Nəsiman Yaqublu MƏHƏMMƏD ƏMİn rəsulzadə



Yüklə 26.93 Mb.
Pdf просмотр
səhifə3/43
tarix10.06.2017
ölçüsü26.93 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   43

1905-ci il –  “Hümm

ət” qəzetinin 3-cü  sayında  “Hümmətür-rical” 

(y

əni, “Kişilərin hümməti (gücü) dağları qoparar”) adlı məqaləsi çap edi-



lir. V

ə  həmin  yazıda  birləşməyin, islama  bağlılığın  vacibliyini göstərir. 



M.

Ə.Rəsulzadə  həmin məqalədə yazırdı: “Hərəmiz bir küncdə bir xü-

susi c


əmiyyət qayırıb (yaradıb) da müxtəlif yollar ilə getməkdənsə birləş-

m

əli, öz fikir və fellərimizdən bir-birimizi halı etməliyiz”. 



1906-

cı il  5 yanvar – “İrşad” qəzeti ilə əməkdaşlığa başlayır, ora-

da “K


ənddə müsibət”  məqaləsini çap etdirir. Bu məqaləsində o, erməni-

M

əhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası 

 

19 



müs

əlman qırğınından bəhs edir, insanların bir-birini öldürməyindən, ma-

lını, əmlakını qarət etməsindən yazıb sonda bu fikri söyləyir: “Ey vətən-

daşlar! Bəsdir bu qədər həlakət! Bəsdir bu qədər qəflət!..” 



1906-

cı  il  16 fevral –  “İrşad”  qəzetində  çap edilən  “Qara pul” 

şerində ilk dəfə olaraq “Razi” təxəllüsünü işlədir: 

Raziya, b

əsdi məzəmmət elədin 

    

       qara pulu! 



Ür

əfalan (arif adamlar)  kəsib... etməz dəxi ülfət 

    

          qara pul. 



1906-

cı il 20 fevral – “İrşad” qəzetində ilk dəfə olaraq İran haqqın-

da v


ə buradakı proseslərdən yazır, “ədalətxana” məclisinə toxunur,  mə-

qal


əsini bu sözlərlə bitirir: “Yaşasın İranda hürriyyət! Yaşasın İranda qa-

nuni 


əsası!” 

1906-

cı il 3 mart – “İrşad” qəzetində “Çin müsəlmanları” adlı  mə-

qal


əsini çap etdirir. Tehranda nəşr edilən  qəzetlərin birinə istinadən bir 

doktorun Çin

ə  səyahətində  buradakı  çoxlu  bölgələrdə  müsəlmanların 

yaşadığını, onların adət-ənənəsindən bəhs etdiyini yazır. 



1906-

cı il 8 mart – Bakıda “Nicat” mədəni-maarif cəmiyyəti təşkil 

edilir. M. Ə. Rəsulzadə cəmiyyətin əsas üzvlərindən biri olur. Bu cəmiy-

y

ətin üzvləri arasında Üzeyir Hacıbəyli, Hüseynqulu Sarabski, Soltan 



M

əcid Qənizadə, Mehdi bəy Hacınski, Sidqi Ruhulla və digər tanın-

mış şəxsiyyətlər vardı. Cəmiyyətin başlıca məqsədi  azərbaycanlıları sa-

vad

landırmaq və maarifləndirmək, yoxsul uşaqlarına kömək etmək, onla-



rı məktəblərə cəlb etmək, ehtiyacı olanlara isə maddi kömək göstərmək 

idi. C


əmiyyət Bakıda və bəzi Bakı kəndlərində  kitabxana,  qiraətxana aç-

mışdı. Balaxanıda açılan məktəbdə isə tanınmış şair  M.Ə.Sabir dərs de-

mişdi.  1908-ci ildə  “Leyli və  Məcnun”  operası  Bakıda  məhz “Nicat” 

c

əmiyyətinin fəallığı ilə göstərilmişdi. Cəmiyyət həftədə bir dəfə “Nicat” 



adlı qəzet buraxırdı. Qəzet İsa bəy Aşurbəyovun vəsaiti və redaktorluğu 

d

ərc olunurdu. Cəmiyyət benefislər  keçirir,  şəhər  bağında  arabir  gə-



zintil

ər təşkil edir, toplanan vəsaiti xeyriyyə işlərinə sərf edirdi. M.Ə.Rə-

sulzad

ənin rəhbərliyi ilə təşkil olunan belə gəzintilərin birindən toplanan 



200 rubl v

əsaitlə İ.V.Stalini həbsxanadan qaçırmaq mümkün olmuşdu. 



1906-

cı il – Yaratdığı “Azərbaycanlı Gənc İnqilabçılar Dərnəyi” bu 

dövrd


ən başlayaraq “Müsəlman Demokratik  Müsavat Cəmiyyəti” adı ilə 

gizli f


əaliyyət göstərir. Bu təşkilatın bir xətti də İranda başlanan Məşrutə 

in

qilabı və inqilabçıları ilə sıx əlaqə qurur. 



1906-

cı  il  19 iyul –  Bakıda  nəşr  edilən “Dəvət-Qoç” qəzetində 

“M

ərəzimizin çarəsi” adlı yazısı çap olunur. Bu yazısında erməni-müsəl-



man qırğınına mənfi münasibət bəsləyir. Mövcud bürokratik rejimi tən-

N

əsiman Yaqublu 

 

20 



qid ed

ərək yazır: “İki milləti bir-biri ilə vuruşdurub, nahaq qanlar içində 

in

qilabı qərq etmək istədilər”. 



1906-

cı il 20 iyul – “Dəvət” qəzetində “Bəlayi-əzim” adlı məqaləsi 

çap edilir. Bu yazısında o, Rusiyanı əhatə edən bəlalardan, təcavüzlərdən, 

zülml

ərdən bəhs edir, çar məmurlarını kəskin tənqid atəşinə tutur: “Bəs-



dir, b

əsdir içdiyiniz insan qanları, bəsdir iki milləti bir-biri ilə çalışdırıb, 

sonra h

ər ikisini də badi-fənaya verdiniz!” 



1906-

cı  il  16 dekabr –  “Təkamül” qəzetinin  ilk  sayında  “Şeytan 

işinin nəticəsi” adlı məqaləsi çap edilir. Bu yazısında o, baş verən qırğın 

n

əticəsində  həm müsəlmanların,  həm də  ermənilərin fəlakət və  səfalətə 



düçar olduqlarını qeyd edir.  

1907-ci il  3 fevral –  “T

əkamül” qəzetinin 7-ci sayında məişətdən 

b

əhs edən “Nagəhan bəla” adlı məişət mövzulu səhnə əsəri çap edilir. Bu 



əsərdə o, elmin əhəmiyyətini xüsusi qeyd edir, fəhlə tətillərindən danışır. 

1907-ci il, 17 fevral – “T

əkamül” qəzetində ilk dəfə olaraq Türki-

y

ədən bəhs edən “Şurayi-Osmani” adlı məqaləsi çap edilir. O, bu məqa-



l

ədə “Şurayi-Osmani” cəmiyyətinin 10 maddədən ibarət olan proqramını 

alqışlayır. 

1907-ci il 22 avqust – 

“Yoldaş” qəzetinin ilk sayında “İkinci müəl-

liml

ər İctimai”  (qurultayı) adlı məqaləsi çap edilir. Məqalədə 1906-cı il-



d

ə Bakıda keçirilmiş Birinci Qurultaydan sonra 1907-ci ildə Gəncədə ke-

çirilm

əsi nəzərdə tutulan 2-ci Müəllimlər Qurultayından bəhs edilir. 



1907-ci il  12 oktyabr –  “Füyuzat” jurna

lında “Həsbi-hal” adlı üs-

yan

kar ruhlu şeri çap edilir. O, bu şerində yazırdı:  



Qaranlıqdır bana dünya, 

Bütün dünyavü mafiha. 

Diyorlar cüml

əsi guya: 

Ç

əkil bir yanə sakitləş! 



1907-ci il 12 noyabr – “Nicat” M

ədəni-Maarif Cəmiyyətinin idarə 

hey

ətinin sədri olan Həsən bəy Ağayevin İrana getməsi ilə bağlı M.Ə.Rə-



sulzad

ə cəmiyyətə sədrlik edir. 



1907-ci il  – 

Üzeyir  Hacıbəylinin tərtib etdiyi “Mətbuatda istifadə 

edil

ən siyasi, hüquqi, iqtisadi və əsgəri sözlərin “Türki-rusi və rusi-türki 



ğəti” kitabının redaktoru olur. 



1907-ci il  –  A.Blyumun “F

əhlə  sinfinə  hansı  azadlıq  lazımdır?” 

kita

bını Azərbaycan dilinə tərcümə edib “Orucov qardaşları” mətbəəsin-



d

ə çap etdirir. 



1907-ci il – 

Bolşeviklərin məram və məqsədləri ilə, xüsusən də on-

la

rın Rusiya imperiyasının sərhədlərini saxlamaqla yalnız sinfi ziddiyyət-



l

əri aradan qaldırmaq uğrundakı mübarizəsi ilə razılaşmayıb RSDFP sıra-



M

əhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası 

 

21 



larından uzaqlaşır, rus müstəmləkə üsul-idarəsinə qarşı milli istiqlal hərə-

katı prinsiplərindən yanaşmağa   başlayır. 



1907-ci il 30 noyabr  – 

Bakıda  Həsən bəy Zərdabinin dəfn 

m

ərasimində çıxış edir. 



1907-ci il 2 dekabr – 

“İrşad” qəzetində Həsən bəy Zərdabinin dəfn 

m

ərasimindəki nitqi çap edilir. Həmin nitqindən: “Budur bu qoca ədib də 



haman camaatın hər dərdinə dərman olan ürfan toxumlarını səpmişdir ki, 

bu bar


ələrdə çox danışıldı...”  

1908-ci il  15 yanvar – 

“İrşad”  qəzetində  M.Ə.Rəsulzadənin 

“Nicat”  Maarif C

əmiyyətinin sədri  imzası  ilə  (katib  –  Hacıbababəyov) 

m

əlumat çap edilir.  



1908-ci il  7 aprel – 

“İrşad” qəzetinin müvəqqəti redaktoru olaraq 

çalışır. 

1908-ci il  19 avqust –  “T

ərəqqi” qəzetində  “İrana  dair,  Təbriz 

əhvalatı” başlıqlı yazısı çap edilir. 

1908-ci il 5 dekabr – 

“Qaranlıqda işıqlar” adlı ilk pyesi tamaşaya 

qoyulur. 

1908-ci il –  “Nicat”  M

ədəni-Maarif Cəmiyyətinin sədri kimi 

f

əaliyyət göstərir. 



1909-cu il  fevral  – 

Stalinin  xahişi  ilə  M.Ə.Rəsulzadə  “Gənc 

türkl

ərin qələbəsi haqqında” məqalə yazır və Bakıda rus dilində cəmisi 2 



sayı çap edilən “Volna” jurnalının 1-ci sayında çap etdirir. Bu məqalədə 

g

ənc türklərin ölkə  daxilində  həyatın  təzələnməsi və  konstitusiya 



əsaslarının  möhkəmlənməsi, ölkəni hər cür təcavüzlərdən qorumaq 

m

əsələləri vurğulanır.  



1909-cu il 18 mart –  

Çar Rusiyası tərəfindən təqib edilir. “Tərəq-

qi” q

əzetinin müxbiri olaraq, həm də  İran  inqilabçılarına  dəstək üçün 



İrana – Rəştə gedir. O, İrana “Russkoye Slovo” qəzetinin (bu qəzet 1895-

1917-ci ill

ərdə  Moskvada gündəlik olaraq nəşr  edilib)  xüsusi  müxbiri 

olan Todorov v

ə onun xanımı ilə birgə gedir. Təbrizdə, Ərdəbildə, Mə-

r

ənddə, Tehranda olur. “Tərəqqi” qəzetində  “İran məktubları”  yazısını 



çap etdirir. 

1909-cu il  28 may –  T

əbrizdə  dünya  şöhrətli milli qəhrəman 

S

əttarxanla görüşür, onunla maraqlı söhbət edir, verdiyi müxtəlif sualları 



“S

ərdari-Milli”  cavablandırır.  M.Ə.Rəsulzadə  bu  görüşdən bəhs edən 

“T

əbriz. Səttarxanla mülaqat” məqaləsini “Tərəqqi” qəzetində  nəşr 



etdirir.  

1909-cu il  23 avqust – 

Tehranda Avropa tipli “İrani-Nov” (“Yeni 

İran”) qəzetini nəşr edir. Bu qəzet gündəlik olaraq milli, siyasi, ictimai, 

iqtisadi, 

ədəbi, bədii,  əxlaqi və  məzhəbi bir mətbuat orqanı  kimi  nəşrə 


N

əsiman Yaqublu 

 

22 



başlayır. Qəzetin  naşiri  Məhəmməd  Əbülziya,  Baş  redaktoru  isə 

M.

Ə.Rəsulzadə  idi. Qəzet müxtəlif fasilələrlə  1911-ci  ilin  mayın 



ortalarınadək nəşrini davam etdirib. İran demokratik hərəkatı və mətbuatı 

tarixind


ə  xüsusi yeri və  mövqeyi  olan  “İrani-Nov” qəzetində 

M.

Ə.Rəsulzadənin “M.Əmin”, “R-zadə”, “Rəsulzadə”, 



“M.

Ə.Rəsulzadə”, “Niş” imzaları ilə müxtəlif mövzulu, janrlı və həcmli 

29  yazısı  çap  edilib.  Onun  bu  qəzetdə  imzasız  dərc  olunmuş  baş 

m

əqalələrinin,  redaksiya  şərhi və  digər  yazılarının  miqdarı  200-dən 



çoxdur. 

1910-cu il  sentyabr  –  M.

Ə.Rəsulzadə  Avropada təhsil  almış  bir 

qrup  İran  ziyalısı  ilə  birgə  (S.H.Tağızadə,  İ.Nəvvab, S.Mirzə, S.M.Rza  

v

ə b.) “İran Demokrat Partiyası”nı yaradır. 



1910-cu il – Tehranda “Faros” m

ətbəəsində farsca “Mühafizəkar və 

ya sosialist-mühafiz

əkar partiyaların tənqidi” əsəri çap edilir.  



1911-ci il – 

Ərdəbil  şəhərində  fars dilində  “Səadəti bəşər” 

(“B

əşəriyyətin  xoşbəxtliyi”) kitabı çap edilir. 



1911-ci il iyun – 

Çar  Rusiyasının  İrandakı  səfirliyinin təzyiqi və 

İran Məşrutə  hərəkatının  məğlub  olması  səbəbi ilə  yaxın  dostu  Seyid 

H

əsən Tağızadə ilə birgə İranı tərk edir. İrandan getməyinin bir səbəbi də 



onun  “İrani-Nov” qəzetində  məşhur  Amerika  milyonçusu  Morqan 

Susterl


ə nəşr etdiyi siyasi müsahibə olur. Bundan sonra Rusiya səfirliyi 

onun  İrandan  getməsinə  ciddi təzyiq göstərir.  O, üzvü  olduğu  “İran 

Demokrat  Partiyası”  ilə  birgə  rus təcavüzünə  qarşı  kəskin mübarizə 

apardığına  görə  çar  Rusiyasının  İrandakı  səfirliyi onun bu ölkədən 

getm

əsini tələb edir. Və  o zaman Sədrəzəm Məhəmməd Vəli xan 



Sepehsalar da onun  

İrandan çıxması əmrini verir.  



1911-ci il iyun-iyul – 

İranı tərk etdikdən  sonra gizli olaraq Astara-

L

ənkəran yolu ilə Bakıya gəlir, bir müddət burada qalır, sonra İstanbula 



gedir.  

1911-ci il  iyul-avqust  –  Türkiy

ədə  -  İstanbulda olur. Az sonra 

burada f

əaliyyətə başlayan “Türk Yurdu” dərgisi, “Türk Ocaqları” təşki-

latı  ilə yaxından əməkdaşlıq edir. 

1911-ci il oktyabr – M.

Ə.Rəsulzadənin dostlarına yazdığı məktub-

lardakı fikirləri də  əsas götürülərək,  Bakıda Məhəmməd Əli Rəsuloğlu, 

Tağı Nağıoğlu və Abbasqulu Kazımzadə tərəfindən “Müsəlman Demok-

rat

ik Partiyası – Müsavat”  yaradılır. 



1911-ci il –   

“Türk  Yurdu”  jurnalında  və  az sonra “Səbilür-Rə-

şad”(“Doğru Yol”) məcmuəsində “İran Türkləri” əsəri çap edilir və Türk 

ictimaiyy

ətinin böyük marağına səbəb olur.  


M

əhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası 

 

23 



1912-ci il -  Bu ill

ərdə  o, C.Əfqaninin “Milli Birlik fəlsəfəsi”  

əsərini farscadan çevirib “Türk Yurdu” jurnalında çap etdirir.  

1913-cü il –  Romanovlar sülal

əsinin 300 illiyi ilə  bağlı  verilən 

ümumi bağışlamadan sonra Bakıya qayıdır. 

1913-cü il 28 aprel  - 

“İqbal” qəzetində “Təzə kitablar” adlı yazısı 

çap edilir, yenid

ən ictimai-siyasi, mətbu fəaliyyətə başlayır.  



1913-cü il  15-22 iyun  –   

“Şəlalə”  jurnalında  “Asan  dil”  –  “Yeni 

lisan” m

əqaləsi çap edilir. 



1913-cü  il  –    “Müsavat” 

Partiyasının  fəaliyyətini gücləndirir, 

t

əşkilata ümumi rəhbərlik edir. 



1914-cü il – 

“İqbal” qəzetinin Baş redaktoru olur. 



1914-cü il 12 aprel – “B

əsirət” qəzetinin ilk sayında məqaləsi çap 

edilir.  

1914-cü il 10 may –  B

ədəlbəy Bədəlbəyovun  nəzarətində  olan, 

ümumi müdiri Soltanm

əcid Qənizadə  olan  “Altıncı  rus-müsəlman 

m

əktəbi”ndə keçirilən ədəbi və mənəvi bir ziyafətə dəvət edilir, məktəb 



şagirdlərinin bəzilərinin türkcə, bəzilərinin isə  rusca  oxuduğu  nəğməli, 

şeirli  və  lətifəli bir ədəbiyyat  gününün  iştirakçısına  çevrilir.  Bu  haqda 

“İqbal”  qəzetinin 11 may 1914-cü  il  sayında  “Əbədi    bir  gün”  adlı 

m

əqalə də nəşr etdirir.  



1914-cü il  16 sentyabr –  “Dirilik n

ədir?”, “Milli dirilik” başlıqlı 

yazıları “Dirilik” jurnalında çap edilir. 

1915-ci il 8 fevral – 

Yanvarın sonlarında vəfat etmiş böyük gürcü 

şairi  Akaki  Seretelinin  Tiflisdə  keçirilən dəfn mərasimində  iştirak  edir. 

Orada müs

əlman mətbuatı nümayəndəsi olaraq çıxış edir. O, çıxışında bu 

sözl


əri deyir: “Ey böyük şair, ey nəcib bir millətin yetirdiyi ali düha, sən 

sağlığında  birlik  və  məhəbbət təlqin  edirdin. Öldün: fəqət  əmin ola 

bil

ərdin ki, sənin ruhun ölməmiş, o hələ diridir”.  



1915-ci il 28 aprel – 

Bakıda nəşr edilən “Yeni İqbal” qəzetinin ilk 

sayında “Yaponiyanın qələbəsi” adlı yazısını çap etdirir. 

 1915-ci il 19 may – 

“Yeni İqbal” qəzetində Bakı Quberniyası Xalq 

Peşə  məktəbinin direktoruna aid olan  bir məlumatin səhifədən 

çıxarılmasına ciddi etirazını bildirdiyinə gorə  Bakı şəhər rəisinin əmri ilə 

h

əbs edilir.İki aya qədər həbsdə saxlanıldıqdan  sonra azadliğa buraxılır. 



Onun h

əbsi haqqında “Yeni İqbal” qəzetinin 1915-ci il, 24 may sayında 

(N23) m

əlumat vardır.  



1915-ci il  2 oktyabr – 

“Açıq  söz” qəzeti  onun  redaktorluğu  ilə 

n

əşrə  başlayır.  Bu  qəzet türk ədəbi ləhcəsi ilə  çap edilən ilk mətbuat 



orqanı olur. 

N

əsiman Yaqublu 

 

24 



1916-

cı il 1 yanvar – “Açıq söz” qəzetində “Miladdan 1916” adlı 

m

əqaləsi çap edilir.   



1917-ci il 24 mart – 4 aprel –  

Rusiyada baş verən Fevral – Burjua 

İnqilabından  sonra  Müvəqqəti Hökumətin səlahiyyətli  komissarı  olaraq 

seçkil


əri izah və təşkil etmək üçün Lənkəran bölgəsinə gedir, insanlarla 

maraqlı görüşlər keçirir. 

 

“Açıq  söz” qəzetində  “4 gün xəlq içində”  adlı  məqaləsində 



M.

Ə.Rəsulzadə  yazırdı:  “Bununla bərabər  Bakı  İcra  Komitəsi ilə 

müv

əqqəti  qubernator  İlyuşkinin  təklifləri ilə  lənkəranlı  vətəndaşların 



xahişlərinə  qarşı  mənəvi bir borc hiss etdim ki, Lənkəran uyezdinə 

komissar ged

əm”.  

1917-ci il  

aprel, “Açıq söz” qəzeti  - Cənub bölgəsinə olan səfəri 

v

ə görüşləri ilə bağlı “Açıq söz” qəzetinin 438-441-ci saylarında “4 gün 



xalq içind

ə”,  sonrakı  saylarda  isə  (442-dən  başlayaraq)  “Rusiya 

müs

əlman  ictima  harada  olmalıdır?”,  “Cəmaət idarəsi”  yazılarını  çap 



etdirir.  

1917-ci il 15-20 aprel – 

Bakıda keçirilən Qafqaz Müsəlmanlarının 

Qurultayında  çıxış  edir,  müsəlmanlara  ərazi muxtariyyəti  verilməsi 

ideyasını irəli sürür.  



1917-ci il  1-11  may  –  Moskvada keçiril

ən Ümumrusiya 

Müs

əlmanları  Qurultayında  nümayəndələrin müzakirəsinə  iki qətnamə 



verildi:  Ə.Salikovun milli-mədəni muxtariyyat və  M.Ə.Rəsulzadənin 

ərazi muxtariyyəti qətnamələri. Ümumi səsvermədə  onun irəli sürdüyü 

ərazi muxtariyyəti”  ideyası  qurultayda  271  səsə  qarşı  446  səslə  qəbul 



edilir. H

əmin qətnamədən: “Rusiyada müsəlman xalqlarının mənafelərini 

t

əmin edə  bilən  ən məqbul dövlət  quruluşu  forması  milli  ərazi 



federasiyası əsasında yaradılacaq demokratik respublikadır”.  

1917-ci il may – 

Bakıda  M.Ə.Rəsulzadənin də  “Redaksiya He-

y

əti"nə daxil olduğu “Qardaş köməyi” jurnalı çap edilir.  



1917-ci il  17 iyun  –  “Müsavat”la “Türk-

Ədəmi Mərkəziyyət” 

parti

yaları  birləşir. Yeni təşkilat  “Türk-Ədəmi Mərkəziyyət  Müsavat” 



Par

tiyası adlanır. M.Ə.Rəsulzadə Birləşmiş Partiyanın sədri seçilir. Parti-

yanın yaydığı bəyannamədə təşkilat özünü “əməkçi kütlələrə, habelə Ru-

siyanın türk və digər müsəlman xalqlarının milli-mədəni istəklərinə arxa-

lanan demokratik partiya” kimi t

əqdim edir.  Partiyanın  sosial  tərkibi 

ziyalılardan,  fəhlələrdən, qismən kəndlilərdən və  burjuaziyanın  nüma-

y

əndələrindən ibarət idi.  



1917-ci il 28 iyun –  “

Bakı Müsəlman  İctimai Təşkilatları Komi-

t

əsi”nin  axşam  saat  19:00-da  Ə.M.Topçubaşovun  sədrliyi ilə  keçirilən 



iclasında  M.Ə.Rəsulzadə  çıxış  edir.  Çıxışında  bildirir  ki,  Bakı  şəhər    

M

əhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası 

 

25 



Du

masına vicdanlı adamlar seçilməlidir. Qeyd edir ki, Duma kasıb əhali 

haqqında  çox  düşünməli,  xalqdan    az  vergi  alınmalı,  qiymətlər  aşağı 

olmalıdır. 



1917-ci  il    5 oktyabr – 

“İsmailiyyə” binasının böyük zalında ax-

şam saat 20.00-da “Müsavat” Partiyasının  bürosu “siyasi söhbət” təşkil 

edir. M.


Ə.Rəsulzadə  orada “Mərkəzçilik və  qeyri mərkəzçilik” mövzu-

sun


da  çıxış  edir.  Digər  müsavatçılar  isə  bu mövzuda məruzə  edirlər:     

1) Q.


Ağazadə: “Millətçilik və beynəlmiləlçilik”; 2) S.İbrahimov: “Türk-

çül


ər və islamçılar”. 

 1917-ci il  22 oktyabr – 

Bakı Şəhər Sovetinə keçirilən seçkilərdə 

M.

Ə.Rəsulzadənin başçılıq etdiyi “Müsavat” Partiyası 25 min seçicidən 



10 min n

əfərinin səsini alıb böyük nüfuzunun olduğunu göstərir. 



 1917-ci il 26 oktyabr – 

Bakı Dövlət Dumasına seçki kampaniyası 

apa

rılır. “Müsəlman İctimai – Siyasi Təşkilatları Komitəsi”nin  təşkil et-



diyi 40 n

əfərlik siyahıda Ə.M.Topçubaşov, F.Xoyski və digərləri ilə bir-

g

ə M.Ə.Rəsulzadənin də adı verilir. Onun adı “Açıq söz” qəzetinin jur-



nalisti olaraq  qeyd edilir

. Onlara 12 saylı siyahıda səs verilməsi göstərilir. 



1917-ci il 26-31 oktyabr – 

Bakı şəhərində, “İsmailiyyə” binasında 

“Müsavat” 

Partiyasının I qurultayı keçirilir və M.Ə.Rəsulzadə partiyanın 

s

ədri seçilir.  



1917-ci il  1 noyabr – 

“Açıq  söz” qəzetinin 603-cü  sayında  aşa-

ğıdakı məzmunda “Xüsusi teleqraf” çap edilir: “Səmərqənddən idarəmizə 

böyl


ə bir teleqraf çəkilmişdir: Müsəlmanların oblast (vilayət) ictimailəri 

M

əclisi-Müəssisana namizəd olmaq üzrə Sırdərya oblastından Əlimərdan 



b

əy  Topçubaşov,  Fərqanədən Məhəmməd  Əmin  Rəsulzadə  və  Amur 

oblastından  Nəsib bəy Yusifbəyovun namizədliyini qoymuşlardır”.  

1917-ci il 18 noyabr – 

Bolşeviklər  M.Ə.Rəsulzadənin  başçılıq 

etdiyi “Müsavat”

ın Bakı Şəhər Sovetinə olan seçkilərdəki qələbəsini ləğv 

edir.  

1917-ci il 24 noyabr –  

əssislər Məclisinə  seçki  kampaniyası 

aparılır.  15  nəfərlik namizədlər  siyahısında  Məmməd Yusif Cəfərov,  

Əlimərdan bəy Topçubaşovla birgə M.Ə.Rəsulzadənin də adı göstərilir. 

V

ətəndaşlardan onların adı olan 10 saylı siyahıya səs verməsi xahiş edilir. 



1917-ci il  26 - 28 noyabr – Zaqafqaziyada Ümumrusiya Mü

əssis-


l

ər Məclisinə  keçirilən seçkilərdə  M.Ə.Rəsulzadənin  başçılıq  etdiyi 

“Müsavat” 

Partiyası  müstəqil demokratik qrupla birgə  (Əlimərdan bəy 

Top

çubaşov, Fətəli xan Xoyski və b.)  seçkidə Zaqafqaziya üzrə 615.816 



(26, 9%) s

əslə  ikinci yeri tutur. Birinci yeri 1% səs  çoxluğu  ilə  gürcü 

menşevikləri qazanır.  

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   43


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə