MÜNDƏRİcat– содержание contents «Elmi xəbərlər məcmuəsi»



Yüklə 1.31 Mb.

səhifə1/16
tarix26.05.2017
ölçüsü1.31 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

MÜNDƏRİCAT– СОДЕРЖАНИЕ -  CONTENTS                       

 «Elmi xəbərlər məcmuəsi» 

 

 

№ 22/2016                                                                                                                          səh 3 

 

 



 

MÜNDƏRİCAT– СОДЕРЖАНИЕ -  CONTENTS 

 

Qida m



əhsulları texnologiyası

 

 

 

1.  Nəbiyev  Ə.Ə.,  Aslanova  M.S. 

NAR  SORTLARININ  MÜXTƏLİF  ÜSULLARLA  SAXLANMA-

SINDAN ALINMIŞ NƏTİCƏLƏRİN RİYAZİ-STATİSTİK ÜSULLARLA MODELLƏŞDİRİLMƏ-

 ................................................................................................................................................................... 4



 

2. Bayramov E. Ə., Cavadov M. M., 

XÜSUSİ TƏYİNATLI ÇÖRƏYİN KEYFİYYƏTİNƏ OKSİD-

LƏŞDİRİCİLƏRİN TƏSİRİNİN TƏDQİQİ, 

 

.

 ....................................................................................... 10



 

3. Namazova Ç. T., Həsənov S. R., 

AMARYLLIDACEAE FƏSİLƏSİNİN SOĞAN NÖVLƏRİNİN 

AZƏRBAYCAN NÜMAYƏNDƏLƏRİNİN KARİOTİPLƏRİ ARASINDA ƏLAQƏ  

 ................... 17

 

4.  Əliyev  A.  D., 

AZƏRBAYCANIN  BƏZİ  ÜZÜM  MƏHSULLARININ  (YERLİ  İSTEHSAL 

MƏMULATLARININ) İZOBAR İSTİLİK TUTUMUNUN TƏDQİQİ 

 ............................................. 22

 

5.  Məmmədəliyeva  M.  X.,  Kazımova  İ.  H., 

“ÇÖL”  ŞƏRAİTİNDƏ  BƏZİ  DƏNLİ  BİTKİLƏRİN 

MİKROBİOLOJİ CƏHƏTDƏN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ 

 

 ............................................................. 26



 

6. Abbasbəyli G. A.,  Yusifova M. R., 

BƏZİ QİDA MƏHSULLARINA TOKSİGEN GÖBƏLƏKLƏ-

RİN TƏSİRİNİN ÖYRƏNİLMƏSİ 

 ........................................................................................................ 34

 

7. Hacıyeva A. A., 

MÜALİCƏVİ-PROFİLAKTİK TƏYİNATLI KONSERVLƏRİN HAZIRLANMA 

TEXNOLOGİYASI 

 .................................................................................................................................. 40

 

8.  Касумова  А.А.,  Мусаев  Ф., 

ОЦЕНКА  КАЧЕСТВА  ПОЛУФАБРИКАТОВ  ОВОЩНЫХ 

КОТЛЕТ 


 ................................................................................................................................................... 44

 

9.  Мехтиев  У.Д.,  Илясова  А.Ф., 

ИЗУЧЕНИЕ  УСЛОВИЙ  САХАРОАМИННЫЕ  РЕАКЦИИВ 

КРАСНЫХ ВИНАХ 

 ............................................................................................................................... 50

 

10.  Годжаев  T.Б.,  Гасанова  К.Р., 

РАСЧЕТ  ИЗНОСА  ШАРИКОПОДШИПНИКОВ  КАЧЕНИЯ 

ОБОРУДОВАНИЙ В ПИЩЕВОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ 

  .......................................................... 54

 

11. Fərzəliyev M. H.,  Nəsrullayeva G. M., 

QİDA SƏNAYESİNDƏ TEXNOLOJİ XƏTLƏRİN SİS-

TEMLİ  ANALİZ ÜSULLARI İLƏ LAYİHƏLƏNDİRİLMƏSİ PROBLEMLƏRİ 

  ......................... 58

 

12. Ələkbərov A. Y. 

SAXLANMA ZAMANI UN VƏ YARMADA BAŞ VERƏN PROSESLƏR. 



 . 63 

 

Yüngül

 s

ə

naye m

əhsullarının texnologiyası

 

 

13. İsmixanov A. X.,  Əliyeva G. N., 

XƏZDƏN OLAN ÜST GEYİMLƏRİN SEÇİLMƏSİ  



  ........... 70

 

14. Babayev F. Ə., Allahverdiyeva A. M., Fərəcova S. S., PAMBIQ PARÇALARIN XASSƏ GÖSTƏ-

RİCIİLƏRİNİN EKSPERT  QİYMƏTLƏNDİRMƏ ÜSULU İLƏ TƏDQİQİ .............................................74 



15. Mirzəyev R. T. 

SƏNAYE MƏHSULUNUN KEYFİYYƏT GÖSTƏRİCİLƏRİNİN ANALİZİ 



 . 78 

 

Ekologiya 

 

16.  Xəlilova  L.Ş.,  Məmmədov  E.Ə., 

HERBİSİDLƏRİN  TORPAQ  MİKROORQANİZMLƏRİNƏ 

TƏSİRİ 

 

 ............................................................................................................................................... 84

 

17.  Yusifzadə  K.  İ., 

AZƏRBAYCANIN  QƏRB  BÖLGƏSİNDƏ  KÜR  ÇAYI  HÖVZƏSİNƏ 

TÖKÜLƏN ÇAYLARIN VƏ SU ANBARLARININ HİDROLOJİ XÜSUSIYYƏTLƏRİ 

 ............... 88

 

 


Qida məhsullarının texnologiyası                                          «Elmi xəbərlər məcmuəsi» 

 

 

№ 22/2016                                                                                                                            səh 4-9 

 



 

 

UOT 577.152.41. 

 

 NAR SORTLARININ MÜXTƏLİF ÜSULLARLA SAXLANMASINDAN ALINMIŞ 

NƏTİCƏLƏRİN RİYAZİ-STATİSTİK ÜSULLARLA MODELLƏŞDİRİLMƏSİ 

 

1

Nəbiyev Əhəd Əli oğlu 

2

Aslanova Mehriban Sahib qızı 

Azərbaycan Texnologiya Universiteti 

Gəncə ş., Ş.İ.Xətai, 103 



 

1

ahad.nabiyev@mail.ru 

2

vusalmirzeyev85@gmail.com 



 

Açar sözlər: nar sortları - Nazik qabıq, Bala Mürsəl, İridənə, Vələs, Qəşəng, Yeni Güleyşə, 

Ərəş, Qara Roza, ümumi turşuluq, riyazi-statik modelləşdirmə    

Xülasə:  Nar  meyvəsinin  əsas  keyfiyyət  göstəricilərindən  biri  də  onların  alifatik  üzvi 

turşularla,  əsasən  də  limon  turşusu  ilə  zəngin  olmasıdır.  Riyazi-statistik  üsullarla 

modelləşdirilməsindən    nəticəsində  məlum  olmuşdur  ki,  nar  sortlarını  uzun  müddət  soyuducu 

kamerada tənzimləınən qaz mühiti şəraitində saxladıqda digər variantlarla müqayisədə titirləşən 

və ya ümumi turşuluq tənəffüs porosesinə daha az sərf olunur. Ona görə də nar sortlarının uzun 

müddət  keyfiyyətli  saxlanması  üçün  soyuducu  kamerada  tənzimlənən  qaz  mühiti  şəraitinin 

yaradılması tövsiyə olunur. 

Giriş. Tədqiqat zamanı nar sortlarının təzə halda uzun müddət müxtəlif üsullarla soyuducu 

kamerada  saxlanması  zamanı  alınmış  nəticələrin  dürüstlük  dərəcəsi  riyazi-statistik  metodlar 

əsasında  modelləşdirilmişdir    [1,3].  Nar  sortlarının  uzun  müddət  müxtəlif  üsullarla  saxlanması 

müddətində riyazi-statisdtik metodlar əsasında optimal variantı müəyyənləşdirilmişdir. 



Tədqiqatın  obyekti  və  metodikası.  Analiz  üçün  lazımi  avadanlıqların,  kimyəvi 

reaktivlərin, qab-qacaqların, müasir metodların olmasına baxmayaraq alınmış nəticələrdə, sözsüz 

ki, müəyyən qədər xırda xətalara yol verilir. Bu xətaların əmələ gəlməsi nisbətən diqqətsizliyin, 

avadanlıqların  və  reaktivlərin  o  qədər  də  keyfiyyətli  olmaması  ilə  izah  oluna  bilər  [2].  Bu 

səbəbdən  tədqiqat  işi  zamanı  riyazi-statistik  metodlardan  istifadə  olunması  vacib  şərtdir  [4]. 

Alınmış nəticələr və həqiqi qiymətlər arasında fərq aşağıda qeyd olunan səbəblərdən asılıdır: 

1.Analiz üçün istifadə olunan nümunələrdə müəyyən xətaların olması; 

2.Bəzi analizlər zamanı buraxılan xətalar; 

3.İstifadə olunan avadanlıqların və qabların təmizlik dərəcəsinin nisbətən aşağı olması və s. 

Nar  sortlarının  uzun  müddət  saxlanması  müddətində  analiz  üçün  nümunələrin  dəqiq 

götürülməsi alınmış nəticələrin düzgünlüyünə təsir göstərir.  

Bu məqsədlə analiz zamanı reaktivlərin düzgün hazırlanmasına, avadanlıqların dəqiq seçilməsinə 

fikir vermək vacib  şərtdir. Analiz şərtlərinə  düzgün  əməl  edilmədikdə  alınmış  nəticələrdən bəzi 

xətalar    yaranır.  Analiz  nəticəsində  alınmış  rəqəmlərin  həqiqətə  uyğun  olması  üçün  riyazi 

modelin  qurulması  bir  neçə  mərhələdən  ibarətdir:  tədqiqatın  məqsədini  müəyyən  etmək; 

problemin  həllinin  düzgün  seçilməsi;  tədqiqat  üçün  əsas  keyfiyyət  göstəricilərinin  seçilməsi; 

variantlar  üzrə  riyazi  asılığı  təyin  etmək  və  riyazi  modeli  qurmaq;  kompyuter  texnologiyasının 

köməyi  ilə  problemin  həllinin  alqoritmini  və  proqramını  tərtib  etmək;  alınmış  nəticələri 

modelləşdirmək. 


Qida məhsullarının texnologiyası                                          «Elmi xəbərlər məcmuəsi» 

 

 

№ 22/2016                                                                                                                            səh 4-9 

 



 

Nar sortlarının uzun müddət keyfiyyətli saxlanmasında titirləşən turşuluğun rolu böyükdür. 

Belə  ki,      titirləşən  turşuluğun  əsasını  təşkil  edən  limon  turşusu  insan  orqanizmində  maddələr 

mübadiləsi  prosesinin  tənzimlənməsində,  qanın  durulaşdırılmasında  və  saflaşdırılmasında 

mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Nar meyvəsinin ən əsas keyfiyyət göstəriclərindən biri də onun üzvi 

turşularla, o cümlədən limon turşusu ilə zəngin olmasıdır. Narın qidalılıq dəyəri xeyli dərədəcə 

titirləşən turşuluqdan asılıdır.    

 

MATERİALLAR VƏ MÜZAKİRƏLƏR 



 

Bu məqsədlə nar sortlarının soyuducu kamerada saxlanması müddətində tədqiq olunmuş üç 

variant  üzrə  riyazi-statistik  metod  əsasında  titirləşən  turşuluğun    optimal  qiyməti  müəyyən 

edilmişdir.  Variantlar  üzrə  nar  sortlarının  uzun  müddət  soyuducu  kamerada  saxlanmasının 

əvvəlindən  sonuna  qədər  olan  vaxtda    titirləşən  turşuluğun    miqdarca  dəyişməsi  cədvəl  1-də 

verilmişdir. 

Cədvəl 1 

Nar  sortlarının soyuducu kamerada uzun müddət müxtəlif üsullarla saxlanmasında titirləşən 

turşuluğun miqdarca azalması, %-lə 

S/s 


Nar sortları 

Soyuducu 

kamerada TQM-

də saxlama 

Soyuducu 

kamerada 

iki həftədən 

bir kükürd 

yandırmaqla 

saxlanma 

Soyuducu 

kamerada adi 

şəraitdə 

saxlama 


Ə n ə n ə v i 

1. 


Nazik qabıq 

8,7 


21,0 

30,4 


2. 

Bala Mürsəl 

13,6 

20,7 


36,4 

3. 


Iridənə 

8,7 


10,0 

13,3 


  4. 

Vələs 


7,9 

10,5 


15,8 

Y e n i 


  5. 

Qəşəng 


7,8 

10,6 


18,2 

  6. 


Yeni Güleyşə 

9,2 


10,8 

17,5 


  7. 

Ərəş 


8,2 

10,2 


18,4 

  8. 


Qara Roza 

8,3 


11,7 

25,0 


 

Analiz nəticəsində alınmış rəqəmlərin düzgünlüyünü qiymətləndirmək üçün  riyazi-statistik 

üsullar əsasında aşağıda göstərilən kriteriyalardan istifadə olunur. 

 

1.



 

Orta riyazi kəmiyyət 

 







n



i

i

X

n

Х

1

1



(1) 

????????????????????????????????????, ?????? − təcrübələrin sayıdır 



Qida məhsullarının texnologiyası                                          «Elmi xəbərlər məcmuəsi» 

 

 

№ 22/2016                                                                                                                            səh 4-9 

 



 

70

,



14

24

9



,

352


24

3

,



8

2

,



8

2

,



9

8

,



7

9

,



7

7

,



8

6

,



13

7

,



8

0

,



25

4

,



18

5

,



17

2

,



18

24

8



,

15

3



,

13

4



,

36

4



,

30

7



,

11

2



,

10

8



,

10

6



,

10

5



,

10

0



,

10

7



,

20

0



,

21





















X

 

 

2.

 



Orta  riyazi  kəmiyyət,  tapılmış  ədədin  orta  qiymətdən  (riyazi  gözləmədən) 

kənarlanmasını, səpələnmə ölçüsünü göstərən və orta kvadratik meyl adlanan ədəddir. Alınmış n 

sayda qiymətlər üçün 

?????? 


̅ orta riyazi kəmiyyətin dispersiyası aşağıdakı kimi təyin olunur: 

)

1



/(

)

(



2

2





n

X

Xi

S

n

i

       (2) 





















 



 

 


 



 

 


 

 


 



72

,



58

23

65



,

1350


23

7

,



14

25

2



7

,

14



4

,

18



2

23

7



,

14

3



,

8

2



7

,

14



2

,

8



2

7

,



14

2

,



9

2

7



,

14

8



,

7

2



7

,

14



9

,

7



2

23

7



,

14

7



,

8

2



7

,

14



6

,

13



2

7

,



14

7

,



8

2

7



,

14

25



2

7

,



14

4

,



18

2

23



2

7

,



14

5

,



17

2

7



,

14

2



,

18

2



7

,

14



8

,

15



2

7

,



14

3

,



13

2

7



,

14

4



,

36

23



2

7

,



14

4

,



30

2

7



,

14

7



,

11

2



7

,

14



2

,

10



2

7

,



14

8

,



10

2

7



,

14

6



,

10

23



2

7

,



14

5

,



10

2

7



,

14

0



,

10

2



7

,

14



7

,

20



2

7

,



14

0

,



21

2











































S

 

 



Mərkəzləşmiş təsadüfi kəmiyyət aşağıdakı düsturla hesablanır: 

1

1











n

X

X

S

n

i

i

(3) 


66

,

7



72

,

58





S

 

 

S - kvadratik kənarlaşma adlanır. 



Alınmış  nəticələrin  qiymətləndirməsi  üçün  həm  də  orta  riyazi  kəmiyyətin  seçmə 

dispersiyası aşağıdakı düsturla hesablanır: 











n

i

x

n

n

n

X

Xi

S

)

1



(

)

1



/(

)

(



2

2

     (4) 



??????

??????̅


  =

??????


√??????

  =


7,66

√24


  = 1,56 

??????̅ və μ  ədədləri fərqinin mütləq qiymətinə düzgün ölçmələrin dəqiqliyi deyilir 



Qida məhsullarının texnologiyası                                          «Elmi xəbərlər məcmuəsi» 

 

 

№ 22/2016                                                                                                                            səh 4-9 

 



 

/

/







X

 





t

                     (5)                                      





t

x

ks

/



 

n

S

R

 



 

     Burada, α-inamlılıq ehtimalıdır (Stüdent əmsalıdır, cədvəl 5.2-dən götürülür) 

                   t

α, 


R- kənarlaşmanın normallaşdırılmış əmsalıdır 

                  μ=lim

??????̅ 

                   n     ∞ 



 

      α  ehtimallı  t

α 

əmsalı  həqiqi  və  orta  nəticələr  arasında  fərqin  orta  qiymətinin  standart 



kənarlaşmasından neçə dəfə böyük olmasını göstərir: 

S

n

X

S

X

t

X

/

/









        (6) 

               Bizim analizlərdə n-1=24-1=23 və α=0,95  üçün t

α

=2,07 



                                               Ε=2,07х1,56=3,2 

Metodun  dəqiqliyinin  xarakterizəsi  üçün  yalnız 

??????

??????


-nın  tapılması  kifayət  etmir,  metodun 

ehtimal olunan nisbi kənarlaşması da müəyyən olunmalıdır (variasiya əmsalı) 

                                                       

?????? =


??????

??????


??????

100%   (7) 

?????? =

3,2


58,72

= 0,05% 


Ümumi halda təyin  olunan kəmiyyətin qiymət  intervalı seçilmiş dəqiqlik əmsalına  əsasən 

aşağıda göstərilən  ifadə ilə təyin olunur 

 ??????

̅ − ??????



????????????

?????? 

̅

< ?????? < ?????? 



̅ + ??????

????????????



??????̅

    (8) 


(5)  və  (6)  düsturlarından  istifadə  etməklə  seçilmiş  etibarlılığa  görə  inamlılıq  intervalını 

təyin etmək və ya əksinə müəyyən dəqiqlik verərək t

α

 hesablamaq olar və cədvələ görə seçilmiş 



yəqinlik intervalını qiymətləndirmək mümkündür. Bundan başqa 8-ci düstura və cədvələ  əsasən 

parallel analizlərin sayını müəyyən etmək olar. Bu zaman alınmış  orta rəqəm müəyyən olunmuş 

rəqəmdən az olmamalıdır. Orta kəmiyyətin  interval qiymətləri aşağıdakı kimi olacaq 

??????̅ ± ??????=58,72±0,05 

Deməli,  metodun  sistematik  səhvləri  olmadığından  titirləşən  turşuluğun  həqiqi  qiyməti 

58,77 %  müəyyən olunmuş intervaldan kənara çıxmır. Alınmış rəqəmin nisbətən böyük olması 

üçüncü variantda nar şirəsinin əsas keyfiyyət göstəricisi olan titirləşən turşuluğun miqdarca daha 

çox azalması ilə təsdiq olunur. 

Nar  sortlarının  müxtəlif  üsullarla  saxlanmasında  titirləşən  turşuluğun  optimal  miqdarının 

təyini  şəkil 1 –də göstərilmişdir. 

 


Qida məhsullarının texnologiyası                                          «Elmi xəbərlər məcmuəsi» 

 

 

№ 22/2016                                                                                                                            səh 4-9 

 



 

8,7


10

13,3


7,9

10,5


15,8

7,8


10,6

18,2


9,2

10,8


17,5

8,2


10,2

18,4


8,3

11,7


25

0

10



20

30

40



1

2

3



4

5

6



7

8

soyuducu kamerada 



TQM şəraitində

saxlanma


soyuducu kamerada  iki 

həftədən  bir kükürd 

yandırmaqla  saxlanma

soyuducu kamerada 

saxlanma

 




  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə