MÜhaziRƏ 15 yanğinsöNDÜRMƏ vasiTƏLƏRİ, onlarla iŞLƏMƏ qaydalari plan



Yüklə 94.5 Kb.
tarix29.05.2017
ölçüsü94.5 Kb.
MÜHAZİRƏ 15
YANĞINSÖNDÜRMƏ VASİTƏLƏRİ, ONLARLA İŞLƏMƏ QAYDALARI
P L A N
1. Odsöndürücü maddə və tərkiblər

2. Yanğınsöndürmə avadanlığı və ləvazimatı

3. Yanğın rabitəsi və siqnalizasiyası

4. Bina və texniki qurğuların ildırımdan mühafizəsi



Odsöndürücü maddə və tərkiblər
Yanğın şəraitində yanma üç üsulla ləvğ edilə bilər:

  1. Havanın və ya yanar qazların yanma zonasına daxil olması qarşısının alınması və ya onların faizlə miqdarının yanma dayanan həddə qədər aşağı salınması.

  2. Yanma zonasında temperaturun yanma dayanan həddə qədər aşağı salınması.

  3. Yanar maddələrin yanma zonasından kənar edilməsi və ya onların xassələrinin dəyişdirilərək yanmayan vəziyyətə gətirilməsi.

Bütün odsöndürücü maddə və tərkibləri yanmanı ləğv etmə prinsipinə görə 4 növə ayırmaq olar: soyuducu, izoləedici, mühitə qarışanlar və yanma reaksiyasını tormozlayanlar.

Soyuducu odsöndürmə vasitələr. Su ən geniş yayılmış soyuducu odsöndürmə vasitəsidir. Suyun yüksək odsöndürmə keyfiyyəti onun böyük istilik tutumu, termik dayanıqlığı, gizli buxarlanma istiliyi və buxara çevrilərkən həcminin xeyli artması ilə izah olunur. (1 kq su 1700 l buxar əmələ gətirir).

Su yanan maddənin səthini isladaraq soyudur, əmələ gələn su pərdəsi havanın yanan maddə ilə təmasını çətinləşdirir, buxara cevrilərək yanma zonasında oksigenin qatılığını xeyli aşağı salır. Bunlardan əlavə, təzyiqlə vurulan su şırnağı alovu parçalayaraq onu mexaniki surətdə də söndürür.

Yanan bərk maddələrin yığcam su şırnağı ilə, lifli maddələri su səpələməklə, maye qazları isə suyu narın püskürməklə söndürmək məsləhət görülür.

Su ilə yaxşı islanmayan maddələrin söndürülməsində (pambıq, torf və s.) səthi gərilməni azaltmaq məqsədi ilə ona xüsusi isladıcılar əlavə edirlər (sulfanol, sintanol və s.)

Bu zaman suyun odsöndürmə qabiliyyəti artır. Suyun özlülüyünü artırmaqla da onun odsöndürmə səmərəsini yüksəltmək olar. Bu məqsədlə suya az miqdarda üzvi maddələr (sellüloz) əlavə etmək kifayətdir.

Odsöndürmə vasitəsi kimi suyun qüsurlu cəhətləri vardır:

a) 00S temperaturda donduğu üçün nasosu və yanğın şlanklarını dağıda bilər.

b) bəzi maddələrlə (qələvi-torpaq metallar, karbidlər) reaksiyaya girdiyi üçün onların söndürülməsində tətbiq edilə bilməz.

c) yüngül mayelərin ( məsələn neft məhsullarının) söndürülməsində suyun tətbiqi səmərəli deyil, cünki, o, səthə qalxaraq yanğının ölçülərini daha da artırır.

ç) elektrik keçiriciliyi olduğu üçün su ilə gərginlik altındakı elektrik qurğularını söndürmək olmaz.

e) su ilə həmçinin qiymətli cihazları, arxiv sənədlərini, tarixi əlyazmaları və s. söndürmürlər, çünki, həmin əşyalara su dəydikdə onlar yararsız hala düşür.

Bərk karbon (karbon qazı) yanan maddənin səthindən böyük sürətlə xeyli istilik götürür. Yanğın söndürülməsində karbon qazından maye halında istifadə edilir. Karbon yanğını sudan daha tez söndürür. Su, köpük və s. işlətmək mümkün olmadığı hallarda yanğının söndürülməsi üçün bərk karbondan istifadə edilir. Bərk karbonla, adətən, elektrik qurğularında, mühərriklərdə, arxivlərdə, muzey və sərgilərdə və s. baş verən yanğınlar söndürülür.

Bərk karbon ilə maqnezium, metal natrium və kalium yanğınını söndürmək mümkün deyildir.

İzoləedisi odsöndürmə vasitələri. Belə vasitələr yanan maddənin səthini örtərək onun oksigen (hava) ilə əlaqəsini kəsir və yanğının sönməsinə səbəb olur. Bu vasitələrə köpüklər; kimyəvi ovuntu (toz) tərkiblər; yanmayan dənəvər maddələr (torpaq, qum, qrafit); və örtük materialları (keçə, asbest, brezent) aiddir.

Köpük-geniş yayılmış izoləedici odsöndürmə vasitələrindən biridir. O, nazik maye pərdəsinə dolmuş hava qovuqcuqlarından ibarətdir. Köpüyün odsöndürmə qabiliyyəti yanar maddənin səthini örtərək buxar və qazların yanma zonasına daxil olmasına imkan verməməsi ilə əlaqədardır. Köpük yanan maddənin üst səthini də soyudur.

Köpük hazırlamaq üçün xüsusi köpükləndirici maddə və tərkiblərdən (PO-1, PO-3A, PO-6K, albuminlər, kerosin kontaktı, biyan kökünün şirəsi və s.) istifadə edilir. Hazırlanma üsuluna görə köpüklər 3 növ olur: kimyəvi, hava-mexaniki və yüksək alınma nisbətli.

Köpük universal yanğınsöndürmə vasitəsidir. Su ilə reaksiyaya girməyən bütün mayelərdə və bərk maddələrdə baş verən yanğınları köpüklə söndürmək olar. Nəzərə almaq lazımdır ki, köpük də elektrik keçiricisidir və metalları korroziyaya uğradır.

Kimyəvi ovuntu (toz) tərkibləri geniş tətbiq olunur. Yanğının sönməsi üçün yanar maddənin səthində kimyəvi ovuntu təbəqəsinin qalınlığı azı 2 sm olmalıdır. Bu zaman kimyəvi ovuntular yanan maddəni havadan izolə etməklə bərabər, həm də yüksək temperaturun təsiri ilə əriyərək yanmayan qazlar əmələ gətirir ki, bu əlavə olaraq yanmanın kəsilməsinə imkan verir.

Yanğınsöndürmə vasitələri kimi ovuntu tərkiblərinin bir sıra müsbət cəhətləri vardır: onlar yanğını sürətlə söndürür, adamları yanğın zamanı istilik şüalanmalarından mühafizə edir, elektrik cərəyanı keçirmir, söndürülən materialı korlamır. Mənfi cəhətləri isə otaq daxilində tətbiq edildikdə güclü toz əmələ gətirməsi və yanan maddəni soyutmadığı üçün təkrar alovlanma imkanı olmasıdır. Sonuncu xassəsini aradan qaldırmaq üçün yanğın söndürüldükdən sonra həmin yerə köpük verilməlidir. Kiçik sahələrdə baş vermiş yanğınların söndürülməsində bərk dənəvər maddələrdən (talk, zəy, boz cuqunun qırıntıları, quru qum, torpaq və s.) geniş tətbiq edilir, bunlar müəssisə və idarələrdəki yanğın lövhələrində saxlanılır. Yanğının sönməsi üçün dənəvər maddə yanan materialın səthinə bir necə sm-lik təbəqə halında səpilir.



Yanma zonasının mühitinə qarışan odsöndürmə vasitələri. Bu vasitələr yanma zonasının mühitinə qarışaraq orada oksigenin, qaz və ya buxarların qatılığını yanma dayanan həddə qədər azaltmaqla yanmanın qarşısını almağa imkan verir. Bu məqsədlə daha geniş tətbiq olunan odsöndürmə vasitələri karbon 4-oksid, azot su-buxarı, narın səpilən sudur.

Yanma reaksiyasını kimyəvi tormozlayan odsöndürmə vasitələri. Yanma zonasında yanma reaksiyasına fəal təsir edən odsöndürmə vasitələri kimi halogen əsaslı karbohidrogen tərkiblər işlədilir. Bu tərkiblərin əsasını bromlu etil təşkil edir, o, yanan səthi isladaraq yanma prosesini kəskin sürətdə tormozlayır. Bromlu etil özü asan alovlanan maye olduğuna görə odsöndürücü tərkiblərdə karbon 4 oksidə birgə işlədilir.

Kimyəvi mayelər yanma zonasında sürətlə buxarlanaraq havadan 3-9 dəfə ağır buxarlar əmələ gətirir. Bu da odsöndürücü buxarların yanma zamanında müəyyən müddətdə qalmasını təmin edir.


Yanğınsöndürmə avadanlığı və ləvazimatları

Yanğınla mübarizə məqsədilə odsöndürücülər, yanğın söndürmə quruluşları, yanğın ləvazimatı və alətlərindən istifadə olunur.

Yanğınların ilk mərhələsində əl odsöndürücülərindən istifadə olunur.

Əl odsöndürücüləri od söndürmə vasitələrinin növünə görə köpüklü, qazlı, mayeli və ovuntu (toz) tərkibli olur.

Geniş tətbiq olunan ilk yanğın söndürücü vasitələrdən köpüklə (OXP-10, OP-M, OP-9MM), karbon qazı ilə (OU-2, OU-5, OU-8, OU-2MM, OU-5MM), karbon anhidridli etilbromidlə (OUB, OUB-3, OUB-5), tozşəkilli maddə ilə (OPS-10 növlü) işləyən əl yanğın söndürücülərini göstərmək olar.

Köpüklü odsöndürücülər bərk və maye maddələrin yanmasının söndürülməsində işlədilir. Su-köpük məhlulu yanğının güclənməsinə səbəb olduqda və yaxud elektrik cərəyanı keçirdikdə köpüklü od söndürənlərdən istifadə edilməməlidir. Qazla işləyən odsöndürücülərdən kiçik yanğınları söndürmək üçün istifadə edilir. Oksigensiz davam edən yanmada belə odsöndürücüdən istifadə olunmur. Odsöndürücü vasitə kimi karbon qazından, azotdan və ya başqa inert qazlardan istifadə edilir.

Köpük və ya karbon qazı ilə işləyən odsöndürücülər kömək etmədikdə yaxud yanğını daha da gücləndirdikdə xüsusi konstruksiyalı tozşəkilli karbon anhidridli etil bromidlə və s. maddələrlə işləyən odsöndürücülər tətbiq olunur.

Səyyar hava-köpük OVP-100 odsöndürücüsü konstruksiyasına görə sadə və istismar baxımından etibarlıdır. Bu odsöndürücü 80-90 saniyə ərzində 18 m2 açıq sahədə yanğın söndürmə qabiliyyətinə malikdir.

Yanğın söndürmək üçün yanğın maşınları mövcüddur.

Əsas yanğın maşınlarına avtosistern və avtonasoslar daxildir. Bu maşınlar yanğın dəstəsinin şəxsi heyətini yanğın söndürməyə lazım olan şlankları, avadanlıq, alət və cihazları hadisə yerinə daşıyıb gətirmək üçündür. Avtosisterin və avtonasoslarla mərkəzdənqaçma su nasosları və hava-mexaniki köpük hazırlamaq üçün quruluş vardır.

Hazırda geniş yayılmış AÜ-30, AÜ-40 və s. tipli avtosisternlər QAZ, ZİL, MAZ, KRAZ tipli avtomobillərin şassisi üzərində yerləşdirilir. Onların su tutumu 1000…5000 litrdir. Nasosların məhsuldarlığı 25…80 litr/saniyədir. Avtosisternlərdə köpükləndirici tərkib üçün 150 litr həcmində cən qoyulur.
Yanğın rabitəsi və siqnalizasiyası

Baş vermiş yanğını aşkara çıxarmaq və bu haqda yanğın-keşikci xidmətinə xəbər vermək üçün müəssisələrdə və obyektlərdə telefon, radio, teletayp rabitəsi, elektrik yanğın siqnaliyasiyası və zənglərdən, eləcədə nəqliyyat vasitələrinin fitindən istifadə olunur. Çox zaman yanğın haqqında siqnal vermək üçün avtomatik yanğın siqnalizasiya qurğusu (AUUS) geniş tətbiq olunur.

Yanğın siqnalizasiya qurğuları 2 qrupa bölünür: yanğın və keşikci yanğın. Keşikçi –yanğın siqnalizasiyası qiymətli material ambarlarında, müəssisələrdə və yaşayış mənzillərində geniş tətbiq olunur.

Elektrik yanğın siqnalizasiya sistemi 24 və ya 48 V gərginlikdə sabit cərəyanla işləyir.

Avtomatik elektrik yanğın siqnalizasiya qurğuları yanğının əmələ gəlməsini xəbər verməklə bərabər, stasionar yanğınsöndürmə vasitələrini də işə salır.

Avtomatik xəbərdaredicilər hissiyat elementinin növünə görə 4 yerə bölünür: istilik, tüstü, işıq və qarışıq.



İstilik xəbərdarediciləri mühitin temperaturu yüksələrək müəyyən həddə (30…1200S) çatdıqda isə düşür. Hissiyat elementi bimetall lövhədən, termoçüt və ya termorezistordan ibarətdir.

Tüstü xəbərdarediciləri otaqda yanma məhsullarının əmələ gəlməsini hiss edərək isə düşür. Hissiyat elementi ionizasiya kamerasından ibarətdir, ora tüstü daxil olduqda ionizasiya cərəyanı azalır, kamerada gərginlik artır və xəbərdaredici işə başlayır. Tüstü təsir etdikdə tüstü xəbərdarediciləri 5 saniyə ərzində işə düşür.

İşıq xəbərdarediciləri otaqla alov əmələ gəldikdə işə düşür. Bunların hissiyat elementi alovun ultrabənövşəyi şüalarını tutan foton sayğacıdır. Foton sayğacı kiçiçik alov mənbəyinin (məsələn, kibrit çöpünün alovunun) təsirindən belə ani olaraq işə düşür. Ancaq pəncərədən düşən işıq şüalarından və közərmə lampalarının işığından isə düşmür, çünki həmin işıqların ultrabənövşəyi şüalanmaları şüşədən keçərək udulur. Adətən işıq xəbərdarediciləri ultrabənövşəyi şua mənbələri ( açıq, alov, qaynaq aparatları, elektrik qığılcımları) olmayan bağlı otaqlarda tətbiq edilir. Son vaxtlar eyni zamanda istiliyə və tüstüyə həssas olan qarışıq xəbərdaredicilər də tətbiq olunur.

Öz təyinatına görə yanğın rabitəsi 3 növə aurılır.



  1. baş vermiş yanğın haqqında xəbər vermək üçün

  2. dispetser rabitəsi-adətən, yanğın dəstələri ilə yanğın əlehinə mərkəzi məntələ arasında qurulur

  3. yanğın yerində olan rabitə- əldə gəzdirilən radiostansiya və xüsusi rabitə avtomobilini

Telefon rabitəsi yanğın haqqında xəbər vermək üçün ən etibarlı rabitə növüdür.
Bina və texniki qurğuların ildırımdan mühafizəsi

Atmosfer elektrik yüklərinin boşalmaları (ildırım) yanğına, partlayışa və adamların zədələnməsinə səbəb ola bilər. Statistik məlumatlara görə yanğınların 7 %-ə qədəri ildırım boşalmaları nəticəsində baş verir.

Atmosferdə statik elektrik yükləri su buxarlarının, sonra isə su damçılarının hava ilə sürtünməsi nəticəsində əmələ gəlir. Göydə daim mənfi elektrik yüklü (yuxarı hissədə) və müsbət elektrik yüklü (nisbətən aşağıda) buludlar hərəkət edir. Müsbət yüklü buludların hərəkəti zamanı elektrostatik induksiya nəticəsində yer səthində əks əlaqəli elektrik yükləri yananır. Bir növ hava aralıqlı kondensator əmələ gəlir ki, yer və buludlar onun lövhələri rolunu oynayır. Potensiallar fərqi müəyyən böhran qiymətə çatdıqda, parlaq şüalanma və kəskin səslə müşayət olunan qığılcım boşalması (ildırım) yaranır. İldırımın kanalında cərəyan şiddəti 200 000 A-ə, gərginlik 150 000 000 V-a, temperaturun 6000-100000 S –yə çatır. İldırım qurğularının uzunluğu 100 və 1000 metrlərlə ölçülür, boşalma müddəti 0,1…1,0 san davam edir. İldırım boşalmalarının təsiri 2 formada olur: bir başa zərbə və elektrostatik elektromaqnit induksiyaların nəticəsində ikinci təsir.

İldırımın bina və qurğuları birbaşa zərbəsi boyük dağıntılara, yanğınlara, partlayışlara və bəzən də insan tələfatına səbəb ola bilər. Yer səthindəki obyektin hündürlüyü nə qədər çox olarsa ildırımın bir başa düşmə etimalı da artır.

İldırımın ikinci təsiri yüksək gərginlikli induksiya cərəyanlarının konstruksiyaların və avadanlığın metal elementləri arasında yaratdığı qığılcımlanma şəklində təzahür edir. Yüksək potensialların naqillər yerüstü və ya yeraltımetal komunikasiya vasitəsilə ötürülməsi də mümkündür. İldırımın ikinci zərbəsi yanğına partlayışa və cihazların, avadanlığın sıradan çıxmasına səbəb ola bilər.

Atmosferin statik cərəyan boşalmalarının təsirindən adamların, bina və qurğuların, avadanlıq və materialların mühafizəsi üçün görülən tədbirlər kompleksi ildırım mühafizəsi adlanır.








Каталог: files -> 292871
292871 -> Qaydalari. Plan Mexaniki zədələnmələrdə ilk yardım. Sümük sınması zamanı ilk yardım. Donma zamanı ilk yardım
292871 -> Standartların kateqoriya və növləri Plan Standartların kateqoriyaları. Standartlara olan tələblər
292871 -> Mühazirə 10 Laboratoriyalarda və tədris kabinetlərində məşğələ zamanı əmək təhlükəsizliyi Plan
292871 -> Ütf və texnologiya kafedrasi fəNN: ƏMƏk mühafiZƏSİ VƏ TƏHLÜKƏSİZLİYİ
292871 -> MÜhaziRƏ 11 ŞÜalanmalardan mühafiZƏ MƏSƏLƏLƏRİ p L a n
292871 -> MÜhaziRƏ 12 elektrik təHLÜKƏSİZLİYİ MƏSƏLƏLƏRİ Plan
292871 -> MÜhaziRƏ 5 İstehsalat zədələnmələri və peşə xəstəlikləri plan
292871 -> Mühazirə 6 İstehsalat sanitariyası. İşçi sahədə mikroiqlim şəraiti Plan
292871 -> MÜhaziRƏ 14 yanma və maddəLƏRİn yanğin təHLÜKƏLİ xassəLƏRİ
292871 -> MÜhazirə 2 Əmək mühafizəsinin nəzəri əsasları. İnsanın psixoloji vəziyyəti, əməyin təhlükəsizliyinə təsir edən amillər Plan


Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə