«G eo strategiya». 2012.№5 (11). S. 36-39



Yüklə 134.82 Kb.
Pdf просмотр
tarix16.06.2017
ölçüsü134.82 Kb.

«G eo  strategiya».-2012.-№ 5  (11).-S.36-39.

E R M Ə N İS T A N IN  D Ö V L Ə T   T E R R O R İZ M İ S İY A S Ə T İ VƏ  O N U N  N Ə T İC Ə L Ə R İ

A R Z U  D Ü N Y A M A L IY E V A

B akı D övlət U niversitetinin m üəllim i

G iriş

Erm əni  terrorizm i  beynəlxalq  terrorizm in  tərkib  hissəsi  olduğundan  fəaliyyətinin  ali  m əqsədi  siyasi 



m əzm unludur.  “D ənizdən-dənizə”,  yəni  X əzər dənizi-Q ara dəniz-A ralıq  dənizi  regionunu  əhatə  edən  geniş  ərazidə 

“B öyük  Erm ənistan”  dövlətini  yaratm aq  ideyası  həm in  m əqsədin  m ahiyyətini  ehtiva  edir,  onun  ideologiyasının 

əsasını  təşkil  edir  (3).  B u  ideologiya  erm ənilərin  digər  m illətlərdən  h ər  cəhətdən  üstünlüyünü,  erm əni  m illətinin 

“ali” və  “fövqəlm illət”  olduğunu,  b una baxm ayaraq  “tarixi  ədalətsizlik”lə  üzləşdiklərini  və  bu  “haqsızlığın”  aradan 

qaldırılm asının  vacibliyini  təbliğ  edir(2.s.91).  Erm ənilər  uydurduqları  “tarixi  ədalətsizlik”  və  “haqsızlığın”  aradan 

qaldırılm ası yolunda  əsas  təzyiq və  təhdid  aləti  olaraq  m əhz terrorizm ə  istinad  edir,  onu  m ü x təlif istiqam ətlər üzrə 

həyata keçirirlər.

B u  m əqalədə  isə  konkret  olaraq  işğal  olunm uş  A zərbaycan  ərazilərində  erm əni  separatçılarının  həyata 

keçirdikləri  ekoloji və m ədəni terror siyasətinin  araşdırılm ası nəzərdə tutulm uşdur.

P roblem in analizi.

Bu,  b ir  həqiqətdir  ki,  E rm ənistan  və  onun  dəstəklədiyi  Dağlıq  Q arabağın  erm əni  separatçı  rejim i  işğal 

olunm uş  A zərbaycan  ərazilərində  narkotik  m addələrin  becərilm əsi,  istehsalı,  dövriyyəsi,  insan  alveri,  qeyri-qanuni 

m əskunlaşdırm a,  m addi-  m ənəvi  sərvətlərin  talan  edilm əsi,  nüvə  və  radioaktiv  tullantıların  basdırılm ası,  çayların 

kim yəvi tullantılarla çirkləndirilm əsi  və  digər qanunazidd  əm əllər törətm əklə  həm in  ərazi  vahidlərini  beynəlxalq,  o 

cüm lədən  erm əni  terrorçularının  sığınacaq  yerinə  və  təlim -m əşq  bazasına  çevirm iş,  cəbhəyanı  zonadan  yüz 

kilom etrlərlə  uzaq  yaşayış  m əntəqələrini  əhatə  edən  terror-təxribat  əm əllərinin  coğrafiyasının  genişləndirm iş,  bu 

cinayət  əm əlinə  ölkəm izin  ərazisində  yaşayan  azsaylı  xalqların  (əsasən,  ləzgilər  və  avarlar)  nüm ayəndələrini  cəlb 

edə bilm işlər.

A zərbaycanın  işğal  olunm uş  Laçın  rayonu  ərazisində  fəaliyyət  göstərən  terrorçu  “V artanın  cəngavərləri” 

təşkilatı  (lideri  A .B abacanyan)  2005-ci  ildən  etibarən  A zərbaycan  əhalisinə  qarşı  ekoloji  terror-kütləvi  zəhərləm ə 

aksiyasının hazırlanm ası ilə m əşğuldur.  (5,s.444)

Y uxarıda  qeyd  etdiyim iz  kim i,  2005-ci  il  m artın  3-dən  etibarən  fəal  hərəkətlərə  keçən  “Qırm ızı  xaç-2” 

təşkilatı  nüvə  sahəsi  üzrə  m ütəxəssislərin  öz  terro r  fəaliyyətlərinə  cəlb  olunm asını  həyata  keçirir.  H ədəfdə  isə 

Türkiyə  və  A zərbaycandır.  B u təşkilatın  digər adı “N icat axtaran  alim lər qrupu”dur.  B urada əsasən nüvə terrorizm i 

ilə  m əşğul  olan  erm əni  alim ləri  cəm lənm işdir.  T əşkilatın  üzvü,  prof.  E.A rm enyan  D ağlıq  Q arabağ  ərazisində 

toksikologiya laboratoriyası yaradaraq azərbaycanlı əsir və girovlar üzərində təcrübələr həyata keçirm əkdədir (15).

E rm ənistanın  ekoloji  terror  siyasətinin  əsas  elem entlərindən  birini  də  işğal  ərazilərində  nüvə  zonalarının 

yaradılm ası taktikası təşkil edir.  B u ərazilərdə 29  radiasiya m ərkəzi fəaliyyət göstərir.

B u  zonada  radiasiya  və 

nüvə 


tullantıları 

80000  hektar 

kənd 

təsərrüfatına 



yararlı  torpağı, 150000  hektar

m eşə  sahəsini,  22000 hektar şəxsi torpaq  sahəsini və  2  qoruq  sahəsini  şüalandırm ışdır  (16).  Seysm ik param etrlərinə 

görə  aktiv  zonada  yerləşən  E rm ənistan  radioaktiv  tullantıları  işğal  altındakı  A zərbaycan  ərazilərində,  əsasən  də 

A ğdam   rayonunun  ərazisində  basdırır.  A rtıq  bu  ərazilər  ölü  zonalara  çevrilm işdir.  Perspektivdə  azərbaycanlı 

m əcburi  köçkünlərin  həm in  ərazilərə  qayıtdıqdan  sonra  radiasiya  problem i  ilə  üz-üzə  qalacaqlarını  indidən 

proqnozlaşdırm aq  m üm kündür.  B undan  savayı,  “R azdanm aş”,  “A rm avir”,  “Jak-M akM etals”  “A kropyan”  və 

“V artanoil”  kim i  erm əni  şirkətlərinin  Dağlıq  Q arabağ  ərazisi  vasitəsilə  İran,  Rusiya,  Fransa,  İraq,  Pakistan, 

Səudiyyə  Ə rəbistanı və başqa ölkələrə nüvə texnologiyaları daşım ası faktları da bəllidir.  (16)

İşğal  altındakı  A zərbaycan  ərazilərinin  planlı  şəkildə  radiasiyaya  m əruz  qoyulm asında  1975-ci  ildə 

istifadəyə  verilm iş  E rm ənistanın  M etsam or A E S-i  xüsusi  rol  oynayır.  G ündəlik  hasilatı  təxm inən  9  mln.  kvt/saat 

olan  nüvə  obyektinin  radioaktiv  tullantılarının  saxlanılm ası  üçün  E rm ənistanın  m üvafiq  anbarlarının  olm am ası 

reallığı  fonunda  onların  A zərbaycanın  işğal  altında  olan  ərazilərində  basdırılm ası  faktı  da  beynəlxalq  qurum lara 

bəllidir  (17).  A ŞPA -nın 

9148,  9336 

və 

9444  saylı 



sənədlərində 

(18)  bu  nüvə 

obyektinin  seysm ik 

cəhətdən 

aktiv

zonada yerləşdiyi və  bütün bölgə  üçün ciddi təhlükə m ənbəyinə  çevrildiyi  qeyd olunsa da,  Erm ənistan bu  çağırışları 



qulaq ardına vurm aqda davam  edir.

Erm ənistanın  A zərbaycana  qarşı  ekoloji  terro r  siyasəti  öz  m ahiyyəti  və  reallaşdırılm ası  m exanizm ləri 

baxım ından  olduqca  m üxtəlifdir.  Bu  baxım dan  su  ehtiyatlarının  çirkləndirilm əsi  taktikası  da  E rm ənistanın  ekoloji 

terro r siyasətinin  əsas təsir elem entlərindən  sayılır.  N əzərə  alsaq ki,  C ənubi  Q afqazın üm um i  şirin  su  ehtiyatlarının 

62% -i  G ürcüstanın,  28% -  i  E rm ənistanın  və  yalnız  10%-i  A zərbaycanın  payına  düşür,  bu  h alda  problem in  kifayət 

qədər  ciddi  olduğunu  anlam aq  m üm kündür.  Eyni  zam anda  onu  da  qeyd  edək  ki,  A zərbaycan  ərazisinin  3/4  hissəsi 

ölkəm izin  ən  geniş  su  arteriyası  olan  K ü r  çayı hövzəsinin  aşağı nahiyəsində  yerləşir.  Sadalanan  reallıqlar  fonunda 

kim yəvi və  bioloji  cəhətdən çirkləndirilm iş  350 mln.  kub m etrdən  artıq su kütləsi h ər il  E rm ənistan ərazisindən  K ür 

çayı  hövzəsinə  tökülür  (12).  B undan  savayı,  E rm ənistanın  m ədən,  energetika,  kim ya,  m aşınqayırm a  sənayesi  və 

kom m unal-xidm ət  m üəssisələrinin  tullantıları  A raz  çayının  əsas  qollarına  (O xçuçay,  A rpaçay,  R azdan)  axıdılır. 

N əticədə  A raz  çayının  43  km -i  boyunca  A zərbaycan  ərazisindəki  m ikroflora  və  m ikrofauna  tam am ilə  m əhv 

edilm işdir.  Erm ənistanın  ekoloji  terro r  siyasətinin  bilavasitə  təsiri  nəticəsində  A raz  çayında  suyun  çirklənm ə 

səviyyəsi norm adan dəfələrlə  artıq göstəriciyə m alikdir (11).

B eləliklə,  A raz  çayının əsas  qollarının Erm ənistan  ərazisindən keçdiyini,  ölkə  ərazisində  M etsam or A ES-in 

bütün  beynəlxalq  təzyiqlərə baxm ayaraq  fəaliyyət  göstərdiyini  və  tullantılarını  A raz  çayının  R azdan  qolu  ilə

axıtdığını, habelə terrorçu dövlətin  “ Sərhədlərdən axan  su  axınları və beynəlxalq göllərin  istifadəsi və  m ühafizəsinə 

d air  1992-ci  il  K onvensiyası”n a   qoşulm adığını  nəzərə  alsaq,  ekoloji  fəlakətin  qaçılm az  olacağı  qənaətinə  gəlm ək 

m üm kündür.

T errorizm in  m ü x təlif  form alarının  “kəşfi”  və  tətbiqi  sahəsində  “unikal  intellektə”  m alik  Erm ənistanın 

silahlı  qüvvələri  və  onların  əlində  alət  olan  separatçı  D ağlıq  Q arabağ  rejim inin  hərbi  birləşm ələri  2006-cı  ilin  iyun 

ayından başlayaraq işğal  altındakı ərazilərdə  ekoloji terrorun yeni taktikasını-kütləvi  yanğınları  sınaqdan  çıxarm ağa 

başlam ışlar.  Bu  yanğınlar  əsasən,  A ğdam ,  Füzuli,  Cəbrayıl,  T ərtər  və  X ocavənd  rayonlarının  kəndlərini  əhatə 

etm işdir.  20  gün  davam   edən  yanğınlar  nəticəsində  132,2  kv  km -lik  ərazidə  yerləşən  kənd  təsərrüfatı  torpaqları, 

m ədəni-tarixi  abidələr  (X ocavənd  rayonu  ərazisində  Ə fşarlar  qəbirstanlığı  və  N ərgiztəpə),  flora  və  fauna,  o 

cüm lədən yaşayış tikintiləri m əhv olm uşdur (14).

İşğalçı Erm ənistan ordusu zəbt edilm iş  ərazilərdə  xalqım ızın m illi-m ənəvi irsinin tərkib hissəsini təşkil edən 

m ədəniyyət,  tarixi  və  dini  abidələrə  qarşı  da  terro r  siyasətini  həyata  keçirm işdir.  İşğal  altında  olan  A zərbaycan 

ərazilərində  32  m əscid,  44  alban  kilsəsi,  21  pir,  13  qüllə,  22  kurqan,  8  körpü,  9  saray,  4  qızıl  qazıntısı,  2  qranit və 

daş  karxanası və  2  dövlət qoruğu m əhv edilm işdir.  B undan  savayı,  808  m ədəniyyət m ərkəzi,  o  cüm lədən  85  m usiqi 

m əktəbi  və  onlarla 

rəsm   qalereyası, 

istirahət parkı, 

teatrlar  və 

konsert  zalları  erm əni  terrorizm inin 

hədəfinə 

tuş

gəlm işdir.  (19)



Postsovet  m əkanında  yeganə  olan  Ağdam   Ç örək  M uzeyi  büsbütün  dağıdılm ışdır.  K əlbəcər  m uzeyinin  13 

m in,  L açın Tarix-D iyarşünaslıq M uzeyinin  isə  45  m in qiym ətli  eksponatı Erm ənistana apanlm ışdır.  B undan  savayı, 

Şuşa T arix M uzeyinin  500  eksponatı, A zərbaycan D övlət X alçaçılıq və X alq Y aradıcılığı  M uzeyinin  Şuşa  filialının 

eksponatları,  Q arabağ  T arix  M uzeyinin  1000,  dahi  A zərbaycan  bəstəkarı  Ü .H acıbəyovun  ev-m uzeyinin  300,  vokal 

sənətinin  m isilsiz nüm ayəndəsi  B ülbülün  ev-  m uzeyinin  400,  görkəm li  m usiqiçi  və  rəssam   M ir  M öhsün N əvvabın 

ev-  m uzeyinin  100,  Ağdam   Tarix-  D iyarşünaslıq  M uzeyinin  2000,  Q ubadlı  T arix  D iyarşünaslıq  M uzeyinin  3000, 

Z əngilan T arix D iyarşünaslıq M uzeyinin 6000 eksponatı qarət edilm işdir (19).

A zərbaycan m ədəniyyətinin nəhəng  sim alarından olan V aqifin, N atəvanın,  Ü .H acıbəyovun,  Bülbülün,  əm ək 

qəhrəm anı  S.V əzirovun,  m üharibə  qəhrəm anı  L.V əzirovun  abidələri  dağıdılm ışdır.  982  kitabxana  və  5  kitab 

fondunun  6  m ilyon  nüsxəsi  qarət  edilib  yandırılm ışdır.  Tunc  dövrünün  nadir  abidəsi  olan  X ocalı  təpəlikləri 

(təxm inən  100  təpəlik)  yerlə-yeksan  edilm iş,  qədim liyinə  görə  dünyada üçüncü  insan  m əskəni  olan  A zıx m ağarası 

erm əni terrorçularının silah anbarına çevrilm işdir.  (19)

M usiqi  və  folklor  m əhsullarının  buraxılışı  ilə  m əşğul  olan  “K aren-  rekords”,  “Parseqyan-rekords”, 

“A N İ-rekords”  “K azaryan-rekords”  kim i  bir  sıra  erm əni  kom m ersiya  strukturları  intellektual  m ülkiyyətə  dair 

beynəlxalq  hüquq norm alarını  açıq  şəkildə  pozaraq  A zərbaycanın  m usiqi  irsini  erm əni  m ədəniyyətinin nüm unələri 

kim i  təqdim   edirlər.  E rm ənistanın  ölkəm izə  qarşı  yeritdiyi  m ədəni  terrorizm   siyasətinin  səviyyəsini  təsdiqləyən 

faktlar  sırasında  A zərbaycan  xalq  dastanları-“A şıq  Q ərib”,  “K oroğlu”,  “Şah  İsm ayıl”,  eləcə  də  m əşhur  xalq  rəqs 

havaları “T ərəkəm ə”,  “V ağzalı”,  “Y allı” ,  “U zundərə” və  digərlərinin “erm əniləşdirilm əsi”ni göstərm ək olar.  (1)

Son  illər  ərzində  A zərbaycanın  işğal  altında  olan  ərazilərindəki  tarixi,  m ədəni  və  dini  abidələrə  m əxsus 

eksponatların xarici ölkələrdə  satılm ası h alları d a qeydə  alınmışdır.

İşğal  altındakı  Ağdərə  rayonu  ərazisindəki  U rek  m əbədi  (XII  əsr),  H atem   M əlik  qalası,  Y egiş  Arakel 

m əbədi  (XII əsr),  C əbrayıl rayonu ərazisində  C əbrayıl A ta türbəsi  (VIII-IX əsrlər),  Sirik  qalası (V-VI əsrlər)  və  Qız 

qalası  (XII-XIII  əsrlər), “B aşıkəsik  güm bəz”  abidəsi,  Şıxlar  türbəsi  (XIV  əsr)  və  dairəvi  türbə  (X V I  əsr)


dağıdılm ışdır.  Ağdərə  rayonundakı m əşhur  Q anzasar m əbədi  və  İako  m əbədinin,  X anabert və  H erm uk  qalalarının, 

L açın rayonu ərazisindəki  Sarı A şığın qəbrinin,  Şeyx Əhm əd,  Sultan  Baba,  Ağoğlan,  M əlikəjdər türbələrinin,  K afir 

qalası,  Həm zə  Sultan  sarayının,  Ağdam   rayonu  ərazisindəki  Q utlu  M usa  oğlu  türbəsinin  (X V   əsr),  Füzuli  rayonu 

ərazisindəki  Ə hm ədalılar və  M irəli  türbələrinin,  H acı  Q iyasəddin  (X V II  əsr)  və  H acı  Ə ləkbər  (X IX   əsr)

m əscidlərinin,  C əbrayıl  rayonu  ərazisindəki  Sultan  A llahverdi  ham am ının,  A raz  çayı üzərindəki  m əşhur X udafərin 

körpülərinin taleyi m əlum  deyildir (20).

R espublikam ıza  qarşı  təkcə  m ədəni  deyil,  həm   də  iqtisadi  terror  siyasətini  həyata  keçirən  E rm ənistan 

dövləti  və  Dağlıq  Q arabağın  separatçı  rejim i  beynəlxalq  konvensiyalara  zidd  olaraq  m ü x təlif  vasitələrlə  xarici 

şirkətləri  işğal  altında olan A zərbaycan  ərazilərinə  investisiyalar qoym ağa cəlb  edirlər (7,  s.308).  2007-ci  il tarixinə 

olan  m əlum ata  görə,  A zərbaycanın  icazəsi  olm adan  xarici  şirkət  işğal  altındakı  ərazilərdə  qanunsuz  iqtisadi 

fəaliyyətlə  m əşğuldur.  H əm in  şirkətlər  sırasında  “G lobal  G old”,  “L incy”  (ABŞ),  “F irst  D ynasty  M ines”,  “Sterlite 

G old  L td”,  “G rand  T obacco”  (K anada),  “A kopian”,  “V artanian”,  “Fram ation”,  “M ak-M ak  A dam s”,  “Pem od 

R ichard”  (Fransa),  “Siem ens”,  “Schnieder”  (A lm aniya),  “Sim on  Petroleum   T echnology”  (B öyük  Britaniya), 

“Z vezda”  (Rusiya),  “Patrex”  (Portuqaliya),  “Franck  M uller”,  “A ndre  G roup”,  “A lpoto”  (İsveçrə),  “A ustralia  N airi 

L td”,  “T ida Joint V enture”  (A vstraliya),  “F K X ”  (A rgentina),  “K arabagh  T elecom ”,  “Shusha”  (Livan),  “T hom son” 

(N iderland),  “İntracom ”  (Y unanıstan)  “M c  and  C o”  (Kipr),  “G ideon  R ichter),  (M acarıstan)  və  digərlərini  m isal 

göstərm ək olar (13).

B u  şirkətlər,  əsasən,  qızıl  m ədənlərinin,  qiym ətli  filiz  və  m aterialların,  m eşələr  və  digər təbii  ehtiyatların, 

habelə duz yataqlarının istism arı ilə m əşğuldurlar.

Ü m um iyyətlə,  işğal  altındakı A zərbaycan ərazilərinin  35  % -nin xarici  ölkə  vətəndaşlarına və  şirkətlərinə  20 

illiyə  icarəyə  verilm əsi  haqqında  statistik  m əlum atlar vardır.  Bu  ərazilərdəki  m eşələrin  37% -i  xarici  iş  adam larına 

m əxsusdur.  Təkcə  2006-cı ilin  8  ayı ərzində  işğal  altındakı  897  hektar m eşə  sahəsi  m əhv  edilm iş  və  burada Fransa, 

B elçika,  A B Ş,  İran,  Y unanıstan,  Y aponiya  və  A lm aniya  şirkətlərinə  m əxsus  7  ağac  em alı  zavodu  fəaliyyət 

göstərm əyə  başlam ışdır. 

Erm əni  m ənşəli iş 

adam ı  D ağlıq  Q arabağ 

ərazisində 

ağac 


em al 

edən 


“A ta-V ank-  L es”

m üəssisəsini açaraq,  qeyd edilən biznes  sahəsinin inkişafı üçün 2 mln.  dollar vəsait sə rf etm işdir (9).

A zərbaycanın işğal  altındakı ərazilərində  90 növ m ineralın olm ası faktı bəllidir.

Təkcə  1990-1991-ci  illərdə  aparılm ış  tədqiqatların  nəticələrinə  görə  A zərbaycan  dövlətinin  m ülkiyyətində 

olan  3  qızıl 

yatağında  (Q ızılbulaq,  V ecnəli  və 

Zod)  140  to n a  yaxın 

qızıl 


ehtiyatı vardır.  1998-ci  ildə 

K anadanın

“C anadian  F irst D ynasty  M ines  L td”  şirkəti  ilə  m üqavilə  bağlam ış  Erm ənistan  hökum əti  2002-2003-cü  illərdə  Zod 

yatağından 5  ton  qızıl  çıxarm ışdır (10).  B undan  savayı, qeyd edilən  sahədə  E rm ənistanın növbəti  ortağı H indistanın 

“İndian  Sterlite G old L td”  şirkətidir (10).

B ir  sözlə,  E rm ənistanın  A zərbaycana  qarşı  dövlət  terrorizm i  siyasətinin  m ü x təlif  form a  və  üsullarının 

yuxarıdakı təqdim atı  bir  daha  sübut  edir ki,  bu  fəaliyyətin  əsas  m əqsədini  azərbaycanlılara  qarşı  qorxu  və  dəhşət 

hisslərini  aşılam aq,  xalqım ızın  m üqavim ət  iradəsini 

sarsıtm aq  hesabına  “B öyük  Erm ənistan”  xülyasının

reallaşm asına nail olm aq təşkil edir.

O byektivlik  nam inə  onu  da  qeyd  edək  ki,  erm əni  terrorizm i  m övcud  olduğu  100  ildən  artıq  b ir  m üddətdə 

təkcə  türkləri  (azərbaycanlıları)  h ə d ə f  seçm əm iş,  o,  əslində  “üm um dünya  kabusu”n a   çevrilm işdir;  1973-2001-ci 

illər  ərzində  erm əni  terror təşk ila tla n  təkcə  Qərbi  A vropa  ölkələrində  235  terro r  aktı,  qətl  törətm iş,  41  qətlə  cəhd 

etm işdir  (4,  s.  145).  Sadalanan  beynəlxalq  terro r  aktları  nəticəsində  524  nəfər  yaralanm ış,  105  m ülki  şəxs  girov 

götürülm üşdür (4,  s.145).

Təsadüfi  deyildir  ki,  tanınm ış  A B Ş  tətqiqatçısı  Sam yuel  Uim z  özünün  “Erm ənistan  terrorçu  “xristian” 

ölkəsinin  gizlinləri”  adlı  m əşhur  əsərində  təkzibedilm əz  faktlar  və  arqum entlər  əsasında  sübut  edir  ki,  “ 1918-ci 

ildən  bu  günə  kim i  E rm ənistanın  iki  əsas  ixracı  olm uşdur:  öz  “tarixi  vətən”lərindən  xaricə  axışan  öz  m illəti  və 

terrorizm !  1918-ci  ildən  bu  günə  kim i  -  E rm ənistanın  b ir  əsas  idxalı  olm uşdur  və  olm aqda  davam   edir:  başqa 

xalqlardan alınan xarici yardım !”  (8,  s.122).

A m erikalı  M ü ə llif London,  Paris,  Rom a,  M oskva,  İstanbul və  V aşınqton arxivlərində  apardığı tədqiqatların 

nəticəsi  olaraq  erm əni  terrorizm inin  olduqca  geniş  coğrafi  m əkanı  əhatə  etdiyi  qənaətinə  gəlm işdir.  Erm əni 

terrorizm inin  yayılm a  arealına  Paris,  Beyrut,  V yana,  Frankfurt,  Essen,  H aaqa,  M ilan,  A m sterdam ,  Tehran,  Bern, 

Toronto,  Ottava,  D ortm und,  Lissabon,  Rotterdam ,  K öln,  Sürix,  Rom a,  B rüssel,  M adrid,  C enevrə,  K openhagen, 

M arsel,  A fina,  Lion,  Strasburq,  Sidney,  Lozanna,  A nkara,  Burqoy,  B elqrad,  Renn,  Bonn  və  İstanbul  daxildir  (8,  s. 

158-  159).

S.Uim z  qeyd  edir  ki,  “bu  kitabın  m üəllifinin  araşdırdığı  m üddət  ərzində  Birləşm iş  Ştatlar  21  dəfə  erm əni 

terrorizm inin  hədəfi  olm uşdur.  Bu  cü r  davranış  nifrətə  layiqdir!  A yrı-ayrı  fərdlər  və  iş  adam ları  aşağıdakı



şəhərlərdə hücum a m əruz qalm ışdır:

• 

Santa B arbara şəhəri,  K aliforniya ştatı



• 

N yu-Y ork, N yu-Y ork  ştatı

• 

Los-A nceles,  K aliforniya ştatı



• 

K em bric, M assaçusets  ştatı

• 

Tam pa,  F lorida ştatı



• 

San-Fransisko,  K aliforniya ştatı

• 

Anaheym ,  K aliforniya ştatı”  (8,  s.159)



G öründüyü  kim i,  erm əni  terrorizm i  öz  coğrafi  vektorları  baxım ından  olduqca  m üxtəlifdir,  konkret 

sərhədləri  yoxdur,  prioritet  hədəfi  türk  dünyasıdır,  m ahiyyət  və  m əzm un  m ündəricəsi  nöqteyi-  nəzərindən  qlobal 

təhdid statusuna m alikdir.

Y uxarıda qeyd  olunan terror  aktlarının  əksəriyyətinin təşkilatçısı və  icraçısı olan  “D aşnaksütyun”  partiyası 

E rm ənistan parlam entində təm sil olunubdur.  Ü stəlik, bu partiya Sosinternin üzvüdür (6,  s.47).

N əticə


M üasir  dövrüm üzün  bu  acı  reallıqlarına  nəzərə  alaraq  beynəlxalq  terrorizm   əleyhinə  ardıcıl  və  kom pleks 

m übarizə  aparılm alı,  terro r  aktlarının  təşkilatçılarına,  habelə  dövlət  terrorizm i  siyasəti  yeridən  və  beynəlxalq 

terrorizm i  m üdafiə  və  him ayə edən  dövlətlərə  qarşı  qətiyyətli  tədbirlər  görülm əlidir.  Zənnim izcə,  bu  proses

aşağıdakı təm əl prinsiplərinə  əsaslanm alıdır:

1.  Terrorizm lə  m übarizəyə  dini,  yaxud  etnik  çalarlar  verm ək  cəhdlərinə  qarşı  barışm az  m übarizə 

aparılm alıdır.  T errorizm in nə m illi, nə  də dini m ənsubiyyəti olmur.

2.  Terrorizm lə  m übarizəyə  “ikili  standart”  m övqeyindən  yanaşılm am alı,  “yaxşı”  və  “p is”  terrorçu 

bölgüsünə yol verilm əm əlidir.

3.  T errora  qarşı m übarizədə  “h ər yerdə  və  həm işə”  prinsipi  tətbiq  edilm əlidir.  Bu  prinsip  zam anından və 

m əkanından  asılı  olm ayaraq  cinayətkarların  axtarılm ası,  aşkarlanm ası,  tutulub  təhvil  verilm əsi,  eləcə  də 

cəzalandırılm ası sahəsində h ə r b ir tərəfin öhdəliklər götürm əsini nəzərdə tutur.

4.  B aşqa  dövlətlərin  ərazisindən  terrorçu,  ekstrem ist  və  separatçı  fəaliyyəti  bu  və  y a   digər  form ada 

dəstəkləyən ölkələrə  qarşı  razılaşdırılm ış sanksiyalar tətbiq olunm alıdır.

Y alnız  problem in  həllinə  belə  obyektiv  yanaşm a  m övqeyi  E rm ənistanın  pərdələnm iş  terrorçu  dövlət 

qiyafəsini yırta bilər. Q azanan isə bütün sivil bəşəriyyət olar.

QEYDLƏR:


1.  A zərbaycanın  m ədəni  sərvətlərinin  dağıdılm ası  və  m ənim sənilm əsi  ilə  əlaqədar  A zərbaycan

R espublikası M illi M əclisinin bəyanatı.  19  aprel  2002 // ”D irçəliş-X X I əsr”jurnalı, 2002, №   50,  s.25.

2.  Q urbanov M.  A rm enian terrorism .  Baku,  Sabah,  2005,  103  p.

3.  M ahm udov  Y.  "B öyük  Erm ənistan”  uydurm ası:  terror,  soyqırım ları  və  özgə  torpaqlarına  yiyələnm ək 

“ideologiyası”/ h ttp:// azerbaijan.new s.az/index. php?lng=aze& Pid=l  190

4.  M ustafayeva A.  Q adınlar və beynəlxalq tenorizm in qlobal təhlükəsi problem ləri  // Dirçəliş.  X X I  əsr.  №  

54,  2002,  s.  139-149

5.  N ovruzoğlu R.  G enosid...  Ekosid.  Bakı: A diloğlu, 2006,  544  s.

6.  R əhim zadə  A.  H əyat bizi  terrorizm ə  qarşı  barışm az  m übarizəyə  səsləyir //  Dirçəliş.  X X I  əsr.  2002,  №  

51,  s.46-48

7. 

Sevdim alıyev  R.  B eynəlxalq  terrorizm -  cinayətkar  iqtisadiyyat  //  D irçəliş-X X I  əsr,  2004,  №   78-  79, 



s.302-312

8.  U im z  S.A.  Erm ənistan  terrorçu  “x ristian”  ölkənin  gizlinləri  (Erm ənilərin  böyük  fırıldaq  seriyaları-I 

cild).  Bakı, O ka O fset A zərbaycan-T ürkiyə N əşriyyat-Poliqrafiya  Şirkəti,  2004,  386  s.

9.  А йрум ян  Н.  Э коном ика  Н агорного  К арабаха  в  поствоенны й  период  //  Ц ентральная  А зия  и 

К авказ, 2002,  № 6,  с .211-215

10.  E xploitation  o f  the  Fields  o f  M inerals  in the  A zerbaijani  T erritories  under  O ccupation by A rm enia and 

T heir D evastation.  PA C E Doc.  10899.2006,  13  A prel http:  / w w w .assem bly.  coe.int

11.  Environm ental  catastrophe  as  a  result  o f  the  pollution  o f  the  A zerbaijani  w ater  sources  w ith  chem ical 

and biological  substances by Arm enia.  PA C E doc.  11062,  2006,  4  O ctober / http://w w w .  assem bly.coe.int

12.  H azardous  im pact  on  the  clean  w aters  o f  A zerbaijan  through  transboundary  w atercourses.  PA C E  doc.



9709,  13  February / http://w w w .  assem bly.coe.int

13.  Illegal activity o f  foreign com panies  in the  occupied territories  o f  A zerbaijan.  PA C E Doc.  11145,  2007, 

23  January / http://w w w .assem bly.coe.int

14.  M assive  fires  in  the  occupied  territories  o f   A zerbaijan  com m itted  by  A rm enia  and  M ountainous 

K arabakh separatists during the  last 20 days.  PA C E doc.  10992,  2006,  28  June / http://w w w .  assem bly.coe.int

15.  PK K -A rm enian Relations /http://w w w .  arm enisorunu.gen.tr/E nglish/ terrorism /pkk.htm l

16.  N uclear technologies and n uclear w aste  in the  occupied territories o f  the  R epublic o f  A zerbaijan.  PA CE 

doc.  9444,  2002,  7 M ay /http://w w w .  assem bly.coe.int

17.  The  situation  over the  M etsam or A tom ic  Station  in  Arm enia.  PA C E  doc.  10223,  21  June  / http://w w w . 

assem bly.coe.int

18.  The  functioning  o f   the  M etsam or  A tom ic  Pow er  Station  o f   Arm enia:  great  danger  for  the  South 

C aucasus and the w hole  o f  Europe.  PA C E doc.  9650, 2003,  8 Y anuary / http://w w w .assem bly.coe.int

19.  The  state  o f  the  historically  im portant  cultural  m onum ents  o f  A zerbaijan  in  the  territory  o f  A rm enia. 

PA C E doc.  10896.2006,  12 A prel/ http://w w w .assem bly.coe.int

20.  The  state  policy  o f   A rm enia  intending  to  dam age  the  genetic  heritage  and  to  erase  the  historical 

m em ory o f  the A zerbaijani people.  PA C E Doc.  10518,  2005,26 A prel / h ttp:// w w w .assem bly.coe.int



Каталог: docs -> JURNAL
JURNAL -> Roza eyvazova
JURNAL -> Naxçivan tariXİNƏ VƏ MƏDƏNİYYƏTİNƏ daiR Əlyazma mətnləRİ SƏbuhi İbrahimov
JURNAL -> «Türkologiya».–2011.№1.–S. 69-75. TÜRk diLLƏRİNDƏ ortaq terminologiyanin yaradilmasi cəMİLƏ babayeva
JURNAL -> İnsan qrupunu qəSDƏn məhv etmək siyasəTİ Nəsir Məmmədov, амеа-nın İnsan Hüquqları İnstitutu Açar sözlər
JURNAL -> Türk xalqlarının ortaq dastanlarının yaranması və yayılması coğrafiyası Sədnik Paşa Pirsultanlı
JURNAL -> AZƏrbaycan xalq cümhuriYYƏTİ DÖVRÜNDƏ ƏDLİYYƏ naziRİ aslan bəy səFİKÜrdskiNİn həyati və FƏALİYYƏTİ Rauf rzayev
JURNAL -> DÜnya azərbaycanlilarinin III qurultayi: Güclü Azərbaycan üçün güclü diaspor Vüsalə Kərimova
JURNAL -> Milli-mənəvi dəyərlərin şagird şəxsiyyətinin formalaşmasına təsiri İsfəndiyar Novruzlu
JURNAL -> «Mədəni Maarif». 2011.№1. S. 24-26. Müzikl janrının tarixinə qısa baxış (1920-70-ci illər) Pikə FƏtullayeva
JURNAL -> «Q a n u n ç u lu q». 2 0 1 № S. 3 2 3 7


Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə