Gerblər və emblemləR



Yüklə 436.95 Kb.

səhifə3/6
tarix26.05.2017
ölçüsü436.95 Kb.
1   2   3   4   5   6

 

Zaqatala şəhəri 

 

Zaqatala qəzasının ərazisi Azərbaycanın tarixi əraziləri olan Car-Balakən camaatlığı və İlisu sultanlığının 



torpaqlarını əhatə edirdi.

 

Car-Balakən  camaatlığı  Rusiya  imperiyasının  qoşunları  tərəfindən  1803-cü  ildə  işğal 



edilmişdi. Tərəflər arasında imzalanmış müqaviləyə görə camaatlıq daxili idarəçilik sistemini saxlamışdı. Lakin 

çar  hökuməti  1830-cu  il  Car-Balakən  üsyanını  bəhanə  gətirərək,  camaatlığı  ləğv  etmiş,  onun  əsasında  Car-

Balakən dairəsi təşkil olunmuşdu. "Zaqafqaziya diyarının idarəsi üçün təsisatlar" adlı qanunu (1840, 10 aprel) 

ilə  Car-Balakən  qəzası  yaradılmış  və  Gürcü-İmereti  quberniyasının  tərkibinə  daxil  edilmişdi.  Car-Balakən 

qəzası  1846-cı  ildə  yenidən  Car-Balakən  dairəsinə  çevrildi.  1844-cü  ildə  İlisu  sultanı  Daniyal  bəyin  üsyanı 

yatırıldıqdan  sonra  sultanlıq  da  ləğv  olundu,  apreldə  Car-Balakən  və  İlisu  torpaqlarında  Car-Balakən  hərbi 

dairəsi təşkil edildi. Dağıstan vilayətinin idarəçiliyi haqqında 1860-cı il 5 aprel tarixli əsasnaməyə uyğun olaraq, 

Car-Balakən hərbi dairəsi Zaqatala dairəsi adlandırıldı. Zaqatala ilk vaxtlar kiçik yaşayış məntəqəsi olmuş, adı 

ilk  dəfə  1807-ci  ilə  aid  sənədlərdə  çəkilmişdir.  Zaqatala  dairə  mərkəzinə  çevrildikdən  sonra  sosial-iqtisadi  və 

mədəni cəhətdən inkişaf etməyə başlamışdı.  

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə daxili işlər nazirliyinə Zaqatala dairəsində digər quberniyalarda 

qəbul  edilmiş  əsaslarla  inzibati  hakimiyyət  təşkil  etmək  həvalə  olunmuşdu.  Zaqatala  dairəsi  rəsmi  sənədlərdə 

quberniya adlandırılmağa başlamışdı.

  

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra mayda Zaqatala quberniyasında da sovet hökuməti 



quruldu,  qəza  inzibati-ərazi  vahidi  tətbiq  olundu.  Zaqatala  qəzası  1929-cu  ildə  həyata  keçirilən  rayonlaşdırma 

zamanı ləğv olunmuşdur. Onun ərazisində Zaqatala, Balakən və Qax rayonları 

yaradılmışdır. 

Zaqatala şəhərinin gerbi 21 may 1843-cü ildə təsdiq olunmuşdur. 



Gerbin təsviri:

 

Qalxanvari  gerbin  ikiyə  bölünmüş  yuxarıdan  1-ci  qızılı  sahəsində 



zirvəsində  Nuhun  gəmisini  simvolizə  edən  Ağrı  (Ararat)  dağı  təsvir 

olunmuşdur. Gerbin yuxarıdan ikinci qızılı sahəsində mavi dalğalı kəmər Qara 

dənizi  simvolizə  edir.  Bu  sahələrin  üstündə  gümüş  fonda  əlində  nizə  süvari 

təsvir  olunmuşdur.  Gerbin  yuxarı  hissəsi  Gürcü-İmereti  quberniyasının 

gerbinin  təsvirindən  götürülmüşdür.  Gerbin  yarıdan  aşağı  hissəsindəki  fonu 

qırmızı  olan  sahədə  doğan  günəşin  şüaları  ilə  işıqlanan  qala  divarının  təsviri 

yerləşirdi.  Divarın  önündə  oraq  və  sınmış  qılınc  sakinlərin  döyüşkən  həyat 

tərzini atıb, əkinçiliklə məşğul olmalarına işarə idi.  



Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin 

PREZİDENT  KİTABXANASI 



———————————————————————————————————————————————————————————————————— 

 

21 



Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Dövlət gerbinin yaradılması təşəbbüsləri 

 

Azərbaycan  Respublikasının  Dövlət  gerbi  onun  dövlət  müstəqilliyinin  müqəddəs  rəmzlərindən  biridir. 



Gerb  sözü  Avropa  mənşəlidir,  hərfi  mənada  «vərəsəlik»,  müasir  dövlətçilik  termini  kimi  isə  müəyyən  bir 

dövlətin,  şəhərin,  nəslin  fərqləndirici  rəmzi  (nişanı)  anlamında  olub,  əsasən,  bayraqda,  möhürdə,  pul 

vahidlərində və s. əks etdirilir. Gerb, onun mənşəyi, gerbdə əks olunan simvolların məna və funksiyası, gerbin 

komponentləri,  quruluşu,  sistemi  və  s.  məsələlərlə  heraldika  sənəti  məşğul  olur.  Heraldikaya  bəzən  köməkçi 

tarix fənni olan gerbşünaslıq da deyilir və hərfi mənada «carçı», «xəbərçi» anlamındadır. 

Doğrudan  da,  heraldikanın  ifadə  vasitəsi  olan  hər  bir  gerb  müəyyən  ölkənin,  dövlətin,  millətin,  şəhərin 

özünəməxsus  milli  adət-ənənələrini,  dini  və  mifik  görüşlərini,  həmçinin  tarixi,  siyasi-ideoloji  və  mədəni 

baxışlarını  müxtəlif  simvollar  vasitəsilə  başqalarına  –  digər  xalqlara,  millətlərə,  dövlətlərə  çatdırmağa,  bəyan 

etməyə xidmət edir. 

Heraldika  sənəti  dünya  xalqlarında  əsrlərlə  təşəkkül  tapmış  ümumi  qanunauyğunluqlar  sisteminə  və 

həmçinin özünəməxsus milli-tarixi ənənələrə əsaslanır. Bu, o deməkdir ki, hər bir gerbdə əks olunan simvollar 

müəyyən ümumi qanunauyğunluğa, möhkəm daxili sistemə malikdir və həmin simvollar eyni zamanda təmsil 

etdiyi xalqın, millətin, dövlətin tarixi, siyasi-ideoloji, milli-mənəvi, dini və mifik görüşlərini də bu və ya başqa 

şəkildə əks etdirməlidir. 

Bu  baxımdan  Azərbaycan  Respublikasının  Dövlət  gerbi  istər  simvollarının  zənginliyi,  istərsə  də 

Azərbaycan  milli  dövlətçiliyinin,  xalqımızın  tarixi-mədəni,  milli-mənəvi  görüşlərini  hərtərəfli,  dolğun  əks 

etdirməsi ilə seçilir.  

Müstəqil  Azərbaycan  Respublikasının  Dövlət  gerbinin  layihəsi  1918-1920-ci  illərdə  fəaliyyət  göstərmiş 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə hazırlansa da, o illərdə onun qanunvericilik səviyyə-sində təsdiqi və 

qəbul  edilməsi  mümkün  olmamışdı.  Belə  ki,  dövlət 

gerbinin  və  möhürünün  təsvirinin  hazırlanması  ilə  bağlı 

müsabiqə  elan  edilməsi  haqqında  Azərbaycan  Xalq 

Cümhuriyyəti  Nazirlər  Şurası  iki  dəfə  qərar  qəbul 

etmişdir. Birinci qərara əsasən 1919-cu ilin martın 23-də 

«Azərbaycan» 

qəzetində 

Azərbaycan 

Xalq 


Cümhuriyyətinin  dövlət  gerbi  və  möhürü  layihələrinin 

hazırlanması  üçün  müsabiqə  elan  edilmişdi.  Hökumətin 

qərarı  ilə  Azərbaycanın  dövlət  gerbi  və  möhürünün  ən 

yaxşı təsvirinin hazırlanması üçün iki mükafat (Ən yaxşı 

gerb  layihəsinə  görə  1000  rubl,  möhürə  görə  isə  500 

rubl) müəyyənləşdirilmişdi. Müsabiqənin müddəti həmin 

il  aprelin  20-dək  müəyyən  edilmiş  və  bu  işin  təşkili  və 

icrasına  nəzarət  Poçt  və  Teleqraf  Nazirliyinə  həvalə 

edilmişdi.  Lakin  təəssüf  ki,  həmin  müsabiqə  uğurla 

nəticələnmədi və müvafiq gerb layihəsi qəbul edilmədi. Buna görə də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər 

Şurası  1920-ci  il  yanvarın  30-da  «Azərbaycan  Respublikasının  gerbi  və  möhürünün,  milli  himninin  və  hərbi 

ordenlərinin  layihələrinin  hazırlanması  haqqında»  yenidən  qərar  qəbul  etdi.  Qərarın  birinci  bəndində  hərbi 

ordenlərin  yaradılması  üçün  müsabiqə  elan  edilməsi  Hərbi  Nazirliyə,  ikinci  bəndində  isə  milli  himnin,  dövlət 

gerbi  və  möhürünün  layihələrinin  hazırlanması  ilə  bağlı  müsabiqə  keçirilməsi  isə  Xalq  Maarif  Nazirliyinə 

həvalə edilmişdi. Bu qərarı əsas tutan Xalq Maarif Nazirliyi 1920-ci ilin fevralın 19-da «Azərbaycan» qəzetində 

(19.02.1920,  №  33)  dövlət  gerbi  və  möhürünün  təsvirinin,  eləcə  də  milli  himninin  mətninin  layihələrinin 

hazırlanması barədə müsabiqə elan etdi. Müsabiqədə ən yaxşı milli himnin mətni və musiqisi üçün 50 min rubl, 

gerb  və  möhürün  ən  yaxşı  təsvirinə  görə  isə  25  min  rubl  mükafat  təyin  edilmişdi.  Layihələr  Xalq  Maarif 

Nazirliyinə  təqdim  edilməli,  Milli  İstiqlalın  ikinci  ildönümünədək  (28.05.1920)  təsdiq  edilməli  idi.  Lakin 

təəssüf  ki,  27  aprel  1920-ci  il  rus  sovet  istilası  və  milli  dövlətimizin  süqut  etməsi  bu  ümummilli  və  dövlət 

əhəmiyyətli məsələləri həll etməyə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinə imkan vermədi. 

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 1993-cü il yanvarın 19-da qəbul etdiyi Konstitusiya Qanunu ilə 

1919-1920-ci  illərdə  hazırlanmış  dövlət  gerbi  layihələrindən  birini  müəyyən  dəyişikliklərlə  Azərbaycan 

Respublikasının Dövlət gerbi kimi təsdiq etmişdir. 



Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin 

PREZİDENT  KİTABXANASI 



———————————————————————————————————————————————————————————————————— 

 

22 



Azərbaycan SSR-in gerbləri 

 

1920-ci il aprelin 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süquta uğradıldıqdan sonra  Azərbaycan İctimai 



Şuralar Cümhuriyyəti adı altında bolşevik hakimiyyəti qurulsa da, faktiki olaraq 1922-ci ilin sonunadək dövlət 

müstəqilliyini  qoruyub  saxlaya  bilmiş,  heç  bir  qurumun  tərkibinə  daxil  olmamışdı.  Sovet  Rusiyasının  və 

bolşevik  hakimiyyətinin  hər  cür  təzyiqlərinə  baxmayaraq  Sovet  Azərbaycanı 

müstəqil  xarici  siyasət  xətti  yürütməyə  çalışırdı.  Lakin  Sovet  hakimiyyətinin  ilk 

illərində  Azərbaycan  özünün  dövlət  atributlarını  Sovet  Rusiyasının  atributlarına 

uyğunlaşdırmaq məcburiyyətində qalmışdı.

 

1921-ci  ilin  mayında  Azərbaycan  İctimai  Şuralar  Cümhuriyyətinin (AİŞC)  ilk 



Konstitusiyası qəbul edilmişdi. 

Həmin  Konstitusiyasının  103-cü  maddəsində  Dövlət  gerbinin  təsviri  belə 

verilmişdi:  “Azərbaycan  İctimai  Şuralar  Cümhuriyyətinin  dövlət  gerbi,  üzərində 

Azərbaycan və rus dillərində: “Azərbaycan İctimai Şuralar Cümhuriyyəti” və “Bütün 

ölkələrin proletarları birləşin!” sözləri yazılmış və doğmaqda olan günəşin şüaları üzərində oraq və çəkicdən, 

sünbül çələngi ilə əhatə olunmuş aypara və beşguşəli ulduzdan ibarətdir.”  

1921-ci ilin noyabrında Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistanın federativ dövlət şəklində birləşdirilməsi 

qərara alınmışdı. 1922-ci ilin martında Cənubi Qafqazın üç respublikasının vahid dövlətdə – Zaqafqaziya Sovet 

Sosialist Respublikaları Federativ İttifaqında (ZSSRFİ) birləşdirildikdən sonra Azərbaycanın müstəqilliyinə ağır 

zərbə  endirildi.  1922-ci  il  dekabrın  10-da  Bakıda  keçirilən  I  Zaqafqaziya  Sovetlər  qurultayında  ZSSRFİ-ni 

Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası (ZSFSR) ilə əvəz etmək haqqında qərar qəbul edildi. Vahid 

qanunvericilik, icra orqanları olan bu dövlətin yaradılması ilə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinə bu dəfə daha 

sarsıdıcı  zərbə  endirildi.  1922-ci  il  dekabrın  30-da  SSRİ-nin  yaranması  isə  Azərbaycanın  müstəqilliyinə  son 

qoydu.  O,  SSRİ-nin  atributlarına  uyğunlaşdırılan  bir  sıra  dövlət  atributlarını  –  bayraq,  gerb,  himn  və 

konstitusiyasını  qoruyub  saxlasa  da,  bir  çox  sahələrdə  özünün  beynəlxalq  hüququn  subyekti  olmaq  statusunu 

itirdi. 


1927-ci  il  Konstitusiyasının  99-cu  maddəsində  Dövlət  gerbinin  təsviri  belə 

verilmişdi:  “Azərbaycan  İctimai  Şuralar  Cümhuriyyətinin  dövlət  gerbi,  üzərində 

Azərbaycan və rus dillərində: “Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası” və “Bütün 

ölkələrin  proletarları  birləşin!”  sözləri  yazılmış  və  qırmızı  fonda  doğmaqda  olan 

günəşin şüaları üzərində oraq və çəkicdən, sünbül çələngi ilə əhatə olunmuş aypara 

və beşguşəli ulduzdan ibarətdir.”  

20-ci  illərin  sonunda  rus  dilindəki"  социалистическая"  sözü  əvvəlki  tək 

"ictimai" kimi deyil, "sosialist" kimi tərcümə edilməyə başlandı. Bununla bağlı gerb 

üzərindəki  abreviatura  yazısında  da  düzəlişlər  edildi.  Gerbin  üzərində  “Azərbaycan  Sosialist  Şura 

Cümhuriyyəti” yazılmağa başlandı. 

1937-ci  ildə  qəbul  edilən  Azərbaycan  Sovet  Sosialist  Respublikasının 

Konstitusiyasının  151-ci  il  maddəsində  Dövlət  gerbinin  təsviri  belə  verilmişdi: 

“Azərbaycan  Sovet  Sosialist  Respublikasının  dövlət  gerbi,  üzərində  Azərbaycan  və 

rus  dillərində:  “Azərbaycan  Sovet  Sosialist  Respublikası”  və  “Bütün  ölkələrin 

proletarları birləşin!” sözləri yazılmış və doğmaqda olan günəş fonu üzərində pambıq 

və  sünbül  əklilindən  ibarət  haşiyə  ilə  çəkilmiş  oraq  və  çəkicdən  və  ön  planda  neft 

vışkasından ibarətdir. Gerbin yuxarısında beşbucaqlı ulduz vardır.”

  

1978-ci  ildə  qəbul  edilən  Konstitusiyanın  180-ci  maddəsində  Dövlət  gerbinin 



təsviri  belə  verilmişdi:  “Azərbaycan  Sovet  Sosialist  Respublikasının  Dövlət  gerbi 

doğan  günəş  fonunda  pambıq  və  sünbül  çələngi  ilə  һaşiyələnmiş  oraq  və  çəkic,  neft 

buruğu  təsvirindən  ibarətdir  və  üzərində  Azərbaycan  dilində:  «Azərbaycan  Sovet 

Sosialist  Respublikası»,  «Bütün  ölkələrin  proletarları,  birləşin!»  və  rus  dilində: 

«Азербайджанская Советская Социалистическая Республика», «Пролетарии всех 

стран, соединяйтесь!» sözləri yazılmışdır. Gerbin yuxarısında beşguşəli ulduz vardır.” 

1991-ci  ildə  Azərbaycan  yenidən  dövlət  müstəqilliyinə  qovuşduqdan sonra  1993-

cü  il  yanvarın  19-da  qəbul  edilmiş  Konstitusiya  Qanunu  ilə  1919-1920-ci  illərdə  hazırlanmış  Dövlət  gerbi 

layihələrindən birini müəyyən dəyişikliklərlə Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbi kimi təsdiq etmişdir.  

 


Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin 

PREZİDENT  KİTABXANASI 



———————————————————————————————————————————————————————————————————— 

 

23 



Müasir Dövlət gerbinin yaranması  

 

Azərbaycanın yeni Dövlət gerbinin hazırlanması və təsdiqi məsələsinə bir də təqribən 70 il sonra 1990-cı 



il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisində ümummilli lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü 

ilə  baxıldı,  üçrəngli  milli  bayrağımızın  bərpası  və  qəbulu  ilə  yanaşı,  Dövlət  gerbi  və  himnimizin  də  qəbul 

edilməsi üçün müsabiqə elan olunması qərara alındı. Bu məsələləri kompleks halda həll etmək üçün Azərbaycan 

Respublikasının keçmiş Ali Sovetinə müraciət olundu. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti 1991-ci il 5 fevral 

tarixli qərarı ilə üçrəngli Dövlət bayrağını bərpa və qəbul etməklə yanaşı, «Azərbaycan Respublikasının Dövlət 

gerbinin ən yaxşı təsviri üçün müsabiqə elan olunması haqqında» (05.02.1991, № 20-XII) xüsusi qərar da qəbul 

etdi. Qərara görə, Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbinin ən yaxşı təsviri üçün 5 min manat mükafat təsis 

edilmiş, müsabiqəyə yekun vurulması isə respublika Ali Soveti Rəyasət heyətinə həvalə edilmişdi. 1991-1992-ci 

illərdə  müxtəlif  mətbuat  orqanlarında  çoxlu  yeni  gerb  layihələri  çap  olundu  və  1993-cü  ilin  əvvəllərində 

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində həmin layihələrin, eləcə də 1919-1920-ci illərdə hazırlanmış gerb 

layihəsi müzakirə edildi. Gərgin müzakirələrdən sonra Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 1919-1920-ci 

illərdə hazırlanmış gerb layihəsini müəyyən düzəliş və təkmilləşdirmələrlə Azərbaycan Respublikasının Dövlət 

gerbi  kimi  təsdiq  etdi.  Beləliklə,  Dövlət  gerbimizin  rəngli  və  ağ-qara  təsviri  «Azərbaycan  Respublikasının 

Dövlət gerbi haqqında» Azərbaycan Respublikasının 19 yanvar 1993-cü il tarixli 460 saylı Konstitusiya Qanunu 

ilə  təsdiq  edilmişdir.  Dövlət  gerbindən  istifadə  qaydaları  isə  «Azərbaycan  Respublikasının  Dövlət  gerbi 

haqqında  Əsasnamənin  təsdiq  edilməsi  barədə»  Azərbaycan  Respublikasının  23  fevral  1993-cü  il  tarixli,  516 

saylı Qanunu ilə təsdiq edilmiş «Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbi haqqında Əsasnamə» ilə tənzimlənir. 

Həmin «Əsasnamə»yə 2 iyul 2002-ci il, 24 dekabr 2004-cü il və 3 mart 2006-cı il tarixlərində müəyyən əlavələr 

və dəyişikliklər edilmişdir. 

Dövlət gerbinin rəngli təsviri haqqında həmin «Əsasnamə»də deyilir: 

«Azərbaycan  Respublikasının  Dövlət  gerbi  palıd  budaqlarından  və  sünbüllərdən  ibarət  qövsün  üzərində 

yerləşən  şərq  qalxanının  təsvirindən  ibarətdir.  Qalxanın  üstündə  Azərbaycan  Respublikası  Dövlət  bayrağının 

rəngləri fonunda səkkizguşəli ulduz, ulduzun mərkəzində alov təsviri vardır. 

Azərbaycan  Respublikası Dövlət  gerbinin rəngli təsvirində  ulduz  ağ,  alov  qırmızı,  palıd  budaqları  yaşıl, 

sünbüllər sarı rəngdədir. Qalxanın və ulduzun sağanaqları, habelə qalxanın düymələri və palıd qozaları qızılıdır» 



Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin 

PREZİDENT  KİTABXANASI 



———————————————————————————————————————————————————————————————————— 

 

24 



Dövlət gerbindəki simvolların  

məna və funksiyaları

 

 

Dünya  heraldika  sənətində  dövlət  gerblərinin  qalxan  üzərində  verilməsi  təcrübəsi  geniş  yayılmışdır. 



Qalxandan dünya xalqlarında min illər boyu ,adətən, müdafiə, eləcə də, milli simvolların nümayiş etdirilməsi 

məqsədilə  istifadə  olunmuşdur.  Bu  da  bəllidir  ki,  Şərq  xalqlarında  qalxan  milli  döyüş  alətlərindən  biri  olub, 

qəhrəmanlıq simvoludur. Qərb xalqlarındakından fərqli olaraq şərq qalxanı dairəvi formadadır. Dövlət gerbinin 

həmin  qalxan  üzərində  təsvir  edilməsi  Azərbaycanın  Şərq  dövləti  olduğunu,  millətimizin  şərq  sivilizasiyasına 

mənsubluğunu,  xalqımızın  şərqliliyini  bildirməyə  xidmət  edir.  Qalxanın  içərisindəki  dairəvi  mavi,  qırmızı  və 

yaşıl rəng çalarları milli bayrağımızda ifadə olunan türklüyü, müasirliyi və islamlığı təcəssüm etdirir. Qalxanın 

ortasında  yerləşən  səkkizguşəli  ulduz  günəşin  simvoludur.  Günəş  (eləcə  də,  Ay)  dünya  heraldika  sənətində 

«əbədi,  daimi,  sonsuz  həyat»  mənasındadır.  Günəş  simvolunun  ağ  rənglə  verilməsi  isə  «əmin-amanlıq, 

sülhsevərlik, barış» mənaları verir. Günəşin mərkəzində alov təsviri «Odlar Yurdu»nu – Azərbaycanı simvolizə 

edir.  Ümumiyyətlə,  alov  gerbşünaslıqda  tərəqqi,  inkişaf  rəmzi  sayılır.  Bu  simvolda  qədim  azərbaycanlılarda 

mövcud olmuş atəşpərəstlik, eləcə də oda sitayişlə bağlı milli («Novruz» bayramında oda münasibət) ənənələr 

də nəzərə alınmışdır. Heç təsadüfi deyildir ki, Azərbaycan çox hallarda bədii ədəbiyyatda obrazlı şəkildə «Odlar 

Yurdu» kimi simvollaşdırılmışdır. 

Bəziləri gerbimizdəki alov təsvirini ərəb kalliqrafiyasında «Allah» deyə «oxuyurlar» ki, bu mübahisəlidir. 

Çünki  gerbin  1919-1920-ci  illərdəki  layihəsində  alov  simvolu  daha  böyük  və  çoxdilli  verilmişdir.  Digər 

tərəfdən,  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  (eləcə  də  bugünkü  müstəqil  Azərbaycan  Respublikası)  dini  deyil, 

dünyəvi,  hüquqi-demokratik,  sivil  dövlət  modelinə  malikdir.  Bəzi  müəlliflərin  alovun  dillərinin  də  müəyyən 

məna bildirməsi haqda olan fikirləri isə əsassızdır.

 

Gerbimizdəki səkkizguşəli ulduz haqqında müxtəlif izahlar verilir. Ay (qəməri) təqvim islam ölkələrində 



geniş  istifadə  olunurdu.  Ay  təqvimində  tarixdə "Türk  dövrü"  kimi  qalmış  bir təqvim  yaradılıb.  Ay  fazalarının 

təkrarlanması müddətinə uyğunluq üçün təqvimdə hər səkkiz ildə üç dəfə (2, 5 və 7-ci illərdə) ilin axırıncı ayı 

olan Zülhəccəsinə 30-cu gün əlavə edilirdi.  

Beləliklə,  "Türk  dövrü"  kimi  tanınan  bu  təqvim  dəqiqliyinə  görə  fərqlənirdi.  Sonralar  "Türk  dövrü" 

təqvimini  yenidən  təkmilləşdirərək  hər  126  ildən  bir  səkkizillik  dövrün  axırıncı  dövründəki  7-ci  il  zamanı 

Zülhəccəni  29  sutka  saxlamaqla  dəqiqliyi  1290-cı  ildə  bir  sutkaya  qaldırıb  və  bu  təqvimdən  XVI  əsrdən 

Türkiyədə istifadə edilib.  

Çox  güman  ki,  əsası  Osman  Qazi  tərəfindən  qoyulmuş  türk  imperatorluğunun  bayrağındakı  Ay  hilalı 

yanındakı səkkizbucaqlı dövlətin vaxt ölçüsü cədvəlinə rəmzi işarədir.  

Dövlət  gerbimizdəki  səkkiz  guşə  ilə  bağlı  başqa  bir  izahda  isə  bildirilir:

 

səkkiz  guşə  cənnət  sferasının 



rəmzidir, çünki cənnətin səkkizinci pilləsi cənnət ul-Alədir. Təsadüfi deyil ki, riyaziyyatda da 8 sonsuzluq, yəni 

əbədi  inkişafın  göstəricisidir.  Şumer  əsatirində  Tufan  7  gün,  7  gecə  davam  edib  və  8-ci  gün  Günəş  Allahı 

Torpağa istilik göndərib.  

Azərbaycan  gerbinin  struktur  cəhətdən  əsası  sayılan  aşağı  hissəsini  təşkil  edən  palıd  budaqları  və 

sünbüllər  də  maraqlı  məna  və  funksiya  daşıyan  simvollardır.  Palıd  dünya  heraldika  sənətində  hərbi  funksiya 

daşıyır, başqa sözlə, «dəyanət», «möhkəmlik», «əbədilik», «dözümlülük» simvolik mənaları bildirməyə xidmət 

edir. Gerbimizdəki sünbüllər isə «var-dövlət», «rifah», «bolluq» mənalarını ifadə edir. İstər palıd budaqlarının, 

istərsə  də  sünbüllərin  qoşa  verilməsi  (hərəsindən  iki  ədəd)  həyatın  daimiliyi,  davamlılığı,  sonsuzluğu  kimi 

yozula  bilər.  Gerbin  1919-1920-ci  illərdəki  layihəsində  palıd  budaqları  və  sünbüllər  üçrəngli  (mavi,  qırmızı, 

yaşıl) lentlə bir-birinə bağlanmışdı. Müstəqil Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbi qəbul edilərkən həmin 

simvol layihədən çıxarılmışdır. 

Qalxandakı 8 düymə isə günəşin səkkiz şüasına müvafiq olaraq verilmişdir və xüsusi funksiya daşımır. 

Beləliklə,  araşdırmalar  göstərir  ki,  Azərbaycan  Respublikasının  Dövlət  gerbində  qalxan  

azərbaycanlıların  şərq  xalqlarından  biri,  Azərbaycanın  isə  Şərq  dövləti  kimi  özünü  müdafiə  qüdrətinə  malik 

olduğunu, qalxanın üzərindəki dairəvi üçrəng —milli bayrağımızdakı simvolları (türklük, müasirlik, islamlıq), 

səkkizguşəli ulduz əbədiyyət rəmzi olan Günəşi, alov - «Odlar Yurdu»nu - Azərbaycanı, palıd budaqları - milli 

hərbi qüdrətimizi, sünbül - Vətənimizin bolluğunu, bərəkətliliyini, çörəyə olan müqəddəs münasibətinigünəşin 



ağ  rəngdə  verilməsi  isə  Azərbaycan  dövlətinin  sülhsevərliyini,  xalqımızın  sülh,  barış,  əmin-amanlıq  tərəfdarı 

olduğunu bildirməyə xidmət edir. 

Göründüyü kimi, Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbində Azərbaycan milli dövlətçiliyinə, eləcə də 

milli  ənənələrinə  və  ümumbəşəri  dəyərlərə  əsaslanan  simvolikadan  geniş  istifadə  olunmuşdur,  o,  milli  və 

ümumbəşəri heraldika standartlarına, qanunauyğunluqlarına cavab verir. 


Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin 

PREZİDENT  KİTABXANASI 



———————————————————————————————————————————————————————————————————— 

 

25 



Azərbaycan gerbinə dair sənədlər 

 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının Dövlət gerbi və möhürünün layihəsinin 

hazırlanmasına dair müsabiqə elanı 

(23 mart 1919) 

 

* * * 



О б ъ я в л е н и е 

о конкурсе на составление 

проектов Государственного герба и печати 

Азербайджанской Республики 

 

23 марта 1919 г., г. Баку 

 

По постановлению Правительства объявляется конкурс на составление проектов: 



1) Государственного Азербайджанского герба и  

2) таковой же печати. 

Срок представления проектов - 20 апреля с. г.  

За наилучшие проекты устанавливаются: 

Первая премия: за герб-1 тыс. руб., за печать-500 руб. 

Вторая премия: за герб-500 руб., за печать-250 руб. 

Подробности в Министерстве Почт и Телеграфа в присутственные дни. 

 

(Газетa «Азербайджан», 1919, 23 марта, №61

 




1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə