Mİn maska və Bİr məN (sonor)


BƏDƏNLƏRİN ÖMRÜ İLƏ “QİDALANIB” BÖYÜYÜR VƏ  MƏKANI



Yüklə 292.68 Kb.

səhifə8/32
tarix12.05.2017
ölçüsü292.68 Kb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   32

BƏDƏNLƏRİN ÖMRÜ İLƏ “QİDALANIB” BÖYÜYÜR VƏ  MƏKANI 
ÖZÜNÜN SƏRHƏDSİZ QƏBİRİSTANLIĞI BİLİR. 
BÜTÜN 
MƏKANLARIN POTENSİAL MƏZARLIQ OLMAQ ŞANSI HƏMİŞƏ  
REALDIR. Bədən dünya sirlərinin düyünləndiyi nöqtədir. 
Dünyanı tanımaq üçün bədəni tanımaq gərək. Elə isə: 
 
BӘDӘN ONTOLOJİ MÖCÜZӘDİR, 
 
sosio-kulturoloji fenomendir ki, hələ bir çox mənaları 
özündə qapsayır. Bədən ona görə ontoloji, yəni 
zamansız-filansız, möcüzədir ki, kainatın güzgüsüdür; 
damla kimi kosmosu güzgüləyir. Orijinal deyiləm, 
Nəsimidən gələn fikri təkrarlayıram. Lakin Ortaçağ 
müsəlman mədəniyyətinin  “Mirat əl-muhaqqiqin” 
(“Tədqiqatçıların aynası”) risaləsində  də oxşar 
mənanın fərqli ifadəsi mənim söylədiyimin urvatlı 
təsdiqidir: “İnsanın bədəni elə bir xəritədir ki, 
orada kainatın, yerin və göyün, illərin (zamanın) və 
şəhərlərin xəritəsi görünür”.

  

 
85
BӘDӘN MİKROKOSMDUR, 
 
Ortaçağ müsəlman filosoflarının diliylə desək, aləmi 
səğirdir,
4
 
yəni kiçik aləmdir, bap-balaca bir 
dünyadır, miniatür bir dünyadır və öz-özlüyündə 
tamamlanmış “oxunulası” bir əsərdir. Orta əsrlərin 
“Afaqnamə” risaləsində Quranın “Fussilət” surəsinin 
53-cü ayəsinə
5
 istinadən bəyan edilir ki, bədənlə 
kainatın quruluşu güzgüvari inikasdan başqa bir şey 
deyil: 12 bürc insan bədənini 12 nahiyəsinə, 7 planet 
isə  bədənin 7 daxili üzvünə uyğun gəlir. Belə ki, 
bürclərdən Qoç insanın başını, Buğa boynunu, Əkizlər 
qollarını, Xərçəng döşünü,  Şir qarnını, Qız kürəyini, 
Tərəzi göbəyini,  Əqrəb rüculətini, Oxatan ombalarını, 
Dağ keçisi dizlərini, Dolça baldırlarını, Balıqlar 
ayağın pəncələrini, planetlərdən isə Ay ağ ciyəri, 
Günəş ürəyi, Ütarid (Merkuri) beyni, Zöhrə (Venera) 
böyrəkləri, Mərrix (Mars) öd kisəsini, Müştəri 
(Yupiter) qara ciyəri, Zühəl (Saturn) dalağı
6
 
eyhamlaşdırır. Müsəlman dünyadərkinə görə insan bədəni 
həm aləmdir, həm də  əlamətdir.
7
  Yəni ki, dünya insana 
sığışa bilir, insan bədənində modelləşir, obrazlaşır, 
aləm olur və aləm olub da əlamətə çevrilir: nədən ki, 
Allahı bildirir, Allahı  işarələyir. Bununla yanaşı 
bütün kainat da, sən demə, insan üzlüdür, insan 
bədəninin formaları ilə baxışır. İnsan bədənilə kainat 
arasındakı vizual oxşarlıq hələ  qədim risalələrdə 
vurğulanmışdı: deyilmişdi ki, insan başı göylərə, sinə 
havaya, qarın dənizə, ayaqlar yerə, sümüklər daşlara, 
damarlar budaqlara, tüklər otlara, duyğular isə 
heyvanlara bənzəyir. Bir çox xalqların mifik 
təfəkkürünə görə  bədən yaranış üçün, kosmoqonik 
təşəkkül aktı üçün ilkin materialdır. Akkad 
panteonunun qadın ilahəsi Tiamatı öldürən Marduk onun 
bədənini iki hissəyə bölüb Yeri və Göyü yaradır, İsida 
qardaşı (başqa bir invariantda isə  əri) ölüb-dirilən 
məhsuldarlıq tanrısı Osirisin (Dionislə, Xızr 
peyğəmbərlə müqayisələndir) meyidini tanrı Totdan 

 
86
gizlətmək naminə parça-tikə eləyib kainata səpələyir 
ki, Osiris xaosdan dünyanı bir daha vücuda gətirə 
bilsin.
8
 Hinduizmdə isə  bədən həmişə törədici enerji 
sayılıb.
9
 Bütün bunlar bir tərəfdən göstərir ki, 
bədən, həqiqətən, ontoloji xəritədir, mikroksmdur; 
digər tərəfdən isə makrokosm insanın ikonik əksidir. 
Ayrı cür də demək mümkündür: insan dünyanın balaca 
ölçülü avtoportretidir. Hürufilər “Allahın  əlamətini 
insanın qiyafəsində, insanda isə Allahın üzünü 
görürük” deyəndə heç də küfr danışmırdılar, sadəcə, 
dünyaları bir-birinin içinə geydirirdilər: vahid 
bölünüb çoxalırdısa, çoxluq da yığılıb vahidləşirdi. 
Kainat harmonik bütövdür: bu bütövlük invariant birin 
bütövlüyüdür, içi çoxluqlarla (variantlartla) dolu 
vahidin (təkcənin) bütövlüyüdür. Bədən kosmosla 
intensiv enerji mübadiləsindədir: heç nə itmir, heç nə 
qeyb olmur; hər şeyin ali planı var. Ona görə də 
 
BӘDӘN PROQRAMDIR, 
 
ontoloji proqramdır, kainatdakı proseslərlə ilişikli 
kosmik proqramdır, ilahi proqramdır, sakral və  məxfi 
proqramdır. Bu aspektdə bədən “mən”in taleyidir: bədən 
tale (bəxt, yazı, qismət) invariantıdır, “mən” isə 
gerçəkləşmiş tale variantıdır. Maraqlı bir deyim var: 
söyləyirlər ki, “tale özxoşuna gedənləri aparır, 
tərslik eləyənləri sürükləyir”. Əslində, mən bədənimin 
ardıyca yola çıxmışam. Mənim taleyimin “marşrutu”nu 
bədən məndən öncə bilir. “Alın yazısı” elə  bədən 
koordinatlarında “mən” üçün  proqramlaşdırılmış tale 
deməkdir. 
   Və  hətta  əl də insan bədəninə tale cədvəli kimi 
qoşulmuş özünəməxsus bir mikkroçipdir, mikrokosmdur. 
Hiromantlar insan əlinin içindəki cızıqları, 
nöqtələri, ulduzcuqları, qövsləri, əyriləri və onların 
əmələ 
gətirdiyi konfiqurasiyaları Adəm oğlunun 
taleyinin cədvəl-proqramı sayırlar. Qəribədir, biz 
azərbaycanlılar da, təbii ki, ruslarla bərabər, 

 
87
deyirik ki, “hər kəsin taleyi öz əlindədir”. Başqa 
xalqların folklorunda da belə söyləmlər qədərincə. Bu 
fikrin ictimai-sosial məna çənbərində belə bir ideya 
fokuslaşır ki, insan öz gücü, iradəsi, təpəri, zəhməti 
hesabına özünə tale düzəldir.  Əslində isə bu fikir 
bizi birbaşa hiromantiya müstəvisinə aparıb çıxarır və 
çox aydın, səlis və sadə bir şəkildə bəyan eləyir ki, 
hər bir şəxsin taleyi öz əlinə  həkk olunub və bundan 
qaçmaq olmaz. Adəm oğlunun taleyi onun əlinin içindən 
boylanır. Qədim zamanlardan hesab olunub ki, əl 
insanla göylər, hətta insanla cəhənnəm arasında bir 
ötürücüdür. Doğrudan da bütün ibadət formalarında  əl 
aktiv iştirakçı  və tanrıya ünvanlanmış mesajın 
translyatoru. “Əl magik möhürdür. Bu söz “pantakulum” 
(özündə  hər  şeyi qapsayan) kəlməsindən düzəldilib. 
Təbiət pentakldır (beşbucaqlıdır - kursiv A.T.); 
kainat pentakldır; insan isə kainatın təkrarıdır, yəni 
balaca dünyadır (aləmi səğirdir).  Əl isə insanın 
təkrarıdır: onun işgüzar mikrokosmudur”,
10
 oxuna bilən 
proqramdır. Halbuki alın yazısı tam məxfidir, gizlin 
tale cədvəlidir. Onda belə çıxır ki, bədən başdan-başa 
yazıdır,  şifrələnmiş sakral məlumatdır, eyhamdır. 
Deməli,  
 
BӘDӘN MӘTNDİR, 
 
“oxunub”, “dərk edilib”, “anlaşılıb” şərh edilməlidir, 
yozulmalıdır.  Əl də, alın da bədənin bir fraqmenti 
kimi  şifrələnmiş tale proqramının daşıyıcılarıdır. 
Bədən “tale” deyilən bir ömür qatarının lokomotividir. 
Bu mənada insanın taleyi onun bədəni vasitəsilə hamıya 
və  hər kəsə  əyandır. Bir tək oxumağı bacarmaq və 
bilmək gərək. Bədən dünyaya bir yazı qismində, lövhi-
məhfuzdan götürülmüş bir yazı, bir tale qismində 
göndərilir. Bir mətn kimi bədən artıq mədəniyyətə 
məxsus olur, mədəniyyətin parametrləri çərçivəsində 
bir bildirici statusunda bulunmaq hüququ qazanır. 
Burada bədən tədqiqat obyektinə, informasiya 

 
88
dağarcığına çevrilir. Onu öyrənirlər ki, dünyadan 
baş  çıxarsınlar; onu öyrənirlər ki, ruhu tapsınlar; 
onu öyrənirlər ki, tanrıya yaxınlaşsınlar. Odur ki, 
mədəniyyət kontekstində 
 
BӘDӘN BİLGİ FORMASIDIR, 
 
yazının, yəni talenin, ayrı sözlə, tanrı qismətinin 
məkan içrə plastik fiqurudur, obrazıdır, görkəmidir. 
Bədən tale haqqında bilgidir ki, onu da adi, öləri 
insan bilə bilmir. Qədim çinlilər car çəkirdilər ki, 
“bədən bizim təcrübəmizə tapşırılmış bir nəsnədir. Biz 
doğulanda və idraka çatanda bədənimiz çoxdan vardı. 
Məğz etibarı ilə  bədən, Çjuan-tzı demişkən, bizim 
“əzəli görkəmimiz” olub “biz dünyaya gələnə  qədər 
mövcuddur”. Sonucda Daonun (yolun, yazının, taleyin? - 
kursiv A.T.) özünün bədəni olan bu batini, noumenaL, 
xalis simvolik bədən (bədənlər bədəni - kursiv A.T.) 
maddi cismlərdən ayrılmaz və onlara qovuşmaz bir 
vəziyyətdə yaşayır. Bu ona bənzər ki, təmiz güzgüyə 
bütün nəsnələr sığsa da, güzgü özünü onlarla 
eyniləşdirmir, təxəyyülün gücü isə bütün obrazları 
aşkarlayaraq seyr edilən predmetlə  məhdudlaşmır”.
11
  
“Biz dünyaya gələnə  qədər mövcud olan” bədən tale və 
ya bilgi kələfidir; bu kələfi isə “mən” əyirir, açır: 
başqa cür desəm, “mən” məxfi  şəkildə  və  təkrarı 
mümkünsüz variantda yalnız ona (ancaq bir nəfərə) 
göndərilmiş bilgini öyrənir, mənimsəyir. Daha doğrusu, 
“mən” bu bilgini özünə hopdura-hopdura formalaşır. 
Bədəndə şifrələnmiş bilgiyə sahib çıxmaq, yəni bilgini 
bilmək “mən” olmaq, tale yaşamaq deməkdir. Tale 
bədəndə gizlədilmiş bilgidir və bu bilgidən “mən”in 
çalışmaları və çabaları nəticəsində zühur edir. 
     Lakin...  və bir də lakin...  hər bir şəraitdə, 
hər bir vəziyyətdə insan fəaliyyətinin amplitudası 
bədənin fiziki imkanları ilə  şərtlənir. Fiziki 
imkanların özü də elə bilgi formasıdır. Sözümün canı 
bu ki, BƏDƏNİN  İCAZƏ VERDİYİNDƏN ARTIQ NƏSƏ  BİR  İŞ 

 
89
GÖRMƏK MÜMKÜN DEYİL. Beləliklə: bədən bilgidir və bu 
bilgi insanın  şifrəli taleyidir. “Mən” bu şifrəni 
öyrəndikcə “mən” olur və  bədənin  əbədi dustağı 
statusunda qalır. “Mən” bədənin qiyamçı köləsidir, o, 
bilgini, yəni taleyi bildiyindən üsyana qalxır, amma 
nəyisə  dəyişmək (yazıya pozu yoxdur) iqtidarında 
bulunmadığını anlayıb da özünü yenidən bədənin 
stixiyasına atır. “Mən” bilincin (şüur) və milli 
mentallığın bədənə, bədəndə şifrələnmiş məlumatlara və 
instinktlərə, dışarıya, topluma münasibətdə reflektiv 
olaraq yaratdığı  fərdi həyat konsepsiyasıdır. Bədən 
bazisdir, “mən” üstqurum, özünüdərkin 
əlaməti. 
Özünüdərk bədən bilgisinə, yəni taleyə “yiyələndikdən” 
sonra gerçəkləşir. “Mən” bədənin geyindiyi tanıtım 
maskasıdır, bədənin  şəxsləndirilməsidir, toplum içrə 
hüzur  şərtidir. Amma di gəl ki, nə “mən”in mütləq 
maddi gerçəkliyi var, nə ruhun: nə o görükür, nə bu; 
görükən bir təkcə  bədəndir ki, o da, bu da bədənə 
məxsus. Ruh bədəndə yaşayan həyati enerjidir, bədənin 
enerjisidir, özününküdür, doğmasıdır, ancaq onun 
“mən”lə ilişkisi daha artıq. Düzdür, ruh bədənin 
içində “bişir”, “yanır” və sonradan “mən”i idarə 
eləyir: ondan tələb eləyir ki, bədəni (taleyi, yazını) 
“oxusun”, anlasın və taleyinə  tərslik göstərməsin. 
“Mən” bədəni itirəndə  həməncə  məhv olur, ruh isə, 
əksinə, digər zaman və  məkan ölçüləri bulub ayrı 
gerçəklik koordinatlarında yaşayır. Nə qədər ki, insan 
diridir, 
 
BӘDӘN RUHUN EVİDİR, 
 
həm mətbəxidir, həm məbədidir, onun yaşam mühitidir, 
müvəqqəti məskunlaşdığı  mənzilidir, karvasarasıdır, 
mehmanxanasıdır. Ruh bədənin “kirayənişin”idir. Dao 
fəlsəfəsini düzüb-qoşanların dediyinə görə “bədən ruh 
və enerjinin anbarıdır, enerji ruhun anasıdır, ruh 
enerjinin oğludur”.
12
  Şərqin dahi sufisi Fərid  əd-Din 
Əttar söyləyirdi ki, “bədən ruhdan fərqlənməz: çünki 

 
90
biri o birisinin əlavəsidir. Birlikdə isə onlar 
Bütövün hissələridir”.
13
 Lakin qoca Ərəstunsa 
(Aristotel) belə buyururdu ki, bədəni ruh idarə edir. 
İnanmıram, boş söhbətdir: Aristotel yanılırdı.  RUHU 
İDARƏ EDƏN BƏDƏNDİR.  Enerji bədəndən ayrılır. Bədən 
ruhun səciyyəsini, keyfiyyətini müəyyənləşdirir. Ruh 
fiziki enerji olmaqla yanaşı 
həm də fikrin 
enerjisidir, düşüncənin enerjisidir, ağıl ünvanlıdır. 
Amma bizim gümanımız var ki, ağlımız bədənimizə 
hakimdir.  Əsla: bədən ruha, “mən”ə  və  ağıla heç vədə 
tabe olmur. BƏDƏN HƏMİŞƏ “MƏN”DƏN AĞILLIDIR. Adamların 
çoxusu müəyyən bir hadisədən (olayın qarşısındakı 
işarəni, olayın miqyasını  nəzərə almadan) sonra öz 
doğmalarının, tanışlarının yanında 
əksərən 
səmimicəsinə etiraf eləyir ki, ürəyi ona əvvəlcədən nə 
olacağını  xəbər vermişdi: yəni bədəni öncədən 
duymuşdu, bilmişdi bunu. Bədən hər bir vəziyyətdə ani 
də olsa ağlı, ağılla çıxarılan məntiqi qərarı 
qabaqlayır. Belə  məqamlarda qədim çinlilər  ərz 
edərdilər ki, DAO BƏDƏNDİR.  Əslində isə  bədən bütün 
ömrünü, varlıq enerjisini ruha sərf eləyir; bədən 
“mən”ə görə yox, ruh üçün yaşayır və həyatda axıracan 
“yanıb” maddiliyi olmayan mistik enerji fazasına 
keçir,  tam ruhlaşır; ölüm faktından sonra bədənin 
ömrü qurtarır, bədənin ruh dönəmi başlayır. Məsələni 
bir az daha aydınlatmaqdan ötrü mən istərdim filosof 
İskəndər Tağıyevin  əlyazma hüququnda mənə  təqdim 
etdiyi  əsərindən bir sitat gətirəM.: “Bir çox 
mədəniyyətlətdə  və dinlərdə ölüyə 40 gün ərzində yas 
saxlamaq adəti var. Din xadimləri (gəlin,  İbrahimim 
məzhəblərindən danışaq) sizə izah edə bilməyəcəklər 
ki, nə üçün xristianlarda ölümdən sonra birinci, 
üçüncü, yeddinci və ya doqquzuncu, və qırxıncı günlər 
(müsəlmanlarda da həmin günlər önəmlidir) qeyd olunur. 
Çünki onlar Ruhun bədəndən ayrılaraq yeni təcəssümlər 
bulması ilə  əlaqədar prosesdən xəbərsizdirlər. Mən 
hələ ondan söz açmıram ki, hətta ekzoterik qatda bu 
dinlər reinkarnasyon (təzədən təcəlla - kursiv A.T.) 

 
91
ideyasını  qəbul etmirlər. Beləliklə, Ruhun yeni 
təcəssümü insanın ölümündən sonra bir neçə  mərhələdə 
baş verir. Birinci gün ölüm faktı təsdiqlənəndə Ruhdan 
fiziki bədən ayrılır. Üçüncü gün növbə insanın efir 
bədəninə çatır. Efir bədəninin fiziki bədənlə enerji 
bağlantısı olduğundan (efir bədəni fiziki bədənin 
matris düzümüdür) bu məqamda (müəyyən işıqlanma 
zamanı) həmin bədəni bir kabus kimi ölmüş adamın 
məzarı üstündə görmək olar. Əgər meyit hər hansı bir 
səbəb üzündən basdırılmayıbsa (məsələn, xristianlar 
ölünü üçüncü gün dəfn edirlər), bu hadisəni otaqda da 
müşahidə etmək mümkündür. Yeddinci gün Ruh bədənin 
astral qılafından azad olur. Xristianlar bu 
münasibətlə doqquzuncu günü qeyd edirlər. Və  nəhayət, 
qırxıncı gün Ruh mental bədənlə “vidalaşır”. Mental 
bədən Ruhun ayrıldığı axırıncı  aşağı  qılafdır. Bundan 
sonra Ölümsüz Ruh öz təcəssümünü qurtarıb müəyyən 
müddət Göylə Yer arasında (əraf, bərzəh) mövqelənir. 
Ölümsüz Ruh üç bədəndən ibarətdir: Ali Eqo Bəbəni və 
ya Kauzal bədən, Budda bədəni və Atman bədəni. Ruh 
ölüm faktından ötüşən zaman boyunca bu prosesdən keçib 
ilahi dünyaya, - Müqəddəs Üçbucağa, - adlayır və orada 
öz yeni təcəssümünü gözləyir”.
14
 Bununla da mənim 
bayaqdan söylədiyim fikirlərdə tamam yeni bir dönəm 
meydana gəldi:  bədən ruhun fiziki dünyada görünən 
obrazıdır, onun məkanda konkret təcəssümüdür. Ölümdən 
o yana bədən ruh kimi yaşayır. Bu zaman bədən həmişə 
ruhun yaddaşındadır, onun enerji qılafının matris 
düzümündədir. Amma bir məsələ  də var: fiziki dünyada 
bədən görünə bilməyəndə mifə dönür. Varlığın formaları 
içərisində görünər olmaq bədənin  əlamətidir. Halbuki 
bədən bizə görünən ruhdur. Biz ruhumuzun şəkli, 
qiyafəsi, görkəmiyik. Onda belə  çıxır ki, Ərəstun 
bunları bilməyə-bilməyə (bəlkə də bilirmiş) haqlı olub 
və deyib ki, bədəni ruh idarə edir. Ruhsuz bədən 
meyitdir, kukladır, çürüntü materialıdır.  
   Lakin... və bir də lakin... problemin həlli yolları 
çeşid-çeşid, hamısı da təzadlı. Amma iş bu ki, 

 
92
mədəniyyət bədəndən utanır, çılpaq 
əzələlər 
fakturasından utanır. Mədəniyyət ruhun sferasıdır, 
onun mövcudluq parametrlərini ruh müəyyənləşdirir. 
Əgər qəbul olunursa ki, bədən ruhun evidir, ruhun 
məkan görkəmidir, onda bunu necə başa düşək: körpə 
doğulur və əlüstü bələnir: insan ölür və meyit həməncə 
kəfənə (xristianlar ona ən yaxşı paltarlarını 
geydirirlər) tutulur. Qəribədir, mədəniyyət permanent 
surətdə  bədənin çılpaqlığını gizlədir, çılpaqlığı 
yasaqlayır; elə bil ki, mədəniyyət çılpaq insandan, 
yalxı bədəndən çimçişir, onu murdar sayır. 
 
BӘDӘN MURDARDIR, RUH MÜQӘDDӘS. 
 
Çünki bədən mədəniyyətdə daim özgəsidir. Mədəniyyət 
var qüvvəsilə, bütün mümkün vasitələrlə, müxtəlif 
suggestiv 
əqli hücumlarla bədəni təbiətdən 
uzaqlaşdırmağa, onu öz imkanlarına görə öz sferasında, 
öz koordinatlarında, öz laboratoriyasında təkrar 
istehsal etməyə (kuklalar, robotlar, klonlar) çalışır.   
   Bədəni məxfiləşdirib onu eyhama çevirmək müsəlman 
mədəniyyətinin ən cəlbedici oyunlarından biridir. 
   Ortaçağ xristian mədəniyyətində bədən az qala ruhun 
düşməni kimi qavranılır; sanki iri bir çuvala 
(katoliklərin cübbəsi, rahib və rahibələrin geyimi) 
salınır və  dışarı mühitlə  təması minimuma endirilir. 
Burada məqsəd bədəni iztirabla sınaqlardan 
keçirməkdən, onu “məhv” etməkdən və 
bədənin 
əsarətindən çıxıb ruhlaşmaqdan ibarətdir. 
     İntibah dövründən ta bu günə  qədər avropalı 
dərzilər insan bədənini təkidlə  ədabaz, pırpız 
dizaynda biçilmiş paltarlara, qaftan və tumanlara, 
nəfis,  əlvan corablara “bürüməklə”, obrazlı desəm, 
insanı kuklalaşdırmaqla məşğuldurlar. 
İslam 
mədəniyyətisə VII yüzildən üzü bəri kişi və qadın 
geyim dəblərində mütəmadi olaraq bədəni görükdürməmək, 
gizlətmək tendensiyasına sadiq qalır və  müsəlmana 
“sən potensial ölüsən” ideyasını  aşılayıb onu öz 

 
93
kəfənini (əmmamə) başında daşımağa kodlaşdırır. 
Sufilik də burada yeni heç nə demir və insanı Allahın 
kuklası bilir. Bir tək Uzaq Doğu mədəniyyəti (aborigen 
tayfaların bədənə münasibəti barəsində xüsusi 
danışılacaq: ancaq bu olacaq irəlidə) bədənə qismən 
azad nəfəs almaq imkanı verir. Lakin buna baxmayaraq 
Uzaq  Şərqin gələnəksəl mədəniyyəti kontekstində  bədən 
daim rəsmi bəyan edilməmiş “təcavüzə” məruz qalır: 
insanın ruhu, iradəsi, təcrübəsi, bilgisi şüurlu 
surətdə öz bədənini arası  kəsilməyən treninqlər 
nəticəsində keyfiyyətcə  dəyişməyə, onu potensial 
meyitə (yoqa) və ya ideal kukla-robota (Şərqin ənənəvi 
əlbəyaxa döyüş  sənəti) çevirməyə yönəlir.  Əgər yoqa 
istirahəti zamanı idrak söndürülməyibsə, bədən  meyit 
kimi deyilsə, bu onu bildirir ki, bədən gərgindir və 
kamilləşməyə hələ çox müddət var. Şərq əlbəyaxa döyüş 
növlərində isə  bədən öz enerjisini reaksiyanın, 
davranışın mexanikləşməsinə, robotlaşmasına 
istiqamətləndirir. Bununla da bədəndən “bədənlik” 
alınır: təlimlərin köməyilə bədənin “ruhlaşması” və ya 
ruhun materiyadan xilas olması prosesi gedir. 
Mədəniyyət Ruha (sakral enerji) iddialı olduğundan 
Bədəni öz oyuncağı, kuklası qismində görür. MƏDƏNİYYƏT 
RUHA DÖNÜŞÜN, RUHA QAYIDIŞIN MANİFESTİDİR. Ona görə də 
mədəniyyət müqədəs mətnlərin diliylə deyir ki, Ruhun 
yeddi qiyafəsi var: fiziki bədən, efir bədəni, astral 
və mental bədən, kauzal bədən, Buddha bədəni, Atman 
bədəni. Bunlar da öz növbəsində  Səmavi Loqosun 
ifadəsidir.
15
 Yəni mədəniyyət insanın əlindən öncə onun 
bədənini alır və onu yalnız bir bildirici statusunda 
qəbul edir. 
 
BӘDӘN EYHAMDIR
16
,
 
 
işarədir, kukladır, oyuncaqdır. Sonucda mədəniyyətin 
məqsədi də insandan məhz kukla, uyuq, müqəvva 
yapmaqdır. Nə ki sadaladım, bunların hamısı ruhsuz bir 
şey olub meyitə müsavi gələrlər. Bunun mənası  nə?  İş 

 
94
bu ki, mədəniyyət öz matris düzümündə canlı  nə 
varsa, qəbul etməz.  İdeya da, fikir də, ruh da 
maddilikdən məhrum. Mədəniyyət təbiətin 
qarşıdurumudur. Mədəniyyət ölü təbiətdir. Çılxa təbiət 
olaraq insan mədəniyyətə düşməndir. Nə üçün? Çünki 
mədəniyyət təlimdir, qanunlar toplusudur, adətlər 
çevrəmidir, insan isə  vəhşi. Vəhşini ictimailəşdirən 
mədəniyyətdir. Ol səbəbdəndir ki, mədəniyyət bədənin 
çılpaqlığından “qorxur”, hətta onun surətini, rəsmini 
belə müəyyən şərtlərlə qəbul edir. Belə ki, hər hansı 
bir vəziyyətdə  hər hansı bir təhrikçiyə (qıcığa) 
münasibətdə  bədənin özünü necə aparacağını  mədəniyyət 
öncədən proqnozlaşdıra bilmir. Ona görə ki, bədən 
yalnız və yalnız təbiət qanunları ilə idarə olunur, 
makroaləmlə bağlı  hərəkət edir və “bəd ayaqda”, yəni 
pis gündə, pis situasiyada asanlıqla mədəniyyətdən, - 
etik qaydalardan, ədəb və  mərifətdən, ictimai-sosial 
normaların, mənəvi-əxlaqi imperativlərin 
yasaqlarından, - vaz keçir (davamlı aclıq zamanı biz 
mədəniyyəti “qatlayıb” cibimizə qoyuruq)  və olur 
mədəniyyətdən ötrü real təhlükə obyekti. Fikir verin: 
qiyamlar, üsyanlar, inqilablar həmişə instinktlərin, 
emosiyaların, bədənlərin stixiyasıdır.  İnqilablar 
zamanı sosial maskalar, davranış modelləri pozulur və 
total həyasızlıq başlayır. Bu vaxt insanlar sanki 
fikirlərini, ideyalarını, həyalarını “soyunub” 
küçələrə nizamsız  şəkildə  vızıldadırlar. Yəni bədən 
hər an sosial dünyaya, toplum içrə mövcud əlaqələr və 
münasibətlər  şəbəkəsinə, deməli, mədəniyyətə qarşı 
üsyan edib, onu inkar edib təbiətə qovuşa bilər.  
     Mədəniyyətin qənimi çılpaq bədəndir. Çılpaq 
bədənlə üzləşəndə mədəniyyət bitib tükənir. Mədəniyyət 
insan bilincinin bədən üçün “kəşf” etdiyi buruntaq 
kimi bir şeydir. Geyimin astarından o yana mədəniyyət 
qurtarır. Bu yöndən baxanda görürsən ki, dəlilər 
təbiətə daha çox yaxınlaşmış bədənlərdir. Çılpaq bədən 
dəliləri utandırmır. Başqa sözlə, mədəniyyətin onlara 
dəxli yoxdur. Qəribədir, primitiv qəbilələrin adamları 

 
95
üçün də çılpaq görünmək, çılpaq yaşamaq və yaşadıqca 
qənşərində daim çılpaq bədən görmək problem deyildi. 
Onlar da heç vədə bir-birilərindən həya eləmirdilər. 
TƏBİƏT HƏYANIN NƏ OLDUĞUNU BİLMİR. HƏYANI  İNSANLARA 
MƏDƏNİYYƏT ÖYRƏDİR.  Həya mədəniyyətin problemidir və 
bu problem ona görə ortaya çıxır ki, mədəniyyət bədəni 
gizlədəndən, paltar, örtük içinə “bükəndən”, ipək-
qumaş  və ya cır-cındır  əsarətinə salandan sonra 
mədəniyyət olur, mədəniyyət kimi formalaşır. 
Mədəniyyət bədən üçün büllur qəfəs qismindədir. 
Soruşacaqsınız ki, bu niyə belə olmalıdır axı? Mən də 
öz növbəmdə sualınızı bu sayaq cavablayacağaM.: çünki 
MƏDƏNİYYƏT,  ƏSLİNDƏ, ZƏİF BƏDƏNLƏRİN MƏDƏNİYYƏTİDİR, 
ƏZƏLƏLƏRİN,  İNSTİNKTLƏRİN YOX, AĞLIN, DÜŞÜNCƏNİN 


1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   32


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə