Müasir sosial fəlsəfədə azadlıq problemi



Yüklə 15.66 Kb.
tarix22.07.2017
ölçüsü15.66 Kb.
Qərib Vəli oğlu Allahverdiyevin “Müasir sosial fəlsəfədə azadlıq problemi” adlı dissertasiyasına verilmiş
RƏY
Dissertasiya çox maraqlı və aktual problemə həsr olunmuşdur. Məsələ burasındadır ki, azdlıq problemi həm bir fəlsəfi kateqoriya kimi qədim zamanlardan bu günə kimi mütəfəkkirləri düşündürməkdədir, həm də müasir dünyada gedən proseslər bu problemi daim gündəmə gətirir, onu aktuallaşdırır və modernləşdirir.

Zamanımızda Azərbaycan milli şüurunun, milli adət-ənənələrinin, mentalitetimizin azadlıq anlayışı ilə hansı şəkildə uyuşması problemi çoxlu suallar doğurur. Bundan başqa İslam dini məsələsi də vardır. İslam və azadlıq problemi heç də birmənalı məsələ deyildir. Dinin ehkamıları və modern proseslər bu və ya digər səviyyədə bir-biri ilə ixtilafda olan fenomenlərdir.

Bundan başqa ölkəmizin daxili problemləri ilə Qərbdə qəbul edilən azadlıq anlamı ilə hansı dərəcədə uyuşması problemi də vardır. O anlam bizim cəmiyyətimizdə tətbiq oluna bilər, ya da bizim azadlıq məsələsinə öz özəl yanaşmamız olmalıdır? Bu suala cavab tapmaq bizim üçün çox əhəmiyyətli məsələdir.

Eyni zamanda azadlıq nə tiraniya, diktatura kimi anlayışlarının bir-biri ilə hansı münasibətdə olması məsələsi də maraq doğurur. Ola bilsin ki, bu anlayışlarda nisbilik vardır. Məsələn həddən artıq verilən azadlıqlar cəmiyyətdə sabitliyi poza bilər və bu da öz növbəsində hərc-mərclik və ədalətsizliyə gətirər.

Bu səbəblərdən də azadlıq probleminə həsr olunmuş hər bir tədqiqat işi bizim cəmiyyətimiz üçün çox lazımlıdır.

Müdafiəyə təqdim olunan dissertasiyada bu məsələ əsaslı surətdə tədqiq edilmişdir və çox maraqlı nəticələr əldə edilmişdir. Dissertasiya giriş, yeddi fəsil, nəticə və istifadə olunmuş ədəbiyyat siyahısından ibarətdir.

Müəllif ilk olaraq azadlığın sosial-fəlsəfi tədqiqinin metodoloji əsaslarını açıqlamışdır. Bunu edərkən o kateqoriya məsələsinə tarixi fəlsəfi aspektinə toxunmuşdur, sosial fəlsəfədə azadlıq kateqoriyasının icmalını vermişdir. Bu problemin araşdırmasını davam etdirərək, o sosial-fəlsəfi fikir tarixində azadlıq ideyasının təkamül mərhələlərinə yer ayırmışdır. Daha sonra azadlığın daxili strukturu və təsnifatı verilmişdir.

Bundan sonra fərdi və ictimai maraqların uzlaşdırılmasında azadlığın rolu tədqiq edilmişdir. Bu problemin araşdırılmasında fərdi azadlığın sosial mahiyyəti, ictimai və milli azadlıq, azadlıqla sosial normaların qarşılıqlı əlaqəsi problemlərinə toxunulmuşdur.

Nəzəri problemləri tədqiq edən müəllif daha sonra müasirlik baxımından azadlığın sosial-fəlsəfi təhlilinin əsas istiqamətləri açmışdır. Bunu edərkən o azadlıq və fərdin özünüməhdudlaşdırması problemini azadlıq və məsuliyyətin vəhdəti ilə birlikdə araşdırmışdır.

Dissertasiyanın ən maraqlı hissələrindən biri azadlıq ilə humanizm, ümumbəşəri dəyərlərin münasibətinin təhlil edilməsidir. Burada azadlıq anlayışı zamanımızda çox dəbdə olan demokratiya və sosial inkişafla uzlaşdırılmışdır. Qeyd edilmişdir ki, azadlıq sosial ədalətdən ayrılmaz anlayışdır.

Müəllif insanın mənəvi inkişafında azadlığın yeri və rolu məsələsinə də toxunmuşdur. Dissertasiyada azadlıq və mənəvi idealın formalaşması, onun əxlaqla münasibəti, eləcə də azadlıqla mənəvi dəyərlərin qarşılıqlı əlaqələri araşdırılmışdır.

Nəhayət dissertasiyanın ən güclü tərəflərindən biri azadlıq probleminə əxlaq-hüquq münasibətləri kontekstində baxılmasıdır. Burada müəllif müasir hüquq sistemində azadlığın reallaşması imkanlarını tədqiq etmiş, azadlıq və hüququn əxlaqiliyi probleminə baxmış, hüququn əxlaqla tamamlanması məsələsi azadlıq anlayışı ilə uzlaşdırılmışdır.

Dissertasiyada işinin aktuallığı və yeniliyi kifayət qədər dolğun əsaslandırılmışdır. Burada onu da xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, elmi yenilik hissəsində çox aktual olan Şərq və Qərb fəlsəfi fikrində azadlığın inkişafının müqayisəli təhlili əsasında həmin problemin irəli sürülməsi və həllində milli təfəkkür tərzinin, ənənənin və konkret cəmiyyətin elmi imkanlarının rolunu açmağa cəhd edilmişdir.

Mövzunun işlənmə dərəcəsi, nəzəri-metodoloji əsası və tədqiqatın əsas məqsədi də müasir elmi kateqoriyalarla verilmişdir. Dissertasiyanın nəzəri və elmi-praktiki əhəmiyyəti də kifayət qədər dolgun izah edilmişdir.

Dissertasiyanın yazılışında 300-dən çox ədəbiyyata müraciət edilmiş, onlara elmi istinadlar verilmişdir. Qeyd edilməlidir ki, onların arasında müəllif çoxlu sayda Azərbaycan tədqiqatçılarının elmi əsərlərinə müraciət etmişdir. Bununla da bizim elmimizin inkişaf etməsinə öz töhvəsini vermişdir. Bundan başqa rus və ingilisdilli tədqiqatçıların adları da ədəbiyyat siyahısında vardır ki, bu da müəllifin dünya elmində azadlıq probleminin tədqiqatları haqqında xəbərdar olmasını göstərir.

Nəticə hissəsində müəllif dissertasiyada apardığı tədqiqatın yekunlarını cəmləmişdir. Onlar böyük maraq doğurmaqdadır.

Dissertasiyada bütün nəzəri məsələlər düzgün qoyulmuş və tədqiqat düzgün istiqamətdə aparılmışdır. İşə yeganə iradım ondan ibarıtdir ki, Azərbaycana dair problemlərə burada bir qədər az yer verilmişdir. Tədqiqat əsasən ümumi məsələlər üzrə aparılmışdır. Ancaq bu amil işin dəyərini kiçiltmir. Həmdə gələcəkdə müəllif problemin tədqiqatını davam edə bilər və yeni elmi işlərində Azərbaycana aid məsələlərə daha geniş yer verə bilər.

Ümumiyyətlə mən hesab edirəm ki, “Müasir sosial fəlsəfədə azadlıq problemi” adlı dissertasiya çox yüksək elmi səviyyədə yazılmışdır, onun quruluşu AAK-ın tələblərinə uyğundur. Buna görə onun müəllifi Qərib Vəli oğlu Allahverdiyev fəlsəfə üzrə elmlər doktoru adını almağa layiqdir.




Fəlsəfə üzrə elmlər doktoru Aydın Əlizadə
06.11.14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə