Mühazirə 9 Nanotibb Nanotibb nanotexnologiyanın tibbi ın tibbi praktikada t



Yüklə 163.13 Kb.
PDF просмотр
tarix25.12.2016
ölçüsü163.13 Kb.

Nanobiotexnologiya

Nanobiotexnologiya

tibbi praktikada

tibbi praktikada

Dr. İsm

Dr. İsməət 



t Ə

Əhm


hməədov

dov


Bak

Bakı Dövl

ı Dövləət Universitetinin 

t Universitetinin 

Nanoaraşdırmalar m

Nanoaraşdırmalar məərk

rkəəzinin 

zinin 


aparıcı elmi işçisi

aparıcı elmi işçisi

Tel: 

Tel: 4325790 



4325790 ev

ev

3350923 



3350923 mobil

mobil


E

E--mail: 

mail: ismet522002@yahoo.com

ismet522002@yahoo.com



Mühazirə 9

Nanotibb 

Nanotibb –

– nanotexnologiyan

nanotexnologiyanın tibbi 

ın tibbi 

praktikada t

praktikada təətbiqi dem

tbiqi deməəkdir

kdir

Nanotexnologiyanın ən mühüm tətbiq sahələrindən biri tibbi praktikadır. 



Son yüz ildə insan  sağlamlığının qorunmasında  böyük nailiyyətlər 

qazanmış tibb elminin daha da mükəmməlləşməsi və dərinləşməsi üçün 

nanotexnologiyanın  bu sahəyə tətbiqi çox vacibdir.  Atom və molekul 

səviyyəsində manipulyasiya edən  nanotexnologiya tibbin bir sıra həll 

olunmayan problemlərin həll etmək əzmindədir. Xəstəliklərin təbiətinin 

molekulyar səviyyədə aydınlaşdırılması onların müalicəsində mühüm 

nəticələrin alınmasına səbəb  ola bilər. Bu xüsusilə xərçəng  kimi qorxulu 

Xəstəliklərin ilkin diaqnozu və müalicəsində daha ümüdvericidir.

Nanotibb xəstəliklərin dəqiq və sürətli diaqnostikasını, müalicəsini və

profilaktikasını daha  yüksək səviyyəyə qaldıracaq, travmatik zədələnmələri 

tamamilə aradan qaldırilmasına imkan yaradacaq, ağrıların azaldılması 

və tamamilə yox edilməsini təmin edəcək, insan sağlamlığının 

yaxşılaşdırılması və qorunmasında  mühüm rol oynayacaq.


Nano cərrahi qurğular molekul və hüceyrə

səviyyəsində olan zədələnmələri aradan qaldıra bilər.

Nanotexnologiya xərçəngin ilkin aydınlaşdırılması və

məhv edilməsi üzrə olan üsullarda çox faydalı ola 

bilər. 

Qan dövranında olan sədləri və lazımsız strukturları 

proqramlaşdırılmış Nanorobotlar çox incə yolla 

aradan qaldıra bilər. 

Qanaxmanı dayandırmaq, orqanlara böyrəklərə, baş 

beyinə, ürəyə, ciyərlərə, dalağa, sümüklərə, sinir 

sisteminə lazım olam material və dərmanları daşımaq 

üçün nanotexnologiyanın imkanları çox böyükdür. 

İndi biz bir çox xəstəlikləri nanotexnologiya əsaslanan 

yeni diaqnostik üsullarla asanlıqla və səliqə ilə aşkar 

edə bilirik. 

Nanobiotexnoloji metodlar və qurğularla müasir 

müalicə üsullarını təkmilləşdirmək, onları yüksək 

səviyyəyə qaldırmaq mümkündür. 

Dərman daşıyıcıları rolunu oynayan 

nanopolimerlərdən istifadə edərək yüksək və effektiv 

nəticələrə nail ola bilərik. Təbiət bizə saysız – hesabsız 

bioloji polimerlər yaratmışdır. Bu polimerlərdən 

istifadə edərək orqanizmə dərmanların yeridilməsi 

üsullarını yeni səviyyəyə qaldırmaq olar.

Nanotexnologiyanın tibbd

Nanotexnologiyanın tibbdəə ttəətbiqi aşağıdakı 

tbiqi aşağıdakı 

istiqam


istiqaməətl

tləəri n


ri nəəzzəərd

rdəə tutur:

tutur:

1.

1.



Tibbi diaqnostika

Tibbi diaqnostika

Molekulyar diaqnostika

Molekulyar diaqnostika

Nanohiss

Nanohissəəcikl

cikləərl

rləə kontrast edilmiş ş

kontrast edilmiş şəəkill

killəərin alınması

rin alınması

Nanobiosensorlar

Nanobiosensorlar

2. Nano Farmakologiya 

2. Nano Farmakologiya 

Nanotexnologiyaya 

Nanotexnologiyaya əəsaslanan d

saslanan dəərman istehsalı

rman istehsalı

D

Dəərmanların h



rmanların həəd

dəəffəə çatdırılması

çatdırılması

Nanopimplantasiya edilmiş nanostent v

Nanopimplantasiya edilmiş nanostent vəə nanoörtükl

nanoörtükləərd

rdəən d

n dəərmanları 



rmanları 

ötürülm


ötürülməəsi

si

3. B



3. Bəərpa c

rpa cəərrahlığı

rrahlığı

Nanotexnoloji eşafotlarla toxuma müh

Nanotexnoloji eşafotlarla toxuma mühəəndisliyi

ndisliyi


İmmun davamlı süni toxuma v

İmmun davamlı süni toxuma vəə orqanların implantasiyası

orqanların implantasiyası

4. Nanorobotların yaradılması

4. Nanorobotların yaradılması

Qan 


Qan –

– damar sistemin

damar sisteminəə yeridilmiş nanoqurğularla damarların b

yeridilmiş nanoqurğularla damarların bəərpası

rpası

Uzaqdan idar



Uzaqdan idarəə edil

ediləən nanoqurğuların x

n nanoqurğuların xəərç

rçəəngi aşkarlaması 

ngi aşkarlaması 

Analizedici nanorobotlar

Analizedici nanorobotlar

Hüceyr


Hüceyrəədaxili nanorobotlar

daxili nanorobotlar

5. Nanoc

5. Nanocəərrahiy

rrahiyəə

Nanolazer c

Nanolazer cəərrahiyy

rrahiyyəəsi

si

Kateterl


Kateterləərrəə daxil edilmiş nanolansetl

daxil edilmiş nanolansetləər v

r vəə nano dağıdıcılar

nano dağıdıcılar



Nanomolekulyar diaqnostika

Nanomolekulyar diaqnostika

Nanohiss

Nanohissəəcik v

cik vəə nanomaterialların molekulyar s

nanomaterialların molekulyar səəviyy

viyyəəd

dəə


diaqnostika üçün istifad

diaqnostika üçün istifadəə edilm

edilməəsi nanodiaqnostika adlanır.

si nanodiaqnostika adlanır.

Ölcül

Ölcüləəri çox kiçik olduğundan bu diaqnostik qurğuları nanoçipl



ri çox kiçik olduğundan bu diaqnostik qurğuları nanoçipləər v

r vəə


ya nanogücl

ya nanogücləəndiricil

ndiriciləər adlandırırlar

r adlandırırlar

Adi immunoloji üsullarla analiz edil

Adi immunoloji üsullarla analiz ediləə bilm

bilməəyyəən zülalların bioloji 

n zülalların bioloji 

m

məəhlulda aşkarlanmasını t



hlulda aşkarlanmasını təəmin edir.

min edir.

Bir sıra nanohiss

Bir sıra nanohissəəcikl

cikləərd

rdəən nanodiaqnostikada istifad

n nanodiaqnostikada istifadəə edirl

edirləər. 

r. 

M

Məəssəəlləən, DNT



n, DNT--nin bir parçasının qızıl nanohiss

nin bir parçasının qızıl nanohissəəciyi il

ciyi iləə

birl


birləəşdirilm

şdirilməəsind

sindəən diametri 13 nm olan nanohiss

n diametri 13 nm olan nanohissəəcik almaq olar. 

cik almaq olar. 

Bu nanohiss

Bu nanohissəəcikl

cikləə m


məəlum olmayan DNT

lum olmayan DNT--d

dəə nukleotid ardıcıllığını 

nukleotid ardıcıllığını 

müəəyy


yyəən etm

n etməək olur.

k olur.

Kvant nöqt



Kvant nöqtəəlləəri nanohiss

ri nanohissəəcikl

cikləəri il

ri iləə DNT

DNT--d

dəə nukleotid ardıcıllığını 



nukleotid ardıcıllığını 

daha yaxşı oxumaq olur.

daha yaxşı oxumaq olur.

Kvant 


Kvant nöqt

nöqtəəlləəri il

ri iləə xxəərç

rçəəng x


ng xəəst

stəəliyinin ilkin diaqnozunu qoymaq 

liyinin ilkin diaqnozunu qoymaq 

daha perspektivlidir. Lüminissent v

daha perspektivlidir. Lüminissent vəə stabil xass

stabil xassəəyyəə malik olan 

malik olan 

Kvant nöqt

Kvant nöqtəəlləəri nanohiss

ri nanohissəəcikl

cikləəri il

ri iləə heyvanların v

heyvanların vəə el

eləəccəəd

dəə insan  

insan  


orqanizmind

orqanizmindəə xxəərç

rçəəng hüceyr

ng hüceyrəəlləərini aşkar etm

rini aşkar etməək mümkündür

k mümkündür

Kvant nöqt

Kvant nöqtəəlləərinin başqa bir t

rinin başqa bir təətbiq sah

tbiq sahəəsi virusların aşkar 

si virusların aşkar 

edilm


edilməəsidir. M

sidir. Məəssəəlləən, hal

n, hal--hazırda mövcud olan üsüllarla n

hazırda mövcud olan üsüllarla nəəffəəs 

yollarının çox t



yollarının çox təəhlük

hlükəəli viruslarında hesab edil

li viruslarında hesab ediləən 

n RSV (respiratory 

syncytial virus ) virusunu aşkar etm

virusunu aşkar etməək üçün  2

k üçün  2--6 gün vaxt t

6 gün vaxt təəlləəb 

olunur v


olunur vəə onun h

onun həəssaslığı limitl

ssaslığı limitləəşdirilib. Antitel birl

şdirilib. Antitel birləəşdirilmiş 

şdirilmiş 

nanohiss


nanohissəəcikl

cikləərl


rləə indi bunu çox sür

indi bunu çox sürəətl

tləə vvəə yüks

yüksəək h

k həəssaslıqla 

ssaslıqla 

etm

etməək mümkündür.



k mümkündür.

Maqnit nanohiss

Maqnit nanohissəəcikl

cikləərrəə birl

birləəşdirilmiş antitel vasit

şdirilmiş antitel vasitəəsil

siləə ultrah

ultrahəəssas 

ssas 

üsulla zülalları aşkar etm



üsulla zülalları aşkar etməək olur. Bu sistem DNT il

k olur. Bu sistem DNT iləə kodlaşdırılaraq 

kodlaşdırılaraq 

unikal züllalları aşkar etm

unikal züllalları aşkar etməək olur.

k olur.


Nanotexnologiyaya 

Nanotexnologiyaya əəsaslanan sitogenetika

saslanan sitogenetika

Sitogenetika molekulyar  diaqnostikanın bir sah

Sitogenetika molekulyar  diaqnostikanın bir sahəəsidir v

sidir vəə

xromosomların strukturunu, x

xromosomların strukturunu, xəəssəəlikl

likləərrəə ssəəb

bəəb olan 

b olan 

anormallıqlarını öyr



anormallıqlarını öyrəənir.Nanotexnologiya t

nir.Nanotexnologiya təək bir hüceyr

k bir hüceyrəəni 

ni 


deyil h

deyil həətta bir molekulu aşkar etm

tta bir molekulu aşkar etməəyyəə imkan ver

imkan verəən üsulların 

n üsulların 

yaradılmasını mümkün edir. M

yaradılmasını mümkün edir. Məəssəəlləən, özül hüceyr

n, özül hüceyrəə

müalic

müalicəəsinin intensiv inkişafı il



sinin intensiv inkişafı iləə əəlaq

laqəədar olaraq onların 

dar olaraq onların 

orqanlarda h

orqanlarda həərrəəkkəətini izl

tini izləəm

məək çox vacibdir. Bunun üçün 

k çox vacibdir. Bunun üçün əən 

yaxşı vasit



yaxşı vasitəə d

dəəmir oksidin nanohiss

mir oksidin nanohissəəcikl

cikləəridir. Endotelial 

ridir. Endotelial 

özül hüceyr

özül hüceyrəəlləərin ölçül

rin ölçüləəri t

ri təəqrib

qribəən 200 nm t

n 200 nm təərtibind

rtibindəədir v

dir vəə

onların orqanlarda h



onların orqanlarda həərrəəkkəətini onlara birl

tini onlara birləəşdirilmiş maqnit 

şdirilmiş maqnit 

nanohiss


nanohissəəcikl

cikləərin köm

rin köməəyil

yiləə maqnit rezonans üsulu il

maqnit rezonans üsulu iləə

yüks


yüksəək s

k səəviyy

viyyəəd

dəə mü


müəəyy

yyəən etm

n etməək olur. 

k olur. 


D

Dəərmanların çatdırılması

rmanların çatdırılması

Müalicənin müvəffəqiyyəti dərmanın xəstəlik mənbəyinə düzgün 

çatdırılmasından çox asılıdır. Kimyəvi müalicədə həddən artıq baha 

başa gələn ağır dərmanlardan istifadə edilir. Digər tərəfdən onların 

yüksək dozada tətbiqi lazım gəlir. Klassik üsullarla dərman 

yeridilməsi zamanı sağlam hüceyrələr də zədələnir və dərmanın 

effektivliyi kəskin aşağı düşür. Digər tərəfdən dərmanlar suda  həll 

olunan olmalıdır. Belə dərmanları almaq çətindir. Bunları aradan 

qaldırmaq üçün  nanotexnologiyanın imkanlarından geniş istifadə

etməyə başlamışlar. Bunun üçün funksiyalaşdırılmış 

nanohissəciklərdən istifadə edirlər. İndi dərmanların lazım olan 

yerə nanohissəciklər vasitəsilə çatdırılmasında aşağıdakı 

yanaşmalardan istifadə edirlər:1) nanohissəciyin ölçüsünü 

azaldaraq onların səth aktivliyini artırırlar və nəticədə ona 

birləşdirilmiş dərmanın suda həllolma qabiliyyətini artır, 2) 

dərmanların stabilliyini və təsir etmə müddətini  uzadırlar, 3) 

nanohissəciyə birləşdirilmiş dərmanın tamamilə istifadə

olunmasına nail olurlar və beləliklə tətbiq dozasını azaldırlar,4) 

nanohissəciyə birləşdirilmiş dərman az bir müddət ərzində nəticə

verir, 5)  nanohissəcikləri liqandlarla birləşdirmək olur, 6) 

nanohissəciklər bioloji müalicənin effektivliyini yüksəldir.


Hüceyrə daxilinə dərmanın yeridilməsi üçün bakteriya, nanohissəcik və dərman 

birləşməsi yaradılir. Bu daşıyıcı sistem 

cargo-daşıyıcı bakteriyanın müəyyən edilməsindən başlayır.    Bakteriya, nanohissəcik və 

dərman birləşməsi sistemi sonra  hüceyrə  tərəfindən endositoz yolu ilə udulur.  Bakteriya 

hüceyrə membranı  tərəfindən parçalanır və dərman bakteriyadan aralanır. Bu dərman 

hüceyrə nüvəsinə  və ya digər orqanoidlərə çatdırıla bilər. Bir bakteriya yüzlərlə müxtəlif 

dərman daşıya bilər. Virus vasitəsilə yalnız  bir spesifik dərman daşımaq olur.  Dərman 

əvəzinə hər hansı bir gen də bərkidilə bilər. Odur  ki, bu üsulla  genin köçürülməsini də  

həyata keçirmək olar. 


Bakteriyaya qoşulmuş birlaylı nanoborular 

Bakteriyaya qoşulmuş birlaylı nanoborular 

vvəə onun daşıdığı d

onun daşıdığı dəərman preparatı

rman preparatı


Nanotexnologiyanın bioloji  müalicd

Nanotexnologiyanın bioloji  müalicdəə rolu

rolu

Bioloji müalic



Bioloji müalicəə molekulyar biologiyanın müalic

molekulyar biologiyanın müalicəəd

dəə ttəətbiq edilm

tbiq edilməəsidir. Bioloji 

sidir. Bioloji 

müalic


müalicəəyyəə peyv

peyvəəndetm

ndetməə, hüceyr

, hüceyrəə müalic

müalicəəsi, gen müalic

si, gen müalicəəsi, antihiss v

si, antihiss vəə RNT 

RNT 


daxil edilm

daxil edilməəsi müalic

si müalicəəlləərini aid edirl

rini aid edirləər. Bunların b

r. Bunların bəəzil

ziləərind

rindəə zülallardan v

zülallardan vəə

amin turşularından, b

amin turşularından, bəəzil

ziləərind

rindəə is

isəə genl

genləərd


rdəən istifad

n istifadəə edilir. Bioloji 

edilir. Bioloji 

müalic


müalicəəd

dəə nanotexnologiyanın imkanları daha böyükdür.

nanotexnologiyanın imkanları daha böyükdür.

Peyv


Peyvəəndetm

ndetməə


DNT vaksinl

DNT vaksinləəri x

ri xəəst

stəəliktör

liktörəədici mikroorqanizml

dici mikroorqanizmləər, hepatit C, HİV, v

r, hepatit C, HİV, vəərrəəm, 

m, 


malyariya kimi x

malyariya kimi xəəst

stəəlikl

likləər üçün  potensial yeni vaksinl

r üçün  potensial yeni vaksinləərdir. 

rdir. 


Nanotexnologiya bu DNT vaksinl

Nanotexnologiya bu DNT vaksinləərini çatdırmaq üçün mük

rini çatdırmaq üçün mükəəmm

mməəll üsullar 

ll üsullar 

yaratmağa imkan verir.  Nanoemulsiya v

yaratmağa imkan verir.  Nanoemulsiya vəə ya nanohiss

ya nanohissəəcik vaksinl

cik vaksinləəri artıq 

ri artıq 

ttəətbiq edilm

tbiq edilməə əərrəəffəəsind

sindəədir. Kapsula, dendromer  v

dir. Kapsula, dendromer  vəə dig

digəər formalarda 

r formalarda 

hazırlanmış virus formalı DNT, RNT plazmidl

hazırlanmış virus formalı DNT, RNT plazmidləəri nanohiss

ri nanohissəəcikl

cikləərl


rləə asanlıqla 

asanlıqla 

ist

istəənil


niləən yer

n yerəə çatdırıla bilir.

çatdırıla bilir.

Hüceyr


Hüceyrəə müalic

müalicəəsi

si

Hüceyr


Hüceyrəə müalic

müalicəəsind

sindəə xxəəst

stəəliyi orqanizmd

liyi orqanizmdəən k

n kəənarda yetişdirilmiş hüceyr

narda yetişdirilmiş hüceyrəə

kulturası il

kulturası iləə müalic

müalicəə edirl

edirləər. Bu zaman spesifik hüceyr

r. Bu zaman spesifik hüceyrəəlləər (m

r (məəssəəlləən, özül 

n, özül 


hüceyr

hüceyrəəlləər) x

r) xəəst

stəə toxumalara yeridilir v

toxumalara yeridilir vəə onlar 

onlar əəvvəəz olunur. Bu sah

z olunur. Bu sahəəd

dəə


nanotexnologiya hüceyr

nanotexnologiya hüceyrəəlləəri toxumalara daşımaqda çox  effektiv üsullar 

ri toxumalara daşımaqda çox  effektiv üsullar 

işl


işləəyib hazırlamışdır. Nanotexnoloji üsullarla toxumalara yeridilmiş 

yib hazırlamışdır. Nanotexnoloji üsullarla toxumalara yeridilmiş 

hüceyr

hüceyrəəlləəri yaxşı izl



ri yaxşı izləəm

məək, onları markirovka  (nişanlamaq) etm

k, onları markirovka  (nişanlamaq) etməək v

k vəə


onlardan informasiya 

onlardan informasiya əəld

ldəə etm

etməək daha asan olur. Nanohiss

k daha asan olur. Nanohissəəcikl

cikləər bu 

r bu 

hüceyr


hüceyrəəlləərl

rləə yaxşı qarşılıqlı 

yaxşı qarşılıqlı əəlaq

laqəəd


dəə olduğundan onların ist

olduğundan onların istəənil

niləən 



variantlarını almaq olur.



variantlarını almaq olur.

Gen müalic

Gen müalicəəsi

si

Bu müalic



Bu müalicəə üsulundan irsi x

üsulundan irsi xəəst

stəəlikl

likləərin, gen mutasiyalarının 

rin, gen mutasiyalarının 

vvəə gen z

gen zəəd

dəəlləənm

nməəlləərinin aradan qaldırılmasında istifad

rinin aradan qaldırılmasında istifadəə

olunur. Bu zaman spesifik genetik material hüceyr

olunur. Bu zaman spesifik genetik material hüceyrəəyyəə vvəə

oradan da nüv

oradan da nüvəəyyəə daxil edilir. Daxil edilmiş genetik material 

daxil edilir. Daxil edilmiş genetik material 

nüv


nüvəəd

dəə zzəəd

dəəlləənmiş genetik materialla 

nmiş genetik materialla əəvvəəz edilir. Bu üsulda 

z edilir. Bu üsulda 

vektor rolunu viruslar oynayır. Lakin nanotexnologiyanın 

vektor rolunu viruslar oynayır. Lakin nanotexnologiyanın 

imkanlarından istifad

imkanlarından istifadəə ed

edəərrəək artıq virusları 

k artıq virusları əəvvəəz ed

z edəən 


nanomateriallar müv

nanomateriallar müvəəff

ffəəqiyy


qiyyəətl

tləə genetik materialı, DNT   

genetik materialı, DNT   

ist


istəənil

niləən yer

n yerəə daşımağa qadirdir. Bu daçıyıcılara 

daşımağa qadirdir. Bu daçıyıcılara 

nanoliposomlar, jelatin nanohiss

nanoliposomlar, jelatin nanohissəəcikl

cikləər, kalsium

r, kalsium--fosfat 

fosfat 

nanohiss


nanohissəəcikl

cikləəri, dendrimerl

ri, dendrimerləər v

r vəə dig

digəər birl

r birləəşm

şməəlləər aiddir. 

r aiddir. 

Bunların iç

Bunların içəərisind

risindəə apatit

apatit--karbonat nanohiss

karbonat nanohissəəcikl

cikləəri bioloji 

ri bioloji 

uyğunlaşma üçün (immun tolerantlığı) çox 

uyğunlaşma üçün (immun tolerantlığı) çox  əəlverişli 

lverişli 

daşıyıcıdır. Onunla genetik materialları m

daşıyıcıdır. Onunla genetik materialları məəm

məəlil

liləərin ist



rin istəənil

niləən 


hüceyr


hüceyrəəsin

sinəə daşımaq olur. 

daşımaq olur. 


Nanoc

Nanocəərrahiyy

rrahiyyəə

Tarix


Tarixəən c

n cəərrahlıq makroal

rrahlıq makroaləətl

tləərl


rləə işl

işləəmişdir v

mişdir vəə insan 

insan əəli burada 

li burada 

mühüm rol oynayır. Son zamanları elm v

mühüm rol oynayır. Son zamanları elm vəə texnikanın inkişafı daha 

texnikanın inkişafı daha 

inc

incəə ccəərrahi l



rrahi ləəvazimatların yaradılmasına ş

vazimatların yaradılmasına şəərait yaratsa da yen

rait yaratsa da yenəə d

dəə


makro al

makro aləətl

tləərd

rdəən istifad



n istifadəə olunur. Tibbin bir sıra sah

olunur. Tibbin bir sıra sahəəlləərind

rindəə, 

m



məəssəəlləən, neyrologiyada, oftalmologiyada, otorinolarinqologiyada 

n, neyrologiyada, oftalmologiyada, otorinolarinqologiyada 

al

aləətl


tləər minatürl

r minatürləəşmiş v

şmiş vəə indi bu sah

indi bu sahəəd

dəə xeyli mikroc

xeyli mikrocəərrahiyy

rrahiyyəəd

dəən 


istifad


istifadəə olunur. Lakin hüceyr

olunur. Lakin hüceyrəə daxilind

daxilindəə, damardaxili v

, damardaxili vəə

kapilyarlarda, toxumalararası mühitd

kapilyarlarda, toxumalararası mühitdəə ccəərrahi 

rrahi əəm

məəliyyatları 

liyyatları 

aparmaq üçün nanoölçülü c

aparmaq üçün nanoölçülü cəərrahi qurğuların yaradılması 

rrahi qurğuların yaradılması 

ccəərrahiyy

rrahiyyəəd

dəə inqilabi bir dönüş olacaq. Bu l

inqilabi bir dönüş olacaq. Bu ləəvazimatlar c

vazimatlar cəərrahi 

rrahi 


əəm

məəliyyat zamanı toxumalarin z

liyyat zamanı toxumalarin zəəd

dəəlləənm

nməəsini minimuma emdirm

sini minimuma emdirməək 

üçün yaradılır. Bunlara  optik



üçün yaradılır. Bunlara  optik--lif üsulu il

lif üsulu iləə müşahid

müşahidəə laparaskopik 

laparaskopik 

ccəərrahiy

rrahiyəəni, katetrl

ni, katetrləə damarlarda c

damarlarda cəərrahiy

rrahiyəəni, mikroskopla 

ni, mikroskopla 

mikroxirurgiyanı aid  etm

mikroxirurgiyanı aid  etməək olar.

k olar.


Nanorobotlar

Nanorobotlar

C

Cəərrahi 



rrahi əəm

məəliyyatların minatürl

liyyatların minatürləəşm

şməəsind


sindəə robotların yaradılması mühüm rol 

robotların yaradılması mühüm rol 

oynayacaq. İndi proqramlaşdırılmış robotlar s

oynayacaq. İndi proqramlaşdırılmış robotlar səərb

rbəəst 

st əəm


məəliyyat aparmağa qadir olan 

liyyat aparmağa qadir olan 

qurğulardır.Nanobiotexnologiyanın yaratdığı robotları nanobotlar adlandırırlar. 

qurğulardır.Nanobiotexnologiyanın yaratdığı robotları nanobotlar adlandırırlar. 

Nanobotlar katetrin ucunda  yerl

Nanobotlar katetrin ucunda  yerləəşdirilir v

şdirilir vəə damarlar vasit

damarlar vasitəəsil

siləə əəm

məəliyyat yerin

liyyat yerinəə

çatdırılır. Nanobot proqramlaşdırıldığından o  s

çatdırılır. Nanobot proqramlaşdırıldığından o  səərb

rbəəst 


st əəm

məəliyyat apara  bilir. H

liyyat apara  bilir. Həəkim 

kim 


yalnız onun işini müşahid

yalnız onun işini müşahidəə edir. 

edir. Ə

Əm

məəliyyat zamanı nanobotun funksiyasını kompüterin 



liyyat zamanı nanobotun funksiyasını kompüterin 

köm


köməəyil

yiləə d


dəəyişdirm

yişdirməək d

k dəə olur, bu z

olur, bu zəəruri hallarda qanaxmanı dayandırmaq, tullantıları 

ruri hallarda qanaxmanı dayandırmaq, tullantıları 

kkəənarlaşdırmaq v

narlaşdırmaq vəə ya 

ya əəlav


lavəə işl

işləər görm

r görməək üçün edilir. İndi endoskopiya il

k üçün edilir. İndi endoskopiya iləə nazik 

nazik 

bağırsaqlarda 



bağırsaqlarda əəm

məəliyyatları nanorobotlar aparmağa qadirdir. Nanorobotlar bağısağa 

liyyatları nanorobotlar aparmağa qadirdir. Nanorobotlar bağısağa 

kapsula halında yem

kapsula halında yeməəkl

kləə yeridilir. Burada kapsula açılır v

yeridilir. Burada kapsula açılır vəə nanorobot bağırsağın 

nanorobot bağırsağın 

divarlarında h

divarlarında həərrəəkkəət ed

t edəərrəək 

k əəm


məəliyyat aparır, bu zaman bağırsağın divarlarında 

liyyat aparır, bu zaman bağırsağın divarlarında 

yaranmış şişl

yaranmış şişləər, yad cisiml

r, yad cisimləər götürülür, tullantılar t

r götürülür, tullantılar təəmizl

mizləənir, toxuma b

nir, toxuma bəərpa olunur. Bu 

rpa olunur. Bu 

kapsullarda nanorobotla birlikd

kapsullarda nanorobotla birlikdəə d

dəərman preparatları da yerl

rman preparatları da yerləəşdirilir. D

şdirilir. Dəərman 

rman 

əəm


məəliyyat zamanı lazım olan anda t

liyyat zamanı lazım olan anda təəsir edir v

sir edir vəə sağalmanı t

sağalmanı təəmin edir,  ağriları azaldır 

min edir,  ağriları azaldır 

vvəə zzəəd

dəəlləənmiş toxumanın b

nmiş toxumanın bəərpa olunmasını sür

rpa olunmasını sürəətl

tləəndirir. Nanorobotlardan g

ndirir. Nanorobotlardan gəəlləəccəəkd

kdəə


daxili orqanlarda,  orqanizmin ç

daxili orqanlarda,  orqanizmin çəətin 

tin əəl çatan  yerl

l çatan  yerləərind

rindəə yaraların aşkar olunmasında v

yaraların aşkar olunmasında vəə

el

eləəccəə d



dəə xxəərç

rçəəng hüceyr

ng hüceyrəəlləərinin yerini mü

rinin yerini müəəyy

yyəən etm

n etməəd


dəə istifad

istifadəə edil

ediləəccəək. Nanorobotlar 

k. Nanorobotlar 

xxəəst

stəəlikl


likləərin diaqnozu v

rin diaqnozu vəə müalic

müalicəəsini eyni  zamanda h

sini eyni  zamanda həəyata keçirm

yata keçirməəyyəə imkan ver

imkan verəəccəək. 

k. 

Nanorobotlardan istifad



Nanorobotlardan istifadəənin 

nin əəsas problemi onların 

sas problemi onların əəm

məəliyyatdan sonra taleyinin nec

liyyatdan sonra taleyinin necəə

olacağı problemidir. Nanorobotlar ya  orqanizmd

olacağı problemidir. Nanorobotlar ya  orqanizmdəə parçalanaraq sorulmalı v

parçalanaraq sorulmalı vəə ya 

ya 

mexaniki olaraq k



mexaniki olaraq kəənarlaşdırılmalıdır. Nanotexnologiyanın imkanları bu problemin 

narlaşdırılmalıdır. Nanotexnologiyanın imkanları bu problemin 

h

həəllind


llindəə d

dəə b


bəəyükdür.

yükdür.


Nanolazer c

Nanolazer cəərrahiy

rrahiyəə

Lazerin cərrahiyədə tətbiqi nəticəsində son 25 ildə toxumalarda 

mikrocərrahiyəni müvəffəqiyyətlə həyata keçirmişlər. Toxumalarda 

hüceyrələr üzərində əməliyatlar mikro  miqyasda lazerin vasitəsilə indi də

geniş tətbiq edilir. Lakin nanobiotexnologiyanın bu sahədə də imkanları çox 

böyükdür. Femtosaniya (saniyənin milyardda birinin milyonda biri – 10-5 

san) tezlikli lazer hüceyrənin istənilən yerində kəsikapara bilər, bərpa işləri 

görə bilir. Lazer hüceyrənin istənilən orqanoidində istənilən ölçüdə

zədələnməni götürə bilər. 10 – 20 mkm ölçüdə olan hüceyrınin daxilindı bir 

neçə yüz nm tərtibində sahədə cərrahi əməliyyatı həyata keçirmək 

mümkündür.  Ani bir anda milyard milyardlarla foton ağlagəlməz dərəcədə

intensiv şülanma ilə xəstə yeri yandıra bilir, bitişdirir və dağıdır. Bu zaman 

lazerin sürəti o qədər böyükdür ki, bir molekula düşən enerji bir neçə coul 

olur və bu da elə bir təhlükə yaratmır. Canlı hüceyrələrdə lazer cərrahiyəsi 

həyata keçirmək üçün nanolazer texnikasından istifadə etmək lazımdır. Bu 

texnikanın əsas üstünlüyü onun təsir miqyasının nanotərtibdə olmasıdır. 

Cərrahi əməliyyatı hətta bir molekul tərtibində də etmək mümkündür. İndi 

nanolazer cərrahi əməliyyatları göz xəstəliklərinin müalicəsində, güzün 

strukturlarında əmələ gələn zədələnmələri aradan  qaldırmaqda mühüm rol 

oynayır.


Nanotibbin yeni sah

Nanotibbin yeni sahəəlləəri:

ri:

Nanoonkologiya



Nanoonkologiya

Nanoneyrologiya

Nanoneyrologiya

Nanokardiologiya

Nanokardiologiya

Nanoortopediya

Nanoortopediya

Nanooftalmologiya

Nanooftalmologiya

Nanobiotexnologiyanın inkişafı say

Nanobiotexnologiyanın inkişafı sayəəsind

sindəə tibbin 

tibbin 

indivuduallaşdırılması  g



indivuduallaşdırılması  gəəlləəccəəkd

kdəə mühüm 

mühüm 

sah


sahəəlləərd

rdəən biri olcaq. Bu farmogenetikanın, 

n biri olcaq. Bu farmogenetikanın, 

farmogenomikanın v

farmogenomikanın vəə farmoproteomikanın 

farmoproteomikanın 

inkişafı il

inkişafı iləə əəlaq

laqəədar olacaq.

dar olacaq.



Nanotibb:

Nanotibb:

Molekulyar s

Molekulyar səəviyy

viyyəəd

dəə h


həəd

dəəffəə alınmış müalic

alınmış müalicəə

Diaqnoz və müalicə üçün nanoquruluşlu

Mikrosistemlər

virus


zülal

SiRNA


Maqnit nanohissəcik

Diaqnoz v

Diaqnoz vəə müalic

müalicəə::

D

Dəəqiqlik v



qiqlik vəə indivudallaşdırma

indivudallaşdırma



Diaqnoz: Nanoçoxluqlar

Müalicə: Dəqiqlik

Müalicə: Dəqiqlik



TIBB VƏ SAĞLAMLIQ

Genetik materialların istifadəsi 

diaqnostikanın və müalicənin 

spesifikliyini xeyli dərəcədə

genişləndirəcə

Nanoqurğular gen  ardıcıllığını müəyyən 

etmıdı böyük nailiyyətlər əldə etməyə

imkan verəcək 

Effektiv və ucuz başa gələn   tibbi 

avadanlıqlar səhiyyənin güclənməsinə

səbəb olacaq. 


Maqnit nanohiss

Maqnit nanohissəəcikl

cikləərin ağ qan 

rin ağ qan 

hüceyr

hüceyrəəlləərin



rinəə hücum etm

hücum etməəsi

si


Regenerativ  tibbi praktikada 

perspektivlər

Au nanohissəcikləri ilə xərçəngin 

fototermik müalicəsi

(a) Ag nanokubların SEM səkli 

(daxildə TEM çəkli) 

(b) Ag nanoqəfəsin SEM  səkli 

(daxildə TEM çəkli) 

SK-BR-3 döş xərçəngi hüceyrələri 

immun (anti-HER2)-Au 

birləşməsi ilə təsir edilib və sonra  

810 nm lazer şüları ilə 5 dəqiqə

şüalandırılıb 

(c) kalsein AM təsiri və

(d) etidium homodimer-1 (EthD-

1) (canlı hüceyrələr yaşıl, ölmüş 

hüceyrələr isə qirmızı rəngdədir)

(e) kalsein fluoressensiya sınağı

(f) EthD-1 hüceyrə daxilinə

sorulmayıb



Nanoqurğularla tibbi praktikada nailiyyətlər 

Nanoqurğularla tibbi praktikada nailiyyətlər 

University of Southampton’s

University of Southampton’s, 

,  School of Electronics  and  Computer Science 

School of Electronics  and  Computer Science  aliml

alimləəri 

ri 


nanom

nanoməəftill

ftilləər hazırlayaraq laboratoriyada analiz verm

r hazırlayaraq laboratoriyada analiz verməəd

dəən qanın t

n qanın təəcili analizini 

cili analizini 

h

həəyata keçirm



yata keçirməək ist

k istəəyirl

yirləər 

İngilis t



İngilis təədqiqatçıları televizor ekranları üçün olan standartlardan istifad

dqiqatçıları televizor ekranları üçün olan standartlardan istifadəə ed

edəərrəək 

ccəərrahi 



rrahi əəm

məəliyyat zamanı qanın t

liyyat zamanı qanın təəcili analizini bu nanom

cili analizini bu nanoməəftill

ftilləərl

rləə aparmaq 

aparmaq 

əəzmind


zmindəədirl

dirləər. Professor 

r. Professor Ashburn

Ashburn deyir: 

deyir: ““Nanom

Nanoməəftill

ftilləər kimi bir  ölçülü 

r kimi bir  ölçülü 

nanostrukturlar maye  daxilin

nanostrukturlar maye  daxilinəə yeridilmiş mikroçipl

yeridilmiş mikroçipləər il

r iləə inteqrasiya ed

inteqrasiya edəərrəək ideal 

k ideal 


diaqnostik aparat  rolunu oynaya  bil

diaqnostik aparat  rolunu oynaya  biləər”

r”

University of Rice alimi 



University of Rice alimi Professor Yildiz Bayazitoglu

Professor Yildiz Bayazitoglu göst

göstəərmişdir ki,  lazerl

rmişdir ki,  lazerləə şiş 

şiş 

toxumalarına birl



toxumalarına birləəşmiş nanohiss

şmiş nanohissəəcikl

cikləəri qızdırmaqla onları m

ri qızdırmaqla onları məəhv etm

hv etməək olar 

k olar 


University of Toronto 

University of Toronto aliml

alimləəri x

ri xəərç


rçəəng hüceyr

ng hüceyrəəsini böyüm

sini böyüməəyyəə qoymayan nanoölçülü 

qoymayan nanoölçülü 

zülal molekulu tapmışlar. Onlar bu zülalı 

zülal molekulu tapmışlar. Onlar bu zülalı von Hippel



von Hippel--Lindau

Lindau adlandırmışlar

adlandırmışlar

M

Məəlum olduğu kimi  şiş olan yer



lum olduğu kimi  şiş olan yerəə qan az gedir. Odur ki, şişin m

qan az gedir. Odur ki, şişin məərk

rkəəzind

zindəə oksigenin 

oksigenin 

miqdarı az  olur v

miqdarı az  olur vəə burada hipoksiya baş verir. Burada hüceyr

burada hipoksiya baş verir. Burada hüceyrəəlləər hipoksiya 

r hipoksiya 

induksiya ed

induksiya edəən faktor (

n faktor (hypoxia



hypoxia--inducible factor

inducible factor ((HIF

HIF) 

istehsal edirl

istehsal edirləər hansı ki, 

r hansı ki, 

böyüm


böyüməəni t

ni təəmin edir.  Normal ş

min edir.  Normal şəəraitd

raitdəə xxəərş

rşəəngin böyüm

ngin böyüməəsinin qarşısını alan zülal bu 

sinin qarşısını alan zülal bu 

faktoru parçalayır. Ancaq oksigen azalan kimi zülal aktivl

faktoru parçalayır. Ancaq oksigen azalan kimi zülal aktivləəşir. Bel

şir. Beləəlikl

likləə zülal ancaq 

zülal ancaq 

şişın hipoksiya  olan regionunda böyüm

şişın hipoksiya  olan regionunda böyüməəni dayandırır. Bu is

ni dayandırır. Bu isəə effektiv deyil. Odur ki 

effektiv deyil. Odur ki 

aliml

alimləər bu  zülalın el



r bu  zülalın eləə formasını almaq ist

formasını almaq istəəyirl

yirləər ki, o h

r ki, o həəm d

m dəə oksigen aşağı olanda 

oksigen aşağı olanda 

bel

beləə işl



işləəsin.

sin.


University of Alberta 

University of Alberta ttəədqiqatçıları x

dqiqatçıları xəərç

rçəəngin müalic

ngin müalicəəsind

sindəə istifad

istifadəə edil

ediləən kimya 

n kimya 

müalic


müalicəəni v

ni vəə radioaktiv şüalanmanı 

radioaktiv şüalanmanı əəvvəəz ed

z edəən üsullar yaratmaq ist

n üsullar yaratmaq istəəirl

irləər. Bu üsullar 

r. Bu üsullar 

kkəənar effektl

nar effektləəri tamamil

ri tamamiləə aradan qaldıracaq

aradan qaldıracaq

Aliml


Alimləər bambuk t

r bambuk təərkibli nanohiss

rkibli nanohissəəcikl

cikləəri, hansı ki, ultras

ri, hansı ki, ultrasəəssəə çox h

çox həəssas olur 

ssas olur 

orqanizm


orqanizməə yeritm

yeritməəkl

kləə onlarda h

onlarda həəm ultras

m ultrasəəs diaqnostikasında istifad

s diaqnostikasında istifadəə etm

etməək v

k vəə h


həəm 

d



dəə ultras

ultrasəəsl

sləə xxəərç

rçəəng şişl

ng şişləərinin böyüm

rinin böyüməəsini dayandırmaq ist

sini dayandırmaq istəəyirl

yirləər. Ultra s

r. Ultra səəs 

radiasiyadan daha t



radiasiyadan daha təəhlük

hlükəəsizdir. 

sizdir. 


Nanoməsaməli örtüklə dərmanların kapsullaıdırılması,  (a) aktiv dərmanın kapsullaşdırılması 

prosesi, (b) Micro/nanoməsaməli təbəqənin alınması prosesi,  (c) nanoməsaməli təbəqədən 

hidro gel stimulyasiya edən UF  müalicə cihazı

Gümüş nanohiss

Gümüş nanohissəəcikl

cikləəri HİV

ri HİV--1 virusuna hücum edir

1 virusuna hücum edir


Ş

Şəəkild


kildəə normal v

normal vəə şiş angiogenezi 

şiş angiogenezi 

verilmişdir



verilmişdir

Qızıl nanohissəciklərinin   yumurtalıq 

xərçəngində tətbiqi: yumurtalıq 

xərçəngində angiogenez


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə