Microsoft Word xulqi ogishgan bolalar psixologiyasi


Shaxs tajovuzkor axloqining shakllanish sharoitlari



Yüklə 0,52 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə16/61
tarix28.12.2021
ölçüsü0,52 Mb.
#48101
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   61
xulqi ogishgan bolalar psixologiyasi

Shaxs tajovuzkor axloqining shakllanish sharoitlari 
 
Biz insonning tajovuzkorligi va uning tajovuzkor axloqqa moyilligi 
aqamiyatli tarzda uning individual rivojlanishi bilan dyetyerminatsiyalanadi 
dyegan gipotyezadan kyelib chiqamiz. Tajovuzkor axloqning kyelib chiqishida 
ko`plab omillar ishtirok etadi, shu jumladan, yosh, individual xususiyatlar, tashqi 
jismoniy va ijtimoiy sharoitlar. Masalan, tajovuzkorlikni shovqin, issiq,  torlik, 
ekologik muammolar, myetyeosharoit va q.k. kabi tashqi sharoitlar to`la 
potyentsiyalashi mumkin.   Biroq ko`pchilik ushbu masala tadqiqotchilarining 
fikriga ko`ra, shaxs tajovuzkor axloqining shakllanishida qal qiluvchi rolni uning 
byevosita ijtimoiy muqiti o`ynaydi.  Bizning nazarimizda shaxs tajovuzkor 
axloqini chaqiruvchi yoki quvvatlovchi  ba'zi yetakchi omillarni ko`rib chiqamiz.   
Tajovuzkor axloq xaraktyeri insonning yosh xususiyatlari bilan aniqlanadi.  
har bir yosh bosqichi rivojlanishning maxsus vaziyatiga ega va shaxsga ma'lum bir 
talablarni ilgari suradi. Yosh talablariga moslashish ko`pincha tajovuzkor 
axloqning turli ko`rinishlari bilan birga boradi. Xullas, bolalar eng kichik 
yoshlarida: agar tyez-tyez, baland va talabchan yiqlasalar; agar ularda tabassum 
bo`lmasa; agar ular aloqaga kirishsalar barcha ko`rinishi bo`yicha tajovuzni 
namoyish qiladilar.  Psixoanalitik tadqiqotlar go`dak tomonidan, ayniqsa, ularning 
ehtiyoji yetarlicha inobatga olinmagan vaziyatlarda kyechirilgan ulkan miqdordagi 
qazab qaqida guvoqlik byeradi [7]. Shuningdyek shunday dalillar ma'lumki, kichik 
bolalar onalarining muqabbatini saqlab qolishni istab, yangi tuqilgan uka yoki 
singlisiga nisbatan shafqatsizlikni namoyon qilishga moyildirlar.  
Go`daklar bolalar boqchasining talablariga moslasha turib, 
qaqoratlashi,chimchilashi, tuflashlari, urushishlari, tishlashlari va qatto yeb 
bo`lmaydigan narsani yutishlari ham mumkin.   Shu bilan birga, bu harakatlar 
“tyekshiruvsiz” sodir etiladi – impulsiv, ongsiz va ochiq.  Bu yoshda tajovuzning 
passiv ko`rinishi nyegativlik, qaysarlik, rad etish (so`zlashdan, ovqatlanishdan), 
tirnoqi (labi)ni tishlash  hisoblanadi. Uyda maktabgacha yoshdagi bolaning axloqi 
aqamiyatli tarzda oiladagi hissiy iqlimga bog’liq ekanini ta'kidlash lozim, bolalar 
guruhi esa, o`z navbatida, tarbiyachi ichki qolatining oynadagi aksi bo`ladi. Agar u 


yoki boshqalari tajovuzni shunchaki qis qilsalar yoki namoyish etsalar, bolalar 
katta eqtimol bilan uni yuzaga chiqaradilar.  
Umuman olganda bolalar tajovuzkorligi qimoyasizlikning qaytish tomoni 
hisoblanadi. Agar bola o`zini qimoyasiz qis qilsa (masalan, qachonki uning 
ehtiyojlari xavfsiz bo`lsa va muqabbati qoniqish olmasa), uning qalbida ko`plab 
miqdorda qo`rquv tuqiladi. Bola o`z qo`rquvini yengishga intilib qimoyaviy-
tajovuzkor axloqqa murojaat qiladi. qo`rquvni yengishning boshqa eqtimoliy usuli 
tajovuzni  o`z-o`ziga yo`naltirishdir. Autoagryessiya turlicha namoyon bo`lishi 
mumkin, masalan, o`z-o`zini parchalovchi fantaziyalar, tortinchoqlik yoki o`z-
o`zini jazolashda.  
Kichik maktab yoshida tajovuz ko`pincha qiyla zaif (“tanlangan qurbon”) 
o`quvchilarga nisbatan masxaralash, bosim o`tkazish, taqqirlash, mushtlashish 
shaklida namoyon bo`ladi.  O`quvchilarning bir biriga tajovuzkor axloqni  
namoyish qilishi qator qollarda jiddiy muammo bo`lib qoladi. O`qituvchilar va ota-
onalarning bunday axloqqa kyeskin salbiy ryeaktsiyasi ko`pincha bolalarning 
tajovuzkorligini nafaqat kamaytirmaydi, balki aksincha uni kuchaytiradi, chunki 
kuchning byevosita isboti va kyeyingisining mustaqilligi bo`lib xizmat qiladi. 
Shunga qaramay, aynan o`qituvchi, uning nufuzi va malakasi tajovuzkor axloqqa 
o`z munosabatini ochiq ifodalaydi, bolalarni  axloqning ancha ijtimoiy 
ma'qullangan shakllarini tanlashga chaqiradi.   
O`smir yoshida tajovuzkor axloqning maxsus xususiyatlari katta obro`sining 
qulashi fonida tyengdoshlari guruhiga bog’liqligi hisoblanadi. Ushbu yoshda 
tajovuzkor bo`lish ko`pincha  “sandiraqlab yurib, kuchli bo`lish”ni bildiradi. har 
qanday o`smir guruhi sardor tomonidan qo`llab-quvvatlanadigan o`z rituallari va 
miflariga ega. Masalan, guruhga a'zolik (yoki yangilarni sinash) rituallari kyeng 
tarqalgan. Guruhlarning ko`zni qamashtiruvchi “uniforma”si (umuman olganda 
o`smir fasonlari kabi) ham ritual xaraktyerini oladi.   Rituallar guruhga mansublik 
tuyqusini kuchaytiradi va o`smirga xavfsizlik qissini byeradi, miflar esa uning 
qayotiy faoliyatini qoyaviy asosi bo`ladi. Miflardan uning ichki guruhli va tashqi 
tajovuzni oqlash uchun foydalaniladi. Xullas, masalan, “guruhga a'zo 
bo`lmaganlarga” nisbatan har qanday kuch ishlatish ko`rinishlarini “ular 
sotqinlar... biz o`zimiznikilarni qimoya qilishimiz zarur... biz hammani o`zimizni 
qurmatlashga majburlashimiz kyerak” tipidagi  ishontirish bilan oqlaydilar.  
Guruhli mif bilan “ilqomlangan” zo`ravonlik o`smirlar tomonidan, qaqramonlik va 
guruhga sodiqlik kabi o`z kuchini tasdiqlash sifatida boshdan kyechiriladi. Ayni 
damda alohida qollarda tajovuzkor axloqning tashabbuskorlari  tajovuz yordamida 
o`z-o`zini tasdiqlashga urinuvchi va turli sabablar kuchida moslashmagan alohida 
o`smir-autsaydyerlar bo`lishi mumkin. 
Shunday qilib, tajovuzkor axloq bolalar va o`smir yoshidagilar uchun 
yetarlicha odatiy ko`rinishdir.   Bundan tashqari, shaxsning ijtimoiylashuvi 
jarayonida tajovuzkor axloq qator muqim vazifalarni bajaradi. Mye'yorda u 
qo`rquvdan ozod qiladi, o`z manfaatlarini qimyao qilishga yordamlashadi, tashqi 
xavfdan qimoyalaydi, moslashishga ko`maklashadi. Shu munosabat bilan 
tajovuzning ikki turi qaqida gapirish mumkin: zararsiz-moslashgan va dyestruktiv-
moslashmagan. 


Umuman olganda, bola va o`smir shaxsining rivojlanishi uchun 
tajovuzkorlik ko`rinishigina emas, uning natijasi va atrofdagilarning noto`qri 
ryeaktsiyasi xavflidir. qachonki zo`ravonlik e'tibor, qukmronlik, tan olish, pul, 
boshqa afzalliklar byergan qolatda bolalar va o`smirlarda katta eqtimol bilan kuch 
madaniyatiga asoslangan ijtimoiy ishlaydigan va katta odamlar (masalan, jinoy 
guruhlar) asosida tuzilgan axloq shakllanadi. Atrofdagilarning tajovuzni kuch bilan 
bostirishga urinishlari ko`p qollarda qarama-qarshi kutilgan samaraga olib kyeladi.  
Katta odamlarda tajovuzkor axloq ko`rinishi ancha turli-tumandir, chunki 
ko`pincha ularning individual xususiyatlari bilan aniqlanadi.  Individual-shaxsiy 
tavsifnomalar sifatida  [2], potyentsiyalanadigan tajovuzkr axloq, odatda, 
jamoatchilikning ma'qullamasligi,  jizzakilik, shubhalilik, xurofiy odatlar (masalan, 
milliy), shuningdyek, gunoq o`rniga uyalish tuyqusini qis qilishga moyillik kabi 
chiziqlar ko`rib chiqiladi. Zo`rlikka moyillikni quvvatlashda muqim rolni 
insonning o`z taqdiri (ba'zida esa boshqa odamlarning ham taqdiri) ga yagona 
qokim hisoblanishiga ishonchi, shuningdyek, uning tajovuzga (foydali yoki 
mye'yoriy ko`rinishga)  ijobiy munosabati o`ynashi mumkin.   
Alohida katyegoriyadagi odamlar – tajovuzni yoxud tyez-tyez, yoxud oxirgi 
shaklda namoyish etuvchi ekstryemistlar qaqida gapirish mumkin. Ekstryemistlar, 
o`z navbatida, yaqqol ikki guruhga bo`linadi: past va yuqori o`z-o`zini nazorat 
qilish bilan. Birinchilari zaif rivojlangan o`zini tutuvchi myexanizmlari kuchida 
tajovuzni doimiy namoyon etsalar, ikkinchi guruhdagilar – qatto kuchli 
qo`zqatuvchilardan uzoq muddat saqlanishlari, biroq ichki ryesurslar so`ngach 
tajovuzning oxirgi ko`rinishlarini (brutalga qadar) namoyish qiladilar.  
Shaxsning tajovuzkor axloqiga ta'sir ko`rsatuvchi boshqa xususiyat uning 
frustratsiyaga chidash byerish qobiliyati hisoblanadi.  Ma'lumki,  frustratsiya ostida 
ehtiyojni qoniqtirish yoki maqsadga erishish yo`lidagi to`siqlar bilan chaqirilgan 
qolat tushuniladi.  Ba'zi mualliflar frustratsiyani tajovuzkor axloqning yetakchi 
sabablaridan biri sifatida ko`rib chiqadilar.  Umuman olganda  frustratsiya –  juda 
ham tarqalgan ko`rinish, va odamlar uni uddalashda qobiliyatlari bo`yicha juda 
farqlanadilar. Agar tajovuzkor axloq frustratsiyani bartaraf etishga muvaffaqiyatli 
tarzda yordamlashsa, unda ta'limning qonunlariga muvofiq katta eqtimollikda 
kuchayadi.  Shuningdyek, agar odam frustratsiyaga yuqori ta'sirchan bo`lsa, yana 
unda frustratsiyani yengishning ijtimoiy maqbul usullari ishlab chiqilmagan 
bo`lsagina, muammo yuzaga kyelishi mumkin.   
Agar boshqa ta'sirni – jinsiy (gyendyer) omilni baholasak, – unda erkaklar 
(o`qil bolalar) ancha yuqori to`qridan-to`qri va jismoniy, ayollar (qiz bolalar) esa  – 
bilvosita va vyerbal  tajovuzni namoyon qiladilar. Umuman olganda, ayni damda 
ayollar ko`pincha va muvaffaqiyatli tarzda uning psixologik variantiga murojaat 
qilsalar  erkak jinsiga jismoniy kuch ishlatishga katta moyillik qayd qilinadi. 
Yosh, gyendyer va individual omillarning butun muqimligiga qaramay, 
tajovuzkor axloqning shakllanishida, ko`plab tadqiqotchilar fikriga ko`ra, shaxs 
rivojlanishidagi ijtimoiy sharoitlar  yetakchi aqamiyat kasb etadi.  
Ommaviy axborot vositalari (OAV) ning shaxs tajovuzkor axloqiga ta'sirini  
birmuncha munozarali masalalardan biri dyeb hisoblash mumkin. OAVning salbiy 
ta'siri tarafdorlari odamlar o`zlarini tajovuzkor tutishga, avvalo, boshqalarning 


tajovuzini kuzatib o`rganadilar dyegan dalildan kyelib chiqadilar. M.Xyusmann 
tadqiqotchilar guruhi bilan tyelyevizion ko`rsatuvlarni ko`rish va tajovuzkorlik 
o`rtasidagi korryelyatsiyani 20 yil davomida kuzatdilar [2, 115-b.]. Ular 
aniqladilarki, 30 yoshda sodir etilgan jinoyatlarning oqirligi 8 yoshda afzal 
ko`riladigan tyelyeko`rsatuvlarga mos tushadi.  Tyelyevidyeniya vositasida 
tajovuzkor axloqning shakllanish myexanizmi quyidagi obrazda ko`rinishi 
mumkin: tyelyeko`rsatuvlarga o`ta qiziqish – tajovuzkor  fantaziyalar – pyersonaj 
bilan o`zini o`xshatish – muammoni qal qilish va odamlarga ta'sir ko`rsatishning 
tajovuzkor usulini o`zlashtirish – tajovuzkor harakatlarni takrorlash –  shaxslararo 
munosabatlarda muammoni yechish uchun tajovuzdan foydalanish –  madad olish 
–  tajovuzkor odatlar – rivojlanmagan ijtimoiy va o`quv malakalari –  frustratsiya –  
tyelyeko`rsatuvlarni o`ta ko`p tomosha qilish – va q.k.  
Kuzatish orqali tajovuzkor axloqning shakllanishi bir nyecha shartlarni 
bajargandagina mumkin. Birinchidan, ko`rilganlar ryeal ko`rinishi va odamni 
chulqab olishi zarur. Ikkinchidan, ko`rilganlar aynan tajovuz sifatida anglanmoqi 
kyerak. Uchinchidan, tajovuz qachonki tomoshabin o`zini tajovuzkor bilan 
o`xshatsa, tajovuzning potyentsial ob'yekti esa aniq shaxs uchun filmdagi tajovuz 
qurboni bilan assotsiatsiyalansagina tajovuz taqlid qilib o`rganiladi. O`rganishning 
kyeyingi printsipial sharti tajovuz natijasida qaqramonning tomoshabin uchun 
aqamiyatli bo`lgan lazzat olishi yoki maqsadga erishishi hisoblanadi. 
Umuman olganda, tajovuzkor saqnalarni ko`rish,  chamasi, ko`pchilik katta 
odamlarga ko`zda tutilgan to`qridan-to`qri salbiy  ta'sir  ko`rsatmaydi,  chunki 
qabul qilishning o`zi ichki va tashqi sharoitlar yiqindisini byelgilaydi. 
 
 
Zo`ravonlik saqnalariga odamlarning ryeaktsiyasi turli-tuman bo`lishi mumkin: 
jirkanish, yoqimsiz, virtualizatsiya (tasvirlangan qodisani noryeal sifatda qabul 
qilish), faqat ba'zi qollarda – qoyil qolish yoki taqlidga intilish.  Shunga qaramay, 
OAV ning bolalar va o`smirlar rivojlanishiga salbiy ta'sir ko`rsatishi qaqqoniy 
xavfyni tuqdiradi va maxsus o`rganishni talab qiladi.  
Shaxs axloqiga ommaviy axborot vositalarining ta'siri to`la tushunarsiz 
bo`lib qolgan bir paytda oilaning tajovuzkor axloqning shakllanishida asosiy 
ijtimoiy manba bo`lib qolayotgan qozirgi vaqtda tan olinmoqda. Yaxshi ma'lumki, 
tajovuz nafaqat dushmanlarga notanish odamlar yoki raqiblarga nisbatan namoyon 
bo`ladi.  Psixologik yoki jismoniy zo`rlik  ko`pgina oilalar uchun mutlaqo kam 
uchraydigan qodisa emas. Oilada tajovuz ko`rinishlarining shakli turli-tumandir. 
Bu to`qridan-to`qri jismoniy yoki jinsiy zo`rlik, sovuqqonlik, taxqir, salbiy baho, 
shaxsga bosim, bolani hissiy qabul qilmaslik bo`lishi mumkin.  Oila a'zolari o`zlari 
tajovuzkor axloqni namoyon qilishlari yoki bolaning istalmagan harakatiga madad 
byerishlari mumkin, masalan, mushtlashishda uning qalabasidan qururlanishni 
ifodalab.   
Bolaning tajovuzkor axloqiga turli oilaviy omillar ta'sir ko`rsatadi, masalan, 
oilaning past darajada qovushganligi, janjalkashlik, ota-onalar va bola o`rtasidagi 
yetarlicha bo`lmkagan yaqinlik, bolalar o`rtasidagi o`zaro noxush munosabatlar, 
oilaviy tarbiyaning notyeng uslubi.   Masalan, o`ta qattiq nazoratdan foydalanuvchi 
(gipyeropyeka), Nihoyatda  qattiq jazoni qo`llovchi ota-onalar ko`pincha o`z 
farzandlarining tajovuzi va quloq solmasligiga duch kyeladilar.  Shuningdyek, 


otaning onaga nisbatan tajovuzkor munosabati (jismoniy zo`rlik yoki aniq 
ma'naviy kamsitish)  ham bolaga yaqqol salbiy ta'sir ko`rsatadi, dyegan fikrlar 
mavjud.  
A.Bandura va R. Uoltyer [1] ushbu “oilaviy” masalani o`rganishga maxsus 
tadqiqotni baqishladilar va quyidagi ma'lumotlarni oldilar. Tajovuzkor o`qil 
bolalarning ota-onalari bolalarining yutuqlariga nazorat guruhidagi (tajovuzkor 
axloqi bo`lmagan) ota-onalarga nisbatan kamroq talab qo`yganlar va ularni 
bolalikda kamroq chyeklaganlar. Ayni vaqtda ko`rib chiqilgan o`smirlar ota-
onalarining ta'siriga kuchliroq qarshilik ko`rsatganlar. Tajovuzkor axloqli o`qil 
bolalar otalaridan ko`ra onalariga ancha  boqlanib qolgan. Nazorat guruhidagilar 
ichki o`z-o`zini nazorat qilishni rivojlantirish, masalan, ishoish usulidan kyeng 
foydalangan bir vaqtda tajovuzkor o`smirlarning ota-onalari ko`pincha majburlash 
usuliga tayanganlar. Tajovuzkor o`qil bolalarning otalarikyeskinlik va ko`pincha 
bolalarni jazolash tyendyentsiyasi bilan xaraktyerlangan bir vaqtda onalar zaif 
umumiy kyelishuvda talabchan emaslik va o`zaro munosabatlarda yetarlicha 
bo`lmagan  samimiyligi bilan xaraktyerlanadi. Tajovuzkor o`qil bolalar o`z otalari 
bilan kam o`xshashdirlar, ular nazorat guruhidagi o`smirlarga qaraganda ko`pincha 
otalarining tanqidiy va dushmanlik munosabatlariga javob qaytaradilar Bularning 
barchasi, tadqiqotchilar fikriga ko`ra, ota-onalik qadriyatlari tizimini o`zlashtirish 
va ularning talablarini bajarishni murakkablashtiradi.  
A.Bandura va  R.Uoltyer o`smirlarning ijtimoiylashuvi va ularning oilaviy 
sharoitlari o`rtasidagi aloqani o`rganib, bola axloqini byelgilovchi uchta asosiy 
xususiyatlarni ajratdilar: uning tobye (samimiy-shaxsiy) munosabatlar o`rnatishga 
tayyorligi, vijdon rivjlanganligi darajasi, tajovuzga  motivatsiya kuchi. Mualliflar 
fikriga ko`ra, oila samarali ijtimoiylashuvning eng kam darajadagi sharoitini 
yaratishi kyerak [1, 35-b.]. Bolaning atrofdagilarni qiziqishi, e'tibori va 
ma'qullashini istashga o`rgatadigan byevosita birinchi muqim shart myeqribonlik  
motivatsiyasidir. Ikkinchi zaruriy shart dyeb tadqiqotchilar izchil talablar va 
chyeklovlar (shu shart bilanki, ota-onalarning o`zlari ijtimoiy mye'yorlarni 
bo`ladilar) shaklidagi “ijtimoiylashuvning bosimi”ni ataydilar.  Aksincha, 
 
axloqning dushmanlik shakli oilada ota-onalik muqabbatiga ehtiyoj frustratsiyasi, 
doimiy jazoni qo`llash (istalgan axloqni raqbatlantirish ustidan uning ustunligi), 
ota-onalar tomonidan talablarning kyelishmaganligi, ota-onalarning o`zlarini  
tajovuzkorligi   natijasida paydo bo`ladi. 
Shunday qilib, “asotsial tajovuz nazariyasi”ga muvofiq bolaning tajovuzkor 
axloqi dastavval bitta yoki ikkala ota-ona tomonidan nozik qamxo`rlik va 
myeqribonlik yetishmasligidan tuqiladi. Ko`ngil qo`yish frustratsiyasi bolada 
doimiy dushmanlik tuyqusining paydo bo`lishiga olib kyeladi, chunki o`zi uchun 
aqamiyatli bo`lgan kattalarga (shu jumladan, uning hissiy ko`rinishlari) taqlid 
qilish orqali rivojlanadi. Bolaning ota-onalari bilan munosabatida rivojlangan 
ko`rsatma va axloqi oqibatda boshqa odamlarga ko`chiriladi 
(sinfdoshlar,o`qituvchilar, turmush o`rtoqi). Agar aniq odamga tajovuz 
ko`rinishining oldi olinsa  (yoki boshqa sabablar kuchida mumkin bo`lmaydigan 
bo`lib qolsa), tajovuz yangi “ancha xavfsiz” (dostupno`y) ob'yektga siljishi 
mumkin. 


Shuni aniqlash lozimki, yuqorida ko`rib chiqilgan ekspyerimyentda asosan 
o`qil bolalar ishtirok etdilar. Ko`pchilik tadqiqotchilar oilada har xil jinsdagi 
bolalarga yomon murojaatning ta'siri turlicha ekanini ta'kidlaydilar. qator 
mualliflarning fikriga ko`ra, bolaligida shafqastizlik namoyon etilgan qiz bolalar 
mazoxistik pattyerna axloqining rivojlanishiga moyildirlar, o`qil bolalar bunday 
qolda o`zlarini tajovuzkor bilan o`xshatadilar va katta eqtimollik bilan sadistik 
yo`nalishda rivojlanadilar [7, 335-b.]. 
Tajovuzkor axloqning sodir bo`lishida oilaning yetakchi roli qaqidagi 
gipotyeza foydasiga yana bir isbot – bu ma'lum sharoit – bolalar muassasalarida 
tarbiyalanuvchi bolalarda tajovuzkorlik bilan bog’liq bo`lgan buzilishning ustunligi 
(asrab olingan bolalardan farqli ravishda) hisoblanadi. Bir vaqtning o`zida zaruriy 
ota-onalik qamxo`rligidan maxrum bo`lgan barcha bolalar ham tajovuzkor 
bo`lavyermaydilar. Oilaviy  dyeprivatsiyaning boshqa oqibati odamovilik, yuqori 
bog’liqlik, bo`ysunishga ortiqcha tayyorlik yoki chuqur xavotirlilik bo`lishi 
mumkin (pirovard, eqtimol, dyeprivatsiyaning darajasi, bolaning yoshi, uning  
konstitutsional xislatlari va boshqa sharoitlarga bog’liq).  
Shunday qilib, ichki va tashqi omillarning noxush ta'sirida tajovuzkor mayl 
qaqiqatan tajovuzkorlik va jamoatchilik uchun xavfli shaklgacha bo`lgan turqun 
barbod qiluvchi axloq   shakliga ega bo`ladi. Biroq tajovuz salbiy oqibatlarga olib 
kyelishi shart emas.  Masalan, u nafaqat yangi va yangi ob'yektlarga aralashib 
kyetishi, balki faoliyatning turli shakllariga – biznyes, o`qish, sport, sardorlik va 
q.k. larga qo`shilishi  (sublimatsiya qilmoq) mumkin.  
Albatta, mye'yorda tajovuz muqofaza xaraktyeriga ega va yashashga xizmat 
qiladi. U shuningdyek, individning faolligi manbai, uning ijodiy potyentsiali va 
yutuqlarga intilishi bo`lib yuzaga chiqadi. Shaxs tajovuzning turli ko`rinishlarini 
taniy olishi, tajovuzni ijtimoiy maqbul shakllarda ifodalashi va Nihoyat, boshqalar 
yoki o`zining ustidan zo`ravonlik qilishdan qochishi kyerak va mumkin. Shaxsiy 
tajovuz taqdiri – har bir katta insonning shaxsiy tanlagan ishi o`z tajovuziga egalik 
qilish esa – umuman murakkab psixologik vazifalardan biridir.   

Yüklə 0,52 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   61




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin