede etkilidir. Yüzey sulama yöntemlerinden salma ve uzun tava yöntemlerinden biri ile sulama yapılabileceği gibi, sapa kalkma döneminde yağmurlama sulama yöntemi kullanılabilir.

10. Ekim Nöbeti (Münavebe)

Aynı bitkinin aynı tarlaya üst üste ekilmesi toprağın fakirleşmesine ve hastalıkların artmasına neden olur. Buğday tarımında yüksek verim için mutlaka münavebe yapılmalıdır. Buğday bitkisinin gireceği bazı münavebe tavsiyeleri aşağıdadır.



Buğday için münavebe tavsiyeleri

  1. Ayçiçeği + Buğday + Baklagil + Mısır

  2. Şeker Pancarı + Mısır + Buğday + Baklagil

  3. Buğday + Ayçiçeği + Kavun-karpuz + Mısır

  4. Baklagil + Buğday + Ayçiçeği + Mısır


11. Hasat

Biçerdöver ile hasat, danedeki rutubet %13-15 dolaylarında iken yapılır. Hasat zamanı geldiğinde buğday bitkisi tam olum devresindedir. Tümüyle saman rengini alır. Hasada erken girilmesi kurutmayı gerektirir. Geç kalınması ise hasat kayıplarını artırır. Ege Bölgesinde buğday hasadı için Haziran-Ağustos dönemi uygundur.




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə