Elmi redaktorlar amea-nın müxbir üzvləri


Qızılsəbət – Solidago virgaruea



Yüklə 8.43 Mb.
Pdf просмотр
səhifə46/50
tarix26.12.2016
ölçüsü8.43 Mb.
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   50

Qızılsəbət – Solidago virgaruea L.  
 
S.virgaurea  L.  gövdəsi  düzduran,  aĢağı  hissəsindən  çılpaq,  yuxarı  hissədən  budaqlanan, 
çoxillik  ot  bitkisidir.  Gövdənin  aĢağı  hissəsində  yerləĢən  yarpaqları  uzunsov  lansetvari, 
yuxarıdakılar  isə  enli  lansetvaridir.  Çiçəkləri  boru  və  dilĢəkilli  olub,  sarı  rəngdədir.  Səbətciyi 
uzunsov  süpürgəvari  hamaĢçiçəkdir.  Ġyul-avqust  aylarında  çiçək  açır,  avqust-  sentyabrda  meyvəsi 
yetiĢir. 
Adi  qızılsəbət  Azərbaycanın  Quba,  Lənkəran  rayonlarında 
yayılmıĢdır.  Bitkiyə  orta  dağlıq  zonalardan  baĢlamıĢ,  subalp 
sahələrə  qədər  rast  gəlmək  olar.  Qızılsəbətə  ən  çox  meĢəliklərdə, 
kolluqlarda,  dağ  çəmənliklərində,  eləcə  də  bağ  və  bostan 
sahələrində təsadüf etmək olar. 
Bitkinin botaniki adı latın sözündən götürülərək «solidare» - 
«sağlamlığını  möhkəmləndir»,  «solidum  agaere»  -  «müalicə  et, 
sağalt»  mənasını  bildiıir.  Bitkinin  adı  isə  qızılsəbət  və  ya  qızıl 
çubuq  adlanır.  Qızılsəbət  dərman  bitkisi  kimi  elmə  XVI-XVII 
əsrlərdən məlum olmuĢdur. Hal-hazırda bir sıra Avropa ölkələrində 
ondan hazırlanan preparatların köməyilə bir çox xəstəliklər müalicə olunur. 
Dərman  məqsədləri  üçün  bitkinin  yuxarı  hissəsində  yerləĢən  və  yarpaqlarla  əhatə  olunan 
budaq  və  hamaĢçiçəklərindən  istifadə  olunur.  Dərman  üçün  bitkini  çiçək  açan  zaman  toplamaq 
məsləhətdir.  Bitkini  çiçəyi  solan  zaman  topladıqda  isə  qurudulmuĢ  xammal  didilir,  dağılmağa 
baĢlayır. ToplanmıĢ xammal daimi mehvuran kölgə yerlərdə qurudulmalıdır. 
Qızılsəbət  otunun  tərkibində  efır  yağı,  flavonoidlər,  acımtıl  maddə  və  fenol  birləĢmələri 
aĢkar  edilmiĢdir.  Bitkidən  hazırlanan  cövhər,  dəmləmə,  məlhəm  və  preparatlardan  bir  sıra 
xəstəliklərdə  -  soyuqdəymədə,  sidikqovucu,  ödqovucu,  büzüĢdürücü  vasitə  kimi  istifadə  edilir. 
Bundan  baĢqa  bitkidən  hazırlanan  preparatlar  böyrək,  sidik  kisəsi  və  öd  yollarında  olan  daĢların 
əridilib  orqanizmdən  kənar  edilməsində  iĢlədilir.  Qızılsəbət  preparatlarından  istifadə  edən  zaman 
sidiyin  qələvilik  xüsusiyyətləri  artır,  bunun  nəticəsində  urat  və  oksalat  turĢuları  parçalanıb  həll 
olunaraq böyrəkdən təmizlənir. Bundan əlavə bitkinin dəmləmə və cövhərindən sidik kisəsi, prostat 
vəzinin  xroniki  iltihabı,  plevrit,  pielonefrit  və  s.  xəstəlikləri  də  müalicə  edirlər.  YaĢlı,  qoca 
adamlarda baĢ verən böyrək və sidik pozuntularının aradan qaldırılmasında, qanın təmizlənməsində 
və  s.  istifadə  edilir.  Onu  da  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  qızılsəbətdən  uzun  müddət  istifadə  etmək 

266 
 
olmaz. 
Qızılsəbətdən  cövhərin  hazırlanması.  1  xörək  qaĢığı  doğranmıĢ  qızılsəbətdən  1  stəkan 
qaynar  suda  soyuyana  qədər  dəmləyin.  Sonra  süzüb  gündə  3  dəfə  yeməkdən  20-30  dəqiqə  qabaq 
stəkanın 1/3 hissəsi qədər daxilə qəbul etdin. 
Oynaq və rematizm xəstəliklərinin müalicəsində qızılsəbətin soyuq dəmləməsindən istifadə 
etmək məsləhət görülür. 
Soyuq  cövhərin  hazırlanması.  2  xörək  qaĢığı  doğranmıĢ  qızılsəbətdən  götürüb,  1  stəkan 
qaynadılmıĢ soyuq suya töküb 4 saat saxlayın. Sonra süzüb gündə 4 dəfə stəkanın 1/4 hissəsi qədər 
yeməkdən qabaq qəbul edin. 
Qızılsəbətlə müalicəni 15 gün davam etdirmək məsləhətdir. 15 gündən sonra 1-2 ay istirahət 
verdikdən sonra müalicəni yenidən sağalana qədər davam etdirin. 
Xroniki  prostat  vəzi  xəstəliyini  müalicə  etmək  üçün  aşağıdakı  yığımdan  istifadə  etmək 
məsləhət  görülür:  Bunun  üçün  eyni  miqdarda  qızılsəbət,  qatırquyruğu,  hamar  herniyar,  gicitkən 
götürüb su hamamında 15 dəqiqə qızdırdıqdan sonra soyudub süzün. Sonra gün ərzində yeməyə 20-
30 dəqiqə qalmıĢ 3-4 dəfə daxilə qəbul edin. 
Qızılsəbət  bitkisini  asanlıqla  əkib-becərmək  olar.  Qızılsəbət  bitkisi  turĢ  və  karbonatlı 
torpaqlarda  yaxĢı  inkiĢaf  edib,  bol  məhsul  verir.  Bitkini  toxum  və  kök  pöhrələri  ilə  yaz  və  payız 
aylarında çoxaldırlar. Aparılan təcrübələrdən məlum olmuĢdur ki, bitkini yaĢıl zoğları vasitəsilə də 
artırmaq  mümkündür.  Qızılsəbəti  bir-birindən  60x15-20  sm  qida  sahəsi  olmaqla  əkməyi  məsləhət 
görürlər. Bitki mineral gübrələrə çox həssasdır. Susuzluğa davamlıdır. Quraqlıq keçən illərdə ayda 
bir dəfə suvarma iĢləri aparılır. 
 
Tərkibi Ģəkərlə zəngin Stevia – Stevia rebaudiana Bertoni 
 
S.  rebaudiana  Bertoni  bitkisi  mürəkkəbçiçəklilər  fəsiləsinə  aid,  hündürlüyü  60-80  sm  olan 
çoxillik  ot  bikisidir.  Bitkinin  güclü  inkiĢaf  etmiĢ  kollanmıĢ  yarpaqları  cüt-cüt  düzülmüĢdür. 
Çiçəkləri ağımtıl, xırda olub, kök sistemi yaxĢı inkiĢaf etmiĢdir. Steviyanı müxtəlif torpaq tiplərində 
əkib-becərmək  olar.  Lakin  bitki  ən  çox  qumsal,  yumĢaq,  turĢuluğu  zəif  (pH  5,5-6,0)  olan 
torpaqlarda daha yaxĢı inkiĢaf edib bol məhsul verir. Bitki 22-28ºC temperaturda yaxĢı inkiĢaf edir.  
Hələ  insan  Ģəkərin  nə  olduğunu  bilmədikləri  bir  vaxtda 
Amerika  qitəsində  yaĢayan  qədim  hindu  tayfalarından  sayılan 
huaranlar qəribə bir bitkidən istifadə edirmiĢlər. Belə ki, bu bitkinin bir 
cüt  yarpağını  fincanın  içərisinə  atdıqda  kəskin  Ģirin  dada  malik  içki 
əldə  edilirdi.  Huaranlar  bu  bitkini  ―kao-exo‖  –  Ģirin  ot  və  ya  ―bal 
yarpağı‖ adlndırmıĢlar. Elmi mənası isə stevil deməkdir.  
Bal yarpağı. Cənubi Amerika hinduları qısqanclıq edərək uzun 
müddət  bu  bitkinin  faydalı  xüsusiyyətləri  haqqında  məlumatları  sirr 
olaraq saxlamıĢlar. Lakin 1887-ci ildə təbiətĢünas Antonio Bertoninin 
səyi  nəticəsində  dünya  xalqları  bu  bitkinin  gizli  sirləri  haqqında 
məlumat almağa baĢladılar. Dünya florasının tərkibində Stevia cinsinin 
300-dən artıq növü yayılmıĢdır. Lakin bu növlərin içərisində ancaq bir 
növünün - Stevia rebaudiana Bertoni-nin tərkibində zəngin Ģəkər maddəsi aĢkar edilmiĢdir.  
Bir  sıra  ölkələrin  xalqları  bitkinin  tərkibində  zəngin  Ģəkər  təbiətli  maddələrin  olmasını 
nəzərə  alaraq  steviya  bitkisinə  maraq  göstərməyə  baĢlamıĢlar.  Belə  ki,  keçən əsrin  60-cı  illərində 
bitkini  Cənubi-ġərqi  Asiyada  (Yaponiya,  Vyetnam,  Çin,  Sinqapur),  eləcə  də  Avropa  ölkələrindən  
Rusiyada,  Bolqarıstanda,  Portuqaliyada,  Ukraynada,  Moldovoda  və  s.-də  steviya  bitkisi  əkilib-
becərilməyə  baĢlamıĢdır.  Steviyadan  hazırlanan  müxtəlif    növ  içkilərin  insan  orqanizmi  üçün  heç 
bir  mənfi  təsir  göstərmədiyi  aĢkar  edilmiĢdir.  Bundan  baĢqa  tibb  mütəxəssisləri  ondan  istifadə 
etməyi məsləhət görmüĢlər.  
Steviyanın gizli sirləri. Aparılan təcrübələr zamanı müəyyən edilmiĢdir ki, steviya bitkisinin 
yaĢ  və  qurudulmuĢ  yarpaqlarının  tərkibindəki  Ģirinlik  Ģəkərin  Ģirinliyindən  10-15  dəfə  yüksəkdir. 
Bitkinin  yarpaqlarının  tərkibində  steviosid  qlikozidi  aĢkar  edilmiĢdir.  Yarpaqların  tərkibində 

267 
 
həmçinin  qlükoza,  saxaroza,  stevinol  və  bir  sıra  baĢqa  mürəkkəb  birləĢmələr  də  aĢkar  edilmiĢdir. 
Ekstraksiya  yolu  ilə  steviidın  steviozid  maddəsi  alınır  ki,  bu  da  Ģirinliyinə  görə  Ģəkər 
çuğundurundan 200-300 dəfə Ģirin olur. Steviozid hal-hazırda bizə məlum olan təbii məhsullardan 
ən yüksək Ģirinliyi ilə fərqlənir. Onun Ģəkərdən fərqi ondan ibarətdir ki, o çox az kaloriliyə malik 
olması  ilə  yanaĢı,  qanda  qlükozanın  artmasının  qarĢısını  alır.  Buna  görə  də  steviya  Ģəkəri  əvəz 
etməklə  yanaĢı,  insanların  sağlamlığında  əvəzolunmaz  rol  oynayır.  Steviyanın  tərkibindəki 
mürəkkəb  üzvi  birləĢmələr  maddələr  mübadiləsinin  nizama  salınmasında,  ürək-damar 
pozuntularında,  mədə  və  onikibarmaq  bağırsağın  soyuqdəymələrində,  qan-damar  sisteminin 
(dövranının)  möhkəmləndirilməsində,  qanda  olan  ―pis  xolesterin‖in  azaldılmasında,qara  ciyər, 
mədəaltı vəzin və öd kisəsinin normal iĢləməsində mühüm rol oynayır.  
Asetilsalisil  turĢusu  butadion  və  bir  sıra  soyuqdəymələrə  qarĢı  istifadə  edilən  dərman 
preparatlarını    stevillə  birlikdə  qəbul  etdikdə  mədə-bağırsaq  divarlarının  zədələnmələrinin  qarĢısı 
alınır.  Hazırda  stevildən  hazırlanan  ekstraktla  orqanizmdən  nikotin  və  spirtli  içkilərin  kənar 
edilməsində  istifadə  edilir.  Stevilin  tərkibində  çoxlu  miqdarda  vitamin  qrupu,  mineral  maddələr, 
eləcə də qiymətli bioloji fəal maddələrlə zəngin olduğundan meyvə və tərəvəzdən az istifadə edilən 
Ģimal zonalarında yaĢayan əhalinin stevil bitkisindən daha çox istifadə etmələri məsləhət görülür.  
Steviya kulinariyada. 
Steviyanın yarpaqlarının tərkibində olan ətirli ədviyyə xüsusiyyətli maddələr öz tərkiblərinə 
görə  qəhvə  və  darçına  yaxın  olduğundan  onu  xörəklərin  tərkibinə  əlavə  edirlər.  Ondan  xoĢ  ətirli 
müxtəlif xörəklər hazırlanır. Qəhvə və çay kimi dəmlənib içilir.  
Vələmir və almadan bulkanın hazırlanması.  1 stəkan buğda unu, 1 stəkan vələmir lopası, 
çay  qaĢığınən  1/2  hissəsi  qədər  duz,  3  çay  qaĢığı  yumĢaldıcı,  2  çay  qaĢığı  darçın,  1xörək  qaĢığı 
steviya poroĢoku, 1 ədəd  yumurta, stəkanın 3/4 hissəsi qədər süd, stəkanın 1/4 hissəsi qədər bitki 
yağı,  1  ədəd  xırda  doğranmıĢ  alma,  stəkanın  3/4  hissəsi  qədər  üzüm  götürün.  Götürdüyünüz 
komponentləri  iki  yerə  bölüb  yaxĢı  qarıĢdırın,  sonra  hər  iki  qarıĢığı  yenidən  birləĢdirib  yaxĢı 
qarıĢdırın. Xəmiri formaya  salıb, üzərinə  yağ  yaxıb duxovkaya qoyun, 200ºC temperaturda 15-20 
dəqiqə saxlayıb götürün.  
Dondurulmuş çiyələkdən desertin hazırlanması. Bunun üçün stəkanın 1/2 hissəsi qədər isti 
su,  çay  qaĢığının  1/4  hissəsi  qədər  steviya  ekstraktı,  2  litrlik  bankada  yuyulmuĢ  çiyələk,  1  xörək 
qaĢığı  təzə  limon  Ģirəsi  götürün.  Ġsti  suda  steviya  ekstraktını  həll  edib  üzərinə  buz  əlavə  edib 
qarıĢığın  tam  həll  olmasına  qədər  qarıĢdırın  (yaxĢı  olar  ki,  mikserlə  qarıĢdırasınız).    Ehtiyatla 
üzərinə  çiyələyi  əlavə  edib,  ardınca  limon  Ģirəsini  tökün.  Yenidən  bütün  komponentləri  yaxĢıca 
qarıĢdırın. Sonra qarıĢığı formaya salıb soyuducuya qoyun, 1,5 saat saxlayın. Hər 20 dəqiqədən bir  
qarıĢdırın. Deserti sıyıq formasında olmalıdır. Süfrəyə verməmiĢdən qabaq çiyələk giləmeyvəsi ilə 
bəzəyin.  
Yaşıl tropik kokteylin hazırlanması. 2 stəkan ananas Ģirəsi, 1 ədəd banan, 1 ədəd qabıqsız 
kivi, 0,5-1,0 çay qaĢığı yaĢıl steviya poroĢoku götürün. Bütün komponentləri mikserlə qrıĢdırın.  
Təzə  steviya  yarpağı.  Bitkinin  bütün  inkiĢaf  fazalarında  yarpaqlarını  toplayırlar.  ġəkərli 
maddə  bitki  çiçək  aĢan  dövrdə  daha  çox  toplanır.  Təzə  yarpaqları  çaya  tökür  və  yaxud  desertləri 
bəzəyirlər.  
Quru steviya yarpağı. Steviyanın  yarpaqlarını  budaqlardan toplayıb, adi üsulla qurudurlar. 
QurudulmuĢ yarpaqları doğrayıb, un halına salaraq yaĢıl rəngli toz  alınır. 1,5-2,0 xörək qaĢığı yaĢıl 
poroĢok bir stəkan Ģəkəri əvəz edir.  
Steviyadan ekstraktın hazırlanması. Yarpaq və ya yaĢıl poroĢokdan götürüb spirt və yaxud 
arağın  iĢərisinə  tökün,  bir  gün  saxlayıb  süzün.  Spirtin  faizini  azaltmaq  üçün  ekstraktı  zəif  odun 
üzərinə  qoyub  (qaynatmadan)  15-20  dəqiqə  saxlayın.  Çay  qaĢığının  1/4  hissəsi  qədər  spirtli 
ekstraktı 1 stəkan Ģəkəri əvəz edir. Bu üsulla sulu çıxarıĢını da hazırlamaq olar. Spirtli çıxarıĢından 
fərqli  olaraq  sulu  çıxarıĢında  Ģəkərin  miqdarı  nisbətən  az  olacaqdır.  Spirtli  və  sulu  çıxarıĢını 
qarıĢdırıb  qatı  sirop alırlar.  Bu  qatı  siropdan  bir  sıra  xörəklərin tərkibinə  qatmaq olar.  Steviyadan 
konserv sənayesində də istifadə edilir.  
 
ADENOMA VƏ PROSTATIN BITKILƏRLƏ MÜALICƏSI 

268 
 
  
Həkimlər kiĢilərin cinsi sferası ilə qadınların cinsi orqanlarına az fikir verirlər. Tibb elminin 
ildən-ilə inkiĢaf etməsi ilə əlaqədar olaraq, kiĢilərin cinsi orqanlarında baĢ verən qüsurların aradan 
qaldırılmasına  diqqət artmıĢdır. Məlumdur ki, kiĢi və qadınlarda yaĢla əlaqədar cinsi orqanlarında 
köklü dəyiĢikliklər baĢ verir. Belə ki, qadınların yumurtalığında, kiĢilərin cinsi vəzlərində sönmələr 
baĢ verir. KiĢilərdə baĢ verən hormonal dəyiĢikliklər nəticəsində prostatda dəyiĢikliklər əmələ gəlir. 
PeĢəkar  dildə  bunu  prostatın  xoĢxassəli  hiperplaziyası  adlandırırlar.  Bu,  adenomaya  gedən  yola 
bənzəyir.  
Prostatın  vəzi  orqanizmdə  hansı  vəzifəni  yerinə  yetirir?  O  mayalanma  prosessində 
sperma  istehsal  edir,  sperma  ilə  birləĢərək  onun  hərəkətinin  enerjisini  artırmaqla  spermatazoidin 
hərəkətini sürətləndirir. Prostat vəzinin normal iĢləməsi üçün vəzə hormon lazım gəlir ki,  bunu da 
yumurtalıq  yerinə  yetirir.  Prostatın  çəkisi  18  yaĢında  olan  oğlanlarda  20  q təĢkil  edir.  Bu  çəki  25 
yaĢına  çatana  qədər  olduğu  kimi  qalır.  60  yaĢına  çatan  kiĢilərdə  prostat  vəzi  öz  çəkisini  50%,  80 
yaĢında isə 80-90% qədər artırır. Bu proses get-gedə adenomaya çevrilərək 400 qrama qədər artır. 
KiĢilər  yaĢa  dolduqca  və  qocalığa  doğru  getdikcə  orqanizmdə  hormon  dəyiĢikliyi  baĢlayır  və 
nəticədə adenoma ilə baĢa çatır. Bu zaman kiĢilərdə dihidrotestoseronun və qadınlarda isə estradiol 
hormonlarının  artması  mühüm  rol  oynayır.  Müəyyən  ediblər  ki,  adenomator  toxumada  bu 
hormonlar normadan bir neçə dəfə çox olur.  
Prostat adenomasının geniĢ surətdə yayılmasının əsas səbəblərindən biri kiĢilərin qocalması 
ilə əlaqədar olduğuna görə bu xəstəliyi kiĢilərin klimaksı adlandırırlar.  
Adenomanın  əlamətləri.  Prostatın  adenoması  zamanı  baĢ  verən  böyümə  sidik  kanalına 
təzyiq edərək sidiyin çıxmasına problem yaradır. Sidik sıxılmıĢ sidik çıxaran kanala yönələn zaman 
sidik kisəsi əzələlərində güclü gərilmə hadisəsi baĢ verir. Get-gedə daralma və istənilən əzələlərdə 
qalınlaĢma  baĢ  verir.  Ġstənilən  əzələdə  mütəmadi  idman  hərəkətləri  edilərsə,  bu  zaman  sidik 
kisəsinin  həcmi  kiçilməyə  baĢlayır,  nəticədə  sidik  kanallarından  daha  təmiz  və  az  miqdarda  sidik 
artmağa  baĢlayacaq.  Sidik  kisəsində  baĢ  verən  kiçilmənin  sidik  kisəsinə  təsir  mexanizmi  artdıqca 
sidiyin miqdarı artmağa baĢlayır. Bu zaman sidik nəinki sidik kanalından əks istiqamətdə - böyrəyə 
doğru  hərəkət  edib,  onun  funksiyasını  pozmağa  baĢlayır.  Tədricən  sidik  kisəsi  büzüĢmüĢ  kisəyə 
çevrilərək sidiyi itələmək qabiliyyətini itirir. Bu zaman sidik buraxan kanalda sidik tamamilə azalır, 
sidik kisəsinin tamamilə dolmasına baxmayaraq.sidik kiçik hissələrlə  hətta damcı-damcı buraxılır. 
Adenomanın əmələ gəlməsinin 3 forması vardır:  
1.
 
Ġlk mərhələdə ―sidik qalığı‖ sidik kisəsində qalmır, demək olar ki, yox dərəcəsindədir.  
2.
 
Ġkinci  mərhələdə  sidik  kisəsində  sidiyin  az  hissəsi  qalır,  böyrəyin  funksiyası  nisbətən 
pozulur və yuxarı sidik kanalında pozuntular müĢahidə olunmağa baĢlayır.  
3.
 
Üçüncü mərhələdə sidik kanallarında tam tutulmalar baĢ verir və sidik təmamilə buraxılmır, 
dayanır.  Bundan  sonra  böyrəkdə  xroniki  çatıĢmazlıqlar  baĢ  verir.  Belə  bir  səhv  fikir  irəli 
sürülür  ki,  artıq  bu  zaman  adenomada  prostatın  xərçəngi  əmələ  gəlir.  Bu  fikir  düzgün 
deyildir.  Bu  hadisə  prostat  vəzinin  müxtəlif  hissələrində  baĢ  verən  çatıĢmazlıqların 
səbəbindən də baĢ verə bilər. Adenoma və prostatın əlaməti əksərən eyni vaxtda baĢ verir, 
prostat vəzinin xoĢxassəli hiperplaziya əsasən yaĢlı insanlarda olur. Bununla mübarizə çox 
çətin olsa da onun inkiĢafını dayandırmaq mümkündür. 
Adenomanın fizioterapik üsulla müalicəsi. Adenomanın müalicəsi əsasən cərrahiyə metodu 
ilə aparılır. Bundan əlavə prostatı konservativ üsullarla da müalicə etmək mümkündür. Bu müalicə 
üsulları içərisində ən mühümü bitkilərlə müalicə üsuludur. Hazırda çoxlu sayda iĢlənib hazırlanmıĢ 
preparatlar  tez-tez  reklam  olunur.  Belə  ki,  bu  preparatlarla  uzun  müddətli  müalicə  lazım  gəlir. 
Lakin,  adenoma  tam  müalicə  olunmur.  Ancaq,  prosesin  inkiĢafını  dayandırmaq  mümkündür. 
Dərman  bitkiləri  ilə  müalicə  üsulları  çox  uzun  bir  dövr  keçdikdən  sonra  öz  effektini  verməyə 
baĢlayır. Prostatı bitkilərlə müalicə etmək olar, tərkibində kifayət qədər sitosterin və baĢqa bioloji 
aktiv maddələrin olması prostat vəzinin hiperplazmasının inkiĢafının qarĢısının alınmasına kömək 
edər.  Bu  bitkilərdən  ən  əhəmiyyətliləri:  ikievli  gicitkən,  balqabaq,  fındıq,  at  Ģabalıdı,  qovaq  və  s. 
qeyd etmək olar. Ən əhəmiyyətli vasitələrdən biri çiçək tozu və perqa hesab edilir.  
At şabalıdı. Tibbi məqsədlər üçün yetiĢmiĢ toxumlarından onun yetiĢib yerə tökülən zaman 

269 
 
toplayırlar. Sonra toxumun yaĢıl iynələrlə əhatə olunmuĢ qabıqdan təmizləyib əldə olunan toxumu 
isti  yerlərə  bir  qat  qalınlığında  sərməklə  və  ya  quruducuda  (peçlərdə)  40-60ºC-də  qurudun.  Bəzi 
hallarda  yayın  birinci  yarısında  toplanmıĢ  yarpaqlarını  istifadə  edirlər.  YetiĢmiĢ  toxumlarının 
qabığından hazırlanan sulu çıxarılıĢından istifadə edilir.  
Toxumun qabığından cövhərin hazırlanması. 25 q xammaldan götürüb 250 ml spirtə töküb 
10 dəqiqə dəmləyib süzün. Cövhərdən yemək qabağı gündə 2 dəfə 10 damcı 20 gün ərzində qəbul 
edin. Hər müalicə kursundan sonra 10 gün istirahət verdikdən sonra müalicəni davam etdirin.  
Qabıqdan  sulu  ekstraktın  hazırlanması.  40  q  toxumun  qabığından  götürüb  0,6  l  qaynar 
suya töküb 12 saat dəmləyin. Sonra aldığınız dəmləməni 200 ml qalana qədər buxarlandırıb gündə 3 
dəfə 30-40 damcı yeməkdən  sonra qəbul edin.  
İkievli  gicitkən  -  Urtica  dioica  L.  Prostatın  adenoması  zamanı  təzə  gicitkən  növündən 
alınmıĢ ekstraktdan və ya poroĢokundan qəbul etməyi məsləhət görürlər. Gicitkənin kökümsovunu 
payızın sonunda və yazın əvvəllərində çıxarıb xırda hissələrə doğrayın, ət maĢınından keçirib ĢüĢə 
bankaya doldurun,  üzərinə çıxana qədər 45%-li araqla doldurun,  2 həftə dəmləyib süzün. Aldığınız 
ekstraktdan gündə 2-3 dəfə, yeməkdən sonra bir çay qaĢığı qəbul edin.  
Kökümsovundan tozun hazırlanması. YaxĢı qurudulmuĢ kökümsovun sekator ilə uzunluğu 
1-2  sm  olmaqla  xırda  hissələrə  ayırın  ehtiyyatla  qəhvəüyüdəndən  keçirib  toz  halına  salın.  Sonra 
aldığınız tozdan 1 çay qaĢığı götürüb gündə 3 dəfə, yeməyə yarım saat qalmıĢ qəbul edin. Tozu hər 
gün təzə halda hazırlayıb istifadə edin. Uzun müddət gicitkən kökündən hazırlanan toz  saxlandıqda 
öz müalicəvi təsirini itirir.  
Adi fındıq – Corylus avellana L. Müalicə məqsədləri üçün fındığın yarpaq, cavan zoğunun 
qabığından,  qozun  meyvəyanlığından  istifadə  edilir.  Bunun  üçün  yarpaqlarını  yazın  ortalarında 
toplayıb  həmiĢə  havası  dəyiĢilən  zirzəmilərə  nazik  qat  halında  sərib  qurudun.  Cavan  zoğlarının 
qabığı may-iyun aylarında Ģirə çox olan dövrdə qabıq asan soyulduğu dövrdə toplayın. Topladığınız 
xammalı  ya  günəĢ  altında,  ya  da  çardaqda  qurudun.  Bitkinin  qabığında  olan  efir  yağı  və  digər 
bioloji  aktiv  maddələrdən  hazırlanan  preparatlardan  damardaraldıcı,  kapilyarları  möhkəmləndirən 
və soyuqdəymə əleyhinə vasitə kimi istifadə edilir.  
Yadda saxlamaq lazımdır ki, fındığın qabığı arterial hipertoniyaya əks təsir göstərir.  
Qabıq  hissədən  ekstraktın  hazırlanması.  1  xörək  qaĢığı  doğranmıĢ  fındıq  qabığından 
götürüb  0,5  litr  qaynar  suya  tökün,  10  dəqiqə  qaynadıb  soyuyana  qədər  saxlayıb  süzün,  gündə  4 
dəfə, yeməkdən əvvəl  stəkanın 1/2 hissəsi qədər qəbul edin.  
Yarpaqdan dəmləmənin hazırlanması. 2 xörək qaĢığı doğranmıĢ yarpaqdan götürüb 0,5 litr 
qaynar suya töküb 10 dəqiqə qaynadıb süzüb sıxın. Sonra aldığınız dəmləmədən gün ərzində su ilə 
qəbul edin.  
Qozun  qabığından  ekstraktın  hazırlanması.  Qozun  qurudulmuĢ  meyvələrindən  1  kq 
götürüb 2 litr suya töküb vam od üzərində qaynadıb 1 litr cövhər alınana qədər buxarlandırıb sıxın, 
üzərinə 1 kq bal qatın. Aldığınız məlhəmdən gündə 3 dəfə yeməkdən əvvəl qəbul edin. Fındıqdan 
yığım halında istifadə etdikdə daha effektli olur:  
Yığım 1.   Fındıq (yarpağından) – 40 q  
Qara qarağat (yarpaq) – 40 q 
Kəklikotu (ot) – 40 q.  
1  xörək  qaĢığı  doğranmıĢ  qarıĢığından  qaynar  suya  töküb  30  dəqiqə  dəmləyib  süzün.  Ġsti 
halda bütün gün ərzində birdəfəlik qəbul etmək məsləhət görülür.  
Yığım 2. Fındığın meyvəyanlığından – 50 q  
  Ġri at pıtrağından – 50 q  
  Qovaq (tumurcuğundan) – 50 q  
  Toz ağacı (yarpağı) – 50 q. 
Bu yığımdan 1/2 çay qaĢığı götürüb 1 stəkan qaynar suya töküb 15 dəqiqə qaynadıb süzün. 
Aldığınız ekstraktdan stəkanın 1/2 hissəsi qədər gündə 2 dəfə yeməyə 30 dəqiqə qalmıĢ qəbul edin.  
Adi  qovaq  –  Populus  L.  Bu  məqsədlə  tumurcuq,  yarpaq  və  qabığından  istifadə  edilir. 
Tumurcuqları ağac təzəcə çiçək açan zaman toplayırlar. Bu dövrdə onlar nisbətən bərk olur, sıx, ələ 
yapıĢqan təbiətli, ətirli qətranlarla yapıĢmıĢlar. YığılmıĢ tumurcuqları ya peçlərdə, ya da quru havası 

270 
 
dəyiĢilmiĢ  yerlərdə  qalınlığı  2-3  sm  olmaqla  sərib  mütəmadi  qarıĢdırmaqla  qurudun.  Bunları  açıq 
hava  Ģəraitində  sərib  qurutmaq  olar.  Yarpaqlarını  yayın  birinci  yarısında  toplayıb  çardaq  və  ya 
eyvan  altında  nazik  kağız  üzərinə  sırib  mütəmadi  qarĢdırmaqla  qurudun.  Qabığının  isə  yalnız 
hamar,  çatı  olmayan,  yaĢıl  olmayan  cavan  budaqlarının  qabığını  toplamağı  məsləhət  görürlər. 
Qabığını istənilən üsulla qurutmaq olar.  
Qovaqdan alınan preparatlar soyuqdəymə əleyhinə, ağrıkəsici, və sidikqovucu xüsusiyyətinə 
malikdir. 
Qovağın 
hissələrindən 
dəmləmə, 
cövhərlərindən 
kəskin 
sidik 
kisəsinin 
soyuqdəymələrində, sidiyin çətin ifraz olunmasında, eləcə də cərrahiyə əməliyyatı apardıqdan sonra 
xoĢxassəli prostatın hiperplaziyası zamanı qəbul etməyi məsləhət görürlər.  
Qabığından  cövhərin  hazırlanması.  ƏlveriĢli  və  profilaktik  vasitə  kimi  ən  çox  xoĢxassəli 
prostatın ilk əlaməti zamanı qəbul etməyi məsləhət görürlər. Bundan baĢqa adenomanın gecikmiĢ 
formasında  cərrahiyə  əməliyyatının  əks  təsir  göstərməməsi  üçün  bu  zaman  ağacın  daxili  cavan 
budaqlarının  iç  qabıqlarından  toplayıb  cövhərini  hazırlayıb  hipertoniya  və  prostat  vəzinin 
xərçənginə qarĢı daxilə qəbul edirlər.  
Tumurcuqlarından  cövhərin  hazırlanması.  2  çay  qaĢığı  doğranmıĢ  xammaldan  götürüb  2 
stəkan  qaynar  suya  töküb  15  dəqiqə  dəmləyib  süzün.  Aldığınız  cövhərdən  gün  ərzində  3-4  dəfə 
qəbul edin.  
Tumurcuq  və  ya  qabıqdan  qatı  məlhəmin  hazırlanması.  45  q  doğranmıĢ  xammaldan 
götürüb  0,5  litr  qaynar  suya  töküb  qaynadın.  Qaynamanı  ekstraktın  yarısına  qədər  buxarlanana 
qədər  davam  etdirib  süzün.  Sonra  aldığınız  qatı  məhluldan  gündə  3-4,  dəfə  stəkanın  1/4  hissəsi 
qədər qəbul edin.    


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   50


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə