Idarəetmənin anlayışı, xüsusiyyətləri, üsulları və funksiyaları



Yüklə 61.6 Kb.
tarix16.06.2017
ölçüsü61.6 Kb.


Idarəetmənin anlayışı, xüsusiyyətləri, üsulları və funksiyaları.

Idarəetmə latın mənşəli administratio sözündə götürülüb, mənası müəyyən fəaliyyət növünü xarakterizə edən universal vasitədir, yəni ictimai əhəmiyyət kəsb edən məqsədlərə nail olmaq üçün həyata keçirilən hərəkətlər məcmusudur.

Idarəetmə daha geniş mənada nəyinsə (və ya kiminsə) üzərində rəhbərliyin həyata keçirilməsi deməkdir.

Idrəetmənin ümumi anlayışının məzmumnu aşağıdakı əlamətlərlə xarakterizə olunur:



  • Idarəetmə özlərinin bütövlüyünü təmin edən ayrı-ayrı təbiətli təşkil edilmiş sistemlərin funksiyasıdır, yəni onların qarşısında duran vəzifələrə nail olmaq, onların strukturunu saxlamaq, onların fəaliyyətində tələb olunan rejimin saxlanmasını təmin edən funksiyadır.

  • Idarəetmə sistemi təşkil edən ünsürlərin qarşılıqlı fəaliyyət əlaqəsinin təşkilinə xidmət edir.

  • Idarəetmə tam vahid bir sistemin daxili keyfiyyəti olub, özünütəşkiletmə əsaslarında daim qarşılıqlı əlaqədə olan subyekt və obyekt kimi əsas elementlərin vəhdətindən ibarətdir.

  • Idarəetmə elementlərin sistemini təşkil edən daxili qarşılıqlı əlaqələri nəzərdə tutmaqla yanaşı, həm də müxtəlif iyerarxiya səviyyəli qarşılıqlı əlaqədə olan bütöv sistemlərin həm sistemdaxili, həm də sistemlərarası xarakterli idarəetmə funksiyalarının həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.

  • Idarəetmə öz mahiyyətinə görə subyektin obyektə idarəetmə təsirinin göstərilməsindən ibarət olub, məzmunu sistemin qaydaya salınmasından, onun mövcudluğunun və inkişafının qanunauyğunluqlara tam müvafiq olaraq fəaliyyət göstərməsinin təmin ediməsindən ibarətdir.

  • Idarəetmə o zaman real hesab olunur ki, obyektin idarəetmə subyektinə, sistemin idarə olunan elementinin onu idarə edən elementə faktiki tabeçiliyi vizual xarakter daşısın.

Sosial fəaliyyətin istənilən sahəsinin iştirakçılarının birgə fəaliyyətlərinin məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilməsi üçün idarəetməyə ehtiyac duyulur. Sosial mənada başa düşülən idarəetmə çoxnövlüdür.

Sosial idarəetmənin aşağıdakı növləri vardır:



  • Dövlət idarəetməsi

  • Yerli özünüidarəetmə (bələdiyyələr)

İdarəetmənin ünsürləri aşağıdakılardır:

  • Idarəetmənin subyekti

  • Idarəetmənin obyekti

  • Idarəetmənin düzünə və əksinə olan əlaqələri

  • Idarəetmənin sistemi

  • Idarəetmənin funksiyaları

Idarəetmənin xüsusi, təminedici və ümumi funksiyaları mövcuddur.

Idarəetmənin xüsusi funksiyaları elə növ funksiyalardır ki, onlar idarəetmə prosesinin məqsədyönlü və onun qarşısında duran vəzifələrlə sıx bağlıdır. Məsələn, fövqaladə vəziyyət zamanı idarəetmənin aşağıdakı kimi xüsusi funksiyalarının həyata keçirilməsinə ehtiyac duyulur və belə funksiyaların yerinə yetirilməsi tələb olunur:



  1. təbii fəlakət baş vermiş ərazidən əhalinin təxliyyə edilməsi

  2. təbii fəlakət baş verən zaman əhaliyə tibbi, maddi və mənəvi yardımın göstərilməsi

  3. təbii fəlakətin vurduğu ziyanların aradan qaldırılması və.s

İdarəetmənin təminedici funksiyaları idarəetmənin xüsusi funksiyaları ilə sıx bağlıdır və idarəetmə prosesinin məqsədinə nail olmaq və idarəetmə prosesinin qarşısında duran vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün həyata keçirilən maddi-texniki əməliyyatların məcmusu kimi başa düçülür. Məsələn, təbii fəlakət baş verən zaman aşağıdakı təminedici funksiyalar həyata keçirilir:

a) həmin əraziyə müxtəlif tikinti materiallarının, texnikanın və s.-nin göndərilməsi

b) həmin ərazidə səyyar hospitalların yaradılması

c) əhaliyə ərzaq, geyim və digər məmulatların paylanması və.s

idarəetmənin ümumi funksiyaları – elə funksiyalardır ki, bu funksiyalar hər bir idarəetmə prosesinə şamil edilə bilər.

Idarəetmənin ümumi funksiyaları aşağıdakılardır:



  • proqnozlaşdırma funksiyası

  • doğru məlumat mübadiləsi funksiayası

  • planlaşdırma funksiyası

  • təşkiletmə funksiyası

  • nizamlama və operativ sərəncamvermə funksiyası

  • koordinasiya (əlaqələndirmə) funksiyası

  • nəzarət funksiyası

  • uçot (qeydiyyat) funksiyası

Dövlət idarəetməsinin anlayışı, subyektləri, əlamətləri və funksiyaları.

“Dövlət idarəetməsi” sosial idarəetmənin bir növü olub , öz xüsusiyyətlərinə görə sosial idarəetmənin digər növlərindən fərqlənir.

Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyəti hakmiyyətlərin bölünməsi prinsipi əsasında təşkil edilir:


  • Qanunvericilik hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi həyata keçirir

  • Icra hakimiyyəti Azərbaycan Respublikasının prezidentinə mənsubdur

  • Məhkəmə hakimiyyətini isə Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri həyata keçirirlər.

Dövlət idarəetməsi dövlət hakimiyyətinin həyata keçirilməsi və dövlət hakimiyyət səlahiyyətlərinin realizəsi üzrə Azərbaycan Respublikasının dövlət orqanlarının fəaliyyətinin növlərindən biridir.

Dövlət hakimiyyətinin mahiyyəti və strukturu hüquqi cəhətdən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında və Konstitusiya qanunlarında möhkəmləndirilmişdir. Dövlət hakimiyyəti qanunvericiliyə, dövlət aparatına, maddi ehtiyatlara, pul vəsaitlərinə, inandırma və məcburetmə mexanizminə arxalanır.

Konstitusiyamızın 7-ci maddəsinin 3-cü bəndinə əsasən, hakimiyyətin qolları olan qanunverici, icra və məhkəmə hakimiyyətləri qarşılıqlı fəaliyyət göstərir və öz səlahiyyətləri çərçivəsində müstəqildirlər.

Qanunverici hakimiyyətin funksiyası qanunların hazırlanmasından və qəbul edilməsindən ibarətdir.

Məhkəmə hakimiyyəti orqanları Konstitusiyamızın 130-132-ci maddələrinə əsasən, konstitusion, cinayət, mülki və inzibati işlərə baxırlar.

Icra hakimiyyətinə gəldikdə isə, o, təşkilati-idarəetmə, idarəedici-sərəncamverici xarakterli funksiyaları həyata keçirir. Bu funksiyalar praktiki olaraq – icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən yerinə yetirilir.

Icra hakimiyyətinin həyata keçirilməsi imkanları və səlahiyyətləri Nazirlər Kabinetinə, nazirliklərə, dövlət komitələrinə və digər icra hakimiyyəti orqanlarına, onların ərazi orqanlarına və bir sıra vəzifəli şəxslərə həvalə edilmişdir.

Dövlət idarəetməsinə geniş və qısa mənada aşağıdakı kimi anlayış verilə bilər:



  • Dövlət idarəetməsi geniş mənada dövlətin cəmiyyətdə təşkilati-nizamlayıcı və xidməti funksiyalarının həyata keçirilməsi üzrə fəaliyyətidir, yəni dövlətin qanunverici, icra, məhkəmə və digər hakimiyyət səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsidir.

  • Dövlət idarəetməsi qısa mənada icra hakimiyyətinin həyata keçirilməsi üzrə icra hakimiyyəti orqanlarının icraedici-sərəncamverici fəaliyyətidir, yəni inzibati fəaliyyətdir.

Dövlət idarəetməsinin subyektləri aşağıdakılardır:

I. Dövlət orqanları

  • Qanunverici hakimiyyət orqanları

  • Məhkəmə hakimiyyəti orqanları

  • Icra hakimiyyəti orqanları

II. Yerli özünüidarəetmə orqanları

III. Müvafiq səlahiyyətlərə malik olan qeyri-hökumət təşkilatları

Dövlət idarəetməsi sosial idarəetmənin digər növlərindən onunla fərqlənir ki, dövlət idarəetməsi özünəməxsus əlamətlərə malikdir.

Bu əlamətlər aşağıdakılardır:


  • Dövlət idarəetməsi sosial-mədəni və iqtisadi fəaliyyətə bilavasitə operativ rəbərliyi həyata keçirir.

  • Dövlət idarəetməsi dövət-hakimiyyət xarakterinə malikdir.

  • Dövlət idarəetməsi xüsusi səlahiyyətli subyektlər tərəfindən həyata keçirilir.

  • Dövlət idarəetməsi nəzarət altında həyata keçirilir.

  • Dövlət idarəetməsi qanun əsasında həyata keçirilir.




  1. Dövlət idarəetməsinin ümumi prinsipləri aşağıdakılardır:

  • Obyektivlik

  • Qanunçuluq və intizam

  • Konkretlik

  • Idarəetmədə vətəndaşların iştirakı

  • Səmərəlilik

  1. Dövlət idarəetməsinin təşkilati prinsipləri aşağıdakılardır:

  • Sahəvi

  • Xətt

  • ərazi

  • funksional

  • ikili tabeçilik

  • təkbaşçılığın və kollegiyalılığın uzlaşdırılması

  • səlahiyyətlərin səmərəli bölüşdürülməsi

Dövlət idarəetməsinin qarşısında duran vəzifələrin və məqsədlərin tam, vaxtında və səmərəli yerinə yetirilməsini təmin etmək üçün dövlət idarəetməsi prosesində müxtəlif məzmunlu funksiyalar həyata keçirilir.

Dövlət iarəetməsi prosesində icra hakimiyyəti tərəfindən həata keçirilən funksiyaların əsas növləri, yəni onların fəaliyyətinin əsas istiqamətləri aşağıdakılardır:



  • Proqnozlaşdırma məlumatlar, o cümlədən də elmi məlumatlar əsasında hər hansı bir hadisə və ya proseslərin inkişafında gedən dəyişiklilərin qabaqcadan görülməsidir.

  • Planlaşdırma bu və ya digər idarə olunan fəaliyyətin konkret kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin, məqsədinin, vəzifə və göstərilən nəticələrinin, tempinin və istiqamətinin müəyyən edilməsidir.

  • Idarəedən və idarəolunan altsistemlərin təşkili – yəni idarəetmə orqanlarının təşkil edilməsi, onların funksiyalarının, tabeçiliklərinin, hüquq və vəzifələrinin müəyyən edilməsi, kadrların seçilməsi və yerləşdirilməsi və.s

  • Hüquqi nizamasalma hər hansı bir fəaliyyətin hüquqi rejimlə müəyyən edilməsi və müvafiq strukturların fəaliyyət göstərməsidir.

  • Ümumi rəhbərlik və sərəncamvermə işi

  • Müxtəlif idarəetmə orqanlarının, vəzifəli şəxslərin, təşkilatların fəaliyyətlərinin əlqələndirilməsidir.

  • Yoxlama – qanunların, planların və proqramların yerinə yetirilməsində pozuntuların aşkar edilməsi və aradan qaldırılması üçün faktiki vəziyyətin yoxlanılması və tədbirlərin tətbiq edilməsidir.

  • Icraedici-sərəncamverici fəaliyyətin, o cümlədən onun yekun nəticələrinin həyata keçirilməsi üçün əhali, maddi, pul və digər vəsaitlərin uçotunun aparılması.

  • Məlumatlandırmanın təmin edilməsi və məlumatlandırma – analitik işin aparılması.

  • Metodiki rəhbərlik

  • Kadrlarla və maddi-texniki təminatlarla təmin etmək, maliyyələşdirmə.

İcra hakimiyyəti anlayışı, xüsusiyyətləri və məqsədləri.

Icra hakimiyyəti müəyyən dövlət orqanlarının və vəzifəli şəxslərin icraedici-sərəncamverici fəaliyyətlərini təşkil edən və həyata keçirən dövlət hakimiyyətinin qollarından biridir.

Icra hakimiyyəti dövlət hakimiyyətinin digər qollarından aşağıdakı xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir:


  • Icra hakimiyyəti Azərbaycan Respublikasının vahid dövlət hakimiyyətinin nisbətən müstəqil qolu olub, dövlət hakimiyyətinin digər müstəqil qolları olan qannverici və məhkəmə hakimiyyəti ilə sıx qarşılıqlı əlaqədədir.

  • Icra hakimiyyəti yalnız funksional səlahiyyət mənasında müstəqildir.

  • Icra hakimiyyəti hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipi əsasında qurulmuş dövlət hakimiyyət mexanizminin vacib atributudur.

  • Icra hakimiyyəti hakimiyyət səlahiyyətlərinin istənilən digər təzahürü kimi, başqalarının fəaliyyətinə və davranışına müəyyənedici təsirlər göstərmək bacarığına və imkanına, başqalarının iradəsini öz iradəsinə tabe etmək hüququna və imkanına malikdir.

  • Icra hakimiyyəti vahid dövlət hakimiyyətinin qolu olub, dövlət fəaliyyətinin növü olan icra fəaliyyəti ilə eyniləşdirilə bilməz.

  • Icra hakimiyyəti dövlət fəaliyyətinin xüsusi növü kimi ifadə olunur və öz mahiyyətinə görə hüquqtətbiqedici fəaliyyət növü kimi xarakterizə olunur.

  • Icra hakimiyyəti müəyyən subyektli ifadəyə malikdir.

  • Icra hakimiyyəti orqanlarının səlahiyyətləri konstitusiya və digər qanunvericilik aktlarının vasitəsilə dəqiqliyi ilə müəyyən edilmişdir.

  • Icra hakimiyyəti inzibati hakimiyyətlə eyniləşdirilə bilməz.

  • Icra hakimiyyəti dövlət hakimiyyətinin bütün vacib atributlarının bilavasitə onun sərəncamında olması ilə xarakterizə olunur.

Icra hakimiyyətinin əsas məqsədləri aşağıdakılardır:

  • Vətəndaşların, cəmiyyətin və dövlətin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi

  • Ölkənin iqtisadiyyatının inkişafı, vətəndaşların, cəmiyyətin və dövlətin rifahının yüksəldilməsi üçün şəraitin yaradılması

  • Insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi

  • Insan və vətəndaşların mənəvi, sosial, iqtisadi və siyasi hüquq və azadlıqlarının realizəsi, idarə, müəssisə və təşkilatların normal fəaliyyəti üçün şəraitin yaradılması.

Inzibati hüququn mahiyyəti, anlayışı, predmeti, metodu və sistemi.

Inzibati hüquq dövlət idarəetmə sistemində icra hakimiyyətinin təşkili və həyata keçirilməsi zamanı yaranan, dəyişən və xitam olunan ictimai münasibətləri nizama salan hüquq normalarının məcmusundan ibarət olan Azərbaycan Respublikasının hüquq sisteminin sahəsidir.

Inzibati hüququn aşağıdakı məqsədləri mövcuddur:


  • Insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi

  • Icra hakimiyyətinin demokratik təşkilinin təmin edilməsi

  • Icra hakimiyyətinin fəaliyyətinin səmərəliliyi üçün şəraitin yaradılması

  • Idarəetmə sahəsində vətəndaşların və onların birliklərinin hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsi üçün şəraitin yaradılması

  • Vətəndaşların və cəmiyyətin inzibati özbaşınalıqdan, sui-istifadədən, diqqətsizliklər, səriştəsizlikdən, dövlət idarəetmə aparatının vəzifəli şəxslərinin özbaşınalığından müdafiəsinin təmin edilməsi

Inzibati hüquq da, hüquq sisteminin digər sahələri kimi bir-biri ilə sıx bağlı olan ayrı-ayrı inzibati hüquq normalarından və institutlarından ibarət olan sistemə malikdir.

Inzibati hüquq normaları ilə tənzimlənən ictimai münasibətlərin konkret məzmunlarına görə inzibati hüquq normaları aşağıdakı qruplara bölünürlər:



  • Ümumi xarakterli idarəçilik münasibətlərini tənzimləyən, yəni bütün idarəetmə üçün ümumi olan normalar: bu normalar inzibati hüququn birinci, yəni ümumi hissəsini təşkil edir.

  • Idarəetmənin bu və ya digər sahəsinin və ya bölməsinin ictimai münasibətlərini tənzimləyən normalar: bu normalar inzibati hüququn ikinci, yəni xüsusi hissəsini təşkil edir.

  • Inzibati-yurisdiksiya fəaliyyəti sahəsində yarananb ictimai münasibətləri tənzimləyən normalar: bu normalar inzibati hüququn üçüncü hissəsini təşkil edir.

Inzibati hüququn prinsipləri dedikdə, inzibati hüququn mahiyyətini əks etdirən əsas ideyalar, tələblər, müdəalar başa düşülür.

Inzibati hüququn prinsipləri öz məzmun və məqsədlərinə görə iki qrupa bölünürlər:



  1. Konstitusion (ümumi) prinsipləri;

  2. Xüsusi prinsiplər;

Konstitusion (ümumi) prinsiplərə aşağıdakı prinsiplər aiddir:

  • Qanunçuluq

  • Demokratizm

  • Humanizm

  • Vətəndaşların qanun və hüquqtətbiqedici qarşısında bərabərliyi

  • Dövlət və şəxsiyyətin qarşılıqlı məsuliyyəti

  • Insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına hörmət edilməsi

  • Təqsirsizlik prezumpsiyası

  • Ədalətlilik və.s

Xüsusi prinsiplərə aşağıdakılar aiddir:

  1. Dövlət qulluğunun keçirilməsi prinsipləri

  2. Inzibati məsuliyyət prinsipləri

  3. Inzibati xətalar haqqında işlərin icraatı prinsipləri və.s

Inzibati hüququn metodlarının mahiyyətini aşağıdakı kimi ifadə etmək olar:

  1. dövlət idarəetmə sahəsində müəyyən hərəkət qaydasının müəyyən edilməsi (göstərişlər)

  2. müəyyən hərəkətlərin qadağan edilməsi (qadağanlar)

  3. hərəkətlərin seçilməsi imkanının verilməsi

  4. özü bildiyi kimi hərəkət etmək imkanının verilməsi

İnzibati hüquq normaları. Inzibati hüquq normalarının anlayışı və quruluşu.

Inzibati hüquq norması dövlət idarəetməsi və icra hakimiyyəti mexanizminin fəaliyyəti sahəsində yaranan, dəyişən və xitam olunan ictimai münasibətləri tənzimləmə məqsədi ilə dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş davranış qaydasıdır.

Inzibati hüquq norması digər hüquq sahələrinin normaları kimi öz quruluşuna malikdir.

Inzibati hüquq normasının quruluşu dedikdə, onu təşkil edən elementlərin vəhdəti, normanın daxili quruluşu, yəni normanın hansı ünsürlərdən ibarət olduğu və onların bir-birilə necə qarşılıqlı əlaqədə olduğu başa düşülür.

Inzibati hüquq norması 3 ünsürdən – hipoteza, dispozisiya və sanksiyadan ibarətdir.

Inzibati hüquq normalarının növləri, zamana, məkana və şəxslərə görə qüvvəsi.

Inzibati hüquq normaları öz tənzimləyici istiqamətinə və müvafiq olaraq hüquqi məzmununa görə müxtəlifdirlər. Onların təsnifatının müxtəlif meyarları mövcuddur. Bu normaların 2 əsas növü daha ümumi xarakterə malikdir.



  1. İnzibati hüquq normaları öz məzmununa görə 2 əsas növə ayrılır:

  • Maddi inzibati hüquq normaları

  • Prosessual inzibati hüquq normaları.

  1. İnzibati hüquq normalarının hüquqi məzmununun xarakterinə görə aşağıdakı növləri var:

  • Məcburedici normalar

  • Qadağanedici normalar

  • Səlahiyyətverici normalar

  • Həvəsləndirici normalar

  • məsləhətverici normalar.

  1. Zamana görə qüvvəsinə əsasən inzibati hüquq normaları aşağıdakı növlərə bölünürlər:

  • Müddətli normalar

  • Müddətsiz normalar.

  1. Məkana görə qüvvəsinə əsasən inzibati hüquq normaları aşağıdakı növlərə bölünürlər:

  • Ümumdövlət normaları

  • Muxtariyyət normaları

  • Yerli normalar

  • Lokal normalar

  • Xüsusi normalar

  1. Şəxslərə görə qüvəsinə əsasən inzibati hüquq normaları aşağıdakı növlərə bölünürlər:

  • Bütün vətəndaşlara şamil edilən normalar

  • Vətəndaşların ayrı-ayrı kateqoriyalarına şamil edilən normalar.

İnzibati hüququn mənbələri

Inzibati hüququn mənbələri dedikdə, inzibati-hüquqi normaların xarici ifadə formaları başa düşülür.

Inzibati hüququn mənbələrinə aşağıdakı normativ-hüquqi aktlar aiddirlər:


  1. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası. 12 noyabr 1995-ci il (24 avqust 2002-ci il tarixdə olan dəyişiklik və əlavələr).

  2. İnzibati hüquq normaları qanunvericilik aktlarında öz əkslərini tapırlar.

  3. Azərbaycan Respublikası prezidentinin qəbul etdiyi normativ-hüquqi aktlar inzibati hüququn mənbələri hesab edilirlər.

  4. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin normativ-hüquqi aktları da inzibati hüququn mənbələri sırasına daxildir.

  5. Azərbaycan Respublikasının komitə, xidmət, nazirlik və dövlət komitələrinin normativ aktları sahələrarası və sahəvi miqyasda inzibati hüququn mənbəyi qismində xidmət edirlər.

  6. Yerli icra hakimiyyəti başçılarının qərarları və sərəncamları da inzibati hüququn mənbəyi hesab edilirlər.

  7. Dövlətlərarası müqavilələrdə də inzibati hüquq normaları öz əkslərini tapa bilərlər. Belə hallarda həmin müqavilələr inzibati hüququn mənbəyi qismində çıxış edirlər.

  8. Nəhayət, inzibati hüququn mənbəyi sırasına idarə, müəssisə, təşkilat, konsern, birliklərin rəhbərlərinin normativ aktlarını da daxil etmək olar.

Inzibati hüquq münasibətlərinin anlayışı və onun əlamətləri.

Azərbaycan Respublikasının hüquq sistemini təşkil edən hüquq sahələri müxtəlif ictimai münasibətləri tənzimləyir. Lakin həm də hər bir hüquq sahəsi özünəməxsus ictimai münasibətləri tənzimləyir.

Inzibati hüquq da digər hüquq sahələri kimi özünəməxsus ictimai münasibətləri tənzimləyir, yəni inzibati hüququn tənzimləmə predmeti mövcuddur.

Hüquq münasibətlərinə xas olan əsas əlamətlər inzibati hüquq münasibətlərinə də aiddir. Bu əlamətlər aşağıdakılardır:



  • Hüquq münasibəti hüquq norması əsasında yaranır; bu da həmin ictimai münasibətin hüquq norması vasitəsilə tənzimləyici təsirinin nəticəsidir ki, bu xüsusiyyət ona hüquqi forma verir.

  • Hüquq münasibətlərinin tərəflərinin hərəkətləri hüquq normaları ilə tənzimlənir.

  • Hüquq münasibətlərinin tərəfləri hüquq normaları ilə müəyyən edilmiş qarşılıqlı hüquq və vəzifələrin daşıyıcıları kimi çıxış edirlər.

  • Hüquq münasibətləri şüurlu-iradəvi mahiyyətə malikdirlər.

  • Hüquq münasibətlərinə dövlət tərəfindən təminat verilir və zəruri hallarda onlar dövlətin məcburetmə vasitələri ilə qorunurlar.

Bunlara uyğun olaraq, inzibati hüquq münasibətləri dedikdə inzibati hüquq normaları vasitəsilə tənzimlənən idarəetmə xarakterli ictimai münasibətlər başa düşülür. Bu münasibətlərdə tərəflər inzibati-hüquqi normalar ilə müəyyən edilmiş və təminat verilmiş qarşılıqlı hüquq və vəzifələrin daşıyıcıları kimi çıxış edirlər.

Inzibati hüquq münasibətlərinin növləri və strukturu.

Inzibati hüquq münasibətləri öz məzmunlarına, onların iştirakçılarının hüquq və vəzifələrinin nisbətinə, onları yaradan hüquqi faktların xarakterinə və onların mühafizə üsullarına görə fərqlənirlər.



1. İnzibati hüquq münasibətləri hüquqi məzmununa görə 2 yerə bölünürlər:

2. Subyektlərin hüquq və vəzifələrinə və ya bir-birinə qarşı olan münasibətlərinə görə inzibati hüquq münasibətlərini 2 qrupa bölmək olar:

  • Inzibati hüquq münasibətlərinə görə bir subyekt o birinə tabe olur.

  • Inzibati hüquq münasibətlərinə görə subyektlər bir-birinin tabeçiliyində olmurlar.

  1. Müdafiə üsullarına görə inzibati hüquq münasibətləri inzibati və məhkəmə qaydasında müdafiə olunan inzibati-hüquqi münasibətlərə bölünürlər.

Icra hakimiyyəti orqanlarının anlayışı, növləri və hüquqi statusu.

Orqanı hər şeydən əvvəl təşkilat, kollektiv və ya idarə olunan insanlar qrupu kimi xarakterizə etmək olar.

Icra hakimiyyəti orqanı iqtisadi, sosial-mədəni və inzibati-siyasi sahələrdə icraedici-sərəncamverici fəaliyyəti həyata keçirən və qanunvericiliyə uyğun olaraq yaradılmış dövlət qulluqçularının qurumudur.

Icra hakimiyyəti orqanlarının əsas əlamətləri aşağıdakılardır:



  • Onlar idarəetmə fəaliyyətini həyata keçirirlər

  • Daxilli təşkilati quruluşa malikdirlər

  • Dövlət-hakimiyyət səlahiyyətlərinə malikdirlər

  • Büdcənin icrası məsələlərində müvafiq orqanların nəzarəti altında olurlar

  • Müvafiq səlahiyyətlərə malikdirlər

  • Operativ müstəqilliyə malikdirlər

  • Bir qayda olaraq, daimi ştata malikdirlər

  • Yuxarı orqanlar tərəfindən təşkil edilirlər

  • Onların təşkili, strukturu və fəaliyyət qaydaları, əsasən, inzibati-hüquqi normalar ilə tənzimlənir.

Icra hakimiyyəti orqanlarının inzibati-hüquqi statusu 3 qrup normalardan ibarətdir:

1. Məqsədli normalar qrupu

2. Təşkilati-struktur

3. Tabeçilik və hakimiyyət səlahiyyətlərinin məcmusu kimi orqanın səlahiyyətlərini müəyyən edən normalar qrupu.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə