Haci fuad nurullah imam əLİ (Ə): İnsanliq məKTƏBİNİn ustadi



Yüklə 4.63 Mb.
PDF просмотр
səhifə1/68
tarix29.05.2017
ölçüsü4.63 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   68

HACI FUAD NURULLAH

İMAM ƏLİ (Ə): 

İNSANLIQ 

MƏKTƏBİNİN USTADI

.ﻲﻠﻋ ﻊﻣ ﻥﺁﺮﻘﻟﺍﻭ ﻥﺁﺮﻘﻟﺍ ﻊﻣ ﻲﻠﻋ:(ﻢﻠﺳﻭ ﻪﻟﺁﻭ ﻪﻴﻠﻋ ﷲ ﻰﻠﺻ) ﷲ ﻝﻮﺳﺭ ﻝﺎﻗ

Peyğəmbər (s) buyurub: “Əli Quran ilə, Quran da Əli ilədir”.

ﻢﻳﺮﻛﺎﻳ ﻢﻬﺑ ﺎﻨﻤﺣﺭﺍﻭ ﻢﻬﺟﺮﻓ ﻞﺠﻋﻭ ﺪﻤﺤﻣ ﻝﺍﻭ ﺪﻤﺤﻣ ﻰﻠﻋ ﻞﺻ ﻢﻬﻠﻟﺍ

ﻢﻬﺗﺮﻣﺯ ﻲﻓ ﺎﻧﺮﺸﺣﺍﻭ ﻢﻬﺗﺎﻤﻣ ﺎﻨﺘﻣﺍﻭ ﺪﻤﺤﻣ ِﻝﺁﻭ ﺪﻤﺤﻣ ﺓﺎﻴﺣ ﺎﻨﻴﺣﺍ ﻢﻬﻠﻟﺍ

.ﻦﻳﺪﻟﺍ ﻡﻮﻳ ﻰﻟﺍ ﻦﻳﺮﺧﻻﺍﻭ ﻦﻴﻟﻭﻻﺍ ﻦﻣ ﻢﻬﺋﺍﺪﻋﺍ ﻦﻌﻠﻟﺍﻭ ﻢﻬﺘﻋﺎﻁﻭ ﻢﻬﺘﻳﻻﻭﻭ ﻢﻬﺒﺣ ﻰﻠﻋ ﺎﻨﺘﺒﺛﻭ ﻢﻬﻠﻟﺍ

ﻪﺘﻴﺑ ﻞﻫﺎﺑﻭ ﻪﺑ ﻦﻴﻜﺴﻤﺘﻤﻟﺍ ﻦﻣ ﺎﻨﻠﻌﺟﺍﻭ ﻦﻴﻨﻣﺆﻤﻟﺍ ﺮﻴﻣﺍ ﺔﻳﻻﻭ ﺐﺣ ﻰﻠﻋ ﺎﻨﺘﺒﺛﻭ ﻢﻬﻠﻟﺍ

ﻪﻴﺋﻻﻮﻟﺍ ﺔﻛﺭﺎﺸﻤﻟﺍ ﻰﻠﻋ ﻢﺘﻨﺴﺣﺍﻭ ﻢﻜﺑ ﷲ ﻙﺭﺎﺑ

.ﻡﻼﺴﻟﺍ ﺎﻬﻴﻠﻋ ءﺎﺴﻨﻟﺍ ﺓﺪﻴﺳ ﻢﻜﺘﻋﺭ ﻢﻜﺗﺎﻨﺴﺣ ﻥﺍﺰﻴﻣ ﻲﻓ ﻱﺭﺎﺒﻟﺍ ﺎﻬﻠﻌﺟ

Bu kitab Əhli-Beyt 

aşiqlərinə ithaf olunur.

Bu kitab Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla 



İş Üzrə Dövlət Komitəsinin razılığı ilə çap olunmuşdur.

(Məktub № DK-605/M, 23.07.2015)



Elmi redaktoru:

Vasim Məmmədəliyev

akademik


Bakı Dövlət Universitetinin İlahiyyat fakültəsinin dekanı,

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Elmi-Dini Şurasının sədri 



Elmi məsləhətçilər:  

İbrahim Quliyev

Bakı İslam Universitetinin hədis müəllimi



Şahlar Şərifov

ilahiyyat elmləri üzrə fəlsəfə doktoru,

Bakı İslam Universitetinin İslam tarixi müəllimi

Hacı Qabil Məşhədi Hüseyn oğlu Məcidov

Əhli-beyt aşiqi



Bədii redaktoru:

Əhliman Rüstəmov

ilahiyyat üzrə araşdırmaçı,

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin İctimaiyyətlə əlaqələr

və ailə məsələləri şöbəsinin aparıcı mütəxəssisi



Hacı Fuad Nurullah. İmam Əli (ə): İnsanlıq məktəbinin ustadı.

Bakı, «NURLAR» Nəşriyyat-Poliqrafiya Мərkəzi, 2015, 544 s.

ISBN: 978 – 9952 – 490 – 22 – 0

©, 


F.Nurullah, 

2015


3

MÜNDƏRİCAT

ÖN SÖZ  ............................................................................................................................. 6

GİRİŞ  ................................................................................................................................. 8

I FƏSİL. İMAM ƏLİNİN (Ə) HƏYATI VƏ FƏALİYYƏTİ  ....................................... 13

1.1. HƏZRƏT ƏLİNİN (Ə) HƏYATI VƏ NƏSİL ŞƏCƏRƏSİ  .................................... 14

1.2. HƏZRƏT ƏLİ (Ə) MƏKKƏ DÖVRÜNDƏ  .......................................................... 30

1.3. HƏZRƏT ƏLİ (Ə) MƏDİNƏ DÖVRÜNDƏ  ......................................................... 39

1.4. HƏZRƏT ƏLİ (Ə) DÖYÜŞ MEYDANLARINDA  ............................................... 47

1.4.1. Həzrət Əli (ə) Bədr döyüşündə  ..................................................................... 48

1.4.2. Həzrət Əli (ə) Təbuk döyüşündə  ................................................................... 51

1.4.3. Həzrət Əli (ə) Ühüd döyüşündə  .................................................................... 54

1.4.4. Həzrət Əli (ə) Əhzab (Xəndək) döyüşündə  ................................................... 58

1.4.5. Həzrət Əli (ə) Xeybər döyüşündə  .................................................................. 61

1.4.6. Həzrət Əli (ə) Məkkənin fəthində  .................................................................. 64

1.4.7. Həzrət Əli (ə) Cəməl döyüşündə  ................................................................... 66

1.4.8. Həzrət Əli (ə) Siffin döyüşündə  ..................................................................... 69

1.4.9. Həzrət Əli (ə) Nəhrivan döyüşündə  .............................................................. 71

II FƏSİL. İMAM ƏLİ (Ə) ƏHLİ-BEYTİN (Ə) ÜZVÜ KİMİ ...................................... 75

2.1. QURANİ-KƏRİMDƏ ƏHLİ-BEYT (Ə) MƏFHUMU .......................................... 76

2.2. HƏDİSİ-ŞƏRİFLƏRDƏ ƏHLİ-BEYT (Ə) MƏFHUMU  ..................................... 97

2.3. ƏLİ BİN ƏBU TALİBİN (Ə) FƏZİLƏTLƏRİ ....................................................... 108

2.4. HƏZRƏT ƏLİNİN (Ə) FƏZİLƏTLƏRİNİN FƏRQLİ CƏHƏTLƏRİ  ................. 111

2.4.1. Həzrət Adəmə (ə) nisbətdə Həzrət Əlinin (ə) fəziləti  .................................... 111

2.4.2. Həzrət İbrahimə (ə) nisbətdə Həzrət Əlinin (ə) fəziləti  ................................ 114

2.4.3. Həzrət Musaya (ə) nisbətdə Həzrət Əlinin (ə) fəziləti  .................................. 116

2.4.4. Həzrət Zəkəriyyaya (ə) nisbətdə Həzrət Əlinin (ə) fəziləti  ........................... 117

2.5. XANIM FATİMƏNİN (Ə) FƏZİLƏTLƏRİ  ......................................................... 121

2.6. İMAM HƏSƏN (Ə) VƏ İMAM HÜSEYNİN (Ə) FƏZİLƏTLƏRİ  ..................... 123

III FƏSİL. İSLAMDA İMAMƏT (XİLAFƏT) MƏFHUMU VƏ 



İMAM ƏLİNİN (Ə) İMAMƏTİ  ..................................................................................... 125

3.1. İMAMƏT VƏ XİLAFƏT MƏFHUMU  ............................................................. 126

3.2. İMAMLARIN (Ə) TƏYİN OLUNMASI  .......................................................... 138

3.3. HƏZRƏT ƏLİNİN (Ə) PEYĞƏMBƏR (s) TƏRƏFİNDƏN TƏYİNİ  ............... 142

3.4. QƏDİR-XUM HƏDİSİNİ NƏQL EDƏN DİGƏR QAYNAQLAR  ................... 152

3.5. QƏDİR-XUM HAQQINDA ƏSƏR YAZAN ALİMLƏR  ................................. 160



4

İMAM ƏLİ (Ə): İNSANLIQ MƏKTƏBİNİN USTADI

3.6. HƏR İMAMIN (Ə) ÖZÜNDƏN SONRAKI İMAMI (Ə) TƏYİN EDİB 

TANITMASI  ............................................................................................................. 166

3.7. ƏHLİ-BEYT (Ə) İMAMLARI (Ə) ELMLƏRİNİ PEYĞƏMBƏRDƏN (S) 

ALMIŞLAR  ............................................................................................................... 167

IV FƏSİL. İMAM ƏLİ (Ə) QURANİ-KƏRİMDƏ  ....................................................... 169

4.1. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-FATİHƏ” SURƏSİNDƏ  .................................................. 170

4.2. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-BƏQƏRƏ” SURƏSİNDƏ  ............................................... 177

4.3. İMAM ƏLİ (Ə) “ALİ-İMRAN” SURƏSİNDƏ  ................................................. 194

4.4. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏN-NİSA” SURƏSİNDƏ  ....................................................... 222

4.5. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-MAİDƏ” SURƏSİNDƏ  .................................................. 240

4.6. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-ƏNAM” SURƏSİNDƏ  .................................................... 279

4.7. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-ƏRAF” SURƏSİNDƏ ...................................................... 288

4.8. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-ƏNFAL” SURƏSİNDƏ  ................................................... 301

4.9. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏT-TÖVBƏ” SURƏSİNDƏ  ................................................... 334

4.10. İMAM ƏLİ (Ə) “YUNUS” SURƏSİNDƏ  ....................................................... 354

4.11. İMAM ƏLİ (Ə) “HUD” SURƏSİNDƏ  ............................................................ 363

4.12. İMAM ƏLİ (Ə) “YUSUF” SURƏSİNDƏ  ....................................................... 371

4.13. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏR-RƏD” SURƏSİNDƏ ....................................................... 372

4.14. İMAM ƏLİ (Ə) “İBRAHİM” SURƏSİNDƏ  ................................................... 377

4.15. İMAM ƏLİ (Ə) “MƏRYƏM” SURƏSİNDƏ  ................................................... 381

4.16. İMAM ƏLİ (Ə) “YASİN” SURƏSİNDƏ  ......................................................... 383

4.17. İMAM ƏLİ “ƏR-RƏHMAN” SURƏSİNDƏ  ................................................... 385

4.18. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏN-NƏBƏ” SURƏSİNDƏ  ................................................... 386

4.19. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-BƏLƏD” SURƏSİNDƏ  ................................................. 387

4.20. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-BƏYYİNƏ” SURƏSİNDƏ  ........................................... 388

4.21. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-ADİYAT” SURƏSİNDƏ  ............................................... 390

4.22. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-ƏSR” SURƏSİNDƏ ....................................................... 391

4.23. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-KÖVSƏR” SURƏSİNDƏ  .............................................. 392

4.24. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏN-NƏSR” SURƏSİNDƏ  ................................................... 393

4.25. İMAM ƏLİ (Ə) “ƏL-İXLAS” SURƏSİNDƏ  .................................................. 394



V FƏSİL. İMAM ƏLİ (Ə) HƏDİSİ-ŞƏRİFLƏRDƏ  .................................................... 395

5.1. İMAM ƏLİNİN (Ə) TƏRƏFDARI OLMAQ ...................................................... 396

5.2. İMAM ƏLİ (Ə) ÖZÜNDƏN ƏVVƏLKİ XƏLİFƏLƏRİN DİLİNDƏ .............. 425

5.3. İMAM ƏLİ (Ə) TƏRƏFDARLARININ XÜSUSİYYƏTLƏRİ ......................... 427



VI FƏSİL. İMAM ƏLİNİN (Ə) "NƏHCÜL-BƏLAĞƏ" ƏSƏRİ  ............................... 433

6.1. “NƏHCÜL-BƏLAĞƏ” HAQQINDA ELMİ TƏDQİQATLAR ......................... 434

6.2. “NƏHCÜL-BƏLAĞƏ”DƏ ƏXLAQİ MƏSƏLƏLƏR ........................................ 438


5

İMAM ƏLİ (Ə): İNSANLIQ MƏKTƏBİNİN USTADI

6.3. “NƏHCÜL-BƏLAĞƏ”NİN İSLAM ELMİ-FİKİR TARİXİNDƏ ROLU  ....... 454

6.4. “NƏHCÜL-BƏLAĞƏ”NİN ELMİ BAXIMINDAN TƏHLİLİ  ........................ 458

6.5. İMAM ƏLİNİN (Ə) “DİVANÜŞ-ŞER” ƏSƏRİ  ................................................ 459

6.6. İMAM ƏLİNİN (Ə) “QÜRƏRÜL-HİKƏM” ƏSƏRİNDƏN BƏZİ QISA 

KƏLAMLAR  ............................................................................................................. 465



VII FƏSİL. İMAM ƏLİNİN (Ə) QƏZAVƏTLƏRİ  ...................................................... 495

7.1. İMAM ƏLİNİN (Ə) ELMİ ÜSTÜNLÜYÜ ........................................................ 496

7.2. ALLAHIN YEGANƏLİYİ BARƏDƏ İMAM ƏLİNİN (Ə) QƏZAVƏTLƏRİ 498

7.3. ALLAHIN NİŞANƏSİ  ....................................................................................... 498

7.4. RAMAZAN AYINDA ŞƏRAB İÇMƏYİN CƏZASI ........................................ 499

7.5. ƏDALƏTLİ BÖLGÜ  .......................................................................................... 499

7.6. DƏVƏLƏRİN BÖLGÜSÜ  ................................................................................. 500

7.7. ATMOSFER HAQQINDA  .................................................................................. 500

7.8. YERİN HƏRƏKƏTİ  ........................................................................................... 501

7.9. YERİN HƏRƏKƏTLƏRİ .................................................................................... 502

7.10. AY, GÜNƏŞ VƏ FƏLƏK  .................................................................................. 502

7.11. NÜCUM (ASTRONOMİYA) ÖYRƏNMƏK  .................................................... 503

7.12. TƏBABƏT VƏ SAĞLAMLIQ  ......................................................................... 505

7.13. SƏRF VƏ NƏHV (MORFOLOGİYA VƏ SİNTAKSİS)  ................................. 506

7.14. LÜĞƏTŞÜNASLIQ  .......................................................................................... 507

7.15. FƏSAHƏT VƏ BƏLAĞƏT  .............................................................................. 509

7.16. BƏSRƏ DİYARI  ............................................................................................... 509

7.17. BEYTÜL-MALIN BÖLÜŞDÜRÜLMƏSİ ........................................................ 510

7.18. TÖVHİD VƏ ƏDLİN MƏNASI ........................................................................ 511

7.19. QİYAMƏTDƏ CƏNNƏTİN YERİ  .................................................................. 511

7.20. QƏZAVÜ-QƏDƏR  ........................................................................................... 512

7.21. XƏLİFƏ ÖMƏR BİN XƏTTAB İMAM ƏLİYƏ (Ə) İŞARƏ EDİR  ............... 512

7.22. HƏR TƏRƏF ALLAHIN ÜZÜDÜR ................................................................ 513

7.23. SƏN BİZİM AXTARDIĞIMIZ ADAMSAN  .................................................. 514

7.24. RUHUN MƏNASI  ............................................................................................ 516

7.25. ŞAHİD GƏTİRİLMƏSİ MÜMKÜN OLMAYAN HALLAR  ........................ 516

7.26. GÖRMƏ, İYBİLMƏ VƏ DANIŞIQ QABİLİYYƏTİNİN YOXLANMASI ...... 517

7.27. GÖRMƏ QABİLİYYƏTİNİN ZƏİFLİYİ ........................................................ 517

7.28. HƏR İKİ GÖZÜN ZƏİFLİYİ  .......................................................................... 518

7.29. LAL ADAMIN AND İÇDİRİLMƏSİ  .............................................................. 518



VIII FƏSİL. İMAM ƏLİNİN (Ə) HİKMƏTLİ KƏLAMLARI  .................................. 519

NƏTİCƏ  .................................................................................................................... 528

MƏNBƏLƏR VƏ İSTİFADƏ OLUNMUŞ ƏDƏBİYYAT SİYAHISI  ..................... 531


6

İMAM ƏLİ (Ə): İNSANLIQ MƏKTƏBİNİN USTADI

ÖN SÖZ

İmam Əli bin Əbu Talib (ə) təkcə dinlər tarixinin deyil, eyni zamanda 

dünya elmləri tarixinin də ən görkəmli və dahi nümayəndələrindən biridir. 

İmamın  (ə)  İslamdakı  məqamını, Allah yanındakı üstünlüklərini bilmək, 

dərk etmək üçün Qurani-Kərimə və hədisi-şəriflərə diqqət yetirməyimiz ki-

fa yət edər. 

Uca Rəbbimiz müqəddəs Quranda İmam Əlini (ə) Peyğəmbərin (s) canı 

(“Ali-İmran”, 61), Əhli-Beyti (ə) (“əl-Əhzab”, 33), məhəbbət qaynağı (“əş-

Şura”, 23) olaraq vəsf etmişdir. Bütün bu və ya digər qisimdən olan ayələr 

onu göstərir ki, İmamın (ə) üstünlüklərinin mütləq İlahi qaynağı vardır və 

onların inkar olunması yolverilməzdir. 

Həmçinin, İmam Əli (ə) haqqında deyilmiş “Onu ancaq möminlər sevər, 



ona ancaq münafiqlər nifrət edər”“Onu sevmək atəşin odunu yandırdığı 

kimi, günahları yox edər”“Mən elmin şəhəri, Əli isə qapısıdır”“Elm on 

qisimdir. Onun doqquzu Əliyə, yerdə qalanı isə bütün insanlara verilmişdir. 

Əli o birini də insanlardan daha yaxşı bilir” yüzlərlə, minlərlə belə hədis 

İmamın (ə) kimliyinin sübut edilməsi baxımından önəmlidir.

İmam Əli (ə), haqqında “Onu çox qüvvətli olan öyrətdi” (“ən-Nəcm”, 5) 

ayəsi nazil olan İslam Peyğəmbəri Həzrət Muhəmməd (s) kimi kamil bir us-

tadın hüzurunda və o Həzrətin (s) birbaşa təsiri ilə əvəzolunmaz bir şəx siy yət 

kimi tərbiyə almış, böyümüşdür. 

İmam Əli (ə) Peyğəmbərin (s) mübarək əxlaqı ilə cilvələnmiş, Rə su-

lulla ha  (s) dərin bağlarla bağlanmış və bu bağlar əbədiyyətə qədər qırıl ma-

yacaqdır. 

İmam Əli (ə) Peyğəmbəri (s) anbaan izləmiş, o Həzrətin (s) əqidə və adət-

lə rinin  ardınca getmiş, davamçısı olmuş, qısa bir müddətdə Rəsulullahın (s) 

bütün davranış və hərəkətlərini, əxlaq və ədəbini əxz etmişdir.

Bütün bu deyilənləri nəzərə alaraq bildirmək istəyirəm ki, İmam Əli-

nin (ə) mübarək həyatını, İslam tarixindəki misilsiz fəaliyyətini öy rən mək 

və İslamdakı layiqli yerini müəyyən etmək müasir Azərbaycan  ila hiy yat  şü-

naslığının qarşısında duran ən mühüm, ən vacib məsələlərdən biri dir. Çün-

ki, İmam Əlinin (ə) elmi-dini şəxsiyyətini öyrənmək, elə İslamı öy rənmək 

deməkdir. Bu baxımdan Hacı Fuad Nurullahın qələmə aldığı “İmam Əli (ə)

İnsanlıq məktəbinın ustadı” adlı kitab diqqətəlayiq bir əsərdir, eyni za manda 


7

İMAM ƏLİ (Ə): İNSANLIQ MƏKTƏBİNİN USTADI

müasir cəmiyyətimizin elmi və dini təbəqəsi üçün son dərəcə aktualdır. 

Buna görə də kitabın mühüm elmi əhəmiyyət daşıdığını və xalqımız üçün 

faydalı olacağını düşünürəm. Əsrlərdən bəri İmam Əli (ə) aşiqləri kimi ta-

nınan xalqımız bu kitabda indiyə kimi İmam  (ə) haqqında qaranlıq qalan 

bəzi məsələlərlə yaxından tanış olacaq və Əmirəl-mömininin (ə) Allah ya-

nındakı üstünlüklərini başa düşəcəklər. Bu səbəbdən də belə bir kitabın nəşr 

olunmasını məqsədəuyğun hesab edirik.



Vasim Məmmədəliyev

akademik

8

İMAM ƏLİ (Ə): İNSANLIQ MƏKTƏBİNİN USTADI

GİRİŞ

Həzrət Əlinin (ə) Qurani-Kərimlə olan əlaqəsi möhkəm və qırılmazdır. 

Bu, Peyğəmbərin (s) hədislərində öz əksini tapmış, dövrümüzə mütəvatir və 

səhih yolla nəql olunmuşdur. 

Qurani-Kərim nazil olduğu ilk vaxtdan etibarən Peyğəmbər  (s) onu 

Həz rət Əliyə (ə) öyrədər və bu ayələrin təfsirini bütün incəliklərinədək başa 

sa lardı. Mötəbər mənbələrdə qeyd olunmuş ﻢﻠﻌﻟﺍ ﻦﻣ ﺏﺎﺑ ﻒﻟﺃ ﻪﻤّﻠﻋ “Elmdən 

ona min qapı öyrətdi”  hədisi buna bariz nümunədir. Bundan əlavə,  İbn 

Abbasdan nəql olunmuş (ﻲﻠﻋ ﻰﻟﺇ ﺪﻬﻋ (ﻢﱠﻠﺳﻭ ﻪﻟﺁﻭ ﻪﻴﻠﻋ ﷲ ﻰﱠﻠﺻ) ﻲﺒﻨﻟﺍ  ﱠﻥﺃ ﺙﱠﺪﺤﺘﻧ ﺎﱠﻨﻛ 



ﻩﺮﻴﻏ ﻰﻟﺇ ﺪﻬﻌﻳ ﻢﻟ ًﺍﺪﻬﻋ ﻦﻴﻌﺒﺳ- “Peyğəmbər (s) Əli (ə) ilə yetmiş əhd etmişdir ki, 

bunların heç birini başqaları ilə etməmişdir” hədisi də o Həzrətin (ə) necə 

bir ali dərəcəyə çatdığını göstərməkdədir.

Peyğəmbər (s) Həzrət Əlinin (ə) yüksək elmi dərəcəyə çatdığına şəxsən 

şahidlik etmiş və bununla əlaqədar buyurmuşdur: ،

1

ﺔّﻨﱡﺴﻟﺍﻭ ﺏﺎﺘﻜﻟﺎﺑ ﺱﺎﻨﻟﺍ ﻢﻠﻋﺃ ﻲﻠﻋ 

2

.ﻲﻠﻋ ﻊﻣ ﻥﺁﺮﻘﻟﺍﻭ ﻥﺁﺮﻘﻟﺍ ﻊﻣ ﻲﻠﻋ -“Əli insanlar içində Quran və Sünnəyə ən çox 

bələd olandır”. Həmçinin, Rəsulullah (s) bəyan etmişdir: “Quran Əli ilə, 

Əli də Quranladır”

Tarixin özü də  şahiddir ki, Peyğəmbər  (s) nazil olmuş  hər bir ayəni 

Həzrət Əliyə (ə) yazdırardı. Bu haqda o Həzrətin (ə) özü belə bəyan etmişdir:

3

.(ﻱﺪﻳ ﻂﺧﻭ ﷲ ﻝﻮﺳﺭ ءﻼﻣﺈﺑ ﻱﺪﻨﻋ (ﻢﱠﻠﺳﻭ ﻪﻟﺁﻭ ﻪﻴﻠﻋ ﷲ ﻰﱠﻠﺻ) ﺪﻤﺤﻣ ﻰﻠﻋ - ﺎﻬﻟﺰﻧﺃ ﺔﻳﺁ ﻞﻛ  ﱠﻥﺇ



“Muhəmmədə nazil olmuş  hər bir ayə onun imlası, mənimsə  xəttimlə ya-

zılmışdır”.

Bütün bunlar onu göstərir ki, Əli bin Əbu Talib (ə) Quranın hər bir ayəsi-

nin mənasına, onun təfsir incəliklərinə mükəmməl bələd olan bir şəxs idi.

Həzrət  Əli  (ə) Quranın bütün xüsusiyyətlərini, hansı  məkan və hansı 

zamanda nazil olduğunu bilirdi. O Həzrət  (ə) özü buna işarə edərək bu-

yururdu: 

4

.ﺖﻟﺰﻧ ﻦﻳﺃﻭ ﺖﻟﺰﻧ ﺎﻤﻴﻓ ﺖﻤﻠﻋ ﺪﻗﻭ ّﻻﺇ ﺔﻳﺁ ﺖﻟﺰﻧ ﺎﻣ ،ﷲﻭ -“And olsun Allaha, 

elə bir ayə yoxdur ki, onun nə üçün və harada nazil olduğunu bilməyim!”

Həzrət  Əlinin  (ə) elmi üstünlüyünə  dəlil olan hədislərdən biri də bu-

yur duğu “Məni itirməzdən əvvəl məndən soruşun!” hədisidir. Bu hədisi o 

Həz rətdən (ə) başqa heç bir şəxs iddia etməyib. Hədis mənbələrində İmam 

102. ، ﺔﻧﺯﺍﻮﻤﻟﺍﻭ ﺭﺎﻴﻌﻤﻟﺍ 

1

76. ، ﺔﻗﺮﺤﻤﻟﺍ ﻖﻋﺍﻮﺼﻟﺍ 



2

38. ، ﻥﺁﺮﻘﻟﺍ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﻲﻓ ﻦﻤﺣﺮﻟﺍ ءﻻﺁ 

3

67. / 1، ءﺎﻴﻟﻭﻷﺍ ﺔﻴﻠﺣ 



4

9

İMAM ƏLİ (Ə): İNSANLIQ MƏKTƏBİNİN USTADI

Əlidən (ə) bu məzmunda çoxlu rəvayətlər nəql olunmuşdur. Məsələn, Əsbəğ 

bin Nübatə nəql edir ki, Həzrət Əli (ə) buyurmuşdur:

 ﺝﺮﺧ ،ﺔﻓﻼﺨﻟﺎﺑ (ﻡﻼﺴﻟﺍ ﻪﻴﻠﻋ) ﻲﻠﻋ ﻦﻴﻨﻣﺆﻤﻟﺍ ﺮﻴﻣﺃ ﻊﻳﻮﺑ ﺎﱠﻤﻟ :ﻝﺎﻗ ﻪﱠﻧﺃ ﺔﺗﺎﺒﻧ ﻦﺑ ﻎﺒﺻﻷﺍ ﻦﻋ ﻱﻭﺭ

 ،ﻪﻤﻠﻋ ٍﻉﱠﺪُﻣ ﻞﻛ ﻦﻣ ﻪﻠﻳﻭﺄﺗﻭ ﻥﺁﺮﻘﻟﺎﺑ ﻢﻠﻋﻷ ﻲﱠﻧﺇ ﷲﻮﻓ ؛ﻲﻧﻭﺪﻘﻔﺗ ﻥﺃ ﻞﺒﻗ ﻲﻧﻮﻠﺳ) :ﻝﺎﻘﻓ ﺪﺠﺴﻤﻟﺍ ﻰﻟﺇ

5

.(ﺖﻟﺰﻧ َﻢﻴﻓﻭ ﺎﻬﻟﻭﺰﻧ ﺖﻗﻮﺑ ﻢﻜﺗﺮﺒﺧﻷ ﺔﻳﺁ ﻦﻋ ﻲﻧﻮﻤﺘﻟﺄﺳ ﻮﻟ ﺔﻤَﺴﱠﻨﻟﺍ ﺃﺮﺑﻭ ﺔﱠﺒﺤﻟﺍ ﻖﻠﻓ ﻱﺬﻟﺍﻮﻓ



“...Məni itirməzdən qabaq məndən soruşun! And olsun Allaha, mən, 

“Quranı və onun təfsirini bilirəm” deyəndən daha çox bələdəm ona! And 

ol sun toxumu cücərdənə, əgər məndən bir ayə haqqında soruşsanız, onun 

han sı vaxt və nə üçün nazil olduğunu xəbər verərəm!” Bu hədis müxtəlif 

yol larla  nəql olunmuşdur. 

Digər bir misal: Hakim Nişapuri (933-1014) “əl-Müstədrək” kitabın da 

yazır: “Əli (ə) minbərdə uca səslə buyurdu: “Məni itirməzdən qabaq mən-



dən soruşun. Məndən sonra mənim kimi bir şəxsi tapmayacaqsınız ki, ondan 

soruşasınız”.

6

Yenə, başqa bir nümunə:  İbn Kəsir (1301-1373) öz təfsir kitabında 



iki müxtəlif yolla Həzrət Əlidən (ə) belə nəql edir: “Quran ayəsindən və 

Peyğəmbərin Sünnəsindən elə birini soruşmazsınız ki, mən onun düzgün 

cavabını verməmiş olum”.

7

 



Növbəti misal olaraq Mühibuddin Təbəri (1218-1295) “ər-Riyazun-nüz-

rət” kitabında yazır: “Həzrət Əli (ə) buyurmuşdur: “(Ey camaat!) Mən dən 



soruşun! Allaha and olsun ki, Qiyamət gününə  qədər baş verəcək xə bər-

lərdən nəyi soruşsanız, mən onun cavabını verə bilərəm! Allahın  ki ta bın-

dan soruşun! Allaha and olsun, onda elə bir ayə yoxdur ki, mən onun gecə, 

yoxsa gündüz, çöldə, yaxud dağda nazil olduğunu bilməmiş olum!”

8

Yenə də başqa bir nümunə kimi, Əbu Nəim İsfahani (948-1038) “Hil-



yətül-övliya” kitabında yazır ki, Həzrət Əli (ə) buyurdu: “Allaha and olsun, 

elə bir ayə nazil olmamışdır ki, mən onun kimin barəsində və harada nazil 

edildiyini bilməmiş olum! Çünki, Rəbbim mənə çox böyük, geniş tutumlu 

qəlb və çox aşkar bəyan edən bir dil vermişdir”.

9

 ،ٍﺭﺎﻬﻨﺑ ﻭﺃ ﺖﻟﺰﻧ ٍﻞﻴﻠﺑﺃ ﺖﻓﺮﻋ ﺪﻗﻭ ّﻻﺇ ٍﺔﻳﺁ ﻦﻣ ﺲﻴﻟ ﻪﱠﻧﺈﻓ ،ﷲ ﺏﺎﺘﻛ ﻦﻋ ﻲﻧﻮﻠﺳ ) :(ﻡﻼﺴﻟﺍ ﻪﻴﻠﻋ) ﻝﻮﻘﻳﻭ

10

.(…ٍﻞﺒﺟ ﻭﺃ ٍﻞْﻬﺳ ﻲﻓ

16 . ، ﻥﺎﻫﺮﺒﻟﺍ ﺮﻴﺴﻔﺗ ﺔﻣﺪﻘﻣ 

5

6

  Hakim ən-Nişapuri, əl-Müstədrəku ələs-Səhiheyn, c. II, səh. 466, hədis № 3736.  Zəhəbi bu hədisi 



səhih bilmişdir.

7

  İbn Kəsir öz təfsirində onu iki yolla nəql etmiş  və demişdir: “Bu hədis müxtəlif yollarla nəql 



olunmuşdur”.

8

 Muhib ət-Təbəri, ər-Riyazun-nəzrə, c. II, səh. 198. 



9

 Əbu Nəim əl-İsfahani, Hilyətul-övliya, c. I, səh. 68. 

99. / 1 ، ﻑﺍﺮﺷﻷﺍ ﺏﺎﺴﻧﺃ 

10


10

İMAM ƏLİ (Ə): İNSANLIQ MƏKTƏBİNİN USTADI

Həzrət Əli (ə) özü buyurur: “Məni itirməzdən qabaq məndən soruşun! 



Allahın kitabından soruşun! Agah olun, elə bir ayə yoxdur ki, onun nazil 

olma yerini bilməmiş olum, onun dağda, yaxud düzənlikdə, səhrada nazil 

ol   duğunu bilirəm, fitnələrdən, iğtişaşlardan soruşun! Elə bir fitnə yoxdur 

ki, mən onun kim tərəfindən icad olunduğunu və kimlərin bu fitnədə öl dü-

rüləcəyini bilməmiş olum”.

Bu rəvayəti Əhməd bin Hənbəl (780-855) nəql edərək yazır: “O Həz-

rətdən (ə) bu kimi sözlər çox nəql olunmuşdur”.

11

 



Həmçinin, nəql olunur ki, İmam Əli (ə) Peyğəmbərin (s) zirehli paltarını 

geyinərək o Həzrətin (s) qılıncını bağlamış, Rəsulullahın (s) əmmaməsini 

ba şına qoyaraq Kufə minbərində əyləşmiş və köynəyini qaldıraraq buyur-

muşdur: “Məni əldən verməzdən qabaq məndən soruşun! Çünki, mənim si-



nəmdə çoxlu elmlər vardır. Bu (qəlbinə işarə edərək), elm ətrinin sandığıdır. 

Bu, Allah Peyğəmbərinin elminin şirəsidir. Bu, elə bir elmdir ki, Allahın 

Peyğəmbəri bir-bir onu mənim sinəmdə qərar vermişdir. Allaha and olsun, 

əgər mənim üçün elm kürsüsü qoyulsa və mən ona söykənsəm, mütləq, Töv-

rat əhlinin cavabını Tövrat əsasında, İncil əhlinin cavabını İncil əsasında 

ve rərəm! Belə ki, Allah Tövratı və İncili danışdırsa, bu ikisi “Əli sizin ca-

vabınızı məndə nazil olanlarla verdi!” deyər. Allahın kitabını oxuduğunuz 

halda, dərindən düşünüb ağlınızı işə salmırsınızmı?!”

Bu hədisi Şeyxülislam Həməvi əş-Şafei (1247-1322) “Fəraidüs-simteyn” 

kitabında Əbu Səidin nəqlinə əsasən qeyd etmişdir.

12

İbn Həcər əl-Heysəmi (1494-1566) “əs-Səvaiq” kitabında Səid bin Mü-



səy yibin  nəqlinə əsasən yazır: “Səhabələr arasında Əli bin Əbu Talibdən (ə) 

başqa heç bir şəxs “məndən soruşun” ifadəsini işlətməmişdir”.

13

Bunu da qeyd edək ki, Həzrət Əlidən (ə) qabaq qardaşı və əmisi oğlu 



Həzrət Muhəmməd (s) dəfələrlə buyurardı: “İstədiyiniz şey barəsində mən-

dən soruşun!” Yaxud, Rəsulullah (s) belə buyurardı: “Soruşun, soruşun!” 

Və ya bu cür xitab edərdi: “Məndən soruşun, sizin soruşduğunuz hər bir 



şeyin cavabını bilirəm”.

14

Tarixdə bu iki böyük şəxsiyyətdən başqa elə bir adam tanımırıq ki, ən 



çətin və ən mürəkkəb suallar qarşında heç nədən çəkinməsin, elmi yığıncaq-

11

 Qunduzi əl-Hənəfi, Yənabiul-məvəddət, c. I, səh. 274, bab 14.



12

 Fəraidus-simiteyn”, c. I, səh. 341, hədis № 263, bab 63.

13

  Əhməd bin Hənbəl, Mənaqib, səh. 153, hədis № 220; Mühib ət-Təbəri, Riyazün-nəzrə, c. II, səh. 



198 (və c. III, səh. 146); İbn Həcər, əs-Səvaiqul-muhriqə, səh.76.

14

  Əhməd bin Hənbəl, Mənaqib, səh. 153, hədis № 220; Muhib ət-Təbəri Riyazün-nəzrə, c. II, səh. 



198; Səhihi-Buxari, c. II, səh. 46, c. VI, səh. 2660, hədis № 6864.

11

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   68


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə