I fəSİL. TÜTÜn haqqinda üMÜMİ MƏlumat



Yüklə 1,01 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə5/7
tarix31.01.2017
ölçüsü1,01 Mb.
#6851
1   2   3   4   5   6   7

 

77



Breslau N, Peterson E l, schultz lR, chilcoat hD, Andreski P. major depression and stages of smoking. Alongitudina 

linvestigation.Arch Gen Psychiatry 1998;161–6(www.scopmed.org),Kendler .KS, 

Neale  MC,MacLeanCJ,    Heath 

AC,EaveslJ,  Kessler  Rc.  smoking  and  major  depression:  a  causal  analysis.  Arch  Gen  Psychiatry  1993;36–

43(http://depresyon.biz

/



 

Depressiya   

44,7% 

Panik atak 



46,4% 

Alkoqol asılılığı  

56,1% 

Maddə asılılığı  



67,9% 

Manik-depressiv  

60,6% 

Psixi xəstəlik yoxdur  



22,5% 

36 

                                   

çəkmə davranışını həm də depressiyanı sürətləndirdiyini ortaya qoyur.

78 


Bəzi  istifadəçilər  üçün  nikotin  bir  antidepresant  funksiyasını  icra  edir.  Siqareti  tərgitmə 

davranışının  isə  ümumiyyətlə  depresiv  simptomların,  ciddi  major  depressiyanın  ortaya 

çıxmasını sürətləndirdiyi məlum olur.

79

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

78



Cholerton  S,  Boustead  C,  Taber  H,  Arpanahi  A,  Idle  JR.  CYP2D6  genotypes  in  cigarette  smokers  and  non-tobacco  users. 

Pharmacogenetics 1996; 6:261–263(www.clienia.ch) 

79

Cholerton  S,  Boustead  C,  Taber  H,  Arpanahi  A,  Idle  JR.  CYP2D6  genotypes  in  cigarette  smokers  and  non-tobacco  users. 



Pharmacogenetics 1996; 6:261–263(www.clienia.ch

)

 



 

37 

                                   

      III Fəsil. GƏNCLİK DÖVRÜNÜN  XÜSUSİYYƏTLƏRİ 

      3.1. Gənclik dövrü xüsusiyyətləri və tütün aslılığını yaradan faktlar 

   Gənclik fiziki cəhətdən yeniyetməliyin başa çatması, özünüdərketmənin və intelektin sürətli 

inkişafı,  özünəməxsus  yüksək  keyfiyyətlərinin,  dünyagörüşünün  formalaşması,  peşə  seçmək  

və  sosial  həyata  başlamaq  dövrüdür.  Gənclik  dövrü  öz  inkişafında  iki  mərhələdən 

keçir:birinci  mərhələ  erkən  gənclik  (15-18yaş)  ikinci  mərhələ  isə  yetkin  gənclik  (18-25yaş) 

dövrü  adlanır.  Gənclər  bioloji,  psixoloji,  psixoseksual  və  sosialoji  amillərin  təsiri  altında 

inkişaf edib formalaşır. Gənclik dövründə şəxsiyyət biososial-psixoloji varlıq kimi formalaşır, 

insanda  təşəbbüskar,  prinsipial,  məsuliyyətli  davranış  formaları  təşəkkül tapır. Emosiyaların 

idarə  edilməsi  mexanizmi  aktivləşir,  lakin  çox  saylı  sosial  yeniliklərə  adaptasiya  zamanı 

yaranan çətinliklərə cavab reaksiyalarında gənclərin davranışında tez-tez emosionallıq halları 

da  müşahidə  olunur.  Bu  proses  isə  yeniyetməlik  emosionallığının  ətaləti  ilə  bağlıdır.

80 

Bu 


dövrdə  gənclərin  psixoloji  xüsusiyyətlərində  sabitləşmə  gedir.  Gənclik  yaşının  axırında 

sosiallaşmanın  ilk  mərhələsi  tamamlanır,  gənclər  artıq  öz  həyat  yolunu  müəyyənləşdirir,  ali 

məktəblərdə, koleclərdə, texniki peşə  məktəblərində, litseylərdə təhsillərini davam  etdirirlər. 

Gənclik dövrünün sonu cəmiyyət üçün tam hazırlanmış nəslin varlığı deməkdir.  

  Universitet  illəri, coşqun inkişaf dövrlərindən biri olan həm ictimai, həm də bioloji olaraq 

keçid  dövrü  kimi  qəbul  edilən  yetkinliyin  son  mərhələsinə  rast  gəlinir.  Universitet  dövrü, 

evdən  və  ailədən  ayrılma,  yeni  mühitə  adaptasiya  problemləri,  yoldaş  və  qrup  seçkisi,  bir 

peşəyə  namizəd  olma  və  iş  tapmaqla  bağlı  narahatlıqlar  kimi  bir  çox  spesifik  problemin 

müşahidə  olunduğu  illərdir.  Universitetdə  oxuyan  tələbələr,  müxtəlif  səbəblərdən 

qaynaqlanan  stress  yaradan  həyat  hadisələri  ilə  qarşılaşırlar.  Burada  xüsusilə  təhsildən 

qaynaqlanan problemlərin  əhəmiyyətli rolu vardır. Asılılıq baxımından ən  əhəmiyyətli   risk  

dövrləri  uşaqlıqdan      yeniyetməliyə,  gənclikdən    yetkinliyə  keçid  dövrüdür.  Tələbələrin 

stresslə qarşılaşan vaxtlarda siqaretə yönəlmələri müşahidə olunan  davranışdır. 

80

Qədirov Ə.Yaş psixologiyası .Bakı: 2008,341-345 s 



38 

                                   

   Gündəlik    siqaret    çəkən  gənc  tələbələr  irəliləyən  yaşda  paralel  olaraq  siqaret  sayını 

artırdıqlarını  və  siqaretə  daha  çox  aludə  olduqları  müşahidə  olunur.  Gənc  yaşda  siqaret 

çəkməyə başlayanlar irəliləyən yaşlarda bu pis vərdişi daha çətin tərgitə bilirlər. Bu səbəblərə 

görə    tütün    istifadəsinə    qarşı   mübarizə    aparılması  və    siqaretə  qarşı  mübarizə  tədbirlərin 

görülməsi  olduqca əhəmiyyətlidir.   

  Tütün  epidemiyasının  inkişaf  etməsi  və  yayılmasında  ən  əhəmiyyətli  risk  qrupu  12-24 

yaşındakı  yeniyetmələr və gənclərdir. 

  Siqaret  istifadə  etmə  vərdişi  müxtəlif    psixososial  səbəblərlə  başlayan  və  davam  edən  bir 

davranış  formasıdır.

 

Hər  yaşda  nikotin  asılılığının    inkişaf  etməsinə  baxmayaraq,  ilk  siqaret 



ümumiyyətlə  erkən  yeniyetməlik  dövründə  sınandığı  üçün,siqaret  ilə  mübarizə  ibtidai 

məktəb, orta məktəb illərində başlanılmalıdır. Siqareti  sınayan  hər  iki  gəncdən  biri  siqaret  

istifadə etməyə davam edir. Bu gün  dünyada  150  milyon  gənc siqaret istifadə etməkdədir 

və gələcəkdə 75 milyon gəncin siqaretin meydana gətirdiyi sağlamlıq problemi ilə dünyasını 

dəyişəcəyi ehtimal olunur.

81 


  Gənclər arasındakı siqaret istifadə etmə sıxlığını təyin etmək məqsədilə qlobal məlumatların 

iki   əsas qaynağı vardır. Bunlardan biri  Dünya  Səhiyyə təşkilatının icra  etdiyi və dörd ildən 

bir təkrarlanan (Health Behaviors School Childeren-HBSC) tədqiqatı, digəri isə yenə DST və 

CDC  tərəfindən  inkişaf  etdirilmiş    olan  və  bir  çox  ölkədə  icra  edilən  Qlobal  Gənclik  Tütün 

İstifadəsi  araşdırmasıdır.GYTS(Global  Youth  Tobacco  Survey),  HBSC  nəticələrinə  görə; 

bəzi  şərqi  Avropa  ölkələrində(Belarus,  Estoniya,  Gürcüstan,  Litva,  Rusiya  Federasiyası, 

Slovakiya  və  Ukrayna)  15  yaş  qrupu  kişilər  arasında  həftəlik  siqaret  çəkmə  sıxlığı  digər 

bölgələrə görə daha yüksəkdir (>30%). Buna qarşılıq 15 yaş qrupu qızlar arasında ən yüksək 

siqaret  çəkmə

 

faizi  (>30%)  Avstriya,  Çex  Respublikası,  Finlandiya  və  İspaniya  kimi    qərbi 



Avropa ölkələrindədir.

82

  Qadınlarda siqaret istifadə etmə nisbətlərinin kişilərə görə çox daha 



aşağı  olduğundan, siqaret şirkətləri üçün qadınlar çox əhəmiyyətli bir hədəf təşkil edir. 

81.


Alikasifoglu  M,  Erginoz.  Cigarette  smoking  among  turkish  high  school  students.  J  Adolesc  Health  2002;  7-8 

s(www.dusunenadamdergisi.org/) 

82 

Doğan  YB.  Madde  kullanımıve  bağımlılığı.  Aile  ve  Toplum  Eğitim,  Kültür  ve  Araştırma  Dergisi.  2001;  79-86 



s(www.psikiyatri.org.tr) 

39 

                                   

  Siqaret  epidemiyasının  inkişaf  etməsi  və  genişlənməsi  baxımından  qadınlar,  uşaq  və 

gənclər, əhəmiyyətli bir risk qrupunu meydana gətirməkdədir.

83

 

  Tütün  şirkətləri insanların  böyük  əksəriyyətinin  siqaretə  18 yaşdan  aşağı  və  19-24  yaşında 



başladığını,  daha  irəli  yaşlarda  siqaretə  başlayanların  nisbətinin  çox  kiçik  olduğuna  dair 

məlumatlara  sahibdirlər.  Bu  səbəbdən  siqaretin  uşaqlar  və  gənclər  tərəfindən  sınanılması 

üçün çox təcavüzkar bir siyasət aparılır. 

  Şirkətlər,  bir  tərəfdən  çox  incə  satışa  çıxarma  texnikaları  ilə  bu  müddəti  istifadə  edərkən, 

digər tərəfdən də gənclərin həyatındakı əhəmiyyətli dəyişiklik anlarından (şəhər dəyişdirmə, 

universitetə qəbul olma, əsgər getmə və s) istifadə edirlər. Aparılan digər bir tədqiqatda 18-24 

yaş  arası  gənclərdə  yetişkinlərə  görə  sigaret  çəkmə  faizi  daha  yüksək  olarkən,  gənclərin 

siqareti  tərgitmək  mövzusunda  daha  istəkli  olduqları  halda  tərgitmək  üçün  lazımı  dəstəyi 

görmədiklərini vurğulamışlar.

84  


18-24 yaş arası gənclərin siqaret istifadə etmə nisbəti 18,9 % 

dir.  Siqaret  çəkən  yetkinlərin  (18  yaş  və  yuxarı)  88%-i  siqaret  istifadə  etməyə  18  yaşında 

başlayır.

85 


Xəstəliklərə  nəzarət  mərkəzinin(Centers  For  Disease  Control  and  Prevention) 

məlumatlarına  görə  18  yaşına  qədər  siqaret  çəkməyən  şəxslər,  həyatlarının  sonrakı  

dövrlərində  çox  aşağı nisbətdə siqaret istifadəçisi olurlar. Gənclik dövründə meydana gələn 

çətinliklər  və  bu  çətinliklərə  verilən  reaksiyaların  bir  çoxu  depressiv    əlamətlər    meydana 

gətirməkdədir.

86

  Universitet  tələbələri  arasında    aparılan  tədqiqatlarda,  bu  dövrün  ən 



əhəmiyyətli psixi problemi depressiya olduğu müəyyən olunmuşdur.

87 


     

Universitet tələbələri  üzərində aparılmış  araşdırmalarda siqaret istifadə etmə nisbətlərinin 

25-43,3%  kimi yüksək olduğu, böyük əksəriyyətinin  isə siqaretə universitet illərində başla-

 

83



Williams JM, Ziedonis D. Addressing tobacco amongindividuals with a mental illness or an addiction.Addict Behav, 2004;1067–

1083 p. (www.diclemedj.org) 

84 

Williams GC, Cox EM, Kouides R, Deci EL. Presenting the facts about smoking to adolescents: effects ofanautonomy 



supportive  style. Arch Pediatr Adolesc Med 1999; 959-64 (www.psikofarmakoloji.org) 

85

 Centers For Disease Control and Prevention, 2011 b, Centers For Disease Control and Prevention, 2011a(



www.cdc.gov/)

 

86



 Goksel T, Cirit M, Bayındır U. İzmir ili oğrencilerinin sigara alışkanlığını etkileyen faktorler. Toraks   Dergisi 2001; 49-53 s 

87

Sağlık yüksekokulu öğrencileri arasındaki depresyon sıklğı ve ilişkili etkenler Anatolian Journal of Psychiatry 2007; 8:46-



51(www.bagimlilikdergisi.com) 

40 

                                   

dığı  məlum  olmuşdur.

88 


Siqaret  istifadə  edən  gənclərin  böyük  bir  qismi  sipirtli  içki  istifadə 

etməyə başlayır. Siqaret çəkən gənclər siqaret çəkməyən gənclərə  görə səkkiz qat daha çox 

narkotik  istifadə  etmə  riski  daşıyır.

89

  Siqaret  çəkən  gənclərdə  davranış  pozuntuları  da 



müşahidə olunur.

90 


 

    3.2. Valideyn nəzarəti  ilə zərərli  vərdişlər arasında əlaqə 

   Ana  atalarını  avtoritar  hesab  edən  gənclər,  demokrat  hesab  edənlərə  görə  daha  çox 

siqaretdən  istifadə  etməsi  müşahidə  olunur.  Siqaret  istifadə  etmə  davranışında  ailənin  rolu 

danılmaz bir faktdır. Ailədə siqaret çəkən şəxslərin olması siqaret çəkmə faizini artırır. Yeni 

Zelandiyada  aparılan  tədqiqatda,valideynləri  alkoqol  və  siqaret  istifadə  edən  şagirdlərin 

alkoqol və siqaretə başlama risklərinin daha yüksək olduğu göstərilmişdir.

91 


  Ana-atanın  hər  ikisinin  ya  da  hər  hansı  birinin  olmamasının  isə,  pis  vərdişlərə  meyl 

meydana gətirdiyi göstərilmişdir.

92

 

  Hops və həmkarları, ana atanın alkoqol və siqaret istifadə etməsinin uşaqların da alkoqol və 



siqaret istifadə etməsi üzərində təsirli olduğunu göstərmişdilər. Green və digər araşdırmaçılar, 

bu  tədqiqatı  dəstəkləyən  nəticələr  ilə  çıxış  etdilər.  Cohen  və  həmkarları,  siqaret  çəkmə  və 

valideynlərin  davranışları  arasındakı  əlaqəni  araşdırmış,  siqaret  və  alkoqol  istifadə  edən 

uşaqların ana-atalarının uşaqlarına daha çox vaxt ayırıb, ünsiyyətlərini artırmaları nəticəsində

bu uşaqların son bir ay ərzində alkoqol və siqaret  istifadə etmə səviyyələrinin  aşağı düşdüyü 

görülmüşdür. Laqeyd valideyn nəzarəti siqaret,  alkoqol və narkotik istifadəsi üçün risk  

 

88

World Health Organisation 2006. Role of Health Professionals for TobaccoControl.(www.globaltobaccocontrol.org) 20.06.2010  



89

Heras  P,  Kritikos  K,  Hatzopoulos  A,  Kritikos  N,  Mistibounas    D.    Smoking    among    high    school  students,    The    American  

Journal  of  Drug  and Alcohol Abuse. 2008;  219-224 p.( www.diclemedj.org) 

90

Özerkmen  N.  Ergenlerde  Sigara    İçme  DavranışlarınıEtkileyen  Faktörlerin  Sosyolojik  Analizi,  Sosyoloji  AraştırmalarıDergisi. 



2004: 77-105.( www.edam.com.tr/kuyeb) 

91

Doğan Y. Madde kullanımı ve bağımlılığı. Aile ve Toplum Eğitim, Kültür ve Araştırma Dergisi.2001; 79-86s (



www.bağımlı.org)

 

 



92

Boztaş  G, Aslan D, Bilir N. Çevresel Sigara Dumanından Etkilenim ve Çocuklar. STED. 2006;  75-78 s 

 


41 

                                   

meydana  gətirir.

93 


Nəticə  olaraq,  ana-ata  nəzarəti,  zərərli  vərdişlərə  başlamada,  davam 

etdirmədə  və  sonlandırmada  xüsusilə  yetişkinlik  dövründə  əsaslı  rol oynamaqdadır.  Gənclik 

dövrü, gənclərin mühitdən, nümunələrdən təsirləndiyi dövrdür. Bu müddətdə gənclər müsbət 

mənfi bütün  davranışlardan təsirlənirlər. 

  Gənclərin başlanğıcda maraq, yoldaş təsiri, kiməsə bənzəmək istəməsi və s. kimi amillərdən 

başladığı  siqaret  çəkmə bir neçə il ərzində istifadə edənlərin 50%-də  asılılıq yaradır. 

  Ailə,  yaş  və  cinsiyyətlə  bağlı  xüsusiyyətlərlə  yanaşı    şəxsiyyət  xüsusiyyətlərinin  nikotin 

aslılığının  yaranmasında  təsirilə  bağlı  nəticələrə  rast  gəlinir.  Siqaret  asılılığında  şəxsiyyət 

xüsusiyyətləri ilə əlaqədar öz özünü müalicə və orbitofrontal disfunksiya modeli olmaq üzrə 

iki  nəzəri  model  qarşıya  qoyulmaqdadır.

94 

Öz-özünə  müalicə  modeli,  siqaret  çəkənlərinin 



çoxunun  öz  özlərini  müalicə  üçün  siqaret  çəkdiklərini,  bunun  nikotinin  emosional  vəziyyəti 

yüksəldici  və  həzz  verən  xüsusiyyətlərindən  qaynaqlandığını  ortaya  qoyurlar.  Orbitofrontal 

disfunksiya  modelində;  tütün  istifadəsi  çox  sayda  şəxsiyyət  xüsusiyyəti  ilə  (ekstravertlik, 

impulsiv,  risk  almaq,  monotonluqdan  qaçma  və  yenilik  axtarışı)  əlaqələndirlir.  Şəxsiyyət 

xüsusiyyətləri  və  siqaret  çəkmə  davranışı  arasındakı  əlaqəni  anlamaq,  siqaret  tərgitmək 

müalicələrində  fayda  təmin  edə  bilər.  Siqaretin  zərərləri  haqqında  məlumatı  olan 

istifadəçilərin siqaretdən istifadə faizi daha yüksəkdir.

30

 



  Bu vəziyyət siqaret ilə əlaqədar təhsil proqramlarının məzmunu, fəaliyyətinin və hədəflədiyi 

proqramların yenidən təşkil edilməsi zəruriliyini göstərir. Tütün məhsulları ilə əlaqədar olan 

qanunların  təsirli  tətbiq  olunması,  məhsulların  reklam  və  təqdimatlarının  təbliğ  

etdirilməməsi,  satışlara  nəzarət  edilməsi,  beynəlxalq  tütün  bazarının  xüsusilə  uşaqlar  və 

qadınlar üçün inkişaf etdirdikləri strategiyaların fərqinə vararaq təsirli tədbirlərin alınması  

    94


Etter  JF.  Smoking  and  Cloninger’s  Temperament  and  Character  Inventory.  Nicotine&  Tobacco  Research  2010;    919-26  p.(

 

www.diclemedj.org)Selby  P,  Voci  SC,  Zawertailo  LA,  George  TP,  Brands  B.  Individualized smoking  cessation  treat-ment  in  an 



outpatient setting:  Predictors of  out-come in  a sample with psychiatric  and addictions  co-morbidity.  Addict Behavior 2010; 811-

817 p 


 

95

Sütoluk Z, Nazlıcan E, Azizoğlu A, Akbaba M. Yüreğir Çıraklık Eğitim Merkezi öğrencilerinde depresyon sıklığı ve nedenleri. 



Türk Tabipleri Birliği Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi 2005; Temmuz-Ağustos-Eylül: 23-26 s.(

 www.korhek.org) 

93

Hamzaçebi, H. Ü, Ünsal, M, Dabak, Ş, Bilgin, S, Aker, S. “Samsun Tekkeköy İlçesi İlköğretim  Öğrencilerinde        Sigara İçme 



Prevalansı ve Etkileyen Faktörler”. Toraks Dergisi , (2008) 34-39 s. (www.toraks.dergisi.org/pdf/pdf_Toraksder_14.pd

)

 



42 

                                   

  siqaret çəkməni azaltmaqda faydalı olacaq. 

İnkişaf  etmiş  ölkələrdə  siqaret  çəkmə  faizi  ilə  təhsil  səviyyəsi  arasındakı  əlaqə  təhsil 

səviyyəsinin  artımı  ilə,  siqaret  çəkmə  nisbətlərində  azalma  şəklində  özünü  göstərir. 

Amerikada  aparılan  yeni  bir  sosial  araşdırmada  ən  aşağı  siqaret  çəkmə  faizi  5.6%  ilə  elmi  

dərəcələrə sahib olanlar arasında müəyyən olunmuşdur.

96 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



  96

Dinn  WM,  A,  Harris  CL.  Cigarette  smoking  in  a  student  sample:  neurocognitive  and  clinical  correlate    Addict     

Behav.2004; 107-26(http://dergipark.ulakbim.gov.tr/iupcd/) 


43 

                                   

IV 

FƏSİL.GƏNC 



TƏLƏBƏ 

OĞLANLARIN 

SİQARET 

ÇƏKMƏSİ 


İLƏ  

DEPRESSİYA  ARASINDA  ƏLAQƏSİNİN  EKSPERİMENTAL  

                                                      TƏDQİQİ 

4.1.Tədqiqatda istifadə olunan material və metodlar 

4.1.1.Tədqiqat iştirakçıları 

  Tədqiqatda 200 nəfər oğlan  iştirak etmişdir (100 nəfər siqaret çəkən(əsas qrup) 100 nəfər  

siqaret çəkməyən   

(kontrol qrup)). Araşdırmaya cəlb olunanlar 18-24 yaş arası oğlanlar təşkil edir. Əsas qrupda 

orta yaş həddi  (19.78)  kontrol qrupda orta  yaş həddi (19.61)  yaş təşkil edir.  Tədqiqata cəlb 

olunanlar respublikamızda fəaliyyət göstərən ali təhsil ocaqlarının tələbələri olmuşdur( Bakı 

Dövlət  Universteti,  Azərbaycan  Tibb  Universteti,  Xəzər  Universteti,  Azərbaycan  Dillər 

Universteti,  Azərbaycan  Texnologiya    Universteti,  Gəncə  Dövlət  Texnologiya  Universteti, 

Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universteti). Hər bir iştirakçıya tədqiqatın məqsədi haqqında 

informasiya verilmiş, tədqiqatda iştirak edənlərdən məlumatlı razılıq alınmışdır. 

Tədqiq  olunanların sosial  demoqrafik göstəriciləri:                                          Cədvəl 4.1 

          

             Göstəricilər 

                Tədqiq olunmuş iştirakçıların sayı Mütləq (%) 

Siqaret çəkənlər 

Siqaret çəkməyənlər 

  

 

         Yaş 



 

18(31%) 


19(21%) 

20(21%) 


21(10%) 

22(5%) 


23(7%) 

24(5%) 


18(37%) 

19(19%) 


20(18%) 

21(4%) 


22(10%) 

23(9%) 


24(3%) 

Atanın  təhsili 

Orta 

Bakalavr 



 

36% 


49% 

 

35% 



47% 

44 

                                   

 

4.1.2.İstifadə olunmuş metodikalar 



  Tədqiqatın  həyata  keçirilməsi  üçün  ilk  öncə xüsusi anket  hazırlanmışdır.  Anket forması 

anonim  olaraq  sosial  demoqrafik  xüsusiyyətləri  və  siqaret  çəkmə  vərdişi  ilə  bağlı  olan  14 

sualdan  ibarətdir.  Tələbələrə  yaş,  ana  atanın  təhsil  və  iş  vəziyyəti,  ailə  tipi,  atanın  siqaret 

Magistr 


Yoxdur 

12% 


3% 

14% 


4% 

Ananın təhsili 

Orta 

Bakalavr 



Magistr 

Yoxdur 


 

47% 


39% 

6% 


8% 

 

52,5% 



37,4% 

5,1% 


5,1% 

Ata işi 


Bəli 

Xeyir 


 

89% 


9% 

 

87% 



13% 

 

Ana işi 



Bəli 

Xeyir 


 

43% 


57% 

 

42% 



58% 

Valdeyinlərin ailə vəziyyəti 

Birlikdə yaşayırlar 

Boşandılar 

Anamı itirmişəm 

Atamı itirmişəm 

Ögey valdeyinim var 

 

 



88% 

6% 


1% 

4% 


1% 

 

 



93% 

4% 


3% 

0% 


0% 

Ata siqaret çəkirmi 

Çəkir 

Çəkmir 


Çəkirdi artıq istifadə etmir

 

52,6% 



29,9% 

16,5% 


 

39,4% 


46,5% 

14,1% 


45 

                                   

çəkməsi, siqaret vərdişinin olub olmadığına əlavə olaraq siqaret çəkmə müddəti və gündəlik 

çəkilən  siqaret  miqdarı,  siqaretə  başlama  yaşı,  başlama  səbəbləri  kimi  suaları  əhatə  edən 

anket forması verildi.  

  Depressiya  səviyyələrini  qiymətləndirmək  üçün  Bek  Depressiya  Testi  (BDT)  istifadə 

olundu. Bek depressiya testi Beck və həmkarları tərəfindən 1961-ci ildə inkişaf etdirilmişdir.   

Depressiyanın    dərəcəsini  ölçmək,  müalicə  ilə  olan  dəyişiklikləri  izləyə  bilmək  və  xəstəliyi  

təyin edə bilmək  məqsədiylə  hazırlanmışdır.  

  Testdəki depressiya əlamətləri kilinik müşahidə və məlumatlara əsaslanaraq hazırlanmışdır. 

Depressiyaya xas davranışlar və simptomlar bir silsilə cümlə ilə təyin olunmuşdur və hər bir 

varianta (0-3) arasında nömrə verilmişdir. Variantlar yüngül formadan şiddətli  formaya  görə  

sıralanmışdır. 

1978-ci  ildə  test  yenidən  işlənərək  xəstələrin  bu  günü  də  daxil  olmaqla  son  bir  həftəlik 

vəziyyətlərini qeyd etmələrini istəmişlər. Bek testinin 21 əlamətdən ibarət olan katoqoriyaları 

bunlardır: 

  Emosional vəziyyət, pessimizim, müvəfəqiyyətsizlik hissi, narazılıq hissi, günahkarlıq hissi, 

cəzalandırma hissi, məyusluq nifrət, özünü günahlandırma, intihar istəkləri, ağlama tutmaları, 

əsəbilik,  sosial  uzaqlaşma,  qərarsızlıq,  xarici  görünüş,  əmək  fəaliyyəti,  yuxu  pozuntusu, 

yorğunluq,  iştah  azalması,  çəki,  fiziki  sağlamlıq  və  cinsi  ehtiyac.  BDT  yüksək  dərəcədə 

keçərlilik və güvənirilik göstərən bir test olaraq bildirilmişdir.

97 


Tədqiqatmızda  keçərlilik və 

güvənirlik  çalışmaları  Tegin  tərəfindən  1980-ci  ildə  aparılan  BDT  Azərbaycan  forması  

istifadə  olunmuşdur.  Tegin  testi  test  təkrar  test  güvənirlilik  əmsalı  65,iki  yarım  korrelasiya 

əmsalını  da  normalda    Test  0-9=  Minimal,  10-16=  Yüngül,  17-29=  Orta,  30-63=  Şiddətli, 


Yüklə 1,01 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin