MƏHƏMMƏDHÜseyn şƏHRİyar seçİLMİŞ ƏSƏRLƏRİ



Yüklə 2.39 Mb.

səhifə1/24
tarix23.07.2017
ölçüsü2.39 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24

_____________Milli Kitabxana______________

MƏHƏMMƏDHÜSEYN ŞƏHRİYAR

SEÇİLMİŞ

ƏSƏRLƏRİ

"AVRASİYA PRESS"

BAKI-2005


_____________Milli Kitabxana______________

Bu kitab “Məhəmmədhüseyn Şəhriyar. Seçilmiş əsərləri”(Bakı, Elm, 2000)

nəşri əsasında tərtib olunmuş və təkrar nəşrə hazırlanmışdır.

Tərtib edənlər:



Nazim Rizvan

Xuraman Quliyeva

İslam Qəribov

Ön sözün müəllifi:



Bəkir Nəbiyev

894.3611-dc21

AZE

Şəhriyar Məhəmmədhüseyn.

Seçilmiş əsərləri. Bakı, "AVRASİYA PRESS", 2005, 480 səh.

Məhəmmədhüseyn  Şəhriyar  o  taylı  bu  taylı  Azərbaycanın  XX əsrdə

yetirmiş  olduğu ən  görkəmli  şairlərdən  biri,  Azərbaycan  və İran ədəbiyyatlarının

fəxridir.  Zamana  sıgmayan,  nəhəng  bir  ümmanı  xatırladan  müdrik  və məğrur

təbiətli  sənətkar  füsünkar əsərləri  ilə hələ öz  sağlığında  klassiklər  səviyyəsinə

yüksəlmiş,  Yaxın Şərq ədəbiyyatını  bədii  möcüzələrlə,  təravətli obraz  və ifadə

vasitələri ilə zənginləşdirmiş, xüsusən anadilli poeziyamıza "Heydərbabaya salam"

kimi  son  dərəcə xəlqi  və sənətkarlıq  baxımından  nadir əsərlərdən  birini  töhfə

vermişdir.

Şəhriyar yalnız həqiqətləri deyən, düşünüb-duyduqlarını sadə, anlaşıqlı və şirin

el  dilində tərənnüm  edən,  "təpədən  dırnağadək  ürəkdən  ibarət"  olan əyilməz,

hünərli bir şairdir. Şəhriyar milli olduğu qədər bəşəri, bəşəri olduğu qədər də milli

şairdir.

"Seçilmiş əsərələri"nə bitməz-tükənməz  aləmli  qüdrətli  sənətkarın  ana  dilində

şeirləri ilə yanaşı farsca yazdığı əsərələri daxil edilmişdir.

ISBN 9952-421-11-5

© "AVRASİYA PRESS", 2005



_____________Milli Kitabxana______________

_____________Milli Kitabxana______________

KƏLAMIN VÜSƏTİ

Məhəmmədhüseyn Şəhriyar İranda XX əsrdə ərsəyə gəlmiş ən görkəmli

şairlərdən biri, Azərbaycan və İran ədəbiyyatlarının fəxridir. Ana dilində və

farsca  yazılmış əsərləri  ilə o,  hələ öz  sağlığında  klassiklər  səviyyəsinə

qalxmış,  Yaxın  Şərq ədəbiyyatını  bədii  möcüzələrlə,  təravətli obraz  və

ifadə


vasitələri  ilə

zənginləşdirmiş,  xüsusən  dünya  poeziyasına

"Heydərbabaya  salam"  kimi  yüksək  dərəcədə xəlqi  və sənətkarlıq

baxımından nadir əsərlərdən birini töhfə vermişdir.



1

Haqqında  yazılmış  kitab  və məqalələrdən  məlum  olur  ki,  Seyid

Məhəmmədhüseyn  Şəhriyar  1907-ci  ildə Təbriz  şəhərinin  Bağmeşə

bölgəsində,  o  zamanın  tanınmış  hüquqşünaslarından  Hacı  Mirağa

Xoşginabininin ailəsində dünyaya  gəlmişdir. Məhkəmədə vəkillik  etməklə

ailəsini dolandıran atası şeri və musiqini çox sevən bir ziyalı idi. Oğlunun

təhsili ilə əvvəllər şəxsən özü məşğul olmuş, öz kitabxanasındakı qiymətli

əsərləri  oxumağa  balaca  Şəhriyarı o  həvəsləndirmişdir.  Anası  Kövkəb

xanımın da sinəsi dolu imiş. Onun Azərbaycan şifahi xalq yaradıcılığından

və klassik  irsimizdən,  xüsusən  S.Ə.Şirvaninin  qəzəllərindən  oxuduğu  bəzi

nümunələri Şəhriyar  yetkin çağlarında  belə xatırlamış,  Seyid Əzimin

"Gəlim"  rədifli  qəzəlinə gözəl  bir  nəzirə də yazmışdır...  Gələcək  şair  ilk

mədrəsə təhsilinə Təbrizdə başlamış,  yay  tətillərini  Xoşginabda  məşhur

Heydərbaba  dağının ətəklərində keçirmiş,  tanınmış  müəllimlərdən  Molla

İbrahimin  yanında  biliklərini  təkmilləşdirmişdi.  Sədinin  "Gülüstan"ı,

Hafizin  qəzəlləri,  Qurani-Kərim,  bəzi ərəb-fars  lüğətləri  Şəhriyarın  hələ

uşaq  yaşlarında  öyrəndiyi

əsərlərdən  olmuşdur.  Düşdüyü  ecazkar

Heydərbaba  mühitinin,  atasından  eşitdiklərinin, nəhayət,  böyük  həvəslə

oxuduğu  kitabların  təsiri  ilə Şəhriyar  yeniyetməlik  illərində ilk  qələm

təcrübələri olan şeirlərini yazmağa başlayır. Əlinə düşən hər


_____________Milli Kitabxana______________

təzə kitabı  acgözlüklə oxuyan ərəb  və fransız  dillərini  mükəmməl

öyrənmək  üçün əlavə məşğələlərini  davam  etdirən  Şəhriyar  Təbrizdə orta

təhsilini  başa  vurub  1922-ci  ildə Tehran  Universitetinin  tibb  fakültəsinə

qəbul olunmuşdur. 20-ci illərin ortalarından etibarən artıq istedadlı bir şair

kimi  tanınmağa  başlayan  Şəhriyar  Sürəyya  adlı  bir  qıza  aşiq  olmuş  və bu

məhəbbəti  ilə əlaqədar  onun  başı  bir  çox  bəlalar  çəkmişdir. Sürəyyanın

varlı-hallı qohumları bu  izdivaca  etiraz əlaməti  olaraq  Şəhriyara  təzyiq

göstərir,  onun  Tehrandan  Nişabura  sürgün  edilməsinə müvəffəq  olurlar.

Beləliklə də şair ali təhsilini yarımçıq qoymağa məcbur olur. O, bir müddət

İranın müxtəlif  şəhərlərində o  cümlədən  də Məşhəddə yerli  idarələrdə

məmurluq edir. 30-cu illərin ortalarında Tehrana qayıdıb banklardan birinə

işə düzəlir. Çox sevdiyi atası 1934-cü ildə vəfat etmiş, şair bu münasibətlə

xüsusi  bir  şeir  yazmışdır.  Sonralar  anasının vəfatından  doğan  kədər

duyğularını  isə Şəhriyar  "Eyvay  madərim!"  şerində dərin  səmimiyyət

duyğusu ilə əks etdirmişdir. 1950-ci illərin əvvəllərində Təbrizə gələn şair

1953-cü ildə ibtidai məktəbdə dərs deyən Əzizə xanımla evlənmişdir.

1954-cü  ildə Şəhriyar  Xoşginaba  gedib  Heydərbabanın ətəklərində öz

uşaqlıq  təəssüratlarını yenidən  yaşamış,  doğma  el-obasından  aldığı  təzə

intbahlar əsasında  məşhur  "Heydərbabaya  salam"  poemasını  yazmışdır.

Şəhriyar  yaxşı  tar  çalar,  bu  qədim  musiqi  alətində muğamları və xalq

mahnılarını  ifa  etməyi  xoşlardı. Şairin  çox  gözəl  xətti  varmış. İmkan

düşəndə Quran  ayələrini  və sevdiyi  şairlərin əsərlərindən  kiçik  parçaları

böyük  məhəbbətlə və özünəməxsus  bir  incəliklə köçürüb  dostlarına

bağışlarmış.

Şəhriyar  və ailəsi  uzun  illər  boyu  maddi  sıxıntılar  içində yaşamışdır.

Yaradıcılığının 

tədqiqatçılarından 

şairə

Hökumə


xanım 

Billuri 


öz

monoqrafiyasında  onun  1976-cı  ildə

Tehran  qəzetlərinin  birinə

verdiyi


müsahibənin  mətnini  dərc  etmişdir.  Həmin  müsahibə zamanı  şair  demişdir:  "Mən

illərdir ki, yalnız çox vacib olduqda evdən çıxıram. Mənim hər şeyim bu bir otaqda

yerləşmişdir.  Gördüyünüz  kimi,  onun  bəzəyi  ancaq  sadəlikdir...  Üç  uşağımla

burada  yaşayıram.  Qazancım  vaxtilə işlədiyim,  Fəxri  ustad adı aldığım yerdəndir.

16 aydır ki, maaşımın bir az artırlması üçün qərar çıxarıblar. Qərar var, ancaq pul

yoxdur.  Bilmirəm  qənaət  falı  niyə elə şairin  bəxtinə düşmüşdür?..  22  il

bundan əvvəl aldığım paltarı hələ də


_____________Milli Kitabxana______________

təzələməmişəm...  Pul  mənim  üçün  bəlkə də əl  çirkidir.  Lakin  başqaları

üçün  ki,  belə deyil!  Bu  məsələlər  mənim  daxili  rahatlığımı  pozur.

Kimsədən gileyim yoxdur, ancaq dərvişliyi uşaqlarıma aşılaya bilmirəm..."

İranda  şahlıq  rejimi  devrildikdən  sonra  hökumət  orqanları Şəhriyarın

güzəranını yaxşılaşdırmaq  üçün  tədbirlər  görmüş,  ona  abad  mənzil  vermiş

və müvafiq  təqaüd  təyin  etmişdir.  Çox  təəssüf  ki,  artıq  gec  idi.  Gənclik

çağlarından  başlayaraq  həyatı  maddi  məhrumiyyətlər  içərisində keçən  şair

xüsusən, sürgün illərində çəkdiyi ağır fiziki və mənəvi əzablar nəticəsində

dəfələrlə bərk  xəstələnmiş,  inqilabdan  sonra  da  xeyli vaxt  öz  evində və

xəstəxanalarda  müalicə olunmuşdur.  Şəhriyar  1988-ci  ildə sentyabr  ayının

18-də Tehranın  "Mehr"  xəstəxanasında  ağ  ciyər  iltihabından  və ürək

çatışmamazlığından vəfat etmişdir.

Öz  vəsiyyətinə əsasən şairin  cənazəsi Təbrizə gətirilmiş  və Surxabdakı

məşhur "Şairlər qəbristanı"nda dəfn edilmişdir. Həmin gün bütün Təbrizdə

dükan-bazar  bağlanmış,  şairin  dəfn mərasimi  ümumxalq  matəminə

çevrilmişdir. Şəhriyarın qəbri böyük məhəbbətlə abad edilmişdir. Qəbrinin

üstündə tikilən  məqbərənin  mərkəzində qızılı şirmayini xatırladan  zərif

mərmər  sənduqədə şair əbədi  yuxuya  dalmışdır.  Burada  İran  xalqlarının

mədəniyyət  tarixini  nümayiş  etdirən  gözəl  bir  muzey  də yaradılmışdır.

Məqbərənin  önündə qonaqlar  Şəhriyarın  öz  abidəsi  ilə yanaşı  Azərbycan

Respublikası hökumətinin Bakıdan hədiyyə göndərdiyi Nizami Gəncəvinin

heykəlini də ehtiramla seyr edirdilər.

2

Şəhriyar  doğulub  boya-başa  çatdığı  ölkədə mövcud  olan  poetik

ənənələrə və aldığı  təhsilə uyğun  olaraq əsərlərinin  çoxunu  fars  dilində

yazmışdır. Böyük alim və şairlərin, Şəhriyar irsi araşdırıcılarının dönə-dönə

etiraf  etdikləri  kimi  bu əsərlərində o,  elə yüksək  sənətkarlıq  nümayiş

etdirmiş və şeirləri elə geniş yayılmışdır ki, əsrimizin İran ədəbiyyatı tarixi

onun  yaradıcılığı  olmadan  natamam  görünərdi.  Şairin  90-cı  illərdə

Tehranda  buraxılmış  dördcildlik əsərləri  külliyyatının  hərəsi  təqribən  750

səhifədən ibarət olan üç cildi məhz bu əsərlərindən tərtib edilmişdir.


_____________Milli Kitabxana______________

Hansı  dildə yazmasından  asılı olmayaraq,  Şəhriyar  həmişə vicdanının

səsinə qulaq asan, qəlbində tüğyan edən duyğuları, başından keçən fikirləri

səmimiyyətlə əks  etdirən  bir  sənətkar  idi.  Özü  bu  barədə çox  gözəl

demişdir:

Dedim: Azər elimin bir yaralı nisgiliyəm mən;

Nisgil olsam da gülüm, bir əbədi sevgiliyəm mən.

El məni atsa da öz gülşənimin bülbülüyəm mən.

Elimin farsca da dərdini söylər diliyəm mən.

Haqqa doğru nə qaranlıq isə, el məşəliyəm mən.

Əbədiyyət gülüyəm mən!

O,  klassik  şerin  demək  olar  ki,  bütün şəkillərində yazmış, ədəbiyyatı

yüksək  məzmunlu  mükəmməl  qəzəl,  qəsidə,  məsnəvi,  qitə və rübailərlə

zənginləşdirmişdir. Şairin lirikası qəzəl dahisi hesab olunan Hafiz Şirazidən

sonra  keçən  600  il ərzində İranda  lirikanın ən  yüksək  pilləsi  hesab  edilir.

Şəhriyarın dərin fikirlə zəngin olub incə duyğular tərənnüm edilən qəzəlləri

İranda  xalq  arasında  geniş  yayılmışdır. Mən  ölkənin  Tehran,  Təbriz,

Ərdəbil,  Marağa,  Məşhəd,  Astara  və digər  şəhərlərində keçirilən ədəbi,

elmi məclislərdə Şəhriyarın ana dilli əsərləri ilə yanaşı, farsca qəzəllərinin

də uşaqdan-böyüyə çoxlarının dilində əzbər olduğunun, həm də incə zövqlə

ifadə edildiyinin  dəfələrlə şahidi  olmuşam.  Məlum  olduğu  kimi,  ilk

məhəbbət oxunun daşa dəyməsi şairi uzun müddət sızlatmış, onun bir sıra

qəzəllərinə dərin kədər aşılamışdır:

Sızlayır əhvalıma sübhə qədər tarım mənim,

Təkcə tarımdır qara günlərdə dildarım mənim.

... Ey, bu qəmli könlümün tabi-qərarı, söylə bir,

Əhdi-peymanın nə oldu, noldu ilqarım mənim?

... Şəhriyaram, gərçi mən öz mülkümün sultanıyam,

Göz yaşımdan qeyri yoxdur dürri-şəhvarım mənim.

(Tərcümə Mübariz Əlizadənindir)

Şəhriyarın əsərlərində ictimai  motivlər  geniş  yer  tutur.  Şairin  od-alov

saçan  beytlərində İranda  şahlıq  rejiminin  rəzalətləri  göstərilir,  ölkənin

taleyinin o zaman əslində yad əllərdə qaldığı ifşa olunurdu.



_____________Milli Kitabxana______________

O  zamankı  İranda  zülm  və ədalətsizliyin  baş  alıb  getməsi,  bir  çox

məmurların  oğrularla əlbir  olub  xalqı  talaması,  cəmiyyətin  həyatındakı

ətalət  və fanatizm,  məktəblərin  düşdüyü  dözülməz  dərəcədə ağır  vəziyyət

onun  yana-yana  bəhs  etdiyi  ictimai  bəlalardır.  Bir  qəzəlində şair  özgələr

əlində oyuncaq  olmuş  şahın  yaman  günlərə qoyduğu  İranın həyatından

ürəklərə yol salan canlı bir lövhə çəkmişdir:

Gedər bədbəxtliyin ardınca hər iranlı sərgərdan,

Bu bədbəxt millət istiqbal edər bədbəxtliyi hər an.

Baxın, fəqir bir rəmmal bir bədbəxtə açmış fal,

Dolub bədbəxt ilə bu ölkədə həm küçə, həm meydan.

Dilənçi söykənib divara, sanki bir nəfər rəssam

Çəkib bədbəxtliyin timsalını, divara vermiş can.

Satar İranı xainlər, xiridar əcnəbilərdir,

Neçin əqli-vətən tutmaz vətən dəllalına divan?!

Şəhriyarın  yaradıcılığında  məsnəvi  geniş  yer  tutur.  "Elm  və Hikmət",

"Kəmalülmülkün  ziyarəti"  məsnəvilərində o,  yaradıcı  ziyalıların,  istedadlı

rəssam, şair və alimlərin acınacaqlı taleyindən bəhs etmiş, xalqa baş ucalığı

gətirə bilən özü kimi böyük zəka sahiblərinin yaddaqalan canlı obrazlarını

yaratmışdır.  "Gecənin əfsanəsi",  "Qardaşım  oğlu  Hüşəngə",  "Eynşteynə

müraciət" əsərləri fəlsəfi səciyyə daşıyır. Miniatür poema təsiri bağışlayan

sonuncu əsərlərində şair təkcə öz elinin-obasının, vətəninin və xalqının yox,

bütün dünyanın taleyi üçün mənəvi məsuliyyət daşıyan qüdrətli bir sənətkar

kimi  çıxış  edir.  O,  20-ci əsrin ən  böyük  elmi  kəşflərindən  biri  olan  atom

enerjisindən  insanların  rifahı  üçün  deyil,  iradəsini  başqalarına  qəbul

etdirmək vasitəsi kimi istifadə edən təcavüzkar imperialist dairələrini tutarlı

vasitələrlə ifşa  edir,  xalqları ayıq-sayıq  olmağa,  öz  taleyini  odla

oynayanlara tapşırmamağa çağırır".

* * *

Şəhriyarın doğma ana dilində yazdığı əsərlər onun yaradıcılığının bizim



üçün  xüsusilə qiymətli  olan  tərkib  hissələrindən  biridir.  Hələ müəllifin

sağlığında klassik bir əsər kimi etiraf edilib şərəfləndirilən



_____________Milli Kitabxana______________

"Heydərbabaya  salam"  poeması  da  buraya  daxil  olmaqla,  həmin əsərlər

müəllifinə təkcə Azərbaycanda  və İranda  yox,  həm  də Türkiyədə,  İraqda,

Orta  Asiyada,  ümumiyyətlə dilimizin  anlaşıldığı  bütün  ölkələrdə haqlı

şöhrət qazandırmışdır. Bunun birinci səbəbi, əlbəttə, "Türkin dilitək sevgili,

istəkli  dil  olmaz"  deyən  şairin  ana dilinə sonsuz  məhəbbəti  və dilimizin

zənginliklərinə dərindən bələd olmasıdır.

"Türkin  dili"  adlı  şerində Şəhriyarı belə bir  kəlamı  da  var:  "Şair  ola

bilməzsən, anan doğmasa şair!". Bununla o, şair üçün həyat təcrübəsinin və

təhsilin  məna  və əhəmiyyətini  azaltmadan  demək  istəyir  ki,  şairlik  hər

şeydən əvvəl istedadın bəhrəsi, istedad isə Allahın vergisidir. İstedadsız isə

şair  olmaq əsla  mümkün  deyl.  Öz  böyük  istedadını reallaşdırmaq  üçün

doğma Azərbaycan dilinin əsrarəngiz axar-baxarı Şəhriyar üçün vüsətli bir

hünər və yaradıcılıq meydanı açmışdır.

Şəhriyarın  ana  dilli  şeirləri  arasında  Bakıdakı  qələm  dostlarına  yazdığı

mənzum  məktublar  geniş  yer  tutur.  Xalq  şairləri  Suleyman  Rüstəm  və

Məmməd Rahimə, şərqşünas alim, professor Rüstəm Əliyevə ünvanlanmış

şeirlərində, habelə "El bülbülü", "Döyünmə söyünmə", "Qafqazlı qardaşlar

ilə

görüş"  və



"Gözüm  aydın"

əsərlərində

Bakı  həsrəti,  Şimali

Azərbaycandakı  qardaşları ilə görüşüb  onları bağrına  basmaq  arzusu

özünün  çox  güclü  ifadəsini  tapmışdır.  Şahlıq  rejiminin  İranda,  sovet

rejiminin Azərbaycanda tüğyan etdiyi bir vaxtda yazılmış bu misraları heç

bir Azərbaycan övladı həyəcansız oxuya bilməmişdir:

Bizi yandırır yaman ayrılıq,

Bu darıxdıran duman ayrılıq,

Başa sovurur saman ayrılıq,

Aman ayrılıq, aman ayrılıq.

... Qan dəryasına cuman ayrılıq,

... Qəddimi edib kaman ayrılıq.

Şəhriyar uzun illər boyu Şimali Azərbaycan və Bakı həsrəti ilə qovrulsa

da,  keçmiş  Sovetlər  İttifaqı  ilə keçmiş  şahlıq  İranı arasındakı  sərhədlər,

tanınmış  xalq  xadimləri  üçün  qoyulmuş  qadağanların sərtlyi,  maddi

çətinliklər, nəhayət, hər iki tərəfdə tədriclə qarşılıqlı


_____________Milli Kitabxana______________

münasibətlərin buzu əridikdən  sonra  isə xəstəlik,  qocalıq  ona  bu arzusunu

gerçəkləşdirməyə imkan  verməmişdir. Hətta  bir  dəfə Bakı  səfəri  haqqında

Şəhriyara  konkret  vəd  verilmiş,  vaxtında  ünvanına  gedib  çatmayan  bir

dəvətnamə də göndərilmiş, şair öz şimal qardaşları qarşısında oxumaq üçün

irəlicədən  iki  şeir  də yazmışdır.  Lakin  dərin  təəssüflər  olsun  ki,  səfər  baş

tutmamış,  böyük  şairin  arzusu  gözündə qalmışdır.  Aşağıda  bir  parçası

verilən "Qafqazlı qardaşlar ilə görüş" şeri məhz bu münasibətlə yazılmışdır.

Sacımın qəmli simlərində mənim,

Bakının başqa bir təranəsi var.

Sinəmin dar xərabəsində dərin

Bu cəvahirlərin xəzanəsi var.

Mən sizin şanlı qəhrəmanlarızı

Sözlərimdə həmişə yad edərəm.

Zülmə qarşı qılınc sözüm kəskin,

Qəhrəmanlar kimi cahad edərəm.

Sən kimi qardaş öz qarındaşını

Atmayıb, özgə kimsə tutmayacaq.

Qoca Təbriz də yüz min il keçsə

Bakı qardaşların unutmayacaq!

Gəlmişik doğma yurdumuz Bakıya,

Qoy bu, tarixdə iftixar olsun.

Şəhriyardan da bu üfqlərə

Bir sınıq nəğmə yadigar qalsın...

Şəhriyar  klassik  şərq  bədii  təfəkkürü  ilə ayrılmaz  vəhdət  təşkil edən

həqiqətən də qüdrətli bir şairdir. Onun sənətinin bu məqama yüksəlib, qısa

bir  müddətdə nəinki  təkcə fars  dilli  poeziyanın,  nəinki  təkcə ümumtürk

bədii fikrinin, bütünlükdə ümumşərq mədəniyyətinin hadisəsinə çevrilməsi

bir sıra digər keyfiyyətləri ilə yanaşı, bir də bununla şərtlənir ki, şair şerə,

söz  möcüzəsinə tapınıb  özünü  bir  sənətkar  kimi  dərk  etdikdən  etibarən

poeziyanın yalnız  ayrı-ayrı fərdlərin,  görkəmli  söz  ustalarının  deyil,  bütün

xalqın,  insanlığın mənəvi  dünyasının ən  qiymətli  tərkib  hissələrindən  biri

kimi


_____________Milli Kitabxana______________

qavramış,  bu  meyarla  da  istər  öz əsərlərinin,  istərsə də başqa  istedadların

özündən əvvəl yaratmış olduğu əsərləri dəyərləndirmişdir:

Şersiz insanlar yaşaya bilməz,

Şerə kəm baxana insan deyiləz.

Ey şeir, həyatım, ömrüm sənindir,

Gözümün işığı sətirlərindir.

Sənsən başım üstə acılan səhər,

Sənsiz gözümüz də gecəyə bənzər,

Şersiz bu dünya kədər, qəm kimi,

Şersiz cənnət də cəhənnəm kimi...

El arasında deyildiyi kimi  "Niyyətin hara, mənzilin də ora". Şəhriyarın

əsərləri hər şeydın əvvəl, kədəri, dərdi, fəlakətləri, yer üzündə insanların öz

əli ilə süni  surətdə bərqərar  edilən  cəhənnəmin  dünyadan  uzaqlaşdırmaq,

hər  kəsə özü  haqqında,  varlığı,  qayəsi,  insanlıq  vəzifəsi  barəsində

düşündürmək, aşıladığı nəcib, xeyirxah, zərif duyğularla, öz adına, şərəfinə

layiq  ömür  sürməyə dəvət  etmək,  dünyanı gülzara,  bolluq,  gözəllik,

firavanlıq  mənbəyinə çevirmək,  bir  sözlə,  cənnəti  yer  üzündə bərqərar

etmək  kimi  böyük  məqsəd  izləmişdir.  Bu  gün  biz  inamla  deyirik:

Şəhriyarın  idrak  və zövq  mənbəyi  olan əsərləri,  eləcə də onun  dönə-dönə

yüksək  qiymətləndirdiyi  sənət  bahadırlarının təkrarsız  irsi  olmasaydı,

dünya  nə qədər  solğun,  insanlar  mənən  nə qədər  yoxsul  və miskin

görünərdi!

Bu  ümumbəşəri  dəyərlər  cərgəsində öz  layiqli  yerini  tutan  Şəhriyar

irsinin Azərbaycan ədəbiyyatı üçün məna və əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür.

Şəhriyarın  irsi,  o  cümlədən  də xüsusən ana  dilində yazılmış əsərləri,

Azərbaycan  poeziyasının  xalq  həyatı  ilə qaynayıb  qarışmasında,  şeir

dilimizin  mənəvi  sərvətlərimizdən, ədəbi  dilimizin  şəhdindən-şəkərindən

gözü  dolusu  barınıb-bəhrələnməsində müqayisəyəgəlməz  dərəcədə böyük

xidmətlər göstərmişdir.

Şah dağım, çal papağım, el dayağım, şanlı Səhəndim!

Başı tufanlı Səhəndim!

Başda Heydərbaba tək qarla, qırovla qarışıbsan,

Sən ipək telli buludlarla üfüqdə sarışıbsan.

Savaşarkən barışıbsan.


_____________Milli Kitabxana______________

Bircə bəndini  nümunə kimi  verdiyimiz  "Səhəndiyyə"  şeri  dərin  xəlqi

məzmunu  zəngin,  obrazlı  ifadə vasitələrilə və bu  dərəcədə ahəngdar əks

etdirməyin bariz nümunəsi kimi S.Vurğunun, R.Rzanın və B.Vahabzadənin

ən  yaxşı əsərlərilə,  Şəhriyarın özünün  "Heydərbabaya  salam"  poeması  ilə

yanaşı  durur. Ədəbiyyatımızın ənənəvi  janrı olan  qəzəli  də ana  dilimizdə

sadə, aydın və yenə də ahəngdar səsləndirmək baxımından bu beytlər nadir

nümunələrdir:

Çoxlar incikdi ki, sən onlara naz eyləmisən;

Mən də incik ki, mənim nazımı az eyləmisən.

...Hər baxışda çalısan kirpiyi mizrab kimi,

Bir qulaq ver bu sınıq könlü nə saz eyləmisən!

Bir  halda  ki,  söhbət  obrazlılıqdan  və ahəngdarlıqdan  düşdü,  Şəhriyarın

"Aman  ayrılıq"  şerinin  bu  bəndinin  üstündən  qətiyyən  sükutla  keçmək

olmaz:

Ayrılıq gələ bir kərəm qıla:



Bir neçə gün də bizdən ayrıla.

Qəm də bir biz tək saralıb-sola;

Hanı bir belə güman, ayrılıq?

Aman ayrılıq, aman ayrılıq!

Yüz  illər  boyu  Şərq,  o  cümlədən  də Azərbaycan  şerində ayrılıqdan

(hicrandan)  dönə-dönə,  acı-acı  şikayətlər  edilmiş,  vətən  həsrətindən  də az

yazılmamışdır. Lakin bu şeirdə ayrılıq ilk dəfə olaraq geniş miqyaslı ictimai

anlam  səviyyəsinə qaldırılmışdır.  Şair  ayrılığı  müşəxxəsləşdirib  ondan

xalqa  kərəm  qılmağı  diləyir,  həmişəlik  olmasa  da,  barı  bir  neçə günlüyə

ayrılığın  bizdən  uzaqlaşması  təmənnası  ilə az  qala  ona  yalvarır  ki,  xalqın

bir çayın iki sahilində yaşayan, dəmir pərdə ilə ayrı salınmış iki parçası qısa

bir  müddətdə,  bir  neçə günlüyə də olsa  bir-biri  ilə görüşə,  qovuşa  bilsin,

qohum-qardaş bir-birinin ölüb-qalanından xəbər tutsun...

Şəhriyar ayrılığı bir növ qarğış obyektinə çevirmişdir; həm də misraların

birində bənzəyənlə bənzədilən  arasındakı  münasibətlər  çox  ustalıqla

səciyyələndirilmişdir: "qəm də bir biz tək saralıb sola".



_____________Milli Kitabxana______________

1990-cı  ildə hər  iki  tərəfdən  qohum-qardaşın dəstə-dəstə sərhəd  xəttini

yarıb  bir-birilə görüşməsi  epizodları yəqirı  ki,  çoxlarının yadındadır.

Sərhədçilər  o  zaman  adamlara  niyə atəş  aça  bilmədilər?  Çünki  onları

Şəhriyarın,  onun  xalqının ahı  tutmuşdu;  qəm  də ahın təsirindən  saralıb-

solmuş, aylıq qısa bir müddətə də olsa bizdən üz döndərmişdi...

Mənim  qənaətimə görə,  indi  sərhədlərimizdə gediş-gəlişin  səhmana

düşüb vüsətlənməsində "Heydərbabaya salam" və "Aman ayrılıq!" müəllifi

Şəhriyarın  tarixi  xidmətləri  heç  bir  diplomatın, əlbəttə,  heç  bir  silahlı

qüvvənin xidmətləri ilə müqayisədə ölçüyə-gəlməz dərəcədə böyükdür.

Tamamilə təbiidir  ki,  bu  gün  Şəhriyarın  həyat  və yaradıcılığı  onun  sənətinin

qaynaqları, poeziyada sələfləri, şerinin məna və mətləb dərinliyi, kəlamının vüsəti,

incəliyi,  poetikasının sirləri, əsərlərinin  bütün  hüceyrələrinə hopub  onların

mahiyyətinə çevrilmiş  xəlqiliyin  üfüqləri  Təbrizdə də,  Bakıda  da,  Ankarada  da,

İstanbulda  da,  Berlində də bir  sıra  digər  Asiya  və Avropa  elmi  dairələrində də

alimlərin diqqət mərkəzindədir.

Mən  isə gələcəkdə hərtərəfli  işlənməsini  vacib  hesab  etdiyim  bir-iki  məsələyə

dair  mülahizələrimi  oxuculara  çatdırmaq  istərdim.  Bu  vacib

məsələlərdən  biri

Şəhriyar 

yaradıcılığının

Azərbaycan 



poeziyasının

irs-varis

münasibətlərinin araşdırılması ilə bağlıdır.




  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə