Mavzu : Dielektriklar Reja



Yüklə 438,18 Kb.
səhifə1/3
tarix24.05.2022
ölçüsü438,18 Kb.
#59371
  1   2   3
Mavzu dielektriklar


Mavzu : Dielektriklar


Reja:

I.Kirish
II.Asosiy qism.


1.Dielektriklar haqida umumiy ma‘lumotlar
2.Dielektriklarga oid asosiy tushunchalar va kattaliklar
3.Dielektriklarning qutblanish mexanizmlari
4.Dielektrik yo`qotishlar va teshilish xodisalari
III .Xulosa
IV. Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati

I.K I R I S H


Zamonaviy texnologiyalar asosida fan va texnika taraqqiyotini jadallashtirish yalpi ishlab chiqarishni, hususan, elektron asbobsozlikni xozirgi bosqichidagi muhim iqtisodiy masalalaridan biridir. Elektron asbobsozlikning asosini o`ziga xos noyob xususiyatlarga ega bo`lgan turli xildagi yarimo`tkazgichli, o`tao`tkazgichli va metallar belgilashi tufayli bunday moddalarni olish texnologiyalari, ularning xususiyatlari va asboblar yaratish usullari tadqiqotlariga olimlar va mutaxassislarni e‘tibori ko`proq qaratilgan.
Lekin, ishlab chiqaruvchilar elektron qurilmalarning ajralmas tarkibiy qismi bo`lgan har xil izolyatsiya, himoya, ishlov berish, ulash va taglik kabi vazifalarni bajaruvchi moddalarning sifatli va chidamli asboblar yaratishdagi katta ahamiyati doimiy e‘tiborida bo`lgan.
Shuning uchun moddashunoslik deganda elektron texnikasida qo`llaniladigan barcha moddalarni kimyoviy tarkibi, kristall tuzilishi, elektronlar holati kabi xossalari bilan ularni kimyoviy va fizik hususiyatlari bilan moddalarini olish va asboblar yasash texnologiyalari o`rtasidagi bog`liqlikni aniqlab beruvchi fan tushuniladi. Ko`p holatlarda moddashunoslik fani asosan yarimo`tkazgich, metall va dielektriklarni yaratilayotgan asbob xossalarini belgilovchi hususiyatlarini o`rganish bilan cheklanib qoladi.
Elektron qurilmalar ishlab chiqarishda qo`llaniladigan ko`plab dielektrik moddalar sirtdan qaralganda ahamiyatsiz bo`lib ko`rinsa ham, ular hususiyatlarini o`rganish, birinchidan har bir moddani qo`llanish chegaralarini aniqlab bersa, ikkinchidan umumiy xossalari asosida ularni o`zaro almashtirish imkoniyatlarini, yangi istiqbolli asboblar yaratish usullarini, elektron asboblarni turli ekstremal muhitlarda ishlay olish qobiliyatlarini bashorat qilishga imkon beradi.
Shu munosabat bilan elektron asboblar ishlab chiqarish texnologiyalarida qo`llaniladigan ko`plab dielektrik materiallar xossalarini o`rganish, ularni qo`llanish sohalarini aniqlash, yaratilgan qurilmalarni fizik-kimyoviy xususiyatlarini belgilash, chidamlilik va ishlash muddatlarini uzaytirish kabi amaliy vazifalarni yechishda muhim rol o`ynaydi.
Dielektrik moddalar tarkibiy tuzilishi va fizik xossalari haqidagi bilimlar ularni xususiyatlari haqida atom molekulyar darajada fikr yuritishga, natijada elektron asboblar yaratishni fundamental asoslarini yaratishga olib keladi.

    1. Dielektriklar haqida umumiy ma‘lumotlar

Dielektrik so`zi yunoncha dia - orqali va inglizcha elektrik — elektr so`zlaridan tuzilgan.
«Dielektrik» atamasini Faradey elektr maydon kiradigan moddalarni atash uchun kiritgan. Dielektriklar elektr tokini yomon o`tkazadi. Ionlanmagan barcha gazlar, ba‘zi bir suyukliklar va qattiq jismlar dielektriklar bo`ladi.
Metallarning solishtirma elektr o`tkazuvchanligi ζ~ 108-106 Om-1m-1 tartibida, dielektriklarniki esa 10-10-10-15 Om-1m-1 tartibida bo`ladi. Bu tafovutni klassik fizika metallarda erkin elektronlar bo`ladi, dielektriklarda esa barcha elektronlar bog`langan bo`lib, ularni elektr maydon o`z atomlaridan ajratib ololmaydi, balki biroz siljitadi deb tushuntirar edi. Qattiq jismlarning kvant fizikasi elektronlar energiya zonalarining turlicha to`ldirilganligidan qattiq jismlarning elektr, optik va boshqa ko`p xossalari kelib chiqishligini tushuntirib bera oldi. Xususan dielektriklarda valent zonalar to`la to`ldirilgan bo`lib, ularning yuqorisidagi bo`sh zona to`ldirilgan zonadan ancha yuqorida joylashgan, to`la to`ldirilgan zona elektronlari elektr o`tkazuvchanlikda qatnasha olmaydi, ularning bo`sh zonaga o`tib olib, o`tkazuvchanlikda qatnasha olishi uchun yengib o`tilishi zarur bo`lgan energetik to`siq (taqiqlangan zona kengligi) ancha katta, bunday o`tish imkoniyati, odatda juda kichik, shuning uchun dielektriklar elektr tokini deyarli o`tkazmaydi. Ularda elektr maydon elektronlar zichligini qayta taqsimlaydi (atom va molekulalar ichida elektronlarni siljitadi) - qutblanish hodisasini yuzaga keltiradi.
Zonalar nazariyasiga asosan, dielektriklar bilan yarimo`tkazgichlar orasidagi farq yuqorigi to`ldirilgan zona bilan bo`sh zona orasidagi taqiqlangan zona kengligining har xil bo`lishligidan iborat. Yarimo`tkazgichlarda Eg<3eV, di- elektriklarda Eg>3eV deb shartli xisoblanadi.
Dielektriklarda zaryadlarning erkin ko`chishi mumkin bo`lmaganligi tufayli uning ichkarisiga yetarlicha kuchli tashqi elektr maydonlar kira oladi. Bunda kristall panjarasining davriy elektr maydoniga qo`shimcha (tashqi) maydon
qo`shilganda uchta muhim holat dielektrikning ichki tuzilishining (elektronlar va ionlar vaziyatlarining) o`zgarishini aniqlash imkonini berishi mumkin.
Agar dielektrik namunasini statik elektr maydonga (masalan, kondensator plastinalari orasidagi maydonga) joylashtirilsa, kristallning statik dielektrik singdiruvchanligi εo ni aniqlab, kristallning ichki tuzilishi o`zgarishi haqida muhim ma‘lumot olish mumkin. εo ni mikroskopik nazariya hisoblaydi.
Dielektrikning optik xossalarini, ya‘ni uning yuqori takroriylikli elektromagnit maydon bilan o`zaro ta‘sirini aniqlash uchun dielektrik singdiruvchanlikning takroriylikka bog`lanishini, ya‘ni ε= ε(ω)ni hisoblash zarur. Bunday sindirish ko`rsatkichi n=√ε ni aniqlash mumkin.
Ionlar kristallarida xatto tashqi maydonlar bo`lmaganida ham ionlar orasida uzoq ta‘sir elektrostatik kuchlar mavjud bo`lishi mumkin. Bu kuchlar panjara o`zining muvozanatiy shakliga nisbatan deformatsiyalanishi (masalan, atomlar tebranishlari) oqibatida paydo bo`lishi mumkin.
Mazkur masalalarni tadqiqlashda muhit uchun yozilgan Maksvell tenglamalaridan foydalanish qulaydir. Keyin qattiq jismdagi mahalliy maydonlarni muhokamaga kiritib, tashqi maydon ta‘sirida qutblanish xodisalarini atomlar saviyasida bayon qilinadi.



    1. Dielektriklarga oid asosiy tushunchalar va kattaliklar

Ma‘lumki, klassik elektrodinamika muhitlardagi elektromagnitik hodisalarni, tashqi maydondan boshqa, yana muhit xossalarini ifodalovchi tushuncha va kattaliklar yordamida tadqiq qilgan.
— elektr maydon kuchlanganligi — maydonning mazkur nuktasiga
joylashtirilgan birlik musbat zaryadga ta‘sir etuvchi kuch; qutblanish vektori
— dielektrik birlik hajmining elektrik momenti;
- elektrik induksiya (elektrik siljish) vektori muhit ichida tashki maydon va uning ta‘sirida paydo bo`lgan qutblanish elektrik maydonining birgalikda birlik musbat zaryadga ta‘sir etuvchi kuch; ε muhitning nisbiy dielektrik
singdiruvchanligi (dielektr doimiy) - Gauss birliklar sistemasida izotrop muhitda
va orasida proporsionallik koeffitsenti

Yüklə 438,18 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin