Ergashev rustambekning qurulishni tashkil etish va rejalashtirish fanidan nazorat ishi



Yüklə 394,59 Kb.
səhifə5/6
tarix20.11.2023
ölçüsü394,59 Kb.
#165138
1   2   3   4   5   6
ERGASHEV RUSTAMBEK

Qurilish uslublari – ular xo‘jalik tavsifida bo‘lishi, ya’ni ishlar joriy va qurilishni amalga oshiradigan korxona yoki tashkilotlarning kuchlari va vositalari hisobiga amalga oshirilishi mumkin; shuningdek, pudrat asosida bo‘lishi, ya’ni bu holda ishlar doimiy faoliyat yuritadigan qurilish tashkilotlari bilan buyurtmachi o‘rtasidagi pudrat shartnomasi asosida amalga oshiriladi; bundan tashkari, aralash tavsifda bajarilishi ham mumkin bo‘lib, bunda ishlarning bir qismi pudratchi tashkilotlar bilan shartnoma asosida, yana bir qismi esa – qurilish tashkilotining o‘z kuchlari hisobiga bajarilishi belgilanadi.
Xo‘jalik uslubi qator kamchiliklarga ega. Bu uslubdan foydalanib qurilishni amalga oshirish uchun qurilish jamoasini yangidan tashkil qilish va xususiy ishlab chiqarish bazasini vujudga keltirish talab qilinadi. Ishlar tugallanganidan keyin – ishchi jamoa tarqatiladi va baza tugatiladi. Korxona hisoblanmasligi asosida, xo‘jalik uslubida qurilishni amalga oshirishning asosiy faoliyatini ro‘yobga oshirishda ishlar texnologiyalari va ularni tashkil qilishning takomillashtirilishi amalga oshirilmaydi. Xo‘jalik uslubidan foydalanishdavomida malakasiz va sinalmagan ishchi kuchlaridan keng ko‘lamda foydalanib, shuningdek bunda qo‘l kuchi yordamida bajariladigan ishlarning umumiy ulushi kuzatiladi va buning natijasida barcha iqtisodiy ko‘rsatkichlar tushishi qayd etiladi. Bu uslubdan foydalanish asosida davlat miqyosidagi va kooperativ korxonalar va tashkilotlarda kapital qurilish ishlari bo‘linmalari (boshqarmalari) (Kapital qurilish bo‘linmasi – KQB, Kapital qurilish boshqarmasi – KQB) ish olib boradi, shuningdek bunda nisbatan kichik kenja bo‘linmalar – ya’ni, qurilish uchastkalari va brigadalardan foydalaniladi.
Bir qator katta korxonalarda mustaqil qurilish – montaj tashkilotlari (QMT) mavjudligi qayd qilinadi. Masalan, mustaqillik yillarida temir yo‘l sohasida avval tarqatilgan va keyinchalik yo‘l xo‘jaligi boshqarmasi tomonidan xo‘jalik uslubida bir qator yangi qurilishlar amalga oshirilgan, ehtiyoj tufayli, keyinchalik qurilish tresti qaytadan tuzilgan. Bu holda ishlarni amalga oshirish va olingan natijalar pudrat uslubiga yaqinlashtiriladi, chunki buyurtmalar uzluksiz kelib turishi trestda muqim ishlaydigan kadrlar va moddiy-texnika bazasini tuzish va idora qilish imkoniyati paydo bo‘lgan. Xo‘jalik uslubida ishlarni amalga oshirishning ijobiy sifatlariga foydalanishdagi sanoat miqyosidagi korxonalarda joriy ta’mirlash–qurilish ishlarini bajarish talab qilingan vaziyatida (joriy va foydalanishdagi ta’mirlash, qurilmalarning almashtirilishi, qisman qayta konstruksiyalash va boshqalar) zarur hisoblangan boshqaruv jarayonida katta qiymatli tezkorlik xosligini aytish mumkin. Shuningdek, xo‘jalik uslubidan foydalanish ishlab chiqarish jadalligi mavsumiy tebranishlar bilan tavsiflanuvchi, masalan qishloq xo‘jaligiga oid, murakkab bo‘lmagan ob’yektlarda jihozlash ishlarini bajarishda samarali uslub hisoblanadi. Pudrat asosidagi uslub xo‘jalik uslubiga nisbatan qurilishda qator afzalliklarga ega.
Doimiy faoliyat olib boruvchi qurilish tashkilotlari o‘z tarkibida barqaror malakali jamoalarga ega bo‘lib ish yuritib, bunda quvvat vujudga keltirishi va zamonaviy moddiy–texnik baza shakllantirishi, shuningdekishlab chiqarish texnologiyalarining takomillashtirilishi, ishlar sifatining yaxshilanishi, qurilish muddatlarining qisqarishi va uning tannarxi kamayishi kabi ijobiy hollar kuzatiladi. Nisbatan taraqqiy etgan sifatida pudrat uslubi hozirgi davrda ustuvor uslub hisoblanadi va qurilish ishlarining 90%dan ortiq qismini qamrab oladi. Bunda ushbu uslubda ishlar buyurtmachi va pudratchi o‘rtasida tuziladigan pudrat shartnomasi asosida qurilish tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi. Pudrat shartnomasi (bitim) qurilishda pudrat shartnomasiga, loyihalashga va tadqiqotchilik ishlarini bajarishga oid qoidalar va fuqarolik qonunchiligi tartibi asosida amalga oshiriladi.
Kapital qurilishda shartnoma bo‘yicha pudratchi tashkilot o‘z kuchlari va vositalaridan foydalangan holda, loyihada nazarda tutilgan ob’yekt tasdiqlangan loyiha–smetasi hujjatlarida belgilangan shartlarga muvofiq va belgilangan muddatda qurib bitirish va buyurtmachiga topshirish majburiyatini oladi, buyurtmachi esa – pudratchi qurilish maydonida ishlar olib borishiga ruxsat olib berishi, unga tasdiqlangan loyiha–smeta hujjatlarini topshirishi, qurilishni o‘z vaqtida moliyalashtirilishini ta’minlash, tugallangan qurilish ob’yektlarini qabul qilish va ularga to‘lovlarni to‘lashni amalga oshirish majburiyatiga ega hisoblanadi. O‘z navbatida, buyurtmachi bosh pudratchi sifatida tan olingan, bitta umumiy qurilish tashkiloti bilan shartnoma imzolaydi.
XULOSA
Xulosa sifatida shuni ta’kidlashimiz mumkinki qurulish davomida mulkchilikning turli shakllaridan foydalaniadi. Ayrim hollarda buyurtmachi bevosita montaj ishlarini bajaradigan yoki boshqa turdagi ishlarni amalga oshiradigan ixtisoslashtirilgan tashkilotlar bilan ham shartnomlarni imzolashi mumkin. Bu ko‘rinishdagi shartnomalar bevosita shartnomalar deb nomlanib, odatda, bosh pudratchi bilan kelishgan tartibda, qurilmalarni o‘z joyiga o‘rnatish, maxsus ishlarning alohida turlarini, shuningdek qurilishning aralash uslubida bajaradigan ishlarni o‘z ichiga oladi. Bosh pudratchi montaj ishlari va maxsus ishlarni bajarish uchun boshqa ixtisoslashtirilgan tashkilotlarni subpudrat maqomida ishga jalb qiladi, ularning har biri bilan shartnoma imzolaydiInvestitsiya loyihalari bo‘yicha shartnomalar ularning matni xalqaro birlamchi shakl (proformalar) asosida tuziladi va imzolanadi. Misol sifatida Jahon banki buyurtmasi bilan FIDIC (Federation International des IngenieurConsultants) (Muhandis-Konsultantlarning Xalqaro Federatsiyasi – MKXF) ishlab chiqilgan va joriy etilgan. Bunda pudrat uslubida amalga oshiriladigan loyihalarda uchraydigan ko‘plab kelishmovchilik va tafovutlar yagona qoidalar asosida bartaraf etiladi. Hozirgi vaqtga kelib, FIDIKning to‘qqizta kitob (proforma)lari mavjud. Ular har turdagi shartnomalar (qurilish montaj ishlari, qurilmalarni yetkazib berish, kichik hajmdagi maxsus ishlar, “kaliti bilan” loyihalar) uchun tuzilgan. Buyurtmachining boshqaruv organlari. Yuqorida ta’kidlanganidek, buyurtmachi yuridik yoki jismoniy shaxs bo‘lishi mumkin, bunda u yoki bu turdagi ob’yektning qurilishini ta’minlash uchun u majburiyatlarni zimmasiga olgan holda tegishli huquqqa ega hisoblanadi. Buning uchun joriy korxonada kapital qurilish (Kapital qurilish bo‘linmasi – KQB, Kapital qurilish boshqarmasi – KQB) bo‘linmasi (boshqarmasi) tashkil qilinib, u buyurtmachining huquq va majburiyatlarini ro‘yobga oshiradi. Yangi ob’yektni qurish davomida buyurtmachining maxsus boshqaruv organi – ya’ni quruvchi korxonaning (QK) ma’muriyati (direksiya) tashkil qilinadi. Shahar sharoitida amalga oshiriladigan qurilishlarda ijro hokimiyatining mahalliy organlari yagona buyurtmachi tashkilot sifatida faoliyat olib borishlari mumkin, bunda butun shahar bo‘yicha mahalliy ko‘lamda, turar-joylar va madaniy-maishiy yo‘nalishlardagi qurilishlar amalga oshirilishida ushbu funksiya markazlashtirilgan tavsifda amalga oshiriladi.
Bajariladigan ishlarning hajmiga bog‘liq bu organ O‘zbekiston sharoitida mahalliy ijro hokimiyati (viloyat, QQ AR) yoki davlat boshqaruv organlari (Maorif Vazirligi, Oliy va O‘rta maxsus ta’lim Vazirligi va sh.k.)ga muvofiq. Injiniring kompaniyalari – IK sifatida qayd etilgan. Ko‘rsatib o‘tilgan shakl davlat miqyosidagi va mahalliy miqyosdagi qurilishlar uchun xos shakl hisoblanadi. Xususiy quruvchilar o‘zlari 46 ko‘rib chiqqan tartibda va ma’lum aniq tashko‘rib chiqqan tartibda va ma’lum aniq tashkiliy shakllar bilan bog‘liq bo‘lmagan tavsifda buyurtmachi xizmatini tashkil qilishlari qayd qilinadi. Biroq ularning bajaruvchi funksiyalari o‘zaro o‘xshash va shuningdek pudrat shartnomasiga asoslanadi.

Yüklə 394,59 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin