Mavzu: konflikt inson hayotining ajralmas tarkibi sifatida konfliktogenlar


O‘z ustidagi mas’uliyatni birovlar ustiga yuklash



Yüklə 60,3 Kb.
səhifə8/10
tarix03.05.2023
ölçüsü60,3 Kb.
#106658
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
19-2 PEP Dolliboyev Izoqboy (Kurs ishi) 3-bosqich

O‘z ustidagi mas’uliyatni birovlar ustiga yuklash. Hayotda o‘z mas’uliyatidagi vazifalarda befarq yondoshish hollari uchrab turadi. Masalan, ko‘p xollarda biror narsa qilib berilishiga va’da qilinadi. Ammo o‘zi qilib berishi lozim bo‘lgan vazifa boshqalar zimmasiga yuklatiladi. Ammo boshqalar bu vazifani bajarmaydi. Natijada orada ziddiyat vujudga keladi. Masalan, yigit uylanmoqda. Uning o‘rtog‘i “Men kelinga o‘zim zo‘r guldasta olib beraman. Buni sen o‘ylama”, deydi. Ammo ZAGSga ketish oldidan kelinga mo‘ljallangan guldastaning yo‘qligi ma’lum bo‘ladi. Chunki va’da bergan odam, bu ishni boshqa bir yigitga topshirgan bo‘ladi. U yigit guldasta olishni va’da bergan yigitdan qarzdor bo‘ladi. U esa kuyovni tanimagani uchun, “Nima uchun men guldasta sotib olishim kerak”, deb o‘ylaydi. Natijada, konflikt yuzaga keladi. Kelinga guldastani muxayyo qilish vazifasi kelib chiqadi.
Pul qarz so‘rash: Eng keng tarqalgan konfliktogenlardan hisoblanadi. Pul qarz so‘rash pul so‘rayotgan odamda noxush xis-tuyg‘ularni uyg‘otadi. Ammo unga qarz berilganda ham, konflikt kelib chiqishi mumkin. Chunki bu qarz o‘z vaqtida qaytariladi-mi, yo‘q-mi, ma’lum emas. Qarz bilan sinash ko‘p hollarda qarindoshlar, do‘stlar, birodarlar orasini buzib yuboradi.
Agressiyaga moyillik. Ko‘pchilik agressiyaga moyillikni faqat erkaklarga xos xususiyat deb biladi. Aslida unday emas. Agressiyaga moyillik ham erkaklarga, ham ayollarga xos xususiyatdir. Ammo erkak va ayol agressiyasi hamda uning qanday ifodalanishi orasida juda katta farq mavjud. Erkaklar agressiyasi o‘zini ochiq ifoda qiladi. Erkaklar agressiyasi o‘zi uchun ko‘proq jismoniy kuch ishlatish shaklini tanlab oladi. Ayollar agressiyasi esa ochiq ifodalanmaydi. Ular orqavorotdan, asta, bilintirmay, zimdan harakat qiladi. Ularni “Sen shu ishni qilding” deb ushlab olish juda qiyin kechadi, chunki ayollar ko‘proq psixologik agressiyani tanlashadi va ishlatishadi. O‘z opponentini psixologik ezish, uni tahqirlash, unga bepisand munosabatda bo‘lish ayollar agressiyasining shakllari hisoblanadi. Erkaklar agressiyasi darrov o‘zini ayon etadi. Urish, jismoniy tazyiq, turtish, bir tushurish, bo‘g‘ish, jismoniy harakatlarni cheklash, do‘q qilish, shantaj – bular erkaklar ko‘proq qo‘llaydigan agressiya turlari hisoblanadi. Ayollar agressiyasi keskin ish tutmaydi, asta, zimdan ish tutadi. Ko‘pchilik hollarda ayollar agressiyasi oiladagi a’zolarga nisbatan qo‘llaniladi. Birovni kamsitish, ruhiy ezish, o‘z kayfiyatini birovni ezish oqibatida normallashtirish, “kulib turib, jonini olish” ayollar agressiyasi hisoblanadi. Ayollar urmasdan turib, boshqa insonni juda katta ruhiy tanglik holatiga olib kirib qo‘yishi mumkin. Bir qaraganda erkaklar agressiyasi ochiq namoyon bo‘lganligi uchun bezarardek ko‘rinadi. Aslida har ikki tur agressiya ham juda yomon oqibatlarga olib kelishi mumkin. Erkaklar agressiv munosabati oqibatida opponet tomon qattiq jismoniy jarohat olishi mumkinligi ayon. Ayollar agressiyasining keng tarqalgan oqibatlaridan biri, bu – depressiyadir. Depressiyaning oqibatlari ham insonga juda katta tashvishlar olib keladi. Depressiya holatiga chuqur kirib ketgan odam ko‘p hollarda o‘z joniga suiqasd qilishi mumkin. Agressivlikka moyillikning oldini olish ta’lim va tarbiya, insoniy qadriyatlar, diniy e’tiqod tizimida yotadi. Inson o‘zida agressiyaga moyillikni sezsa, unga qarshi o‘zini to‘g‘ri shakllantira borishi lozim. Agressiya, u yo‘naltirilgan odamning ham, uni ishlatayotgan, agressiyani qo‘llayotgan odamning ham salomatligiga juda katta putur yetkazadi.
Egoizm. Egoizm faqat o‘z manfaatlarini ko‘rish qobiliyati bo‘lib, o‘zbek tilida xudbinlik so‘ziga to‘g‘ri keladi. Xudbinlik forscha so‘z bo‘lib, ikki ildizdan tashkil topgan: “xud” – o‘z, o‘zim ma’nolarini bildiradi, “bin” – ko‘rish ma’nosini bildiradi. Demak, xudbin so‘zining ma’nosi – faqat o‘zini ko‘rishga to‘g‘ri keladi. Doimiy agressiyaning ildizlaridan biri egoizmga borib taqaladi. Egoizm – o‘z manfaatlarini, boshqalar manfaatlarining buzilishiga qaramay, eng oliy qadriyat sifatida anglanish jarayoniga aytiladi. Shu bois, fransuz lingvisti P.Buast “xudbinlik ustidan qozonilgan g‘alaba eng sharafli g‘alabadir”, deb aytgan. Fransuz yozuvchisi S.Segyur esa, “xudbin uchun – o‘tmish – bo‘shliq, hozir – qaqroq cho‘l, kelajak esa – ahamiyatsizdir”, deb ta’kidlagan.



Yüklə 60,3 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin