ФӘрмони фәХРӘддин әбосзодә тырки-толыши луғӘт türkcә-talişca lüĞӘT



Yüklə 11.51 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/324
tarix26.05.2017
ölçüsü11.51 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   324

 

ФӘРМОНИ ФӘХРӘДДИН ӘБОСЗОДӘ 

 

ТЫРКИ-ТОЛЫШИ ЛУҒӘТ 

TÜRKCӘ-TALIŞCA LÜĞӘT 

(55 000 сыхан) 

 

 

 

 

Боку - 2015 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Луғәти редактор: 

Забил Мәдож

 

 



 

 

 



 

Луғәти тәшәббускор:  Ирадә Додо 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



Луғәти зәһмәткәш: 

Акиф Меһтәмәнсон

 

 

 



Нәшри спонсор:  

Литвадә тәсис кардә быә 

"Толыш" ҹәмјәти рәһбәр, 

"Азәри" ҹәмјәти тәсисәкә 

ијән рәһбәр, "Azeri" 

интернет-сајти тәсисәкә, 

Литва Диј тәсәруфоти 

Палатә узв, месенат, 

толышә хәлғи зоә Кәмал 

Зылфијев (Kamal Zulfijev) 

 

  

 



 

ФƏРМОНИ ФƏХРƏДДИН ƏБОСЗОДƏ 

“ТЫРКИ-ТОЛЫШИ ЛУҒƏТ  –  TÜRKCƏ-TALIŞCA LÜĞƏT” 

Боку, 2015, 600 c. 

ЛУҒӘТИ СОХТЕМОН 

Хосә һандәкәсон! Бәшмә нәзә едаштә быә ын луғәт нывыштә быә чо 

ҹилдинә  “Озорбојҹони-уруси  луғәт”и  (Азәрбајҹанҹа-русҹа  лүғәт.  4 

ҹилддә.  Икинҹи  нәшр.  Бакы.  2006)  сыханә  (сыхангырди)  әсосәдә.  Ым 

тәрҹумә луғәте, јәне сыханон, елми терминон ијән мәфһумон мәно изоһ 

кардә  быәни  ијо.  55  һәзосә  сапе  сыхан  һесте  луғәтәдә  Озорбојҹони 

тыркон зывони есәтнә лексикә  максимум әһотә кардә бы луғәтәдә. 

 

1.  Тырки  зывони  сәрсыханон  де әлифбо  рестә ијән  де  сәрһәрфон  доә 

быән луғәтәдә. 

2. Лексик омонимон доә быән мыстәғил мәғалә ғәзинә. Мәс.: 

 

İY

1

  и.  у,  бу;  kəskin  iy  соә  бу,  bənövşə  iyi  вәнәшә  бу;  iy  bilmək  бу  зынеј,  iy 



duymaq бу һисс кардеј. 

İY

2

 и. дук. 



 

3.  Һар  гылә  сәрсыхан  де  бәј  аид  быә  материали  һәммәј  иҹо  тәшкил 

кардејдә әлејдә гыләј луғәти мәғалә. Сыхани бәпештә нишо доә бејдә чәј 

бә  кон  нытғи  һиссә  аид  бе  (и.,  с.,  ф.,  ə.,  з.,  аш.,  пешс.,  б.,  əд.,  н.,  хəбə 

мəн.). Еһанә сәрсыхан ды-се гылә нытғи һиссә мәноәдә око доә бејдәбу, 

бәвәдә  луғәти  мәғалә  бахшпо  бејдә  бә  ды-се  поә,  чәвон  һар  гыләјни 

ишорә кардә бејдә де мывофиғә Руми рәғәми. Мәс.: 

 

BİR  I  аш.  и,  иглә;  səkkizdən  bir  çıxmaq  һәшто  и  бешеј,  bir  ev  иглә  кә;  II  ə. 

гыләјни,  кәси,  и  кәс,  икәсә;  deputatlardan  biri  депутатон  гыләјни,  biri  sizi 

soruşur кәси шымәни хәбә сәјдә; III  с. 1. и улгујәдә, бәробәр; bir ölçüdə, bir 

həcmdə  и  улгујәдә,  и  һәҹмәдә,  bir  boyda  и  болоәдә;  2.  и,  иглә,  воһид;  bir 

məqsəd  иглә  мәғсәд,  воһид  мәғсәд,  bir  sırada  иглә  рестәдә;  IV  и.  и,  воһид 

(рəғəм); bir almaq и сәј (дəрсəдə); V з. иҹо, иврәдә; bir işləmək иҹо ко кардеј, 

bir nahar etmək иврәдә чоштә һардеј; VI əд. 1. гыләј, и ҹур, ҹури; bir qaçırdı, 

gəl  görəsən  ҹури  витејдәбе,  бој  тәмшо  быкә;  gözəl  bir  mənzərə  гыләј  речинә 

мәнзәрә; 2. əмри мəноəдə. һәлә; bir qaç görüm necə qaçırsan һәлә бывит бунум 

чокнә витејдәш; 3. иглә; bir mən getdim иглә аз шим. 

 

4. Воҹиб беәдә, тәрҹумә бәнав доә бејдән жинә ихтисорон: гəп., канə., 



шаир., зывон., тарых., диал., етногр., һуғ., д.-т., зоол., анат., бот. и.ҹ.ч. 

 

MADƏR и. канə. моә, инә, мадәр. 

KOS-KOSA и. етногр. кусә-кусоне (Нəвузə идəдə). 

QICI и. диал. зијәлә. 

QIDIQLI с. гəп. ғыдғәләјн; qıdıqlı adam ғыдғәләјнә одәм. 

 

5.  Һар  гылә  тырки  сыхани  бәпештә  доә  бејдә  чәј  толышијәдә  быә 

мәно. Нохтәјнә-виргул ноә бејдә ҹо-ҹо мәнон тәрҹумон мијонәдә. Гирәм 

тырки  сыхани  һестышбу  ды-се  гылә  мәно,  бәвәдә  де  әрәби  рәғәмон 

нишо  доә  бејдә  чәвон  һар  гыләјни.  Сыфтә  доә  бејдә  тырки  сыхани 

номинатив мәно, чәјо чәј дыминә номинатив ијән терминоложи мәнон. 

Вејмәнојнә тырки сыхан тәрҹумә кардә бејдә бәј гырд јаанки ниманҹул 

еквивалентә вејмәнојнә толыши сыхани, әвон нишо доә бејдән де әрәби 

рәғәмон. Мәс.: 



 

AŞMAQ ф. 1. пеш беј, оваштеј; dağları aşmaq бандон пеш беј, hasarı aşmaq 

кәлети  сәпе  оваштеј,  sərhədi  aşmaq  марзи  пеш  беј;  2.  пыртијеј,  егынијеј; 



ağacdan  aşmaq  доо  егынијеј;  xəndəyə  aşmaq  бә  хандәх  пыртијеј;  3.  сә  беј,  бә 

вырә  рәсеј,  иҹро  кардә  беј;  bununla    aşmadı  деми  ко  сә  ныбе;  işi  başdan 

aşıb кош сәјку пеш быә; həddini aşmaq мəҹ. һәдди пеш беј. 

 


YER  и.  1.  зәмин,  бум,  лет;  Yerin  diametri  Зәмини  диаметр,  Yerin  quruluşu 

Зәмини  сохтемон,  Yerin  radiusu  Зәмини  радиус,  Yerin  süni  peykləri  Зәмини 

суни  пејкон,  Yerin  nüvəsi  Зәмини  нувә,  Yerin  öz  охи  ətrafında  fırlanması 

Зәмини  ыштә  тиј  гырдо  гардеј,  Yerin  tarixi  Зәмини  тарых;  yerdə  uzanmaq 

зәминисә олхартеј, yeri şumlamaq зәмини шум жәј, yer qazmaq зәмини кандеј, 

yer  və  su  зәмин  ијән  ов;  2.  вырә,  мылк;  əkin  yeri  каштә  вырә,  каштор,  yer 

almaq мылк сәј, зәмин сәј; açıq yer ожә вырә, һәвардәј, boş yer тәјә вырә, yer 

axtarmaq бо вырә нәвеј, вырә нәвеј. 

 

 6.  Воҹиб  быә  һолонәдә  мисали  ғәзинә  доә  быән  бә  сыхани  мәнон 



мывофиғә сыханә ибыәјон ијән ҹумлон. Мәс.:  

 

SIÇRAMAQ  ф.  1.  певаштеј,  ваштеј,  сәваштеј,  дәваштеј;  atın  belinə  sıçradı 

певаште  бә  аспи  пешт,  vaqona  sıçradı    ваште  бә  вағон;  yerindən  sıçradı 

певаште ыштә вырәо, pişik kimi sıçradı бәнә кыты сәваште; 2. оваштеј; arxın 

üstündən  sıçramaq  архи  сәпе  овашеј,  gölməçənin  üstündən  sıçramaq  голә  сәпе 

оваштеј; 3. беваштеј; qəflətən qarşıma sıçradı ибердәмәдә беваште бәчымы вә 



(ки); 4. пәреј; qığılcımlar sıçrayırdı  зикон пәрејдәбин. 

 

TƏSƏLLİ  и.  дылванди,  дылсанди;  bи  sözlər  ancaq  təsəllidir  ым  сыханон 

әнҹәх дылвандин; təsəlli sözləri дылвандијә сыханон; təsəlli vermək дылванди 

дој, дылсанди дој; təsəlli tapmaq дылванди пәјдо кардеј. 

 

7.  Фразеоложи  воһидон  доә  бејдән  луғәти  мәғалә  охојәдә  ијән 

чәвонсә бәнав омә мәтнику ҹо кардә бејдән де  ишорә. Чәвон тәрҹумә 

доә бејдә де толыши зывонәдә быә мывофиғ фразеоложи воһиди. Еһанә 

жәго гыләј воһид ныбу толыши зывонәдә, бәвәдә доә бејдә чәвон изоһ. 

Мәс.: 


 

UMAC и. вырығ; özünə umac uma (ova) bilmir, xalqa (özgəsinə) əriştə kəsir 

боштә вырығ жәј зынејдәни, бо хәлхи (ҹо кәси) пыжә бырнејдә. 



 

YABA  и.  јабә;  ağac  yaba  быланг;  уаbа  ilə  dovğa  içmək  де  кәминә  ов 

кырнијеј, де јабә ов пешомеј. 

 

8.  Исмон  һәммәј  доә  бејдән  потәдә.  Фели  исмон  бәпештә  нывыштә 

бејдә чәвон мәсдәри формә. Мәс.: 



 

SAPLAMA

1

 и. дијəкə: saplamaq



1

. 

YAZMA и. дијəкə: yazmaq. 

 

9. Фелон доә бејдән мәсдәри формәдә. Мәс.: 



 

QAŞIMAQ  ф.  тырнијеј;  belini  qaşımaq  ыштә  пешти  тырнијеј,  bоупипи 

qaşımaq  гиј  тырнијеј;  stolu  bıçaqla  qaşımaq  мизи  де  чәху  тырнијеј,  döşəməni 

qaşımaq  епо  тырнијеј;  bоупипип  ardını  qaşımaq  ыштә  гијәкәвоки  тырнијеј; 

yanını  qaşımaq  ыштә  тони  тырнијеј  (бəднəзəрику);  get  qarnını  qaşı  быши 

ыштә лузи бытырын, быши ыштә музон быжән, быши ыштә бызон бычовын. 

 

10.  Сыфәтон,  сојә  ашмардон, әвәзәкон,  зәрфон һәммәј  доә быән  ҹо-

ҹо луғәтә мәғалә шикиләдә. Мәс.:  



DODAĞISALLAQ с. лывшур. 

 

YÜZ аш. са (100); yüzədək saymaq тосә сај ашмардеј, yüzü beşə bölmək сај бә 

пенҹ бахшпо кардеј; yüz manat са мәнот, yüz metr са метрә, saatda yüz kilometr 



sürətlə саатәдә де са километрә тови, yüz faiz са фаиз, yüz yaşında са синәдә, 

bir  neçə  yüz  fəhlə  ды-се  са  коәкә,  yüzdən  artıq  tələbə  сајсә  бә  пе  тәләбә, yüzə 

yaxın  adam  тосә  сакәси  одәм,  yüzdən  biri  сао  и;  yüz  dəfə  demişəm  са  кәрә 

вотәме, yüz dəfə yazmışam са кәрә нывыштәме. 

4. 


 

О

2

-  шəхс. əвəз. әв; o gəldi әв омәј; о mənim xoşuта gəlir әв хош омејдә бәмы; 



опип сəјв. əвəз. чәј, чәви; oпип işi чәј ко, чәви ко; опип valideynləri чәј пыә-

моә;  опа  бәј,  бәви;  опа  minnətdaram  бәј  мыннәтдорим, опа  söz vermişəm  бәј 

сыханым  доә,  бәви  сыханым  доә;  опи  әј,  әви;  опи  сох  gözlədik  веј  чәш 

кардымоне  әв,  опи  hamı  tanıyır һәмәкәс  зынејдә  әј  (әви);  onunla  деәј;  onunla 



fəxr  edirəm  деәј  фәхр  кардејдәм;  опип  чәј,  чәви;  опип  haqqında  чәј  (чәви) 

һәхәдә; onda бәјку, бәвәдә, бәвику; onda kitab var бәјку китоб һесте. 



 

О

3

 – иш. əв. ә; о ev ә кә, о gün ә руж, әружи, о gecə ә шәв, әшәви, о vaxt ә вахт, ә 



вахти, о dəfə ә сәфә, yolun о tərəfi рој ә тәрәф, çayın о sahili руј ә жапә, о tay ә 

жапә;  бә;  о  böyüklükdə  бә  јоли,  бә  зори;  чә;  о  adamlardan  danış  ki,  ...  чә 

одәмонку гәп быжән ки...  

 

HƏLİMLİKLƏ  з.  һәлим-һәлими,  нам-нами;  həlimliklə  soruşmaq  һәлим-

һәлими парсеј, həlimliklə öz mənfi münasibətini bildirmək һәлим-һәлими ыштә 

мәнфи мыносибәти вотеј. 

 

11. Нидон, тәғлыди сыханон, пешсыханон, әдатон, бастәјон доә быән 

луғәти мәғалә ғысмәдә. Мәс.: 

 

VАУ-VАУ н. вај-вај. 

VIQ-VIQ сəдо тəғл. вығ-вығ (корпə əғыли, били). 

YAXININDA пешс. гəп. незијәдә; şəhərin yaxınında шәһри незијәдә. 

 I б. ки; qəzetlər xəbər verirlər ki,... ружномон хәбә дојдән ки,...; mən görürəm 

ki,... аз виндејдәм ки,..., о anlayır ki, ... әв сәрәсејдә ки,...; mən hiss edirəm ki, ... аз 

һисс  кардејдәм  ки,...;  məlumdur  ki,  ...  мәлуме  ки,...;  doğrudur  ki,  ...  росте  ки,...; 



heyif ki, ... һәјф ки, де һәјфи...; təəccüblüdür ki, ... тәәҹҹубине ки,...; iş burasındadır 

ki,... ко  бымәдәј  ки,...;  məsələ  burasındadır ki, ... мәсәлә  бымәдәј  ки,...;  о  elə  bir 

musiqi yazıb ki, ... әј жыго гыләј мусиғи нывыштәше ки,...; о qədər yoruldum ki,... 

анә огыним ки,...; istəmirəm ki, ...  пијејдәмни  ки,...; II əд. ки; biz ki  uşaq deyilik 

әмә  ки  әғыл  нимон;  dərsini  ki  bilmirsən  ыштә  дәрси  ки  зынејдәниш;  О  ki  qaldı 

mənə, mən hələ işləyəcəyəm Әв ки манде бәмы, аз һәлә ко бәкардем. 

 

12. Сыханон етимологијә һәхәдә мәлумот доә бејдәни луғәтәдә.  

 

Чәмә  хосә  хәлғ!  Әмә  де  хәј-сәломәти  сә  кардымоне  ым  луғәт, 



едаштејдәмон әј бәшмә нәзәр. Чокнә бәвотен, шинәһандон быбу! Әмма 

деми чәмә Инә зывони бәрпо кардеј, әј мәһв бејку перохније ко һәлә сә 

бејдәни.  Әмә  бы  сәмтәдә  ыштә  коон,  Хыдованди,  идомә  кардеј 

фикәдәмон.  Шымәку  әжомон  ыме  ки,  бы  луғәтәдә  быә  сәһвон, 

нырәсәјон, шымәһон пәјдо кардә  һар гылә тожә сыхани, зәһмәт ныбо, 

бынывыштән  бәмә  ки,  әмә  әвони  зијод  быкәмон  бы  луғәти  вәомә 

нәшрон. Шымә номон бә чәшимон! Ыштә орзу ијән тәклифон вығанде 

бәзнешон бәчәмә бы електрон унвон: 

faboszoda@mail.ru

 

aboszodaff@yandex.ru



 

 

Де јолә  һурмәти ијән меһиббәти: Фәрмони Фәхрәддин Әбосзодә 

 

 

 



 

 

 



5. 

 

 



 

Шәрти ихтисорон 

авиа. – авиасијə 

авто. – автомобил 

автом. – автоматикə 

агроким. – агрокимјə 

агротех. – агротехникə 

анат. – анатомијə 

арх. - архаик сыхан 

археол. – археологијə 

архит. – архитектурə 

астр. – астрономијə 

аш. – ашмард 

бајт. – бајтəрəти 

бактер. – бактериологијə 

б. – бастəј 

библ. – библиографијə 

биол. – биологијə 

биоким. – биокимјə 

бот. – ботаникə 

вəрз. – бə вəрзыши аид термин 

вəсə сых. – вəсə сыхан 

геод. – геодезијə 

геол. – геологијə 

гəп. – гəпəдə око доə сыхан 

диал. – диалекти сыхан 

дини. – дини термин 

дыјо. – дыјовонəти термин 

дымж. – дымжон 

ел.-тех. – електротехникə 

етногр. – етнографијə термин 

ə. – əвəзəкə 

əд. – əдат 

з. – зəрф 

зывон. – зывоншыносəти термин 

зоол. – зоологијə термин 

и. – исм 

 

иғт. – иғтысоди термин 



инш. – иншооти термин 

канə. – канə быə сыхан 

ким. – кимјə 

мали. – малијə термин 

метеор. – метеорологијə термин 

мод. сых. – модалə сыхан 

мус. – мусиғи термин 

н. – нидо 

навс. – навсыхан 

о.-р. – осынə рој термин 

пед. – педагогикə 

пешс. – пешсыхан 

риј. – ријози термин 

рышх. – рышханд 

с. – сыфəт 

сəдо тығл. – сəдо тəғлыд 

сиј. – сијоси термин 

тарых. – тарыхи термин 

тəб. – тəбобəти термин 

тех. – техники сыхан 

ф. -  фел 

ф.б. – фели бастəнə 

фəлс. – фəлсəфи термин 

физ. – физикə 

физиол. – физиологијə 

һəнд. – һəндəсə 

һəрби. – һəрби термин 

һидр. – һидрологијə 

һидрав. – һидравликə 

һидротех. – һидротехникə 

һуғ. – һуғуғи термин 

ҹоғр. – ҹоғрафијə 

шаир. – поетик сыхан 

шиф. – шифоһи нытғəдə око доə сыхан 

 

 



TÜRK ӘLİFBASI - ТЫРКИ ӘЛИФБО 

  

Aa 



Bb 

be 

Cc 

ce 

Çç 

çe 

Dd 

de 

Ee 

Əә 

Ff 

fe 

Gg 

ge 

Ğğ 

ğe 

Hh 

he 

Xx 

xe 

Iı 

İi 

Jj 

je 

Kk 

ke, ka 

Qq 

qe 

Ll 

el 

Mm 

em 

Nn 

en 

Oo 

Öö 

Pp 

pe 

Rr 

er 

Ss 

se 

Şş 

şe 

Tt 

te 

Uu 

Üü 

Vv 

ve 

Yy 

ye 

Zz 

ze 

 

 



 

 

 



6. 

А 

 

-7- 



 

 

Аа 



А

1

 



А:

 

1.  тырки  әлифбо  иминә  һәрф;  2.

  (де  әлифбо  рестә 

пеһандеәдә) 

иминә;

  beşinci  maddәnin  "а"  bәndi  пенҹминә  маддә 

"а" бәнд. 

А

2

 н. 



һа, зә

 (овардәдә); a yoldaş! һа һәмроа! зә, һәмро! һа зоә! 



А

3

 әд. 



1. а

 (око доә бејдә че ифодә сыфтәдә, нишо дојдә гымон, 



шојво, тәәҹҹуб); a... tapdım! а... пәјдом карде! а... sizsiniz? а... шы-

мәнишон?; 



2.

   


-је;

 1) око доә бејдә ифодә охојәдә, нишо дојдә тә-



әҹҹуб; bir bипа bах, а! һәлә быми дијәкәје!; 2) око доә бејдә ифодә 

сыфтәдә бо дығғәти ҹәлб карде; a, bir ora baxın а, һәлә әјо дијәкән. 



АВ

 и. канә. 



ов.

 

АВА

1

 и. 



әбо.

 

АВА

2

 и. гәп. 



1. додо, јолә һовә; 2. јолә вәју.

 

ABAD

 с. 

обод;

 abad yerlәr ободә вырон; abad etmәk обод кардеј; 



abad  edilmәk  обод  кардә  беј;  abad  olmaq  обод  беј;  abad  olunmaq 

обод кардә беј; abad olsun обод быбу. 



ABADAN

 с. 



овдонә;

 abadan kәnd tüstüsündәn bәlli olur овдонә ди 

зынеј   бејдә чәј дујәвулику. 

ABADANLANMA

 и. дијәкә: abadanlanmaq.



 

ABADANLANMAQ

 ф. 



овдонә кардә беј.

  

ABADANLAŞDIRILMA

 и. дијәкә: abadanlaşdırılmaq.

 

ABADANLAŞDIRILMAQ

 ф. 



овдонә кардовнијә беј. 

ABADANLAŞDIRMA

 и. дијәкә: abadanlaşdırmaq.



 

ABADANLAŞDIRMAQ

 ф. 



овдонә кардеј.

  

ABADANLAŞMA

 и. дијәкә: abadanlaşmaq.

 

ABADANLAŞMAQ

 ф. 



овдонә беј. 

ABADANLIQ

  и. 



овдонәти;

  abadanlıq  şöbәsi  овдонәти  шобә, 



abadanlıq işlәri овдонәти коон; abadanlıqdan danışmaq овдонәтику 

гәп жәј. 



ABADCA

  с. 



гырд  обод,  веј  обод;

  kәndimiz  abadca  yerdir  чәмә 

ди гырд ободә вырәје. 

ABADISTAN

 и. 



ободистон;

 мәҹ. 



зәмини димисә вәјшт.

 

ABADLANMAQ

 ф. 

обод беј.

 

ABADLAŞDIRILMA

 и. дијәкә: abadlaşdırılmaq.

 

ABADLAŞDIRILMAQ

 ф. 



обод кардовнијә беј.

 

ABADLAŞDIRMA

 и. дијәкә: abadlaşdırmaq.

 

ABADLAŞDIRMAQ

  ф. 



обод  кардеј; 

qәsәbәni  abadlaşdırmaq

 

ғәсәбә обод кардеј. 



ABADLAŞMA

 и. дијәкә: abadlaşmaq.



 

ABADLAŞMAQ

 ф. 



обод беј.

 

ABADLIQ

 и. 

ободи, ободәти.

 

ABAJUR

1

 

I



 и. 

абажур;

 ipәk abajur авшумә абажур; 

II

 с. 



абажур -

ә;

 abajur emalatxanası абажурә емолотхонә. 



ABAJUR

2

 и. диал. 



бумәришә.

 

ABAJURLU

 с. 




Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   324


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə