Əyripəncəlik: Ponseti Müalicəsi



Yüklə 343.69 Kb.

səhifə1/3
tarix18.12.2016
ölçüsü343.69 Kb.
  1   2   3

 

 

 



 

 

       Əyripəncəlik: 



        Ponseti Müalicəsi 

  Üçüncü NəĢriyyat 

 

Mündəricat

 

Ön Söz və Müəlliflər . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2



 

Tərcüməçilər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3

 

Müalicənin Elmi Əsasları . . . . . . . . . . . . . . .4



 

Dünyada Ponseti Müalicəsi . . . .  . . . . . . . . .6

 

Əyripəncəliyin Əhəmiyyəti . . . . . . . . . . . . . 8



 

Gips Sarğısıyla Ponseti Müalicəsi . . . . . . . . 9

 

Sıx Qarşılaşılan Müalicə Səhvləri . . . . . . . . 13



 

Tenotomiya  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

 

Ortezləmə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16



 

Müalicəyə Getdikcə Artan Diqqət  . . . . . . . .18

 

Müalicədə Adət-ənənə Maneələri . . . . . . . . .19



 

Müalicə Sonrası Residivlər  . . . . . . . . . . . . . 20

 

Atipik Əyripəncəlik  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22



 

Məlumat Qaynaqları

 

Anterior Tibialis Vətər Köçürülməsi . . . . . .24



 

Ortez Emalı. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . 26

 

Əyripəncəliyin Dərəcələndirilməsi . . . . . . . 27



 

Valideyinlər Üçün Məlumat . . . . . . . . . . . . 28

 

Ədəbiyyat. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31



 

Global HELP Təşkilatı . . . . . . . . . . . . . . . . 32

 

Müəllif: Dr. Lynn Staheli 



Tərcümə müəlliffi:Dr.Rəşad Zeynalov 

Global HELP Təşkilatı

 

 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Müəlliflər

 

Ön Söz

 

    Bu Global HELP Təşkilatının sponsorluğu ilə dərc olunan     



 Dr. Ignasio Ponseti

 

üçüncü Ponseti məlumat kitabçasıdır. 2004-cü ildə biz bu  



 Dr. Ponseti 50 il əvvəl öz üsulu olan bu metodu 

kitabın ilk nəşr edilmiş və PDF formatindaki versiyalarını dərc  

 inkişaf etdirib və yüzlərlə körpəni bu metodla 

etmişdik (global-help.org). 5 ayrı dildə taqribən 20.000 rəngli 

 müalicə edib. 

dərc olunmuş kitablar 100-dən çox ölkədə paylanıb. 12 dildə   

 Hal hazırda o, Ayova universitetinin əməkdar 

100.000-dən çox PDF nəşri 150-dən çox ölkədə yüklənib.   

 professorudur. O bu kitabın yazılmasına   

Bizim bu yeni proqram 26 kitab, məqalə və posterdən ibarət   

rəhbərlik  edib  və  bu  müalicənin  elmi 

əsaslarını yazib. 

kitabxananın bir hissəsi olaraq tək kompakt CD-yə yerləşdirilib. 

 

Bu CD kitabxanası xüsusilə internet şəbəkəsi olmayan və ya  



Dr. Jose A. Morcuende 

 

məhdud olan ölkələr üçün daha asan və rahat əldə edilə bilən  



Dr. Morcuende Dr. Ponsetinin əməkdaşi 

bir qaynaq olacaqdır. 

Bu yeni nəşrin mündəricatı yeniləşdirildi, tərcümə edildi,  

olaraq , müalicənin mövzusunu yazmağa 

köməklik edib və materialların hazırlanmasında 

daha çox millətlər tərəfindən mənimsənməsi və əldə edil- 

məsləhətlər verib. 

məsi asanlaşdırıldı. Biz Ponseti üsulunun daha böyük uşaq-  

larda və çətin əyripəncəlikdə də faydalı olduğunu göstər-  

Dr. Shafıque Pirani

 

dik və metodda yeniliklər olaraq əlavə etdik.   



Dr. Pirani Ponseti müalicə metodunun mahir 

Tərcüməni asanlaşdırmaq üçün hər səhifədə hər mövzu üçün  

bilicilərindəndir. O, bu metodu Kanadada 

daha böyük yer ayırdıq. Biz çətinliklə də olsa asan yadda   

ilk tətbiq edən doktorlardan biridir. Inkişaf 

qalan 


www.orthobooks.org

 adlı internet adresi yaratdıq. 

etməmiş ölkələrdə Ponseti metodunun tətbiqinə 

Mən müəlliflərə faydalı fikirlərindən ötrü təşəkkür etmək 

nümunə  olmuşdur.   

istəyirəm. Uqandada dərc edilən kitabimiza aid hissələrin bu 

nəşrə daxil edilməsi, kitabın daha geniş kütlə və daha çox  

Dr. Vincent Mosca

 

millətlər tərəfindən başa düşülməsinə kömək etmişdir. Buna 



Dr. Mosca valideynlər üçün məlumat bölməsini 

icazə verdiyi üçün Dr. Piraniyə təşəkkür edirəm. Mən 

yazmış və anterior tibialis vətər  transferi 

Dr.Morcuendeyə , Iowadaki yeni Ponseti müalicəsinə aid  

prosedurasını göstərmişdir. 

düşündürücü xülasə və məqalələri ilə yeni nəşrin mündəri- 



Dr. Norgove Penny

 

catını daha dolğun hala gətirdiyi üçün təşəkkür edirəm. Mən 



eyni zamanda Helen Schinskinin bu nəşrin çap edilməsində   

Dr. Penny Uganda proyektinin müəlliflərindəndir. 

bütün bacarığını ortaya qoymağını yüksək qiymətləndirirəm. 

O , inkişaf etməkdə olan ölkələrə müasir 

Biz Ponsetinin müalicə metodunu bütün dünyanın standart  

tibbi xidmət verilməsi üçün çox əmək  

təcrübəsinə yerləşdirməyi öhtəmizə götürdüyümüz üçün fərəh 

sərf etmişdir. 

duyuruq. Biz bu kitabı digər dillərə tərcümə edərək, çoxlu ölkələrdə 

Dr. Fred Dietz

 

əldə etməyi asanlaşdiranları təqdir 



Dr. Dietz Dr. Ponsetinin əməkdaşı olaraq ,  

edirik. 


Bu kitabla əlaqədar fikirlərinizi 

müalicə bölməsi üçün fotoqrafların əldə edil- 

bizə göndərməyinizi çox istərdik. 

məsi və mövzunun yazılmasına kömək etmişdir. 

 

Dr. John Herzenberg

 

               Dr. Lynn Staheli 



               Global HELP Təşkilatının 

Ayova universiteti xaricində Ponseti müalicə 

metodunu mənimsəyən ilk doktorlardan biridir. 

   qurucusu və könüllü müdürü 

   2008  

Dr. Herzenberg ortez və residivlərin müalicəsi  

bölmələri üçün mövzu və şəkillərin  

hazırlanmasına kömək etmişdir. 



Dr. Stuart Weinstein 

 

Dr. Ponsetinin uzun illərdir həmkarı və bu 



metodu ilk istifadə edənlərdən biri olaraq , 

Global Help  TəĢkilatı

 

məsləhət və dəstək vermişdir. 



Inkişaf etməkdə olan ölkələrdə pulsuz tibbi xidmət göstərir və bu 

 

tibbi bilikləri dünyada hər kəsin əldə edə bilməsi üçün səy göstərir. 



Michiel Steenbeek

 

 



www.global-help.org  

  və ya  www.orthobooks.org   baxın.   

Cənab Steenbeek ortez mütəxəssisi və 

fizioterapevtdir. O, asan tapılan alət və 

materyallar istifadə edərək düzəldilə bilən 

və inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün 

əlverişli olan ortez dizayn etmişdir. 

2

 


 

 

 



 

 

 



Tərcüməçilər

 

                      Bu kitab aşağıdakılar tərəfindən müxtəlif dillərə tərcümə edilib: 



Polyak dili

 

Azərbaycan dili          

 

Dr. Marek Napiontek 



 T.e.n. Dr. Rəşad Zeynalov 

Poznan, Polşa 

Ortoped Travmatoloq 

ortop@webmedia.pl 

Mərkəzi Klinika 

Bakı, Azərbaycan 

Doctor_rashad@yahoo.com

         

  

Portuqal dili

 

 



Dr. Monica Paschoal Nogueira 

 

San Paulo, Brazilya 



monipn@uol.com.br 

Hörmətli oxuyucular 

 

Əyripəncəlik  uşaqlarda  aşağı  ətraflarda   ən  sıx  



rastlananan adangəlmə deformasiyalardan biridir. 

Bu     deformasiya      Azərbaycanda     da    geniş  

yayılmışdır.  Əyripəncəliyin  müalicəsi   dünyada  

son  on  illiyə   qədər   cərrahi   üsulla   aparılırdı.  

Təəssüflə   qeyd  etmək   istəyirəm   ki,   lazımsız  

cərrahi      müalicə     respublikamızda    hələ    də  

aparılmaqdadr. Bu kitab əyripəncəliyin konserva- 

tiv   gips metoduyla   müalicəsi   haqqında   geniş  

məlumat   verir.  Ponseti metodu ilə  müalicə   bu  

xəstəliyin    şəfasında   yeni   cığır   açmışdır.  Bu  

metodla    müalicə    sayəsində   lazımsız  və  ağır  

cərrahi    proseduralar     artıq    icra   edilmir.  Bu  

asan   ve   yüksək   nəticə    əldə   edilən   metodu  

respublikamızda tətbiq edə bilən  çox az ortoped- 

travmatoloq    var.    Bu     kitab    eyni    zamanda 

əyripəncəlik     haqqında      Azərbaycan    dilində 

yazılan    ilk   kitabdır.   Ona   görə  də  bu kitabın 

içindəki məlumatın  məsləkdaşlarımız   üçün  çox   

faydalı olacağını düşünürəm. 

                                                

                                                Dr.Rəşad Zeynalov 

 

Rus və Ukrayna dili

 

 

Jolanta Kavaliauskiene 



 

Kaunas, Litva, 

 

jokved@hotmail.com 



 

 

Ġspan dili

 

 

Dr. Jose Morcuende və 



Helena Ponseti 

 

Ayova şəh.,Ayova , ABŞ 



 

jose-morcuende@uiowa.edu 

 

Turk dili

 

 



Dr. Selim Yalcin 

 

Istanbul, Türkiyə 



 

selimyalcin@ultrav.net 

 

 

Ərəb dili



 

 

 



Dr. Ayman H. Javadi  

 

Doçent, Konsultant. 



Uşaq Ortopediyası 

Kral Səud Bin Əbdüləziz 

Tibb Universiteti, 

Kral Əbdüləziz Tibb şəhəri, 

Riyad,Səudiyyə Ərəbistanı 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Digər Dillər

 

Fars dili                                                                               



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    

                                                                               

 

Çin dili                             Yapon dili 

Dr.Jack Cheng                                        Natsuo Yasui, Tokushimo, Yaponiya 

Hon Konq, Çin                                       nyasui@clin.med.tokushima-u.ac.jp 

Jackcheng@cuhk.edu.hk                        Hirohiko Yasui, Osaka, Yaponiya 

Christian and Brian Trower                    hirohiko_yasui@yahoo.co.jp 

Guilin, Çin                                              Yukihiko Yasui, Osaka, Yaponiya  

trower@myrealbox.com                         hikobosy@yahoo.co.jp 



Fransız dili 

Dr.Franck Launay 

Marsel, Fransa 

Franck.launay@mail.ap-hm.fr 



Ġtalyanca 

Dr.Gaetano Pagnotta 

Roma, İtaliya 

pagnotta@opbg.net 

 

Daniya dili

 

Ali Khosrowabady



 

Klaus Hindsø

 

alirezak2002@yahoo.com



 

 

hindso@dadlnet.dk



 

Fin dili

 

Emal Bardak



 

 

 



emalpgi@gmail.com

 

Salminen Sari



 

Ġsveç dili

 

sari.salminen@hus.fi



 

Gürcü dili

 

Bertil Romanus



 

bromanus@yahoo.com

 

Maia Gabunia



 

Urdu [Pakistan]

 

maianeuro@yahoo.com



 

Alman dili

 

Asif Ali



 

asifop@yahoo.com

 

Marc Sinclair



 

marc.sinclair@dbaj.ae

 

3

 


  

 

 



 

 

Müalicənin Elmi Əsasları

 

    Bizim əyripəncəliyin müalicəsində istifadə etdiyimiz metod inkişaf qüsurunun biologiyasına 



və ayağın funksional anatomiyasına əsaslanır. 

   Biologiyası

 

   Əyripəncəlik embrional inkişaf qüsuru deyil. Normal inkişaf edən ayaq hamiləliyin  



ikinci trimestrində əyripəncəliyə dönüşür. Əyripəncəlik nadir  hallarda ultrasəs müayinəsinin   

 köməyi ilə hamiləliyin 16-cı həftəsindən əvvəl müəyyən edilir. Ona görə də, əyripəncəlik 

bud-çanaq oynağı displaziyası və idiopatik skolyoz kimi tədricən inkişaf edən qüsurdur. 

Şəkil 1-də hər iki tərəfində, xüsusi ilə solda daha ağır əyripəncəlik olan 17 həftəlik oğlan 

dölü göstərilmişdir.  Sağ  malleol səviyyəsindən keçən frontal plandakı kəsik deltoid,  

tibionavikulyar bağ və posterior tibialis vətərinin çox qalın olduğunu və qısa plantar 

kalkaneonavikulyar bağla birləşdiyini göstərir (Şəkil 2). İnterosseos talokalkaneal 

bağ normaldır. 

Şəkil 3-də tibionavikulyar bağın fotomikroqrafiyası kollagen liflərin dalğalı və sıx 

olduğunu göstərir. Hüceyrələr boldur və çoxunun nüvələri sferikdir (orijinal böyütmə,x475). 

     Ayaq daraqarxası oynaqların görünüşü ayaq daraqarxası sümüklərin dəyişmiş  

1

 

vəziyyəyinə nəzərən fərqlidir. Ön ayaq bir az pronasiyadadır və bu da ayaqaltı 



qövsün daha çox çökük (kavus) olmasına səbəb olur. Lateromedial istiqamətdə ayaq   

daraq sümüklərinin getdikcə artan fleksiyası görünür. 

Əyripəncəlikdə qastrosoleus və uzun barmaq fleksorları ilə daha da artan  

tibialis posterior gərginliyi görünür. Bu əzələlər normal ayaqdakına görə daha  

kiçik və qısadır. Qastrosoleusun distalında kollagenlə  zəngin birləşdirici   

toxumanın artması olur. Bu toxuma Axil tendonuna və dərin fasiyaya yayılır.  

Əyripəncəlikdə ayaq biləyi və ayaq  daraqarxası oynaqların arxa və iç  

 tərəfindəki bağlar çox qalın və gərgindir, buna görə də ayaq ekində, 



2

 

navikula və kalkaneus adduksiyada və inversiyada durur. Ayaq əzələlərinin 



ölçüləri deformasiyanın ağırlığı ilə tərs mütənasibdir. Ən ağır əyripəncəlikdə 

qastrosoleus baldırın yuxarı üçdə birində kiçik əzələ olaraq görülür. Bağlarda, 

 vətərlərdə və əzələlərdə çoxlu kollagen sintezi uşaq 3-4 yaşına gələnə qədər 

davam edə bilər və residivlərə səbəb ola bilər. 

Mikroskop altında kollagen lif  dəstələri dalğalı qıvrım şəklində görülür. 

 Bu qıvrımlar bağlara elastiklik xüsusiyyəti verir. Körpələrdə bağların yüngülcə  

 gərdirilməsi heç bir zərər törətmir. Bir neçə gün sonra yeni qıvrımlar əmələ gəlir 

 və bu daha sonrakı gərdirmələr üçün şərait yaradır. Buna görə də deformasiyanın  

 əllə düzəldilməsi mümkündür. 

 

Kinematika

 

Əyripəncəlik ən çox ayaq daraqarxasında olur. Çox hissəsini qığırdağ təşkil edən 



3

 

ayaq daraqarxası sümüklər doğuş sonrası son dərəcə fleksiya, adduksiya və inversiya  



vəziyyətində olur. Aşıq sümüyü şiddətli plantar fleksiyadadır, boyunu içə və plantar 

tərəfə dönük və başı paz şəklindədir. Qayığabənzər sümük ağır dərəcədə, medial 

malleolun yanına, içə tərəf  yer dəyişdirib və aşıq sümüyü başının medial səthi ilə oynaq  

əmələ gətirir. Kalkaneus aşıq sümüyünün altında adduksiya və inversiyadadır. 

3 günlük yeni doğulmuşda göstərildiyi kimi (Şəkil 4), qayığabənzər sümük iç tərəfə 

yer dəyişdirib və aşıq sümüyü başı medial səthi ilə oynaq əmələ gətirir. Pazabənzər 

sümüklər qayığabənzər sümüyün sağında, kubabənzər sümüksə altında görülür.  

Kalkaneokuboid oynaq arxa və iç tərəfə istiqamətlənmişdir. Kalkaneusun ön üçdə ikisi 

aşıq sümüyünün altında görülür. Tibialis anterior, ekstensor hallucis longus və ekstensor 

digitorum longus vətərləri içə tərəf  yer dəyişdirmişlər. 



4

 


  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Normal ayaqda və ya əyripəncəlikdə ayaq daraqarxası sümükləri çevirmək üçün 

tək hərəkət oxu yoxdur. Ayaq daraqarxası oynaqlar funksional olaraq qarşılıqlı 

bir-birindən asılıdırlar. Oynaqların hərəkəti oynaq səthlərinin əyriliyi, bağların  

istiqaməti, quruluşu ilə müəyyən edilir. Hər oynağın özünə xas hərəkət  xüsusiyyəti 

vardır. Buna görə də, əyripəncəlikdə ayaq daraqarxası sümüklərin həddindən artıq 

içə tərəf yer dəyişməsini və inversiyasını düzəltmək üçün, neytral vəziyyətdə eversiya-  

ya gətirilməzdən əvvəl eyni zamanda qayığabənzər, kubabənzər və daban sümüklərinin  



 2                   3

 

1

 

tədricən yana çevrilməsi lazimdir. 



      Əyripəncəlikdə ayaq daraqarxası sümüklərin şiddətli yer dəyişməsini düzəltmək 

üçün ayaq daraqarxasının funksional anatomiyasının yaxşı öyrənilməsi lazımdır. 



4

 

Təəssüflər olsun ki, əyripənciliyi müalicə edən ortopedlərin əksəriyyəti subtalar 



və tarzometatarsal oynaqların çəp istiqamətdə yuxarı anteromedialdan aşağı postero- 

laterala uzanan, ayaq daraqarxası sinusdan keçən sabit hərəkət oxunun olduğunu 

zənn edir. Onlar bu ox ətrafında  ayağı pronasiyaya gətirdikdə, topuq varusunun 

və ayaq supinasiyasının düzələ biləcəyini düşünürlər. Ancaq bu belə deyil. 

Bu xəyali sabit ox ətrafında əyri pəncəni pronasiyaya gətirdikdə ön ayaq daha  

çox pronasiyada olacaq və bununla da kavus artacaq və adduksiyada olan daban  

sümüyü aşıq sümüyünü sıxışdıracaq. Bu da arxa ayaqda daban varusunun  

düzəlməməsi ilə nəticələnəcək. 

     Əyripəncəlikdə [1] daban sümüyünün ön hissəsi aşıq sümüyü başının 

 

altında yerləşir. Bu vəziyyət dabanın varus və ekin deformasiyasına 



5

 

səbəb olur. Daban sümüyünün abduksiyaya gətirilmədən [2] eversiyaya çevrilməsi 



təşəbbüsü, onun aşıq sümüyünə dayanması və daban varusunun düzəlməməsi 

ilə nəticələnəcək. Əyripəncəlikdə dabanın varus deformasiyasının düzəldilməsi 

daban sümüyünün aşıq sümüyü [3] ilə bərabər laterala yer dəyişməsi (abduksiya) 

sayəsində mümkün olur. 

Əyripəncəliyin  düzəldilməsi, aşıq sümüyü başının lateral tərəfi üstünə əks güc 

tətbiq edib ayaq biləyində aşıq sümüyünün dönməsinin qabağı alındıqdan sonra,   

supinasiyada olan ayağın abduksiyaya gətirilməsi ilə mümkün olur. Yaxşı oturdulmuş 

gips sarğısı ayağın düzəldilmiş vəziyyətini qoruyur. Bağlar heç bir zaman uzana 

bilmə hüdudundan çox gərdirilməməlidir. 5 gün sonra deformasiyanı bir az  

düzəltmək üçün bağlar təkrar gərdirilə bilər. 

Uşaqlarda birləşdirici toxuma, qığırdaq və sümüklər mexaniki stimulyasiya yö-  

nündəki dəyişikliklərə cavab verir və hər gips sarğısıyla yeni şəkil alır. Bu Pirani [5] 

tərəfindən gips sarğısından əvvəl, sırasında və sonrası  klinik və maqnit rezonans gö- 

rüntülərin müqaisəsi ilə göstərmişdir. Aşıq-qayığabənzər və daban-kubabənzər oy-   

naqdakı dəyişikliklərə diqqət edin.Müalicə öncəsi qayığabənzər sümük (qırmızı),  

aşıq sümüyü (mavi) başının medial tərəfinə doğru yer dəyişmişdir. Bu qarşılıqlı 

  

 

əlaqənin gips sarğısı müalicəsi ilə necə düzəldiyinə diqqət edin. Bənzər şəkildə, 



eyni gips sarğısı müalicəsi ilə kubabənzər sümük (yaşıl) daban sümüyü (sarı) 

ilə eyni sıraya gəlir. 

Axırıncı gips sarğısı tətbiqindən əvvəl ekinizmin tam düzəldilməsi üçün axil  

tendonunun dəridən keçərək uzadılması lazim ola bilər. Axil tendonu uzana bilən 

ayaq daraqarxası bağların əksinə gərgin, qalın, az hüceyrəli sərt kollagen dəstələrindən 

təşkil olunmuşdur. Son gips sarğısı, kəsilmiş axil vətərinin uyğun uzunluqda və çapıq  

toxuması əmələ gətirərək sağalması üçün 3 həftə nəzərdə tutulur. Bunun sayəsində ayaq   

daraqarxası oynaqlar düzəldilmiş vəziyyətdə yenidən formalaşır. 

Nəticə etibarilə, əksər əyripəncəlik beş-altı gips sarğısından sonra düzəlir və çox 

vaxtı axil vətəri uzadılması icra edilir. Bu metodla güclü, elastik və plantiqrad ayaq əldə  

edilir. Ağrısız ayaq funksiyası 35 illik müşahidə tədqiqatları ilə göstərilmişdir. 

İ. Ponseti, 2008 



5

 


       

 

Müasir Ponseti Müalicəsi

 

1

 

Ponsetinin metodu dünyada optimal müalicə üsulu olaraq

 

qəbul edilirmi?

 

Son on illikdə Ponseti metodu bütün dünyada əyripəncəliyin ən effektiv 



və ən ucuz müalicə üsulu sayılır.  

 

Ponseti metodu deformasiyanı necə düzəldir?

 

Əyri pəncəlik  deformasiyasını beyninizdə canlandırın. Normal ayaqdakı  daraqarxası 



sümüklərinin [2 sol] qarşılıqlı əlaqəsini əyri pəncəlik [2 sağ] ilə müqaisə edin. Aşıq sümü- 

yünün(qırmızı) deformasiyaya uğradığına və qayığabənzər sümüyün (sarı) medial tərəfə yer 

dəyişməsinə diqqət edin. Ayaq aşıq sümüyünün başı(mavi ox) ətrafında dönmüşdür. Ponseti 

metodu  bu rotasiyanı [3] əks tərəfə çevirməklə düzəlməyə əsaslanır. Düzəlmə ardıcıl gips 

sarğısıyla tədricən əldə edilir. Ponseti metodunda deformasiya həftəlik dəyişdirilən gips sarğısı 

ilə ayağın aşıq sümüyü (qırmızı halqa) ətrafında tədricən döndürülməsi ilə düzəldilir. 



Ponseti metodu ilə müalicə nə vaxt

 

baĢlanır?

 

Mümkünsə, doğuşdan sonra ən qısa vaxtda başlayın (7-10 gün). Buna baxmayaraq, 



əyri pəncəliyin əksəriyyəti uşaq vaxtı bu metodun tətbiqi ilə düzəldilə bilər. 

 

 



Müalicəyə erkən baĢlanarsa neçə  gips  sarğısı dəyiĢdirilməsi 

tələb olunur?

 

Əyri pəncəlik  deformasiyalarının çoxu manipulyasiya sonrası həftəlik tətbiq edilən 



gips sarğıları ilə təqribən 6 həftəyə düzəlir. Əgər altı-yeddi gips sarğısı sonrası 

deformasiya düzəlmirsə, müalicədə xəta vardır. 



Effektiv müalicə ən gec nə vaxta qədər baĢlana bilər?

 

Məqsəd uşaq doğulduqdan sonra br neçə həftə içində müalicəyə başlamaqdır. Buna bax-  



mayaraq, deformasiyanın düzəldilməsi çox vaxt  gec uşaqlıq dövründə də mümkündür 

Müalicənin gecikdirildiyi hallarda Ponseti metodu faydalı ola bilərmi?

 

Erkən uşaqlıq dövrünə qədər gecikdirilmişlərdə də müalicəyə Ponseti metodu ilə başlana  



bilər. Bəzilərinə cərrahi müdaxilə lazım olur, amma Ponseti metodu tətbiq edilən- 

lərdə cərrahi müdaxilənin  ölçüsü tətbiq edilməyənlərə görə daha kiçik olacaq. 

 

 

6



 

 

 

 



Ponseti metodu ilə müalicə edilən əyripəncəli körpələrdə nəzərdə tutulan nəticə nədir?

 

Tək tərəfli əyripəncəli xəstələrdə xəstə olan tərəf  normal tərəfə nisbətən daha qısa (ortalama 1.3sm) və incədir (ortalama 0.4sm) 



Alt ətrafların uzunluqları eynidir, amma xəstə tərəfin çevrəsi normal tərəfə görə kiçikdir (ortalama 2.3sm). Ayaq güclü, elsatik və ağrısız ol- 

malıdır. Bu düzəlmə xəstənin həyatı boyu davam etməsi üçün nəzərdə tutulur. Bu müalicə ilə uşaqlıq dövrü üçün  normal funksiyaya malik  

 və yetkinlik dövrü üçün ağrısız, hərəkətli ayaq təmin olunur. 

Valideynlərində də əyripəncəlik  olan uĢaqlarda bu patologiyanın görülmə sıxlığı necədir?

 

Valideynlərdən birində bu patologiya olubsa, uşaqda görülmə ehtimalı 3%-4%-dir. Valideynlərdən hər ikisində bu patologiya rastlanıbsa  



onda, uşaqlarda görülmə ehtimalı 30%-ə qədər yüksəlir.  

Cərrahi müdaxilə və Ponseti metodunun nəticələri arasındakı fərqlər nədir?

 

Cərrahi müdaxilə ayağın ilkin görünüşünü düzəltməsinə baxmayaraq, residivlərin qarşısını ala bilmir. Ayaq və ayaq biləyi cərrahları   



cərrahi metodlarla düzəldilən ayaqların yetkinlik dövründə zəif, sərt və tez-tez ağrılı olduğunu qeyd edirlər. 

Ponseti metodunun effektiv olmadığı vəzyiyyətlər hansı sıxlıqda rastlanır?

 

Uğurlu müalicə ayağın sərtliyindən, cərrahın təcrübəsindən və ailənin diqqətindən asılıdır. Əksəriyyət hallarda, xəstələrin 95%-indən 



çoxunda uğurlu nəticə əldə edilir. Uğursuzluq daha çox ayaq altında və ayaq biləyi üstündə görülən dərin qırışı olan, ağır kavusu və qısa,    

 

fibrozisə uğramış baldırın üçbaşlı əzələləsi olan sərt ayağa malik xəsətlərdə görülür . 



Ponseti metodu digər əzələ-sümük sistemi problemləri olan əyripəncəli körpələrdə də faydalıdırmı?

 

Ponseti metodu artroqripozis, mielomeninqosel, Larsen sindromu və digər sindromlu uşaqlara da tətbiq edilə bilər. Düzəlmə daha uzun  



çəkdiyi üçün müalicə daha çətindir. Xüsusilə mielodisplaziya kimi hiss qüsuru olan uşaqlarda dəridə yaralar əmələ gətirməmək üçün   

diqqətli olmaq lazımdır. 



Əvvəlcə digər metodlarla müalicə edilmiĢ əyripəncəlikdə Ponseti müalicə metodu faydalıdırmı?

 

Ponseti metodu eyni zamanda təcrübəsi olmayan həkimlər tərəfindən əvvəlcədən manipulyasiya və gips sarğıları tətbiq edilən ayaqlarda 



da faydalıdır.. 

Ponseti metodunun müalicə mərhələləri nələrdir?

 

Əyripəncəliyin çoxu qısa manipulyasiya və sonra maksimum düzəlmiş vəziyyətdə gips sarğısıyla düzəldilə bilər. Təqribən beş ardıcıl  



tətbiq edilən gips sarğısı sonrası kavus, adduksiya və varus düzəldilir. Ekin deformasiysının düzəldilməsi üçün dəri üzərindən axil 

tenotomiyası demək olar ki, bütün hallarda tətbiq edilir və ayaq sonuncu dəfə 3 həftəlik gips sarğısına alınır. Bu düzəlmə ayaq abduksiya 

cihazına [2] qoyularaq gecə şinalaması ilə qorunur və uşaq 2-4 yaşına çatana qədər davam etdirilir. Bu metodla müalicə edilən ayaqların 

normal yerimə imkanı yaradacaq qədər güclü, elastik və ağrısız olduğu göstərilmişdir. 



1

 

 



2

 

7

 


 

 

 



 

 

 



 

 

Əyripəncəliyin müayinəsi

 

1

 

Diaqnozun qoyulması

 

Skrininq

 

Bütün səhiyyə işçilərini [1] yeni doğulmuşların və südəmər uşaq-  



ların ayaq deformasiyaları [2] və digər problemlərinin [3] müayinəsi üçün hə- 

vəsləndirin. Problemi olan uşaqlar əyripəncəlyin müalicəsi ilə məşğul olan 

xəstəxanalara göndərilə bilər. 

Təsdiqləmə

  Müyinə zamanı müəyyən olunan deformasiyalara diaqnoz ancaq 

sümük-əzələ sistemi xəstəlikləri ilə məşğul olan mütəxəssis tərəfindən qoyula 

bilər. Əyripəncəliyin səciyyəvi xüsusiyyətləri kavus, varus, adduksiya və 

ekinizmdir [4]. 

Bu müayinə zamanı metatarsus adduktus və bəzi sindromlar da aşkar 

oluna bilər. Bundan başqa əyripəncəlik bir neçə ayrı kateqoriyaya bölünür. 

Bu təsnifat  proqnozu müəyyən etmə və müalicə planı üçün lazımdır. 



2

 

 



Əyripəncəliyin təsnifatı

 

Tipik əyripəncəlik

 

Bu klassik əyripəncəlikdir  və normal uşaqlarda görünür. Ümumiyyətlə bu de- 



formasiya beş gips sarğısı ilə düzəldilə bilir və Ponseti metodu ilə müalicənin  

nəticələri  yaxşı və ya əladır. 

Bəzən deformasiya çok elastik olur və bətndaxılı 

Pozisional əyripəncəlik

 

sıxışma ilə əlaqədar əmələ gəldiyi düşünülür. Düzəlmə adətən bir iki gips sarğı- 



sıyla əldə edilir. 

6 aylıqdan böyük uşaqlarda. 



Gec müalicə edilmiş əyripəncəlik

 

Ponseti metodu və ya digər metodlarla 



Tipik əyripəncəlik residivi

 

müalicə nəticəsində əmələ gələ bilər. Deformasiyanın residivi Ponseti metodu 



3

 

ilə müalicə sonrası daha az görülür və müalicə sonrası abduksiya cihazının erkən 



çıxarılmasına bağlıdır. Residiv zamanı öncə dinamik olan və sonra vaxt  keçdikcə  

sərtləşən supinasiya və ekinizm görülür. 

Ponseti metodundan başqa və ya 

Alternativ yolla müalicə edilən əyripəncəlik

 

 cərrahi metodlarla müalicə olmuş ayaqlar daxildir. 



Atipik əyripəncəlik

 

Bu kateqoriyaya daxil olan əyripəncəli uşaqlarda başqa problemlər də var. Ponseti 



metodu ilə müalicəni başlayın. Düzəlmə tipik əyripəncəliyə nəzərən daha çətindir. 

ayaq arıq və ya tosqun ola bilər. 



Sərt və ya rezistent atipik əyripəncəlik

 

Tosqun ayaqları müalicə etmək daha çətindir. Bu ayaqlar sərt, qısa, kök olur.  



4

 

Ayaq altından və ayaq biləyi arxasından keçən dərin büküş var. Birinci ayaq daraq  



arxası sümük daha qısadır və ayaq daraq arxası falanqa oynağı hiper ekstensiyada- 

dır (22-ci səh.). Bu deformasiya normal ayaqda da ola bilər. 

Digər anadangəlmə anomaliyalarla birgə görü- 

Sindroma bağlı əyripəncəlik 

 

lür (23-cü səh.). Əyripəncəlik sindromun bir hissəsidir. Ponseti metodu stan- 



dart müalicə üsuludur, ancaq daha çətindir və müalicəyə necə cavab verməyi   

qabaqcadan təhmin edilə bilmir. Nəticə əyripəncəlikdən çox sindromdan ası- 

lıdır. 

– anadangəlmə ayaq daraqarxası sinxondrozu. 



Teratoloji əyripəncəlik

 

– meninqomielosel kimi nevroloji xəstəliklərlə 



Nevroloji əyripəncəlik

 

əlaqədardır. 



    – Striter displaziyası ilə əlaqədardır. 

Qazanılmış əyripəncəlik

 

8

 


 

 

GĠPS  SARĞISI  ĠLƏ PONSETĠ  MÜALĠCƏSĠ

 

1

 

Müalicənin təĢkili

 

Gips sarğısından əvvəl uşaq yedirilərək [1] sakitləşdirilməlidir. Mümkünsə təc- 



rübəli köməkçiniz olsun. Bəzən valideynə kömək etmək üçün asistent lazım olur. 

Müalicənin qabaqcadan təşkili [2] əhəmiyyətlidir. Asistent (göy nöqtə) ayağı tutar- 

kən həkim (qırmızı nöqtə) də düzəltməni həyata keçirir. 

Manipulyasiya və gips sarğısı tətbiqi

 

Doğumdan çox keçmədən müalicəyə başlayın. Uşağı və ailəsinin rahat olmasına şə- 



rait yaradın. Manipulyasiya və gips sarğısı qoyarkən uşağın yeridilməsinə icazə verin. 

AĢıq sümüyünün baĢının lokalizasiyasını dəqiq müəyyən edin

 

Bu mərhələ əsas mərhələdir. Əvvəlcə, B əli ilə ayaq barmaqlarını və meta-  



             A əli 

 

3

 

tarsları tutarkən, A əlin baş və işarət  barmaqları ilə malleolları (göy xətt) 



palpasiya edin [3]. Sonra, aşıq sümüyü başını (qırmızı xətt) palpasiya etmək 

üçün A əlin baş və işarət barmaqlarını ayaq bilək oynağının önünə tərəf sü-. 

rüşdürün [4]. Qayığabənzər sümük mediala tərəf yerdəyişdiyi və hardasa qaba- 

rıqlığı medial malleolla kontaktda olduğu üçün, aşıq sümüyünün başının qabarıq 

yan tərəfini (qırmızı) dərialtından lateral malleolun önündə hissedə bilərsiniz. 

Daban sümüyünün anterior tərəfi aşıq sümüyü altında hiss edilir. 

Ön ayağı supinasiyada yan tərəfə çevirərkən aşıq sümüyü başının önündə qayı- 

ğabənzər sümüyün nazikcə hərəkət etdiyini və eyni zamanda aşıq sümüyün altında 

isə daban sümüyünün yana yerdəyişdiyni hiss edə bilərsiniz. 

Manipulyasiya

 

Manipulyasiya sabitlənmiş aşıq sümüyü başı ətrafında ayağın abduksiyaya gə-  



tirilməsindən ibarətdir. Aşıq sümüyü başını müəyyən edin. Ayaq biləyi ekinizmi  

xaricində əyripəncəliyin bütün komponentləri eyni vaxtda  düzəlir. Bu düzəlməni  

əldə etmək üçün korreksiyanın dayaq nöqtəsi olan aşıq sümüyü başının yerinin müəy- 

B əli

 

yən edilməsi lazımdır. 



 

 

           A əli  

 

 



 

 

4                   

 

2

 

      

   

           

                 B əli

 

9

 


 

 

 



 

 

   



 

 

 



 

 

Kavusu azaltmaq

 

1

 

Müalicədə ilk pillə ön ayağı arxa ayaqla uyğun sıraya gətirərək 



kavus deformasiyasının düzəldilməsidir. Ayağın yüksək medial 

qövsü olan kavus [1 sarı qövs] ön ayağın arxa ayağa görə prona- 

siyada olması ilə əlaqədardır. Yeni doöulmuşlarda kavus sərt  

deyil və ayağın normal boylama qövsünü əldə etmək üçün sa- 

dəcə ön ayağın birinci sırasının yüksəldilməsi yetərlidir [2 və 3].  

Plantar səthdəki qövs normal görünüşdə nə çox yüksək, nə də  

çox yastı olacaq dərcəyə gələnə qədər ön ayaq supinasiyaya  

2

 

gətirilmir. Ayaqdakı adduksiya və varus deformasiyasını dü-   



zəltmək üçün verilən effektiv abduksiya, ön ayağın arxa ayaqla  

eyni sıraya gətirilərək normal qövs əmələ gətirməsi ilə mümkün- 

dür. 

Gips sarğısında mərhələlər

 

Biz ucuz olduğu və asanlıqla istənilən şəkil verilə bildiyi üçün,    



plastik(fiberqlas) sarğılarına görə gips sarğısını məsləhət  

görürük. 



Ġlkin manipulyasiya

 

Hər gips sarğısından əvvəl ayağa  



gərmə manipulyasiyası tətbiq edilir. Daban sümüyünün ayaqla 

birlikdə abduksiyaya gəlməsi üçün dabana toxunulmur [4]. 



3

 

Pambıq qatının tətbiqi

       Gipsə  uyğun şəkil  verə  

bilmək üçün pambıq qatını [5] incə sarın. Gips sarğısını  

sararkən ayaq barmaqlarını aşıq sümüyünün başına qarşı    

təzyiqlə tutaraq ayağı maksimum düzəltməyə çalışın. 

 

Gips sarğısının tətbiqi

 

Əvvəlcə gips sarğısını dizdən aşağı 



sarın, sonra üst bud nahiyəsinə qədər uzadın. Barmaqların ətra- 

4

 

fını [6] üç-dörd qat sardıqdan sonra diz üstünə [7] proksimala 



doğru çıxın. Gips sarğısını düzgün sarın. Topuğun üzərindəki dö- 

nüşlərdə gips sarğısnı bir az daha gərgin sarın. Gips sarğısı ayaq  

barmaqlarını  tutan asistentin barmaqları üstündən sarılarsa uşa- 

ğın ayaq barmaqları üçün kifayət qədər boş yer qalır. 



5

 

6

 

7

 

10

 


 

 

 



 

 

 



Gips sarğısına Ģəkil verilməsi

  Gipsə qüvvə tətbiq edərək deforma- 



1

 

siyanı düzəltməyə çalışmayın. Yüngülcə təzyiq göstərin. 



Baş barmağınızla aşıq sümüyü başına sabit təzyiq göstərməyin; əksinə 

dəri yaraları əmələ gəlməməsi üçün tez-tez çəkin və yenidən təzyiq göstə-  

rin. Ayağı düzəldilmiş halda tutarkən aşıq sümüyü başı üzərində gipsi 

oturtmağa çalışın [1]. Sağ əllə ön ayağı supinasiyada tutarkən, sol əlin baş 

barmağı ilə aşıq sümüyü başı üzərində gipsi  şəkilləndirilməyə çalışıldığına 

diqqət edin. Yastı ayaqlılıq və ya beşik ayaq(rocker-bottom) deformasiyası 

əmələ gəlməməsi üçün gips ayaq qövsünə uyğun şəkilləndirilir. Daban sü- 

müyü qabarıqlığı üstündə gips topuğa yaxşıca oturdulur. Eyni zamanda gips 

malleollara uyğun şəkilləndirilir. Manipulyasiya və ya gips sarğısı zamanı 

 2

 

daban sümüyünə toxunulmur. Gips sarğısının ayağa görə şəkilləndirilməsi 



dinamik proses olmalıdır; eyni yerə çox təzyiq düşməməsi üçün tez-tez bar- 

mağınızın yerini dəyişdirin. Gips sərtləşənə qədər şəkil verməyə davam edin. 



Gips sarğısını bud nahiyəsinə qədər uzadın

  Dəri qıcıqlanmasının   

qabağını almaq üçün bud nahiyəsinə daha çox pambıq dolayın [2]. Gips  

çıxarılmasını asanlaşdrmaq və dizaltı bölgəsindəki gips qalınlığını azalt-  

maq üçün sarğını diz arxasına dönmədən sadəcə diz önünə gələcək [3] şə-   

kildə bir neçə qat dolayın. 



Gips sarğısının düzəldilməsi

  Gips sarğısına ayaq barmaqlarının istinad  

etməsi [4] üçün plantar tərəfə toxunmayın, dorsal tərəfdə isə  ayaq daraq 

3

 

arxası falanqa oynaqlarına qədər açın. Gips  bıçağı istifadə edərək dorsal tə- 



rəfdə əvvəlcə mərkəz , sonra isə medial və lateral tərəfdəki gips sarğısını kə- 

sin. Tam ekstansiyaya gələcək şəkildə bütün ayaq barmaqlarının dorsal tərəfi- 

ni açın. Birinci dəfə tətbiq edilən gipsin tamamlanmış halına diqqət edin [5].  

Ayaq fleksiyada və ön ayaq supinasiyadadır. 



Uyğun abduksiyanın xüsusiyyətləri

 

Tenotomiyadan əvvəl ayağı rahatlıqla 0-5º dorzifleksiyaya gətirmək üçün 



kifayət qədər abduksiyada olduğunu təsdiq edin. 

 Abduksiyanın ən uyğun xarakteristik əlaməti aşıq sümüyü altında daban sümü- 

yünün abduksiyası sayəsində anterior çıxıntısının palpasiya edilə bilməsidir. 

 Qamış sümüyünün frontal planına nisbətən təqribən 60º abduksiya mümkün- 



4

 

dür. 



 Daban sümüyünün neytral və ya az valqusu olur. Bu daban sümüyünün arxası 

palpasiya edilərək müəyyən edilir. 

 Bu deformasiyaların üç boyutlu olduğunu unutmayın və bu deformasiyalar 

birlikdə düzəldilir. Bu düzəlmə ayağın aşıq sümüyü başı altında abduksiya-  

sı ilə əldə edilir. Ayaq qətiyyən pronasiyaya gətirilmir. 

 

Müalicənin nəticəsi

 

Gips sarğıları sonrası yerimə zamanı ayaq normal ayağa görə daha çox 



abduksiyada düzəldilmiş kimi görünür. Əslində bu artıq düzəltmə deyil. 

Bu ayağın maksimum normal abdusiyada tam düzəldilməsidir. Tam ab- 



5

 

duksiyanın olması residivlərin qarşısını alır və artıq düzəlmiş və ya pro- 



nasiyada ayaq yaratmır. 

 

11

 


 

 

 



 

 

 



 

Gips sarğısının fəsadları

 

1

 

Yuxarıda göstərilən metod diqqətlə tətbiq edilərsə ağırlaşmalar nadir olur. 



BeĢik ayaq(rocker bottom) deformasiyası

  axil tendon gərginliyi olduğu halda 

ayağın erkən dorzifleksiyaya gətirilmək istənməsi nəticəsində yaranır. 

SıxıĢmıĢ barmaqlar

 

Gips sarğısının sıx dolanması  nəticəsində əmələ gəlir. 



 

Gips sarğısının dolanması zamanı ayaq biləyi üst tərəfində gipsin şəkilləndirilməsi yerinə  

daban üzərində təzyiq edilərsə yastı ayaq altı əmələ gəlir. 

Səthi yaralara 

sarğı tətbiq edilir və daha qalın pambıq qatı dolandıqdan sonra yeni 

gips sarğısı qoyulur. 

Təzyiq yaraları

  səhv müalicə nəticəsində əmələ gəlir. Aşıq sümüyü başı, daban 



2

 

üstü, birinci ayaq daraq arxası sümük altı, diz arxası və qasıq nahiyyəsi bu yaraların 



sıx görüldüyü yerlərdir. 

Dərin yaralara

  sarğı qoyulduqdan sonra gipssiz bir həftə sağalmasını gözləmək 

lazımdır. Ardından yaraların təkrarlanmaması üçün gips sarğısı diqqətlə qoyulur. 

Gips sarğısının çıxarılması

 

Hər gips sarğısı yeni gips tətbiqindən əvvəl xəstəxanada çıxarılır. Gips sarğısı- 



nın xəstəxana xaricində əvvəlcədən çıxarılmasının qarşısını alın, çünki yeni gips 

sarğısı qoyulana qədər müəyyən düzəlmə itirilə bilər. 



Gips sarğısının çıxarılma üsulları

  Gips çıxarma motorunu istifadə etməyin, çünki 



3

 

uşağı və ailəni qorxudur. Eyni zamanda dəriyə zərər verə bilər. 



Gipsi əvvəlcə yumşaltmaq üçün təqribən 20 də- 

Gips bıçağı ilə  sarğının çıxarılması

 

qiqə suda tutun, sonra islaq bezlərlə ətrafını dolayın. Bu xəstəxanaya gəlmədən öncə evdə 



də valideynlər tərəfindən edilə bilər. Dərini kəsməməkdən ötrü bıçağı [1] çəp istiqamət- 

də [2] tutun. Əvvəlcə gipsin diz yuxarısındakı hissəsini çıxarın [3]. Daha sonra diz altın- 

dakı hissəsini çıxarın [4]. 

Bu faydalı metoddur, ancaq daha uzun çəkir. 



İslatmaqla gipsin çıxrılması

 

Gipsi su içində isladın [5] və tamamilə yumşaldıldıqdan sonra çıxarın [6]. 



Bu prosesi asanlaşdırmaq üçün gips sarğısının ucunu sərbəst buraxın. 

 

4

 

5

 

6

 

12

 


 

 

 



 

 

Tez-tez görülən müalicə xətaları

 

1

 

Ayağın pronasiya və ya eversiyası

 

Bu vəziyyət kavusu artıraraq deformasiyanı [1] ağırlaşdırır. Pronasiya vəziyyəti adduksiyada 



və inversiyada olan daban sümüyünün aşıq sümüyü altında kilitlənməsinə səbəb olaraq abduk- 

siyanın qabağını alır. Bu orta və ön ayaqdan keçən yenə eversiya deformasiyası əmələ gətirərək, 

ayağın lobyayabənzər hala gəlməsinə səbəb olur. ―Thou shall not pronate„ pronasiyaya gətirmə. 

   


 

Daban sümüyü varusda ikən eksternal rotasiya ilə adduksiyanın  

düzəldilməsi

 

 



Bu aşıq sümüyünün aşıq-baldır oynağında eksternal rotasiyası ilə lateral malleolun pos- 

teriora yerdəyişməsinə səbəb olur. Bu yerdəyişmə iatrogen deformasiyadır. 

Aşıq sümüyü başının lateral tərəfinə [2 baş barmaq vəziyyəti] yavaşca təzyiq göstərərək 

ayağı fleksiyada abduksiyaya və supinasiyaya gətirib medial ayaq daraqarxası bağları gər- 

dirərək bu problemin qabağını ala bilərsiniz. Bu hərəkət aşıq sümüyü altında daban sümüyü- 

2

 

nün abduksiyaya gətirilməsi ilə daban varusunu düzəldəcək. 



Kaytin manipulyasiya metodu

 

Kayt daban varusunun sadəcə daban sümüyü eversiyası ilə düzələcəyinə inanırdı. O daban  



sümüyünün sadəcə aşıq sümüyü altında abduksiyada (yana rotasiya və s.) ikən eversiyaya gələ 

biləcəyini diqqətə almamışdı. 

Daban-kubabənzər oynaq [2 qırmızı nöqtə] yanında ayağın yan tərəfinə baş barmaqla basa- 

raq midtarsal oynaqlardan ayağı abduksiyaya gətirmək, daban sümüyünün ab- 

duksiyasına mane olur və daban varusunun düzəlməsinin qarşısını alır. Ayağın aşıq sümü- 

yü başı (baş barmaq göstərilmişdir) ətrafında abduksiyasından əmin olun. 



Gips sarğısı qoyularkən buraxılan xətalar

 

3

 

Manipulyasiya xətaları:

  Hər manipulyasiya sonrası ayaq bağları maksimum gərgin 

vəziyyətdə immobilizasiya edilməlidir. Gips sarğısı içində bağların gərginliyi azalır və 

bir sonrakı gipsləmə zamanı daha çox gərdirilməsi üçün şərait yaranır. 



Qısa gips sarğısı:

 

Gips  qasığa qədər uzadılmalıdır. Qısa gips sarğıları daban sümüyünü  



abduksiyada tutmur [3]. 

Vaxtından əvvəl ekinizmin düzəldilməsi:

 

Daban varusu və ayaq supinasiyası düzəl- 



dilməmiş ekinizmin düzəldilmə təşəbbüsü beşik ayaq deformasiyasına yol açır. Ekinizm  

aşıq-daban oynağından daban  sümüyünə abduksiya verilərək düzəldilə bilər. 



Gecə Ģinası istifadəsi xətaları

 

Ayağı abduksiyada tuta bilmədiyi üçün qısa ayaq şinası [4] istifadə etməyin. Gecə şina- 



sı 3 ay gün boyu və sonra 4 il gecələri taxilmalidir. Residivlərin ən sıx səbəbi şinalamanın  

düzgün tətbiq edilməməsidir . 



Mükəmməl anatomik düzəlmə əldə etmə təĢəbbüsləri

 

4

 

Yerini dəyişmiş sümüklərin erkən düzəldilməsinin normal anatomiya ilə nəticələnəcəyini 



düşünmək doğru olmazdı. Uzun müddətli müşahidələr radioqrafiyalarda anormallıq oldu- 

ğunu göstərir. Buna baxmayaraq, əyripəncəliyin uzun müddətli yaxşı nəticələrini ümid  

etmək olar. Ayağın radioqrafik görüntüsü ilə uzun müddətli funksiyası arasında korrelya- 

siya yoxdur. 



13

 


 

 

 



Tenotomiya

 

1

 

Tenotomiyaya göstəriĢlər

 

Kavus, adduksiya və varus tamamilə düzəldildikdən sonra, 10º-dən az ayaq biləyi 



dorzifleksiyası varsa ekinizmi düzəltmək üçün tenotomiya göstərişi verilir. Teno- 

tomiya üçün abduksiyanın kafi olduğuna diqqət edin. 



Uyğun abduksiyanın xüsusiyyətləri

 

Tenotomiyadan əvvəl ayağı rahatlıqla 0-5º dorzifleksiyaya gətirmək üçün kifayət 



qədər abduksiyada olduğunu təsdiqləyin. 

 

Kifayət qədər abduksiyanın xarakteristik əlaməti aşıq sümüyü altında daban sümü- 



yünün abduksiyası nəticəsində anterior çıxıntısının palpasiya edilə bilməsidir. 

 

 Qamış  sümüyünün  frontal  planına  nisbətən  təqribən  60º abduksiyası müm-  



kündür. 

 Daban sümüyünün neytral və ya az valqusu olur. Bu daban sümüyünün arxası pal- 

pasiya edilərək müəyyənləşdirilir. 

 Bu deformasiyaların üç boyutlu olduğunu unutmayın və bu deformasiyalar birlikdə 

düzəldilir. Bu düzəlmə ayağın aşıq sümüyü başı altında abduksiyası ilə əldə edilir. 

Ayaq qətiyyən pronasiyaya gətirilmir. 



Hazırlıq

 

Ailənin hazırlanması

 

 Ailəyə başa salaraq onları prosedura hazırlayın. Onlara 



tenotomiyanın kiçik prosedur olduğunu və poliklinikada yerli anesteziya ilə edilə 

biləcəyini başa salın. 



Ləvazimat

  Lazımi ləvazimatları hazırlayın [1]. Tenotomiya üçün no:11 və ya 

no:15, ya da oftalmoloji bıçaq kimi kiçik skalpel seçə bilərsiniz. 

 

Dərinin Hazırlanması 

 

Asistent bir əli ilə ayaq barmaqlarından, digər əli  ilə 



bud nahiyəsindən tutarkən baldırın ortasından ayağın ortasına qədər dərini antisep- 

tiklə silin [4]. 



Anesteziya

  Vətər ətrafına az miqdarda yerli anestetik verin [5]. Həddindən çox 

yerli anestetikin vurulması vətərin palpasiyasını və proseduru çətinləşdirdiyini unut- 

mayın. 


4

 

7

 

6

 

5

 

14

 


 

 

 



Tenotomiyanın təĢkili

 

1

 

Asistent ayağı maksimum dorzifleksiyada tutarkən daban sümüyündən 1.5 sm yuxarıda teno- 



tomiya yeri müəyyən edin. Tenotomiya üçün seçilmiş yerdə tendonun iç tərəfinə az miqdar-  

da yerli anestetik verin. Həddindən çox yerli anestetik vurulması tendonun palpasiyasını və  

proseduru çətinləşdirdiyini unutmayın. Bölgənin anatomiyasına diqqət edin. Sinir-damar  

dəstəsi axil tendonun anteromedialında yerləşir [2 [əvvəlki səhifədə]. Axil tendonu (mavi)  

vətər qılıfında (boz) yerləşir. 

Tenotomiya

 

Neştərin ucunu medial tərəfdən dərini keçdikdən sonra vətərin anterioruna doğru da- 



vam etdirin [6 əvvəlki səhifədə]. Neştərin yastı tərəfini vətərə paralel tutun. İlk giriş  

yeri uzunlamasına çərtik əmələ gətirir. Dəridəki çərtiyi böyütməmək üçün diqqətli  

davranmaq lazımdır. Vətər qılıfı (boz) kəsilməməlidir [3 əvvəlki səhifədə]. Neştərin  

kəskin tərəfi posteriora vətərə çevrilir və arxaya doğru hərəkət etdirilir. Vətərin  

kəsilmə səsi eşidilir. Bu səs eşidilməyibsə vətər hələ tam kəsilməyib. Tenotomiya- 

dan sonra əlavə 15-20º dorzifleksiya əldə edilir [7 əvvəlki səhifədə]. 

 

 

Tenotomiya sonrası gips sarğısı



 

Tenotomiya ilə ekin deformasiyası düzələndən sonra, ayağa ayaq biləyi frontal planına gö- 

rə 60-70º abduksiya və 15º dorzifleksiyada beşinci gips sarğısı tətbiq edilir. Ayaq bud na- 

hiyəsinə görə artıq düzəldilmiş kim görünür. Tam düzəlmə sonrası bu gips sarğısı 3 həftə 

ayaqda qalır. 3 həftədən əvvəl kirlənirsə və ya yumuşalarsa gips sarğısı yenidən tətbiq edil- 

məlidir. Gips sarğısından sonra uşaq və valideyin evə gedə bilər. Adətən ağrıkəsiciyə ehti- 

yac qalmır. Bu adətən müalicə prosedurasında axırıncı gips sarğısı olur. 

Gips sarğısının çıxarılması

 

3 həftə sonra gips sarğısı çıxarılır. 20º-lik dorzifleksiya əldə edilir. Vətər sağalmışdır [3 sağ 



əvvəlki səh]. Cərrahi çapıq toxuması azdır. Ayaq şinalanmağa hazırdır [2]. Ayaq normadan 

çox abduksiyada düzəldilmiş görünür. Bu, sıxlıqla valideyini narahat edir. Bunun norma daxi- 

 

lində ayağın tam abduksiyası olduğunu başa salın. 



Tenotomiya zamanı edilən səhvlər

 

Vaxtından əvvəl ekinizmin düzəldilməsi

 

Daban varusu və ayaq supinasiyası düzəldil- 



məmiş ekinizmin düzəldilmə təşəbbüsü beşik ayaq deformasiyasına yol açır. Ekinizm aşıq 

daban oynağından daban sümüyünə abduksiya veilərək düzəldilə bilər. Tenotomiyaya gös- 

təriş kavus, adduksiya və varus tam düzəldildikdən sonra verilir. 

Tenotomiyanın baĢa çatdırılmaması

 

Tenotomiya zamanı anidən uzanma və səs 



eşidilməsi prosedurun başa çatdığını göstərir. Bunlar yoxdursa natamam tenotomiya sayı- 

lır. Əgər səs eşidilməyibsə tenotomiya manevrasını təkrarlayın. 



2

 

15

 


 

 

 



ġina qoyulması

 

ġina qoyulması vacibdir

 

Gips sarğılarına son verildikdən sonra ayaq 60-70º-yə qədər abduksiyaya gətirilməlidir (bud—ayaq oxu). Tenotomiya son- 



rası sonuncu gips sarğısı 3 həftə ayaqda qalmalıdır. Ponsetinin müalicə protokoluna görə bundan sonra ayağı abduksiya və 

dorzifleksiyada tutan şinaya qoymaq lazımdır. Bu şina barmaq ucları açıq iki ayaqqabını birləşdirən çubuqdan ibarətdir.  

Daban sümüyü və ön ayağı abduksiyada tutmaq və residivlərin qarşısını almaq üçün müəyyən dərəcədə ayağın abduksiyada 

tutulması lazımdır. Ayağın medial hissəsindəki yumşaq toxumalar şina istifadə edildiyi təqdirdə uzana bilər. Uşağın dizlərini 

hərəkət etdirərək baldırın üç başlı əzələ vətərini gərə bilməsi üçün şinada dizlər boşda qalır. Ayaqların abduksiyada və az bü- 

külməsi eyni zamanda ayaqları dorzifleksiyaya gətirir. Bu qastroknemius əzələsi və axil tendonunun gərilməsinə kömək edir. 

Ayaq biləyi-ayaq ortezləri (AFO) ayağı sadəcə düz neytral dorzifleksiyada tutduğu üçün faydalı deyil. 

ġinalama protokolu

 

Tenotomiyadan 3 həftə sonra gips sarğısı çıxarılaraq şina istifadə edilməyə başlanır. Şina ayaq barmaqları açıqda qalan 2 ədəd 



ayaqqabıdan və bu ayaqqabıları bir-birinə bağlayan çubuqdan ibarətdir [1]. Tək tərəfli əyripəncəlikdə şina içində müalicə  

edilmiş tərəf 60-70º və normal tərəf 30-40º bayır rotasiya vəziyyətində tutulur [2]. İki tərəfli əyripəncəlikdə isə hər iki tərəf   

70º bayır rotasiyada tutulur.Ən sıx rastlanan xəta uşağı narahat edən ayaqlar arasındakı çubuğun qısa olmasıdır. Çubuq uşağın ayaq- 

larını dorzifleksiyada tutması üçün aşağı doğru 5-10º qabarıq şəkildə bükülməlidir. 

      Şina gips çıxarıldıqdan sonra 3 ay boyunca bütün gün(gecə və gündüz) taxılmalıdır. Bundan sonra uşaq gecələri 12 saat və 

gündüzləri 2-4 saat, cəmi 14-16 saat taxmalıdır. Bu protokol uşaq 3-4 yaşına gələnə qədər davam etdirilir. 

     Bəzən bu şinanı istifadə edərkən artıq daban varusu və bayır tibial rotasiyası inkişaf edə bilər. Belə hallarda həkim ayaqqabılarını 

bayır rotasiyasını 70º-dən 40º-yə qədər azaltmalıdır. 

 

 

ġinalamanın əhəmiyyəti



 

Ponseti manipulyasiyası və dəri altından tətbiq dilən tenotomiya ilə müntəzəm əla nəticə əldə edilir. Buna baxmayaraq, şina 

proqramına düzgün riayət edilməzsə 80% hallarda residiv olur. Bunun əksinə, deyilənlərə əməl edən ailələrdə residiv cəmi 

6%-dir (Morcuende et al.). 



ġina müalicəsi nə vaxt kəsilməlidir?

 

Gecə şinalama protokolu nə qədər davam etdirilməlidir? Deformasiyanın ağırlığı hər zaman müəyyən edilə bilmədiyi üçün, 



biz şinalamanı 3-4 yaşına qədər məsləhət görürük. Bəzi uşaqlar şinaya öyrəşir və şina həyatlarının bir parçası olur. Əgər üç  

yaşından  sonra şina narahatlıq əmələ gətirməyə başlayırsa şinalamanı sonlandırmaq lazımdır. Uşaq residivə görə yaxın mü- 

şahidə altında tutulmalıdır. Əgər residiv görülərsə şinalamaya yenidən başlanmalıdır. 

2

 

1

 

16

 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



ġina növləri

 

1

 

Orijinal Ponseti şinasının [1 əvvəlki səh.] modifikasiyası bəzi üstün- 



lüklər verir. Ayağın ayaqqabıdan çıxmasını önləmək üçün içinə yu- 

muşaq yastıqcıq yerləşdirilə bilər [1]. Yeni şina tasarımları ayağa da-  

ha yaxşı oturur, daha asan tətbiq edilə bilir və uşağa hərəkət etmə im- 

kanı yaradır. Bu xüsusiyyətlər şinanın istifadəsini asanlaşdırır. Bir  

neçə şina seçimi mümkündür [1–6]. 

 Uqandanın Kampala şəhərində işləyən H.M.Steenbeek asan tapılan 

materyallardan düzəldilə bilən şina tasarlamışdır [2]. Şina düzəldil- 

2

 

miş ayağı qorumaqda effektlidir, istifadəsi və emalı asandır, ucuz-  



dur və geniş istifadə üçün uyğundur (26-cı səhifəyə baxın). 

Konstruksiya incəlikləri üçün Michiel Steenbeeklə  

steenbeek.michiel@gmail.com və ya global-help.org səhifəsindən əla- 

 

qə saxlaya bilərsiniz.    



 John Mitchell

 Dr.Ponsetinin rəhbərliyi altında şina tasarlamışdır. 

Bu şina uşağın ayağına rahat oturan çox yumuşaq dəri və plastik 

ayaqaltlığından ibarətdir [3]. 

www.mdorthopaedics.com

 baxın.  

 

Vaşinqton universiteti tibb fakültəsindən Dr.Mattew Dobbs aya-. 



ğın lazımi rotasiyasını dəyişdirmədən ayağın hərəkət etdirilə bil- 

 

diyi dinamik şina təkmilləşdirmişdir [4]. Ayaq bilək plantar flek- 



3

 

siyasının qarşısını almaq üçün bu şina ilə birlikdə ayaq bilək-ayaq 



ortezi istifadə edilməlidir. 

 

 M.J.Markel əvvəlcə valideyinlər tərəfindən ayaqqabıları geydirilən 



və sonra çubuğu taxılan şina dizayn etmişdir[ 5]. 

 Dr.Romanus bu şinanı İsveçdə düzəltmişdir [7]. Ayaqqabılar yu- 

muşaq plastik materialdan hazırlanır və uşağın ayaq  şəklinə uy- 

ğunlaşdırılır. Ayaqqabının içi çox hamar dəri ilə örtülür. Ayaqqa- 

bılar çubuğa şuruplarla bağlanır. 

4

 

 



 

ABD-də Los Anjeles şəhəri Kaiser xəstəxanaasından Dr.Jeffrey  



Kessler

 asan şəkil verilə bilən elastik və ucuz şina təkmilləşdirmiş- 

dir. Çubuq 1/8 inç qalınlığında polipropilendən düzəldilmişdir [6]. 

Şina rahat olduğu üçün uşaq onu taxmağı asanlıqla qəbul edir. JPO-B 

17:247 2008-ə baxın. 

5

 

6

 

7

 

17

 


 

 

 



 

ġina müalicəsinə diqqətin artırılması

 

1

 

Şinalamaya ən çox riayət edənlər Ponseti müalicə metodunu və şinalama- 



nın əhəmiyətini başa düşən ailələrdir. 

Davamlı məlumatlandırma

 

Ailəyə Ponseti metodunu başa salmaq üçün bütün fürsətləri dəyərləndirin. 



 Əgər mümkündürsə yazılı materiallar çox kömək olur. Dərc edilmiş yazılar 

şifahi məlumatlandırmadan daha faydalıdır [1]. 



Həftəlik gips sarğısı

 tətbiqi vaxtı müalicə metodu və şinalamanın əhəmiy- 

yəti haqqında ailəyə məlumat verilməlidir. Valideyinlər və ya digər ailənin 

üzvlərinin suallarına cavab verin. Ailə fərdlərindən ən çox şübhəci davra- 

nanlara diqqətinizi yönləndirin. 

Ailənin Ģinalama proseduruna hazırlanması

   Müalicədə olan uğursuzluq  

şinalamanın erkən durdurulmasına bağlıdır. Bu müalicə mərhələsinin əhə- 

 

miyyətli olduğunu ailəyə təkrar-təkrar xatırladın. Gipslə düzəltmə əldə edil- 



məsi qədər, şinalama ilə düzəldilmiş ayağın vəziyyətinin qorunmasının da 

2

 

əhəmiyyətli olduğunu ailəyə başa salın. 



 

ġinalama təlimi

 

 Məsuliyyətin ailəyə verilməsi   Tam düzəlmə əldə edildikdən sonra şinalama 



ilə uyğun vəziyyətin qorunması prosedurunu ailənin öhtəsinə buraxın. Bu mə- 

suliyyəti atanın öz üzərinə götürməsi daha doğru olardı. 



Ailə tərəfindən Ģina tətbiqinin nümayiĢ etdirilməsi

     Əvvəlcə siz şinanın   

 necə taxılıb çıxarıldığını göstərin. Şinanı çıxardıqdan sonra valideynlərdən  

şinanı uşağın ayağına taxmasını tələb edin. Taxdıqdan sonra uşağın bu şina-  

da rahat olub olmadığını müəyyən edin. Əgər uşaq narahatdırsa, şinanı çıxa-  

raraq dəridə vuruq nəticəsində əmələ gələ biləcək qızarıqlığı yoxlayın [2]. 

 

 UĢağın hazırlanması



     İlk günlərdə uşağın öyrəşməsi üçün ailədən şinanı  

bir neçə dəfə çıxarıb taxmasını istəyin. Valideynlərə uşaq ağladıqda şinanı 

çıxarmamalarını tövsiyə edin. Əgər uşaq ağlamaqla şinanın çıxarılmasına 

öyrəşərsə düzəlmə çətin olacaq. Şinanın uşağın həyatının bir parçası oldu- 

ğuna inandırın [3]. 

 

3

 

MüĢahidə

 

 Şinalamaya nə qədər riayət etdiklərini görmək üçün 10-14 gün sonra ailəni 



kontrola çağırın. Əgər şinalama yaxşı gedibsə, bir sonrakı kontrolu 3 ay son- 

raya təyin edin. Həmin kontrolda gündüz şinalamağa son verilə bilər. Şina gün- 

düz yuxularında və gecə vaxtı istifadə edilməyə başlanır. 

Kömək edilməsi

 

Ailə şinalama zamanı çətinlik çəkirsə sizə zəng vura bilə- 



cəklərini və ya poliklinikaya gəlmələrini söyləyin. 

18

 


 

 

Ponseti müalicəsinə adət-ənənə maneələri

 

1

 

Maneələrin növləri

 

Əyripəncəliyin digər müalicə metodları

 

Valideynlər Ponseti metodu xaricin- 



də müalicə üsulu axtara bilərlər. Ənənəvi tibb və digər metodlar nəticəsizdir və müali- 

cədə olan gecikmələr Ponseti metodu ilə müalicəni də çətinləşdirir. Bu problemlə ailə- 

ni, digər səhiyyə işçilərini və ictimaiyyəti məlumatlandıraraq həll etməyə çalışın.. 

Ġnanclar

  Bəzi adət-ənənələrdə əyripəncəliyin şeytan ruhuyla, cadu ilə, lənətləmə  

və ya ananın səhvlərinə görə olduğuna inanılır [1]. Bu inanclara Ponseti müalicəsinin 

uğursuz olması haqqında səhv fikirlər də daxil ola bilər. 



Stiqma(ləkə,ar)

 

Əgər əyripəncəlik və ya digər əlilliklərin ailə tərəfindən işlənən  



günah və ya əxlaqsız hərəkətlərə görə əmələ gəldiyinə inanılırsa, əlil uşaq utanc mən- 

bəyi olduğu üçün ailə tərəfindən cəmiyyətdən gizlədilir. 



Kənddə doğuĢ

  Kənddə doğulan uşaqlar ayrı bir problem yaradır. Onlar təcrübəli sə- 

hiyyə işçiləri tərəfindən müayinə edilməkdən məhrumdurlar. Ailə xəstəlikdən və ya er- 

kən müalicənin vacibliyindən xəbərsiz ola bilər. 



2

 

Maneələrin dəf edilməsi

 

Ailələrə maneələri dəf etməsi üçün aşağıdaı kimi köməklik göstərin: 



Əyripəncəlik  poliklinikası qurun

  Ölkədə hər kəsə Ponseti müalicəsini alma im- 

kanını yaradın. 

Ataları cəlb edin

  Ataları analarla birlikdə poliklinikaya gəlməyi və müalicədə  iş- 

tirak etməyi üçün cəsarətləndirin. Bu müalicəyə qatılan və başa düşən atalar uşağın 

müalicəsi üçün anaları daha çox dəstəkləyir [2]. 



Müalicə və müĢahidə planını izah edin

 

Valideynləri bütün müalicə pro- 



seduru haqqında məlumatlandırın (4 il ərzində 20 kontrol). Başlanğıcda bütün müali- 

cənin izahı və planlanması ailələrə müalicə proseduru üçün lazım olan sərmayənin 

əvvəlcədən müəyyən edilməsinə kömək edir. Müalicə xərci xəstəxana tərəfindən ödə- 

nilirsə ailəyə bildirilməlidir. Ailələri Ponseti müalicəsi mərkəzinə göndərin 






  1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə