ƏMİr xosrov dəHLƏVİ ŞİRİN və xosrov



Yüklə 3.19 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/10
tarix02.07.2017
ölçüsü3.19 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

ƏMİR XOSROV DƏHLƏVİ
ŞİRİN

XOSROV
“AVRASİYA PRESS” 
BAKJ-2006

Bu kitab “Ə.X.Dəhləvi.  Şirin və Xosrov” (Dürtya ədəbiyyatı 
kitabxanası seriyas],  100 cilddə,  19~cu cild, Bakı,  Yazıçı,  1988
nəşri əsasırıda təkrar nəşrə hazırlanmışdır.
Tərcümo edəni, ön sözün
və şorhlərin  müollifi: 
Abbasəli  Sarovlu
891.551 l-dc22 
AZE
Əmir Xosrov Dəhləvi.  Şirin  və  Xosrov. 
Bakı,  “Avrasiya Press”,  2006, 
248 səh.
Özünəməxxus yaıadıcılıq  üslubu  ilə yalnız  bind  obrazh  təfəkkür tarixini 
deyil,  bəmçinin  Yaxın  və  Orta  Şərq  xalqlanmn  mənəvi  xəzinəsini  zəngin- 
ləşdirən Oımr Xosrov Dəhlovi “Şirin və Xosrov” poemasını yaradarkən bədii 
söz  sənətinin  bütiin  incoliklərindən  istıfadə  etmiş,  nadir  söz  abidəsi  ucalt- 
mışdır.
Bu osər dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin “Xosrov 
və  Şirin”  poemasına  cavab  olaraq  1298-ci  ildə  qələmə  ahnmışdır.  Nizami 
yaradıcılığmdan  qidalanan  çoxsaylı  poetik  nümunolər  sırasında  “Şirin  və 
Xosrov” pocmasuıın xüsusi yeri var.
Maraqh  süjeti  və  bədii  üstünlükləri  osərin  indiki  nəsillər  tərəfindən  də 
sevilo-sevilo oxunacağma inam yaradır.
ISBN10 
9952-421-33-6 
ISBN13  978-9952-421-33-0
© “AVRASİYA PRESS”,  2006
A z ə rb a y c a n  
Respublikasımn 
P rezıd en tı 
İL H A M   Ə L İY E V İN  
“Azərbaycan dilində latın qrafikası 
ilə kütləvi nəşrlərin  həyata 
keçirilm əsi haqqında”
12  yan v ar  2 0 0 4 -c ü   il tarıxli  sə rə n c a m ı 
ilə  n ə ş r o lu n u r v ə   ö tk ə   k itab x an aların a 
h ə d iy y ə   edilir

NİZAMİ MƏKTƏBİNİN DAVAMÇISI
Əmır  Xosrov  D əhləvi  (1253-1325)  zongin  və  rongarəng  yaradı- 
cılıq  irsi  ilə  yalnız  hind  mədəniyyotini  deyil,  həmçinin  Yaxın və  Orta 
Şorq  xalqlannın  m onəvi  xəzinəsini  zonginləşdiron  ən  parlaq  sim a- 
lardan biridir.  Hindistanda yaranmış  farsdilli  ədəbiyyatın  inkişaf tarixi 
onun  adı  ilo qırılmaz surətdə bağlıdır.
Şairin  dövründə  və  sonra  yazılmış  bir  sıra  m ənbəlordə  onun türk, 
fars,  hind,  ərob,  sanskrit,  urdu  və  pəncab  dillərini  m ükəm məl  bildiyi 
qcyd olunmuşdur.  O, “D ürrət-ül-kam al”  adlı əsərində şeirlərinin h ə c - 
minin  dörd  yüz  min  beytdən  çox,  beş  yüz  min  beytdən  az  olduğunu 
söyiəyir.  XV  əsrdə  Sultan  Baysunqur onun yüz  iyirmi  iki  min  beytlik 
şeirlərini toplamış, axırda bu işin öhdəsindən gəlm əyin qeyri-müm kün 
olduğunu  söyləmişdir.
Dövründə  elə  bir ədəbi-bədii  forma qalmamışdır ki,  Əmir Xosrov 
Dəhlovi  o  formada  əsor  yazmamış  olsun.  O,  yeganə  şairdir  ki,  fars 
dilində  5  lirik  şcir divam  yaratmışdır.
Əmir Xosrov Dəhləvjnin həyat və  fəaliyyəti öz dövrünün ictimai- 
siyasi,  ədəbi  hadisələri  ilə  bağlıdır.  Biz  onun  şexsində  zəmanəsinin 
bütün  elmləri  sahəsində  otraflı  biliyə  yiyələnm iş  açıq  flkirli  ziyalı, 
humanist bir sənətkar görürük.  Biri-birinı əvəz eden yeddi nəfər Dehli 
sultanının hamiliyindən yazıb-yaratmaq üçün istifadə edən Əmir Xosrov 
Hindistan  tarixinə  hom  ictimai  dövlət  xadimi,  həm   də  özünəməxsus 
ycni  əbəbi  m əktəbin  banisi  kimi  daxil  olmuşdur.  Onun  dünyagörii- 
şünün və yaradıcıhğımn formalaşmasına yalnjz Hindistan mühiti deyil, 
eyni  zamanda  klassik  fars-tacik  edəbiyyatı,  xüsusilə  dünya  ədəbiy- 
yatını  yüksək  sənətkarlıq  nüm unəleri  ilə  zənginləşdirən  Azərbaycan 
dahiJəri -  Xaqani Şirvani və Nizami G əncəvi böyük təsir göstərmişler. 
Əmir  Xosrovun  müasiri,  görkəmli  tarixçi  Ziyaəddin  Berəni  1359-cu 
ildə  yazmış  olduğu  “Tarixi-Firuzşahi”  esərində  yazır:  “M ehəm m əd 
sultanın saraymda ən hörmətli müdrik simalar ve istedadlı alimlər topla- 
şardı. Sultanın yaxrn adamlan ona Firdovsinin “Şahnamə”sini, Senayinin
nä,
  4
Xəqaninin  divanlarını  və  Şeyx  Nizaminin  “X om sə”sini  oxuyardılar. 
Alimlər  sultanm  hüzurunda  adları  çəkilən  böyük  şairlərin  şeirlərini 
m üzakirə  edərdilər.  Əmir  Xosrov  və  Əmir  H əsən  onun  xidmətində 
idiler” .
Xaqani  və  Nizami  ilə  Əmir  Xosrovu  yarım  əsrdən  artıq  müddət 
ayınrdı.  Tarixi  baxımdan  çox  da  böyük  olmayan  bu  müddət  ərzində 
h ər  iki  şairin  əsərləri  Şərqin  böyük  klassiklərinin  əsərləri  ilo  yanaşı 
hər bir ziyalının  diqqetini  özünə  cəlb  edib,  bədii  söz  ustaları  tərəfın- 
dən  m əhəbbetlə oxunurdu.
Xosrov Dəhləvi həle körpə ikən atası ona əba geydirib, bir övliya- 
nın yanına aparmış, hem in şexs körpə uşağm üzünə baxaraq dcmişdır: 
“Yamma getirdiyin elə bir adamdır ki, gələcekdə Xaqanidən iki  addım 
qabağa  gedəcəkdir” .  Bu  sözlər  Xaqaninin  o  dövrdo  Hindistan  torpa- 
ğında nə  qəder məşhur ve böyük nüfuza malik  olduğunu göstərir.
Əmir  Xosrov  Xaqaninin  genc  yaşlannda  saray  mühitınə  düşərək 
“Xaqani”  təxellüsü  daşıdığma  görə,  “Xosrov”  sözünü  özünə  şairlik 
ləqebi  götürmüşdür.  Xaqani  saray  m ühitindən  narazı  qalıb,  belə  bir 
təxəllüs  daşımasından  peşimanladığı  kimi,  Əmir  Xosrov  Dəhləvi  də 
ömrünün  sonlarında  “Xosrov”  (hökmdar)  ləqəbi  götürməsinə  təəssüf 
edərək  demişdir:  “Xosrov  əm irlerə  mənsub  addır,  nə  yaxşı  olardı  ki, 
yoxsullara mənsub  ad daşıyaydım.  Məni həm in adla çağıraydılar  .
Əmir Xosrovun bir  şair  kimi  ən  çox  təsirləndiyi,  yaradıcılığından 
ilham  alıb  bəhreləndiyi  sənetkar  dahi  Nizamidir.  Nizaminin  təkrar- 
edilməz  sənet  yolunu  izleyən  böyük hind  şairi  Yaxın  və  Orta  Şərqdo 
Nizami  edəbi  m əktebinin  en  leyaqətli  davamçısı  və  ölməz  m üəl- 
liminden  sonra  ilk  “X əm sə”  yaradıctsı  kimi  şöhrətlənmişdir.  Şərqin 
böyük  m ütəfəkkir  şairi  Əbdürrəhman  Cami  haqlı  olaraq  demişdir: 
“Nizami “X əm sə”sinə heç kəs ondan daha yaxşı cavab vennəm işdir” . 
O, “X əm se”sino daxil olan esərlərində Nizaminin söz sənətində  nadir 
v ə  əvezsiz  sənətkar  olduğunu  döne-dönə  etirat  etməyi  özünə  borc 
bilmişdir.
Əmir Xosrov Dəhləvi  özüneməxsus  yaradıcılıq üslubu  olan,  ən ə - 
nəvi mövzulara m üraciət etdikdə belə, heqiqi  senətkar kimi ycni  axta- 
rışlar  aparan,  bedii  söz  xəzinəsinin  bütün  incəliklorindən  istitadə 
etməyi  bacaran  qüdrətli  şairdir.  Onun  şairlik  qüdrəti,  onənəvi  möv- 
zunu özünəmexsus yaradıcılıqla  işləmosi  ilə tanış olmaq üçün Nizami 
G əncevinin  gözellik  və  qehrəm anlıq  abidəsi  “Xosrov  ve  Şirin’  inə

poctik cavab olcirdQ  1298  cı iidə qoləmə äidığı tlŞirin və Xosrov” poeına-  
sı  çox  maraqlıdır.
Nizami  kımi  mahir  söz  ustasmm  poetik  dil  ilə,  yüksək  sənətkar- 
lıqla qələm ə  almış  olduğu belə bir əsəre cavab yazmaq heqiqi  istedad 
tələb  edirdi,
Bu  osəri  yazarkən  Əmir  Xosrov  Dəhlavi  böyük  yaradıcılıq  imta- 
hanı qarşısında qalmtşdı.  Şair özü bunu  açıq  şəkildə  etiraf edir:
Dırilik suyudur Nizami sözü,
Sözdə həyat tapdı Nizami özii.
Ölməz “Xəmsə”stnı bəzədi zövqü,
Yeddi səyyarəyə nur verdi şövqü.
Əmir Xosrov “X əm sə”sinin ikinci poeması olan “Şirin və Xosrov”la 
Nizaminin  “Xosrov  və  Şirin”  əsori  arasında uyğun  və  fərqli  cəhətlər 
çoxdur.  Şair orijinallığa ne qədər can atsa da, əsərini Nizamiden fərqli 
epizodlarla zənginləşdirsə də Nizami ona qedər bu mövzunu elə sənət- 
karlıqla  işləmiş,  elə  monumental  sonət  abidəsi  yaratmışdır  ki,  Əmir 
Xosrov  “söz  schrkarı”  ola-ola  öz  ustadınımn  sehrkarlığı  onu  istər- 
istəm əz  “ti1sim”ə  salmışdır.  O,  bu  “tilsim dən”  qurtarmağa çalışsa da, 
tamamilo  azad  olmağa  imkan  tapmamışdır.  M üəllifin  öz  sözlori,  öz 
etirafı  bunu  bir daha sübut edə  bilər:
Nizami hər sözü demiş birinci,
Qoymamış  ciiasız  qalsın bir inci...
Şair  öz xəzinəmi bəzoyirəm ” deməyə haqlıdır.  Çünkü onun özüno- 
moxsus söz-sənət xezinəsi vardır və onu “Goncədə yaranmış xezinənin” 
parlaq  vo  qiymətli  cəvahiratı  ilə  daha  da  zənginloşdirmişir.
“Şirin  və  X osrov”  poemasınm baş  qəhrom anlan  əsərə  ünvan olan 
Xosrov və  Şirindir.  Poemanın sujet xəttıni hər iki qəhərəm anın həyatı, 
taleyi,  arzu  vo  om əlləri  ilə  əlaqədar epizodlar təşkil edir.
Şair  öz  qohənnanm ı  ölkədə  ədalətli  qanunlar tətbiq eden,  müdrik 
alim lərdən dərs alan ağıllı hökmdar, cəsur sərkordə kimi qoləm ə verir. 
Lakin  sonrakı  hadisələr  elə  cəreyan  edir ki,  Xosrov  oxucunun  n ezə- 
rində adil hökmdardan daha çox, çılğın ehtiraslar əsiri, qadm, eyş-işrət 
düşgünü  kimi  canlamr.  O,  hakimiyyeti  oldə  saxlamaq niyyəti  ilə  Rum
6
qeysərinə  -   Bizans  imperatoruna  arxalanaraq,  onun  qızı  M əryom  ilo 
evlənm əyə  söz  verir.  Şirinin  gözəlliyinə  məftun  olduğu  üçün  onun 
vüsalına  can  atır.  Şirində  qısqanclıq  yaratmaq  üçün  İsfahan  gözəlı 
Şekərle  evlənir.  Fərhadın  Şirinlə  olan  m əhəbbət  macerasını  cşidib, 
Ferhadın intiharına səbeb olur. Nəhayət, Şirinin vüsalına yetərək onunla 
evlenir.  Xosrovun  eyyaşlığı  və  eşqbazlığı  onu  şahlığı  və  ölkəni  idarə 
etmökdən  uzaqlaşdınr.  O,  eyş-işrəti  səltənətdən  və  momləkəti  idarə 
etm əkdən  üstün  tutur.  Odur  ki,  sarayda  və  ölkədə  böyük  narazılıq 
yaranır.  Bu narazılığın sebəbı  aydın idi,  çünki  Xosrov;
Eşqə düşüb, uydu gözəl qadına,
Nə ölkə, nə şahhq düşdii yadına.
Əserin  ikinci  baş  qəhreum am   Şirindir.  Onda  qənirsiz  gözollik, 
qadm isməti ve öz paklığım, riamusunu qorumaq üçün dəyanəti, irado- 
si vardır. Xosrovu ilk defə görərkən qəlbində ona məftunluq duyğuları 
baş qaldirsa da, hökmdarm ağuşuna atılmağı  öz mənliyinə  sığışdınnır. 
Onun  sadiqliyini,  eşqə  deyanətini  sınamaq  istəyir.  Hətta  Xosrovu 
M əhinbanunun  qesrine  getirib,  ona  Şəbdiz  adlı  bir  at  bağışlayır. 
O, Xosrovu qalib sərkərde, ağılh hökmdar və eşqinə sadiq bir aşiq kimi 
görmək  istəyir.  Lakin  Xosrov  Şəkərlə  evləndikdən  sonra  onun  haq- 
qmda  bədgüman  olur.  Dağçapan  Fərhadın  lıünərini  görərək,  Bisütun 
dağından ona süd arxı çəkdirir. Fərhad onu sevdiyinə görə bu eşqi rədd 
etm ək istəmir.
Bu əserdə, epizodik olmasına baxmayaraq,  müəllifin oxucuya sev- 
dirdiyi  en  m araqh  obraz  Ferhaddır.  Onun  hoyat  yolu,  taleyi,  nakaııı 
m əhebbəti  və  günahsız  intiharı  istər-istəm əz  oxucunu  düşüncəlorə 
qərq edır.  Şairin  Fərhad  obrazı  müəllifın  idealmı  tecəssüm   etdiron bir 
surətdir.  Əmir Xosrovu  onu Çin xaqanınm  oğlu kimi  təqdim  etməkdə 
təqsİrlendirmək doğru deyildü-. M araqh orasıdır ki, m üellif xaqan oğlu- 
nun simasmda bize başqa bir idealdan — qadir zəhm ətin, ecazkar sonə- 
tin  hər cür m ənsəbdən üstün və  şərəfli  olduğundan  süz  açır.  O,  xaqan 
oğlu olmasma baxmayaraq tacım, taxtını, m ənsəbini atıb, sənət yolunu 
tutmuşdur.  Senəti  səltenətdən  üstün  tutduğuna  görə  doğma  evindən
didergin düşmüşdür.
Fərhad m ənsəbpərəstliyə qarşı qoyulmuş alicənab, m ənəvi saflığı, 
azadhğı ali rütbodən, şöhrətpərəstlikdən üstün tııtan gcniş qəlbli  insan-

dır.  Şair Fərhadı  saf m əhobbətlə  sevon,  eşqi uğrunda şirin canını  bele 
əsirgəm əyən  həqiqi  aşiq  obrazı  səviyyəsine  yüksəltm ek  istəmişdir. 
O,  nakam  aşiqdir.  Yaşadığı  mühit  onu  sevgi  səadətindən  məhrum 
etmişdir. Bəxtiyarlıq əvəzinə həyatda nəsibi bədbəxtlikdir. Şirinin eşqinə 
nail olmaq üçün o, öz zəhmətinö, Xosrov ise m ənsəbine güvənir. Z e h ' 
m ətə güvənən m əşəqqətli həyat, əzab-əziyyətlə Bisütun dağından süd 
arxı çəkm ək, m ensəbə arxalanana ise eyş-işrət, m əşuqe qucağı nesib- 
dir. Zəhm etin,  senotin ecazkar gücü onu m ənsəb sahibindən daha e z ə - 
m ətli  göstərir. Fərhadla Xosrov bir-birine tam amilə zidd olan ayrı-ayrı 
qütblərdə  dayanmışdır.  Fərhad  qütbündə  -   paklıq,  dəyanət,  mərdlik, 
Xosrov qütbündə -  hiylə, xoyanət,  namerdlik...
M əhz buna görə də hökm dar Şirin dönüklüye doğru deyil, sədaqə- 
tə doğjiı meyl etm əyə məcburdur. O, Fərhadı sevməyə hazırdır. Xosrov 
bunu bildiyi üçün çox narahatdır.  O, çoban paltan geyib Bisütun dağına -  
Ferhadm yanına gəür. Burada zahirən Ferhadla hökmdar Xosrov deyil, 
çoban  arasmda  mübahisə  gedir.  Lakin  bu  elə  bir  səhnədir ki,  Xosrov 
burada  Fərhadla  çoban  rolunda  qarşılaşıb  mübahisə  aparmır.  O,  eyni 
zamanda bu  səhnədə özünü  çıxılmaz veziyyətdə  görüb utanır, xecalət 
çekir.  Bu  səhnə  əsərin  düyün  nöqtəsidir.  Bütün  ziddiyetlər  m əhz  bu 
səh nədən   sonra  açılm ağa  başlayır.  Ferhad  burada  epizodik  obraz- 
dan daha çox m ərkezi obraza çevrilir.  H ər iki qəhrəm anm  -  Xosrovun 
və Şirinin xarakterinin  açılmasında mühüm rol  oynayır.
“Şirin  və  Xosrov”  əsərində  şairin  oxuculara  teqdim   etdiyi  Şapur, 
ŞəkəT,  Büzürgümid,  B əhram  Çubin,  Xərəngan,  Mahsaman v ə  Şiruyə 
kimi  obrazlar da xaraktercə maraqlı surətlerdir.  Bu obrazlann hər birinde 
orta  əsr  feodal  dünyasının,  saray  mühitinin  bu  və  y a digər  səciyyevi 
xüsusiyyətleri öz eksini tapmışdır. Bu, şairin saray mühitinin hər üzüne, 
həssas  müşahide  qabiliyvətinə,  insan  psixologiyasma  dərindən beləd 
olmasının  nəticəsidir.
Bu əsər şairin həyat, təb iet gözəlliyi, bəşeri  arzular, sa f m ehəbbet 
haqqında görüşlerini,  insan taleyi və cem iyyət haqqında fəlsəfi düşün- 
cələrini,  söz  sənətinə hakim  olmaqda  sənetkarlıq  qüdretini  parlaq  əks 
etdiren qiymətli  sənət nümunesidir.
Abbasəli Sarovlu
8
ŞİRİN 
 
XOSROY

DASTANIN YAZILMASI HAQQINDA
İqbalım, taieyim gülən  bir gecə... 
Səadət Xosrova  yar olmuş neco!
Bəxt xDzınədan  geldi  yanıma,
M üjdəsi nəşelər yaydı camma. 
Söylədi:  “H ər sözü  ey  incə  şair,
N ə  əmrin, nə hökmün,  de, m ətıə  dair? 
Qulunam,  qobul  et,  ərzim  var  sənə, 
UğurJu  günümdə uğuriar sənə. 
Əzoldən dostunam,  parlaq güneşəm, 
S ənə ilham vermək  olubdur peşəm. 
Yar oldum,  şöhretin düşdü cahana, 
Fikir xəzinəni  səpdin hər yana.
Öpüm ayağından qul kımi  indi,
01 iki  dünyanın hakimi  indi.
Sözünlə fəth etdin bu  dünyam  son, 
İndi  o  dünyam  fəth eyloyərsən.
B əzə 
s ö
2
 
inciniə bütün  dünyanj, 
Gətirim  tüğyana könül dəryanı.
Gülsün bəxt  ulduzun coşğun təbindən, 
M üştəriyə  sevinc,  m üjdə verim mən, 
Payla sexavətlə könül varını,
Açım Utaridin qulaqlarım.
İlham  gəlininin  yaxasını aç,
Ona nübar versin  əkdiyin ağac. 
Yoxsullar qoynuna inci  tökəndə,
Göy  xəzinəsinə yollamm m ən  də. 
Darılma,  dar günə  çatar vann  da, 
Kimya  gizlənibdir ovuclannda.
Su çarxın  fırlanır, qaynayır quyun,
Qoy sirab eləsin  teşnəni  suyun.
11

Bir çeşmə  suyunu ümmandan ala, 
Bardaq  deyildir kı,  içsən, boşala. 
Qazsan,  yaralanar özü bulağın,
Su  artar,  açılsa gözü bulağm.
Qara  su versə də  qazdığın quyu, 
Gözünü  açmasan,  çağlamaz  suyu. 
Düşür kəcavəden,  göstor gəlini, 
Günəş  m əhəbbətlə  sıxsın əlini. 
Geysin  qara  atlas,  geysin  zərxara, 
Əfsano yaraşır o  sehirkara. 
Füsunkar gözündən  şəfqət oxunsun, 
Qoyma ki,  hüsnünə  nəzer toxunsun. 
Gənclik toravəti  daim solmasm, 
Omrü nakam cavan ömrü olm asın”. 
Eşitcək buntan  bext pərisindən, 
O nuntək ucaldım  səmalara mən. 
Cövlana gətirdim  hünər quşunu, 
Dağıtdım  uyğulu  könlün huşunu. 
G övher mücrüsünün ağzmı  açdım, 
Ürəkdon  dodağa cəvahir saçdım. 
Arzum  qerq olsa da düşüncələrə, 
Bilir ki,  qadirəm  sözdə nəlerə. 
Gövhərden  çıxmasa qulağa tana, 
G ərək olacaqdır gövhersatana. 
Olmasa da yüksək dəyori  əger, 
Ağıllı  insançın bir şeye  dəyər. 
Yorub-usandırsa  anlayan kəsi, 
M onasız deyildir bircə  kelməsi. 
Yəqin  ki,  tapılar özüm  ağılda,
Sevir ofsanə də,  sevir nağıl  da.
Kimin  işi  yoxdur xeyirlə,  şərlə, 
K eçirər gününü  efsanələrle.
D əvə  şitillikdə nə  yeyəsidir?
Tikan doşürorək gövşəyəsidir. 
H ərənin  dünyada bir cür zövqü var, 
Kimi gözəl  sevər,  kimi  do  idbar.
PAPAQÇI HEKAYƏSİ
Bir gün bir papaqçı  özünü öydü,
Fağır çəkməçinin qəlbinə dəydi. 
Çekm əçi üzürlə  söylədi haman:
“Ey dikbaş,  özünü öym e heç zaman, 
Dinm əsəm ,  od tutub yanar bədənim , 
Peşəm çəkm ə, başmaq tikm əkdir mənim 
Tutaq ki, papağm qoyuldu başa,
Barı,  ayağını unutma, haşa!
Papaqsız dolana bilərəm  belo,
Sənə ehtiyacım olmayıb hələ.
Başın zerər çəkm əz  olmasa papaq, 
Ə ziyyət çəkərsən başmaqsız  ancaq.
Qoy bu sözləri de m ən açıq  deyim, 
Böyüyə  gerəkdir abırlı  geyim.
Ucadır türklərin şöhret məqamı,
G erək hindlini də  tanıya,  hamı.
Sözlərim daş-kəsək,  ya  ləl-m irvan, 
İlham dənizinin varıdır, van!
Kamal sahibi ki, bələddir buna,
Vaqifdir əvvəlki  sehrə,  əfsuna.
Bilirəm, dastanı  alacaq ələ,
B əlke de özümü salacaq ələ.
Güləcək:  “Buna bax,  yarışır kim lə?” 
M ən isə  razıyam bele hakimlə.
İlm ələr arğacda dolaşan zaman 
Zencirə  dönsə de  qopacaq,  inan.
Tük kimi sapdandır toxuduğum şey, 
Tarıma çəkilsə,  boşaldaram hey.
Alimi bəyənm əz,  axmağa nə var, 
Boğuşmaq,  qapışmaq itə  yaraşar.
Q erəz oxtanndan  alsam da yara, 
Qorxmuram, dözərəm  elə oxlara.
Əreb kəkliyini kim  bassa daşa,
Çörəyi  daşlardan çıxarar, haşa.1 
Niyə  qınayıram insafsız kəsi,
Ataram üstünə  çiçək dəstəsi.
13

Ağıl  heyran  qalar,  beləyəm  m ən də, 
Zəncı  ənlik sürtər çinli  görənde. 
Kəklik qəhqəhəsi  basar her yanı, 
Tavusla rəqs edən görsə  qarğam. 
Eşşək də uğunar...  bir yaxşı  anla, 
Təbilçi yarışsa tənbur çalania. 
Topasaqqallarla kosa döyüşdə,
İki  tükiinü də qoyar bu  işdə.
Insaf gözüyle bax  yaxşı-yamana,
Nə  desə,  yaraşar haqsız  insana. 
Coşğun  ilhamımı  söndürmə,  barı, 
Qızıştb  ağlımın  sevda bazarı.
Yüz göz açılıbdır könül  çeşməmdə, 
Coşmuşam bu bulaq  coşduğu dəmdə 
Qaynaya-qaynaya daşanda qazan, 
Çağlayar köpüyü coşanda qazan.
Yatağa  sığmasa  tüğyanlı  sellər, 
Körpüdən  aşdığın görəcək ellər. 
Dağlann köksündə darıxar bulaq, 
Daşları  dələrək,  tez çıxar bulaq.
Ağzı  bağlı  qalma,  könül,  qönçətək, 
İncıni  gizləmə,  səp ətok-ətək.
Əgər olmasaydı  tikanlı güllər, 
N əşəylə  ötməzdi  şeyda bülbüllər. 
G ül-çiçək açmasa arzu gülşənim,
Şur ilə ötərmi bülbülüm mənim? 
Yenə  də  ilhatmm gəlibdir dilə, 
M ədən qazacağam söz tişəm  ilə, 
Külüngüm daşların bağnnı dələr, 
Əlim ə qiymətli  cəvahir gələr. 
M otləbi  havayı  uzatmaq niyə? 
Rövnəq verəcəyəm  dürrə,  inciyə. 
Özümü  incidib,  fıkri  yormaram, 
Xülyaya uymaqla esla yox aram. 
Nizami hər sözü demiş birinci, 
Qoymamış  cilasız qalsın bir inci. 
Nitqin,  laçın kimi,  az olsun  gərək, 
Sərçətək çox ötmə cikkildəyərək.
Taleyim bəxş etsin  ilhamlı  səsi,
Çəkilsin  gözümdən həya pərdəsi.
Qoy coşum ilhamla, coşum həvəsle, 
Azacıq oxuyum odlu nəfəsle.
M ənasız söhbetdən könül açılmaz,
Çəngi çox çalarlar,  nağaram az.
Halvadan pay olar hər vaxt hərəyə, 
Sirkənin damcısı bəsdir xörəyə.
G əncedə yaranmış elə xəzinə,
Keçib qənim əttek ə le  xəzinə.
Parlaq incileri seçib  içindən,
İndi xəzinem i bezəyirem  mən.
Hüsnü solan deyil belə  gözəlin,
Dünyaya bezəkdir bu süslü gelin.
İlahi,  könlümü özün şad ele,
Dünyaya üzüağ bir övlad elə,
Əbədi işığın qəlbim də yana,
Nurlu göz bebəyi  olam cahana.
H ər evdə şöləver nur, çıraq olum, 
Zülmətlari boğan gur çıraq olum. 
Bəhrəsiz qalmasın sözümdən heç  kitn, 
Fikirdən  artıqdır yaratmaq eşqim. 
özüm dən,  özgəden bildiyim nə var, 
Harnsmı  söylerəm , ellər ders  alar. 
İlhamım söz üçün düşməsin dara, 
Alqışım əyandır pervərdigara.
DÜNYANIN  VARLIĞI HAQQINDA
Ey kamal sahibi,  fıkrini  söylə,
Yaxşımı tanışsan dolanan göylə? 
Ondakı  alçaqhq, ucalıq nedir?
N ə qədər dolanır, hey yermdedir? 
N ecə büsat qurub bü zülmet,  bu nur? 
B əzən ən b er saçır, bezən de kafur. 
Göy nədir,  yerdirsə əbedi mekan?
Yer üzü aləm sə, nədir asiman?
\4
15 >2^

Bu çarxın dolabı bağlanmış hara? 
Yuxumu görürük,  ya basıb qara? 
Çarxa baxanların  saysızdır adı, 
K ələfın ucunu kimsə tapmadı.
Hamı  axtarışda,  dəfinə pünhan,
Hamı  sirab olub,  tükənm ir ümman. 
Fikirlər,  xəyallar eylədi pərvaz, 
Qübbədən kənara çıxmadı  avaz. 
Nahaqdan  fəryada gələrsə bir kəs, 
Qalacaq qübbədə  çıxardığı  səs.
Yer oğlu nə bilsin nədir asiman, 
Yerdə xəb ər tutar göylərdən insan? 
Göyə ayağını  basmasan əgər,
Səmanın qapısı  açılar məgər?
Xülya xülya üsto  qoyma qalana, 
B ənzər əfsanəyə, bənzər yalana.
Bu  dönük fələyin vəfası varmı? 
Tufanlar qoynunda kəsək qalarmı? 
Təqvim  lövhosindo həndəsi  şekil, 
Fələyin bölgüsü, rəm zi  yoxdu, bil. 
Görmürsən yox  olmuş  m ərd insanlan? 
Toıpaq  öz  qoynuna çəkmiş  onları. 
Pərdə  naxışsızdır,  bax ona yaxşı,
Kor yarada bilm əz çinli naxışı.
Yoxsa kuzəçıdir təlaşlı  fələk,
Saxsı parçasıyla qurur min kələk?! 
Ağıl  çaşqınhqdan burda dardadır,
Gör,  fələk hardadır, kasa hardadır! 
Fələk düzəldibsə hərgah  kasanı,
Sonra  sındırmağın  menası hanı?
Yerdir məkanımız,  öz mənzilimiz, 
Göyə bu qanadla uçam m anq biz. 
G öylərə ucalar m ələk  olan kəs,
İnsan bu  lövhəni  oxuya bilmez.
A ləm  güya budur, -  olmuşuq əmin, 
Bundan başqa yoxdur asıman,  zəmin. 
Buğdanm  içində  gizlənən qurda, 
Torpaq da,  səma da verilmiş burda.
Bürclər kəm end kimi...  yolunda hasar, 
Yol gezən yol tapmaz, yolundan azar. 
Gecə keşikçisi bu yolda necə 
Dayanır keşikdə, yatmır h er gecə?
Bu yerdə çevirek varağı  daha,
Y etər xülyalann sorağı daha.
Günəşi, kölgəni  bir yana burax,
Şəriət taxtına səcdəyə  duraq.
Yapış əteyinden islamm, ban,
Bu açar açacaq kəhkəşanları.
M inik ləng, yol uzaq,  gecə zil qara, 
M əşelin nur saçsm qaranlıqlara.
Tutaq ki, cədvəllər, bütün yazılar, 
Nücum  elmi haqda m əlumatm  var. 
M üqeddes alem de unutma bunu, 
Felek də, ulduz da çaşar yolunu. 
Xülyaya uyduqca basacaq qara,
Uyma fərziyyeyə,  ehtimallara.
Bu mehrab önündə saysız  gözəller 
Bizim tek torpağa dönmüş əzellər. 
Hədsiz təsbehlərdən qurşaq bağlayan, 
Fərxar bütlərinin eşqi ile  yan.
Bu köhnə özüllü qesrin eyvanı 
Sahrnş yola karvan-karvan insanı. 
Uca bütxanədir bu mavi  göyler, 
Üstünün yazısı m in hikm ət söyler. 
Kamal sahibləri ibretlə baxar, 
H eyrətden gözündən q ətrelər axar. 
Sen de,  ey bir gece qonaq olan, gəl, 
O xu bu yazıdan, yoluna düzel.
Dinlə ürəyini, odur həmdəm in, 
Geden qayıtmayır,  əmin ol, əmin!
N ə qedər oyaqsan,  fıkirləş h ə r an, 
Ə bədi yuxudan qabcmayacaqsan. 
Sarsaqlar berk yatar, təlaş yox canda, 
Gözü açıq yatar dovşan yatanda.



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə