NƏŞRİyyatdan



Yüklə 1.21 Mb.
səhifə10/14
tarix29.05.2017
ölçüsü1.21 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

BAKIYA GEDƏN QATARDA

Nataşa Bakıya neft mədənlərinə təcrübəyə getməyə hazırlaşırdı. Qız əvvəlcədən özünə başqa yer seçmişdi. Adilin Bakı, Xəzər haqqındakı tərifləri onu marşrutu dəyişməyə məcbur etmişdi. Tətil vaxtı Moskvada Nataşasız darıxacağını bildiyi üçün Boris də onunla getməyi qərara almışdı.

−Mən də səninlə gedəcəyəm, Nataşa, görək Adilin bu qədər ağızdolusu təriflədiyi Bakı doğrudan da gözəl şəhərdirmi?

Lakin Adil öz dediklərinə sonradan peşman oldu, Boris ona:

−Ünvanını ver bizə, Adil, gedib Nataşa ilə sizdə qalacağıq deyəndə, o özünü itirdi.

−Hə... ancaq, Borya, bir məsələ var ki, bizə gedə bilməyəcəksiniz. Keçən dəfə atam yanıma gələndə dedi bağa köçmüşük.

Nataşa əl çəkmədi:

−Nə olar, gedib ailənizi bağda taparıq, daha yaxşı! Bir az üzüm də yeyərik.

Adil çıxılmaz vəziyyətdə qalmışdı.

−Nataşa, elə bilirsən bunu mən istəmirəm? Ancaq.. gedib bağımızı tapmayacaqsınız. Adres yox, bir şey yox, gərək ondan-bundan soruşasınız.

−Yox, dostum, bu olmadı, − deyə Boris ona sataşdı. – Deyəsən, elə Bakı haqqında bizə dediklərin də gopdur.

Nataşa ucadan qəhqəhə çəkdi:

−Borya doğru deyir, Adil, Bakı gözəl şəhər olsaydı, dörd ildə bir dəfə özün də gedərdin, görünür bizi aldadırsan.

−Yox, Nataşa, səhv edirsiniz. Mənim tətil vaxtlarımda Bakıya getməməyimin səbəbi başqadır. Birincisi, atam tez-tez yanıma gəlir. İkincisi də mənə, sənin kimi istədiyim vaxt Moskvanı görmək həmişə mümkün olmayacaq. Mən Moskvada doyunca gəzmək istəyirəm.

Nataşa yenə dilini saxlamadı:

−Bəs anan? Onun üçün darıxmırsan? Bəs onun ürəyi sənsiz necə dözür?

−Mənim anam başqa analar kimi deyil, Nataşa, − deyə Adil qızın üzünə baxmadan mütəəssir bir halda cavab verdi. – Onun ürəyi çox möhkəmdir. O, mənim üçün darıxmaz.

Oxucum! Yəqin ki, tələbələr ziyafətində Boris ana sağlığına badə qaldırarkən, Adilin piyaləsini yerə qoyub məclisi tərk etdiyini və sonra həyətin qaranlıq guşəsində göz yaşı axıtdığını unutmamısınız. O gecə Boris, Nataşa və başqa yoldaşları Adili nə qədər dilə tutdularsa, heç bir şey öyrənə bilmədilər.

−Axı, sənə nə dedilər? Bayaqdan tar çalırdın, oxuyurdun, birdən niyə dəyişdin? Bəlkə xətrinə dəyən oldu, mən ki, bir şey eşitmədim! – deyə Boris dostunun qəfildən tutulmasının səbəbini dönə-dönə soruşurdusva da, sualları cavabsız qalırdı.

Adil qəhərdən boğulurdu. Alt dodağını dişləri arasına alıb çeynəyir, danışmırdı.

−Sən öz ürəyini məndən də gizlədirsən, Adil, dostluqda bu yaxşı deyil. İnan ki, yol üstə olmasaydım, bu barədə səninlə möhkəm danışardım! Axı, sən kimsən, mən kiməm?! Biz qardaş deyilikmi?

Yanında, ancaq Borisin qaldığını görən Adil dərindən köksünü ötürüb ayağa qalxdı. Əlini dostunun boynuna salıb qucaqladı, üzündən öpdü.

−Sən haqlısan, Borya, − dedi, − mən bir şeyi indiyə kimi hamıdan gizlədirəm. Sənə də bir söz deməmişəm. Gizlətməli heç nə yoxdur. Ancaq danışıb dərdimi təzələmək istəməmişəm. Bu gecə danışacağam. Sən bayaq tost deyəndə, özün bilmədən mənim yarama toxundun. Onun üçün qəlbim sıxıldı. Anam yadıma düşdü.

Adil anasının ölümündən sonra Diləfruzun onunla necə rəftar etdiyindən, karnavalda Ceyranla nə cür tanış olduğundan, sevdiyi qızın gözünü yollarda qoyub nə üçün Bakıdan çıxdığından, o vaxtdan nə səbəbə evə getməməsindən danışdıqca yenidən ürəyi kövrəldi.

−Borya, buna görə də Nataşa ilə sənin Bakıda evimizdə qalmağınızı istəmirəm. Ailəmizin bağa köçdüyünü də yalandan dedim, − O, azacıq susdu. – Biz azərbaycanlılarda yaxşı bir məsəl var: deyərlər ki, tavus quşu hər yerinə baxanda fərəhlənir, ayaqlarını görəndə kədərlənir. Həyatda hər şey məni sevindirir, ancaq evimiz yadıma düşəndə fikirdən az qala boğuluram.

Dostu üçün çıxış yolu axtarırmış kimi dərin düşüncəyə dalan Boris, deməyə söz tapmırdı.

O, Nataşanı evlərinə ötürdükdən sonra da rahat yata bilmədi.

Ertəsi gün qatarın vaxtından xeyli qabaq Borisgil Adillə xudahafizləşib yenicə getmişdilər ki, Rəhman yataqxanaya girdi.

Ata ilə oğulun görüşü bu dəfə də soyuq oldu. Rəhman Adili özü ilə Bakıya aparmaq istədiyini dedi:

−Bax, oğlum, bu dəfə sözümdən çıxmayacaqsan. Evdə yolunu gözləyirlər.

Adilin dodaqlarına kinayəli bir təbəssüm qondu.

−Yolumu gözləyirlər? Kimlər?

Rəhman arvadının tapşırdığı kimi, çox ehtiyatla danışdı:

−Gedərik, görərsən. Mən boyda kişi yalan deməyəcəyəm ki! Dur ayağa şeylərini çamadana yığ, ağlını da başına. Adam atasının sözündən çıxmaz.

Lakin Adil fikrindən dönmədi. Rəhman qaşqabağını sallayıb ayağa qalxdı:

−Çox sağ ol! – deyərək çıxdı. İkicə dəqiqə keçmədi ki, yenə qayıtdı. Adilə qəzetə bükülmüş bir şey uzatdı.

−Pul lazımınsa, verim. Oğul doğma atası ilə belə rəftar etməz. Çalış, sabah Bakıya yola düş! Mən aramızdakı pərdəni yırtmaq istəmirdim. Ancaq görürəm başa düşmürsən, hər şeyi açıq deməliyəm.

Adil intizar dolu gözlərlə atasının üzünə baxdı. Rəhman qəsdən bir an dinmədi. Sonra asta səslə davam etdi:

−Adam nə iş tutduğunu bir yaxşı fikirləşər. Dil verdiyin qızın gözünü yolda qoymaz.

Qatar Bakıya gedirdi...

Axşamdan xeyli keçmişdi. Sərnişinlərin çoxu şirin yuxuda idi. Rəhman kupedə oturub satmağa apardığı şeyləri haqq-hesaba vurur, nə qədər qazanc götürəcəyini bilmək istəyirdi.

Bu vaxt iyirmi-iyirmi iki yaşlarında ortaboylu, əynində qırmızı milli, göy nimdaş pijama olan bir oğlan əlində boş stəkan, gözlərini ovuşdura-ovuşdura Rəhmanın kupesinə yaxınlaşdı:

−Yoldaş provodnik, − dedi, − axşamdan şor balıq yemişəm ciyərim yanır. Su qabı da bom-boşdur. Bəlkə sizdə su oldu.

Rəhman sərnişinin sözünü ağzında qoydu:

−Yoxumdur! Özüm də susamışam, Minvoda az qalıb, düşüb orda içərsən.

Oğlan dediyinə peşman oldu, qurumuş dodaqlarını yalaya-yalaya keçib yerində uzandı.

Qatar işıqlı bir stansiyaya çatıb dayandı. Oğlan yenə qalxıb Rəhmana yaxınlaşdı.

− Bura haradır?

− Minvoddur.

Sərnişin stansiyaya endi. Azacıq sonra əlində iki şüşə su və bir qəzet qayıtdı.

− Buyurun, əmi, − deyə Rəhmanın kupesinin qabağından keçəndə şüşənin birini ona uzatdı. – İçirsiniz?

Rəhman, ikinci dəfə onu fikirdən ayıran sərnişinə üzdə “çox sağ ol” deyib ürəyində söydü.

Parovoz nəfəsini dərib yoluna davam etdi. Rəhman hələ də Bakıya apardığı mallarını hesablayır və arabir də daz başını sığallayaraq dərindən içini çəkirdi. O, xeyli vaxt vəziyyətini pozmadan, dinməz-söyləməz oturub düşündükdən sonra ayağa durdu, ağır bir şey qaldırırmış kimi qollarını yavaş-yavaş yuxarı dartdı, ağzını geniş açıb “a-a-a...” elə əsnədi ki, cəhəngləri şıqqıldadı. O kupedən çıxanda, su istəyən oğlanın əlindəki qəzetə baxa-baxa çırtma çalaraq öz-özünə güldüyünü görcək təəccüb elədi. “Əşi... bu səfehmiş ki!” deyə düşündü. Oğlan gözlərini qəzetdən ayırmadan, oturduğu yerdə gah sevincindən çiyinlərini oynadır, gah da ayağının birini götürüb o birini yerə vururdu.

− Dayan, dayan, burda kef var. Yəqin qırışmalın bayaq alıb gətirdiyi araqmış! – deyə Rəhman azacıq irəliləyərək ona yaxınlaşdı. – Mənə bax, bacıoğlu, bura səninçün haradır? – O, köynəyinin ətəyini hirslə aşağı dartıb qaşlarını düyünlədi. – Sən sovet vaqonundasan! Burada piyaniskəlik yaramaz! Heç olmasa yanındakı arvadından utan! O zəhrimarı içmək istəyirsən, get restorana, köpüncə tök qarnına! Hə? Nə maddım-maddım baxırsan, yalan deyirəm? – Oğlanın əhəmiyyət vermədiyini görən Rəhman əl-qolunu ölçərək səlahiyyətini göstərmək üçün səsinə bir az da qüvvət verdi. – Mən səninləyəm, yoldaş sərnişin. Bura sirk deyil ki, oyunbazlıq eləyəsən! Zəhrimarı içə bilmirsən içmə!

Sərnişin, bir əlində qəzet, o biri əlində dəftər vərəqi boyda dördkünc bir kağız, ayağa qalxdı. Ağzını Rəhmanın qulağına yaxınlaşdırıb pıçıltı ilə:

− Mən piyan deyiləm, əmi, − dedi.

Rəhman dala çəkildi:

− Rədd ol burdan! Ağzından it iyi gəlir!

Sərnişin, qonşu kupedə yatanların səs-küyə oyandıqlarını görcək sifətinə ciddi bir ifadə verib dedi:

− A kişi, nə danışırsan?! Nə çığır-bağır salmısan! Bu vaxtda hansı axmaq araq içər?

Rəhman onu axıra qədər danışmağa qoymadı:

− Araq olmasın, çaxır olsun, heç dəxli mətləbə var?! Mən öz vaqonumda bu cür yaramaz hərəkətlərə yol verməmişəm, vermərəm də!..

− Bura bax, əmican, bir hövsələn olsun, − deyə oğlan yanındakı qızı oyatmamaq üçün Rəhmanı sakit etməyə çalışaraq özünü doğrultdu: − mən sevindiyimdən elə edirdim. Bu dəqiqə istiqraz vərəqələrimi yoxladım, on min udmuşam, xətrin nə istəyir bu saat səni qonaq eləyim.

Rəhman nahaq yerə qara-qışqırıq salıb sərnişinlərin yanında pərt olduğunu görcək, tez uzaqlaşdı. “Zalım oğlunun bəxti yaman gətirib!” deyə kupesinə keçdi.

Aradan bir saat keçmişdi. Rəhman nə fikirləşdisə, həmin sərnişinin yanına getdi.

− Bacıoğlu, zəhmət olmasa, bir dəqiqə bura gəl! – deyə yavaşcadan onu səslədi. Yerini təzəcə rahatlayıb uzanmış oğlan acıqlı-acıqlı provodnikə baxdı, sonra qalxıb deyinə-deyinə onun dalınca addımladı.

− Keç bu yana, bacıoğlu, − deyə içəri gircək Rəhman ona kupesinin yuxarı başında, döşək üstündə yer göstərdi. Sərnişin keçib oturdu. Rəhman da onunla üzbəüz əyləşib dirsəyini balaca mizə söykədi.

− Bayaq dediyim sözlərə görə xəcalət çəkirəm. Gərək məni bağışlayasan. Mən də sənin atan. Canınçün, bizdə təqsir yoxdur. Bu vaqona gündə min cür cüvəllağı minib-düşür, adam hansını tanısın?

− Eybi yoxdur, − deyə sərnişin əlini yuxarıdan aşağı yellədi. – Nə oldu ki, söyüşmədik, dalaşmadıq.

− Yox də... Əgər yalan deyirəmsə, lap elə bu qatarın altında qalım, mənə elə gəldi ki, doğrudan da Minvodda araq alıb gətirdin. Şüşənin birini mənə uzadanda, elə bildim atam Əzizin goruna söydülər.

Bu vaxt Rəhman döşəmədə yırğalanan içki şüşələrinin bir-birinə dəyərək cingildədiyini görüb ayağı ilə onları taxtın altına itələdi.

− Mən də onun aludəsi deyiləm, − deyə oğlan Rəhmanın sözünə qüvvət verdi. – Mənimki çaydır. Gündə beş-altı stəkana söz yoxdur.

− İndi necə? Xətrin istəyir, hazır çayım var, süzüm səninçün?..

Sərnişin bu təklifi qəbul etdi. Rəhman köhnə bürünc bir qəhvədan götürüb iki stəkan çay tökdü.

− Elə sənə zəhməti də bununçün verib çağırdım ki... – deyə Rəhman qalxıb qapını örtdü, − səndən üzr istəyim, mən elə adam deyiləm. – O keçib yerində əyləşdi. – Çayını iç, bacıoğlu.

Rəhman, girdə dəmir qutuya tökülmüş qəndi müsahibinə tərəf çəkdi.

− Bacıoğlu, soruşmaq ayıb olmasın, hardan gəlib, hara gedirsən?

− Tələbəyəm, əmi, Moskvada oxuyuram. Tətilə çıxmışam, Bakıya gedirəm.

− Əcəb eləyirsən, mənim oğlum da Moskvada oxuyur. Soruşmaq ayıb olmasın, evlisən, subay?

− Anadangəlmə subayam, − deyə oğlan gülə-gülə cavab verdi. – Elə bayaq ona görə sevinirdim: toyun xərci çıxdı. İşim irəli düşdü. Yoxsa məktəbi qurtaranacan gözləməli olacaqdım.

Rəhman düşüncəli halda başını tərpədərək:

− Qismətmiş! – dedi. – Çayını iç, soyutma, bacıoğlu. Bəs səninlə gedən qız nəyindir?

− O qızla mən nişanlısayaq kimiyik.

− Hə... belə deginən. Daha neyçün utanırsan, ayıb deyil ki, əvvəl-axır bir qız bir oğlanındır. Demək belə-belə işlər...

Sərnişin, stəkanını üflədi, qənddən birini götürüb çayda isladaraq ağzına apardı.

− Bacıoğlu, − deyə Rəhman ürək döyüntüsü ilə mətləb üstünə gəldi, − səndən bir xahiş eləsəm, sözümü yerə salmazsan ki?

− Sərnişin stəkanı yerə qoyub maraqla provodnikə baxdı. Araya sükut çökdü. Kupedə çarxların səsi eşidildi. Aşağıdakı şüşələr bir daha cingildədi.

−Bilirsən, bacıoğlu, məndə bir az əmanət pul var, − deyə Rəhman yenidən dilləndi. – Veriblər mənə ki, qərdeşim sənsən, Moskvadan gələndə zad al... O şoğəribin adı nədir?.. – Rəhman gözlərini qıyıb sağ əli ilə çiyninin üstündə bir-iki çırtma vurdu. – Hə! Piyəninə. Getdim, univermağa gördüm var, ancaq bekara maldır. Dedim qoy əvvəl özüynən məsləhətləşim, sonra. Yaxşı eləmişəm, bacıoğlu?

−Əlbəttə, elə lazımdır, − deyə sərnişin onun sözünü təsdiq etdi. – Birdən aldın, xoşlarına gəlmədi.

Rəhman söhbəti yaxşı quraşdırdığı üçün özündən razı halda davam etdi:

−Elədir də. İndi görürəm özgənin pulunu bir Bakıya aparmaq, bir də təzədən Moskvaya gətirmək xata işdir. Necə deyərlər şər deməsən, xeyir gəlməz. Olmadı belə, oldu elə. Mən də bir kasıb kişi, sonra xalqın haqqını hardan verəcəyəm.

−Bəli, düz deyirsən, əmi.

−Sözüm onda deyil, qərdeşim sənsən, zayomun udmayıb? Hökumətdən on min almayacaqsan? Elə zayomu ver mənə, nəqd yerindən on min manatını al da. – Rəhman danışdıqca ətli yanaqları və sallaq buxağı titrəyirdi. – Nə təfavütü var, ya sberkassadan al, ya məndən. Elə deyil, bacıoğlu?

Bu dəfə bacıoğludan cavab gəlmədi. O, Rəhmanı başdan-ayağa diqqətlə gözdən keçirdi.

−Nə var, bacıoğlu, fikrə getdin? – deyə o, sərnişini şübhələrdən uzaqlaşdırmaq istədi; bir az ara verib yenə sözünə əlavə etdi: − indi, bacıoğlu, işinə bax a... Mənim dediyim odur ki, sən də gedib o pulu tezliklə ala bilməyəcəksən. Sən Bakıya çatandan sonra, onlar Moskvaya yazacaq... cavab gələcək, əlqərəz, uzun həngamədir... Yaxınbaşı bir ay – ay yarım. Qərdeşim sənsən, o vaxtacan tətilin də qurtaracaq. Student oğlansan, xeyir işinə başlaya bilməyəcəksən. Eşidirsən, bacıoğlu?

−Bəli, qulağım səndədir, əmi.

Oğlan fikirləşirdi. Bələdçi haqlı idi. Bakıda ona uduş pulunu tezliklə almaq mümkün olmayacaqdı. Ancaq uzaq şəhərə sevgilisilə gəzməyə getdiyi bir vaxtda bu pulun nəqd olması lap yerinə düşürdü!

−Nə fərqi var ki, əmi, mən onsuz da gec-tez pulu almalıyam.

−Əlbəttə! – deyə Rəhman yerində qurdalandı. – Axı bir də sən bu zayomu cibində saxlamaqla üstünə faiz-zad gəlməyəcək ki? Elə deyil, bacıoğlu? Hi-hi-hi... Hanı, o qəzet də yanındadır?

Bələdçinin bu dəfəki gülüşü çox süni çıxdı. Birdən onun sifəti ciddiləşdi. Sarı çil basmış nazik uzun barmaqları bir biləkdə birləşmiş ilan balaları kimi qabağa uzanıb qapının cəftəsinə dolaşdı, kupeni bağladı. Bu vaxt onun köynəyinin qolu yuxarı dartındı, biləyində iki qızıl qadın saatı parıldadı. Rəhman bunu oğlanın görəcəyindən ehtiyat edib tez əlini aşağı saldı.

−Deyirəm, nömrəsini bir də yoxlayaq ki, sonra allah eləməmişkən birdən düz çıxmaz...

Sərnişin, pijamasının döş cibindən çıxardığı qəzeti açıb stolun üstünə sərdi. Sonra sənədlərinin arasından istiqraz vərəqəsini də götürüb Rəhmana uzatdı:

−Buyur.

Rəhman beş-altı dəfə diqqətlə istiqrazın nömrəsilə qəzeti tutuşdurub uduşun doğru olduğunu yəqin etdi; nəfəsini dərib yerində əyləşdi.



−Nə deyirəm ki, bacıoğlu, udub də... yəni elə yoxlamamışdan da inanırdım a... Ancaq genə də, ehtiyat, deyir, igidin yaraşığıdır.

Rəhmanın sifətində qəribə bir ifadə gəzirdi, tez-tez yanaqlarının əti dartınırdı. O sövq-təbii ilə əlini bir də uzadıb qapının cəftəsinə vurduqdan sonra, qoltuq cibinin sancağını açıb bir dəstə pul çıxartdı. Kupeni ətirqarışıq naftalin iyi basdı. O, barmaqlarının ucuna tüpürüb onları bir-birinə sürtdü və tələsmədən yüzlükləri saymağa başladı. Əgər başqa vaxt olsaydı, ehtimal ki, sərnişini yuxu aparardı. Rəhman on min manatı sayıb qurtarınca qatar azı iyirmi kilometr yol getdi.

−Al, bacıoğlu, bu da on! – deyə bələdçi bir dəstə yüzlüyü şappıltı ilə mizin üstünə çırpdı.

−Sağ ol, əmi, mənim də işimi düzəltdin, − deyə sərnişin ona öz razılığını bildirdi.

−Ancaq bacıoğlu, səndən bir təvəqqe eləyirəm: kupedəkilərdən heç kəs bunu bilməsin. Əlqərəz, dəvə gördün, heç qığına da rast gəlmədim.

Sərnişin yenicə uzaqlaşmışdı ki, bələdçi arxadan hamının eşidə biləcəyi bir səslə:

−Bacıoğlu, haçan xətrin çay istəsə gəl yanıma, utanma, − dedi.

Oğlan öz yarımqaranlıq kupesinə keçəndə:

−Borya, hardaydın? – deyə yenicə oyanıb onu gözləyən Nataşa soruşdu...

Ertəsi günü Rəhman istiqraz vərəqəsinin on min manat udduğu haqqında qohumlarından, qonşularından, iş yoldaşlarından tutmuş, dəmir yolunun süpürgəçilərinə kimi hamıya yaydı.



HƏRƏ BİR CÜR SEVİNDİ

Borislə Nataşaya “İnturist”də bir yerdə qalmağa icazə verilmədi.

−Axı biz elə evli kimiyik, − deyə Boris onları qeydə alan qızı dilə tutub razı salmağa çalışdı. – İkimiz də acizanə xahiş edirik, bizi bir-birimizdən ayırmayın, uzaq yerdən gəlmişik.

−Mümkün deyil, yoldaş!

Bu qəti cavabdan sonra Boris sifətinə incik bir ifadə verdi:

−Özünüzü Nataşanın yerində zənn edin, − deyə o, qızın ürəyinə mərhəmət salmaq istədi. Lakin bunun da təsiri olmadı.

−Yoldaş, danışdığınıza fikir verin! Əvvəla, mən Nataşanın yerində olmağı arzu eləmirəm, − deyə qız qaşlarını düyünlədi. – Sonra onu da bilin ki, bir nömrəyə ancaq ər-arvad buraxılır. Başa düşdünüzmü?

−Başa düşürəm... ancaq... Mənim də sizə bircə sualım var: olarmı bu gün bizi bir nömrədə yerləşdirəsiniz, sabah sizə qanuni zaqs kağızı gətirək?

Nataşa bu sözləri eşidəndə Borisin ətəyindən çəkdi.

−Nə danışırsan, utanmaz – deyə arxadan onu dürtmələdi.

Qeydə alan qız Borisin sonuncu təklifini də rədd etdi:

−Elə məqsədiniz olsaydı, indiyə kimi çoxdan evlənmişdiniz.

Boris bozardı.

−Necə?!


Qız sözlərini bir də təkrar edəndə Boris qızışdı.

−Eybi yoxdur! Siz məni Nataşadan ayırın, mən də bu acığa görərsiniz necə birləşərəm.

−O sizin şəxsi işinizdir.

Nataşa da dilini saxlaya bilmədi:

−Əgər şəxsi işimizdirsə, bəs niyə bizi öz istədiyimiz kimi yaşamağa qoymursunuz?

−Xətriniz necə istəyir elə yaşayın! Ancaq bura zaqs deyil. Mən sizin kəbininizi kəsməyi də öz öhdəmə götürə bilmərəm!

−Biz özümüz kəsərik! – deyə Boris səsini ucaltdı.

Boris əl çəkmir, qız isə fikrindən dönmək istəmirdi.

Yolda Nataşa ilə bir otağa düşüb onunla doyunca söhbət edəcəyini, hər gün yeməyə bir stol arxasında əyləşəcəklərini düşünən Boris indi bu tərs qıza rast gəldiyindən yaman pərt oldu.

Qız onlara ayrı-ayrı otaqlarda yer verdi. Hər ikisi qanıqara, liftlə yuxarı qalxdı. Nataşa tək çarpayılı otağa düşmüşdü. O gecə yatana kimi Boris qızın yanından getmədi. Cibindəki on min manata az qala dünyanın yarısını alacağını vəd elədi.

−Bax, Nataşacan, xətrin nə istəyir de, utanma! Mənə heç nə lazım deyil. Bircə ayaqqabı almalıyam.

Boris stolun dalına keçdi, qələmi mürəkkəbə batırıb dedi:

−Yazıram, birinci: mənə bir cüt tufli! Mən evlənməyə hazır! De görək sənə nə lazımdır?

−Sağ ol, Borya, evdə hər şeyim var, heç nə istəmirəm.

Nataşanın utandığını görən Boris özü fikirləşib gəlinə lazım olan bütün şeylərin siyahısını tutdu və hər birinin də qabağında təxmini qiymətini yazıb hesabladı. Hələ pulun yarısı qalırdı.

Nataşa, tuflilərimi də saysaq, sənin üçün iyirmi doqquz şey yazmışam, birini də de, düz otuz olsun.

Çarpayının qırağında əyləşmiş Nataşa balışa dirsəkləndi.

−Heç nə lazım deyil, Borya, − deyə əsnədi.

−Qulaq as, oxuyum. Nataşa, gör nə çatışmır.

Boris siyahıya saldığı şeyləri bir-bir sadaladı.

−... İyirmi səkkizinci – onun adını demirəm. İyirmi doqquzuncu – corab rezini. Daha nə lazımdır? – Nataşadan cavab gəlmədi. Qızın yatdığını görən Boris onun üstünü örtüb çıxmaq istədi. Sonra yadına nə düşdüsə geri döndü. Bayaqkı kağıza “çamadan” sözünü də əlavə etdi. “Yoxsa bu qədər avadanlığı Moskvaya nədə apararıq?”

Səhər tezdən oyanan Nataşa şəhərə tamaşa etmək üçün geyinib balkonda dayanmışdı. Günəş sanki mavi Xəzər sularının dibindən çıxırdı. Xırda, cilvələnən ləpələrlə oyanan şüalar göz qamaşdırırdı. Hava o qədər təmiz idi ki, şəhərin sonuncu evləri belə görünürdü. Xəzərin sahilə yaxın yerlərində bir neçə yelkənli qayıq sakit-sakit yırğalanırdı. Bulvarın qarşısında yarımada kimi uzanan körpünün hər iki tərəfində sərnişin və yükdaşıyan gəmilər dayanmışdı. Burada hər şey Nataşa üçün yeni idi. O, şəhəri seyr etməkdən doymurdu; balkonun dəmir sürahisinə dirsəklənib Bakının səhər mənzərəsinə tamaşa edirdi.

Sağ tərəfdə, çılpaq boz dağların döşündən tutmuş, Xəzərin sahilinə kimi hər yerdə sıx neft buruqları ucalırdı. Nataşanın təcrübə üçün təyinat aldığı bu trest neftin bol xəzinəsi idi. Burada ucu-bucağı görünməyən qara neftli sahənin sinəsilə uzanan hamar bir asfalt yol tresti iki hissəyə bölürdü. İndiyə kimi Bakı və onun neft mədənləri haqqında ancaq kitablarda oxuyan, kinolarda görən və az-çox Adilin söhbətlərindən eşidən Nataşa, bu gün şəhəri öz gözlərilə seyr edirdi. Dünən qatardan düşdükdən sonra o, Borislə maşına oturub birbaş trestə getmiş, buruqların arasında gəzmiş və Bakının məşhur neft ustalarından bir neçəsilə görüşüb tanış olmuşdu. Bu yerlər Nataşaya təsəvvür elədiyindən qat-qat mənalı görünürdü. O, buruqlarda öz-özünə fırlanan dəmir çarxlara, asta-asta qalxıb-enən mancanaq dəzgahlarına baxdıqca, onların ahəngdar səsini eşitdikcə valeh olmuş, ürəyində dönə-dönə Adilə təşəkkür etmişdi. Bakı Nataşa üçün çox tamaşalı bir şəhər idi! Hələ mehmanxananın pəncərəsi qarşısında dalğalanan Xəzərin sinəsində möhtəşəm qalalar kimi ucalan buruqlar buradan nə gözəl görünürdü! Qara şəhərdəki neftayıran zavodların borularından tüstü çıxır, orada da başqa bir həyat qaynayırdı. Sol tərəfdə bir-birindən gözəl yaşayış binaları cərgə ilə düzülmüşdü. Onlardan çoxu təzə tikildiyindən, qar-yağış hələ daşlarının rəngini soldurmamışdı.

Yeni tikintilər, nəqliyyatın çoxluğu, şəhərin mədəniyyəti Nataşaya elə Moskvanı xatırlatmışdı. Adilin dediyinə görə Bakının yaxşı kino-teatr binaları, gəzməli parkları və böyük plyajları da vardı.

Qapının cırıltısını eşidən Nataşa geri dönəndə Boris içəri girdi.

−Sabahın xeyir, Nataşacan, necəsən?

−Borya, gecə elə yatmışam ki, heç nədən xəbərim olmayıb.

−Mən xeyli vaxt oyaq qalmışam, − Boris Nataşanın əlindən tutub içəri çəkdi, onunla yanaşı divanda əyləşdi. – Dünən gecə ən vacib bir şeyi ikimiz də yaddan çıxarmışıq.

−Nəyi?

−Çarpayını! Nataşa, bəs biz harda yatacağıq?



Qız Borisin qolları arasına yıxılıb güldü.

−Bunun üçün beşcə yüz manat sağ cibimdən ayırıb sol cibimə qoymuşam, ancaq... Nataşa, − deyə o utanırmış kimi səsini yavaşıtdı. – Yorğan-döşəyi haqq-hesaba salmamışam. Bilirəm, onları evinizdən gətirəcəksən...

Nataşa da zarafatyana dedi:

−Onda çarpayını da siyahıdan sil. Atam çoxdan hazırlayıb.

Boris beş yüz manatı sol cibindən çıxarıb yenə sağ cibinə qoydu.

... Günəşin şəfəqləri pəncərədən içəri düşəndə onlar mehmanxanadan çıxdılar. Nataşa trestə, Boris şəhərə, bazarlığa getdi.

Rəhman əlində çamadan, tövşüyə-tövşüyə həyətə girəndə Mənsurəni qapı ağzında gördü.

−Qızım, burda neyçün durmusan?

Mənsurə onun sualına sualla cavab verdi:

−Bəs Adil hanı, dayı?

Rəhman başını buladı.

Qızın iki həftədən bəri gecə-gündüz yolunu gözlədiyi dayıoğlusu haqqındakı ümidləri yenə boşa çıxdı. O, çamadanları yuxarı qaldırmaq üçün Rəhmana kömək etməyi belə unudub, çarhovuzun qırağında oturdu. Dayısının gəlişindən sevinəcəyini gözləyən Mənsurə daha da kədərləndi.

Yataq otağında çarpayıda uzanmış Diləfruz, Rəhmanın içəri gircək ara qapını bağladığını görüb təəccübləndi.

−Nə olub, ay kişi? – deyə heyrətlə soruşdu. – Qapını niyə bağladın?

Rəhman onun yanında əyləşdi. Əvvəlcə, Adilin Bakıya gəlmədiyindən danışdı.

−Qara cəhənnəmə ki! – deyə Diləfruz cavab verdi. – Qiyamətə gəlsin!

Rəhman istiqraz əhvalatını Diləfruza nağıl edəndə arvadı şadlığından ərini qucaqlayıb onun başının daz yerindən öpdü.

−Mağıl indi ürəyimiz rahat olar, daha bir parça çörəyimizi qorxa-qorxa yemərik.

Həmişə evin bütün sirrini qonum-qonşudan gizlədən Diləfruz, bu xəbəri tezliklə hamıya yaymağı ərinə tapşırdı.

Bir azdan süfrə qırağına toplaşanda arvad Mənsurəyə:

−Xəbərin varmı, dayının zayomu on min udub! – deyə xəbər verdi. Sonra nə fikirləşdisə, ayağa qalxıb paltar şkafını açdı, oradan yaşıl bir şadlanka parça çıxarıb Mənsurəyə uzatdı.

−Al, bunu da dayın Moskvadan sənin üçün gətirib.

Rəhman əvvəlcə, arvadının dediklərinə təəccübləndi. Lakin Diləfruzun ona göz vurduğunu görcək, məsələni anladı.

−Götür, qızım, Moskvada zayomları yoxlayanda əhd eləmişdim ki, udsam, hərənizə bir paltarlıq alacağam. Bəxtin gətirdi.

−Çox sağ ol, dayı, − Mənsurə şadlankanı götürüb baxdı. – Payın artıq olsun. Məmmədin toyunda geyək. – O, azacıq ara verib üzünü Rəhmana tutdu: − Adil necədir? – dedi.

−Nə bilim, vallah, Adilin işindən fələk də baş açmır, − deyə Rəhman gileyləndi. – Dil tökdüm, yalvardım, qulaq asmadı ki, asmadı! Elə bil heç burda evi-eşiyi yoxmuş. Yaxşı deyiblər: Qarğalar mənimkidir, yumurtası dağlarda.

Mənsurə tez-tez dayısı oğlu ilə məktublaşardı. Ancaq nə onu Bakıya çağırmağa cəsarəti çatar, nə də Diləfruzun rəftarı barədə bir söz yazardı. Adilin cavab məktublarını isə qızdan qabaq Diləfruz açıb oxuyardı. Mənsurə bir dəfə bu barədə dayısı oğluna xəbər verdiyindən onun da kağızlarında qeyri-adi heç bir söz olmazdı. O, Adildən başqa cür məktublar gözlərdi. Bu da mümkün olmadıqda, qız onun özü ilə görüşməyə ruhən böyük ehtiyac hiss edərdi. İndi isə Rəhman yenə Adilin Bakıya gəlmək istəmədiyini deyəndə Mənsurə qırağa çəkildi. Dizinin üstündəki parça yerə düşdü...

Qırmızı kirəmidli evdə Diləfruzun təhqiramiz sözlərinə dözməyən Mənsurə bir gün dərsdən çıxanda qızlarla yataqxanaya getmişdi.

O axşam xörəksiz qalan Diləfruz bütün acığını ərinin üstünə tökdü:

−Bu da sənin təriflədiyin bacın qızı! Saat on birdir, gəlib çıxmayıb! Kim bilir indi hansı cəhənnəmdə oğlanlarla mazaqlaşır.

Rəhmanı da fikir götürmüşdü. O, Diləfruzun düşündüyü kimi Mənsurənin bu vaxt küçələrdə gəzəcəyinə inanmırdı. Ancaq qızın qayıtmaması kişini narahat edirdi. Bununla belə indi gedib onu axtarmaq mənasız idi, bu vaxt texnikumda heç kimi tapmaq olmazdı.

Mənsurə səhər də gəlmədi. Rəhman geyinib küçəyə çıxdı. Ancaq hara gedəcəyini bilmədi. O, Mənsurənin oxuduğu texnikumu tanımırdı. Nə valideynlər iclasında, nə də müəllimlərin yanında olmuşdu. Rəhman evə qayıtdı.

−Lap məəttələm, Diləfruz xanım, indi mən hara gedim? – deyə arvadından kömək istədi. – Bəlkə, sən bilərsən o harda oxuyur?

−Daha dərdim yox idi! İşimi-gücümü buraxıb Mənsurə xanımın oxuduğu texnikumu axtaracaqdım. Mən vaxtlı-vaxtında paltarlarımın primerkasına gedə bilmirəm... Saleh müəllimdən soruş, yenə o bilər.

Saleh müəllim Mənsurənin evə qayıtmadığını hələ Rəhmanın əl-ayağa düşməsindən əvvəl eşidib nigaran qalmışdı. Tez bir maşın tutub kitabxanaçılıq texnikumuna sürdürmüşdü. Mənsurəni tapıb məsələnin nə yerdə olduğunu öyrənəndə heç bir söz deyə bilməmişdi.

−Müəllim, mən o evdə dərs hazırlamağa vaxt tapmıram. Diləfruz səhərdən-axşamacan məni qulluqçu kimi işlədir. Mən Bakıya başqasının xörəyini bişirməyə, paltarını yumağa, yorğan-döşəyini yığmağa gəlməmişəm. Mən oxumaq istəyirəm! Hələ o sevinsin ki, evdən çıxanda ona ağır cavab qaytarmadım, − deyə qız şikayətləndi. Müəllim fikirli-fikirli başını bulamışdı. “Demək Diləfruz indi də Mənsurəni evdən qaçırdır! Yazıq qız neyləsin?! Onu təzədən aparıb Diləfruza tapşırmaq Mənsurəyə pislik etmək deyildimi?”

−Qızım, indi ki, gəlmisən, çalış qayıtma! – deyə Saleh müəllim bir neçə kəlmə ilə kifayətləndi.

Diləfruz Mənsurənin yataqxanada yaşamaq istədiyini eşitcək özündən çıxmışdı. Lakin sonra təsəlli tapmışdı.

−Gözüm aydın, heç gəlməsin, getsin, dalınca da bir qara daş!

İkicə gün sonra Diləfruz, ev işlərinin ağırlığını hiss etcək, texnikumun yerini öyrənib ərini Mənsurənin dalınca göndərdi.

Mənsurə dayısının xahişinə əməl etmədi.

−Burda qulağım sakitdir, heç kəs üzümü danlamır, − deyə o, Rəhmanı hörmətlə yola saldı.

Rəhman evə gəlib əhvalatı Diləfruza deyəndə arvad rahat otura bilmədi.

Mənsurəyə hələlik çarpayı da verməmişdilər. O, rəfiqəsilə bir yerdə yatırdı.

Diləfruzu narahat edən Mənsurənin yataqxanada yaşamaq istəməsi deyildi. Bir azdan arvad bağa köçmək istəyirdi. Mənsurənin evdə olmaması onun istirahətini poza bilərdi; evdə qoymağa adam tapmayacaqdı.

Bu dəfə Diləfruz özü qızın dalınca getməyə məcbur oldu.

O, Mənsurənin yaşadığı otağa girən kimi qızların arasına bir pıçıldaşma düşdü.

−Nə olub, ay qız, kənddən gəlmisən şəhərliləri bəyənmirsən? Niyə hırıldayırsan?! – deyə Diləfruz onlardan birinə acıqlandı.

Bu gəlişdən kədərlənən Mənsurə arvadı görcək ayağa qalxdısa da, ona “xoşgəldin” eləmədi.

Qızlardan biri Diləfruz üçün stul qoydu. Arvad oturdu. Sonra yerində o tərəf bu tərəfə burularaq yataqxanaya kinayəli bir nəzər saldı. Gözü Makarenkonun divardakı şəklinə sataşanda gülümsədi. Çarpayıda əyləşib ona baxan qıza müraciətlə:

−Yəqin atanın şəklidir vurmusan başının üstündən, maşallah, yaraşıqlı kişidir. – dedi.

Bu sözə qızlar gülüşdülər. Diləfruz özünü sındırmadı, o da qızlara qoşulub ucadan qəhqəhə çəkdi.

−Axı mən nə bilim kimdir? – dedi. – Görürəm kişidir, deyirəm əlbət atandır. Adam bəs çarpayısının başından kimin şəklini asar...

−Xudahafiz də, qızlar, − deyə Diləfruz ayağa qalxdı və üzünü Mənsurəyə tutub əlavə etdi: − Bir bayıra çıx, sözüm var sənə.

Diləfruzdan şad xəbər eşidəcəyini güman edən qız onun dalınca koridora gəldi. Gözlərini arvadın sifətinə dikib susdu.

Diləfruz əlini Mənsurənin çiyninə qoyub sözə başladı:

−Səndən incisəm də, yenə ürəyim dözmədi. Dedim doğma dayın oğludur, bəlkə xətrin istədi, sən də qabağına getdin.

Mənsurə onu sona qədər dinləyə bilmədi:

−Adil gəlir?! – deyə sevincək səsləndi.

Diləfruz özünəməxsus etinasızlıqla başını yırğaladı.

−Kağız yazıb, deyir bu günlərdə gəlirəm Bakıya.

Mənsurə bir anlığa tutduğu işə peşman oldu. Bunu onun gözlərindən oxuyan arvad:

−Eybi yoxdur, − dedi, − ürəyini sıxma. Get dəftər-kitabını yığışdır, gəl evə.

Ertəsi günü Mənsurə yenə qırmızı kirəmidli evə qayıtdı. Rəhmanla Diləfruz axşama kimi ona öyüd-nəsihət verdilər. Qız Adilin Bakıya gəlməsi barədə deyilən xəbərin yalan olduğunu bilmədiyi üçün sevinir, intizarla dayısı oğlunun yolunu gözləyirdi.

İki gün keçdi, Adil gəlmədi. Üç gün, dörd gün keçdi, yenə gəlmədi.

Bir həftə sonra havaların qızdığını görən Diləfruz, Məmmədlə Laloçkanı da götürüb Sarayda, dəniz qırağında bəhərini aldıqları bağa köçdü. Rəhman da növbəti səfərə getdi.

Mənsurə qəfəsə salınmış quş kimi, dörd divar arasında yalqız qaldı. Ancaq Diləfruzla yaşamaqdansa, yenə tək qalmaq yaxşı idi.

Neçə gün idi ki, axşamlar qaranlıq çökən kimi Mənsurə yerini aynabənddə salıb uzanır, saatlarla xəyala dalıb yata bilmirdi. O, tənhalığa uşaqlıqdan alışmışdı. Atası cəbhədə olan vaxtlarda anası səhərdən axşamadək kolxozda işləyər, evdə balaca Mənsurəni tək qoyardı. Qızı nə dənizin vahiməli gurultusu,nə küləyin vıyıltısı, nə də dəhşətli şimşəklər, yağışlar qorxudardı. Qaş qaralan zaman arabir qapıdakı it hürəndə, qız – Ay kimsən? – deyə elə ucadan soruşardı ki, səsinə qonşu həyətdəki qazlar qaqqıldaşardılar.

Lakin indi Mənsurənin ürəyi tənhalıqdan darıxırdı. Axı o zaman müharibə idi, başqa çarə yox idi. Elə Mənsurənin evdə qalması da anasına bir köməkdi. Bəs indi? Kənddən gələndə Bakının bütün kinolarına, teatrlarına, mədəniyyət saraylarına gedəcəyini, muzeylərə tamaşa edəcəyini düşünən Mənsurə bura gələrkən özünə ən yaxın adam Adili bilmişdi, onunla dostluq eləmək istəmişdi. Ancaq vəziyyət qızın düşündüyü kimi olmamışdı.

Bu axşam bürkü olmasına baxmayaraq, qız qapı-pəncərələri bağladıqdan sonra yerinə uzanmışdı. Mənsurəni fikir götürmüşdü. O, gah mütaliə edir, gah balışa dirsəklənir, gah da gələcək həyatı haqqında fikirləşirdi. “Diləfruz xanım bağdan qayıdan kimi şeylərimi yığışdırıb yenə yataqxanaya – qızların yanına gedəcəyəm. Qoy lap anam da məndən incisin!” Mənsurə bu düşüncələrdə ikən həyət qapısı döyüldü.

Qızın ürəyi yerindən oynadı. “Bu kim ola bilərdi? Bəlkə, Saleh müəllimdir? Yox o bu vaxt qapını döyməz. Burada Mənsurəyə təsəlli verən təkcə müəllim deyildimi?”

Qız təşviş içində tələsik xalatını geydi, pəncərənin bir tayını aralayıb başını bayıra çıxartdı.

−Kimsən? – deyə ehtiyatla soruşdu.

−Aç, mənəm.

Küçədən cavab verən adamın oğlan olduğunu səsindən müəyyən etmək çətin deyildi. Mənsurənin gözləri qaranlıq gətirdi. Bir anda qızın başından müdhiş fikirlər keçdi. Onun dizləri titrədi. “Görəsən kimdir? Gedib qapını açımmı? Yoxsa əvvəlcə, hasarın üstündən Saleh müəllimi səsləyim? Bunu ki, o özü mənə tapşırıb. Yox, qoy kişini narahat eləməmiş bir də soruşum”..

−Axı siz kimsiniz?

Mənsurə nə eşitdisə, bir göz qırpımında yerindən sıçrayıb ayaqyalın aynabəndin qapısına cumdu. Cəftəni çəkib pillələrdən yel kimi üzüaşağı götürüldü. Xalatının ətəkləri quş qanadları tək yanlara açıldı. O, həyətin qır döşəməsi üzərində ayaqlarını şappıldada-şappıldada yüyürüb, qapını açdı.Nə dediyini özü də bilmədən, qarşısına çıxan oğlanın üstünə tullanıb onun boynunu qucaqladı.

Qırmızı kirəmidli evdən eşitdiyi söhbətlər və baş verən hadisələr Saleh müəllimi çox narahat edirdi. O, uzun zamandan bəri qonşuluq elədiyi Rəhmanın Diləfruzun hökmü ilə son illərdə xeyli dəyişdiyini, kişinin pis yola düşdüyünü indi açıq-aşkar görürdü. Əvvəllər Diləfruzu ancaq davakar, deyingən kimi tanıyan Saleh müəllim, indi onun öz ərini başqa işlərə cəlb etdiyinə də şahid idi. Əvvəllər – Nə borcuma, desəm, arada pis olacağam. O arvadı ki mən tanıyıram, bir söz eşitsə, sonra dava-şavasından gərək baş götürüb şəhərdən çıxam. İyirmi ildən artıqdır ki, divarın o tərəfində onlar yaşayır, bu tərəfində biz. İndiyə kimi birtəhər yola verməyə çalışmışam, − deyə müəllim susurdu. Lakin birinci xəbərdarlıq da nəticəsiz olmuşdu. İndi isə qırmızı kirəmidli evə tez-tez yad adamların girib-çıxdığını görən və onların alverlə məşğul olduğunu öyrənən müəllim yenə rahat dura bilmirdi. Bu yaxınlarda Rəhmanın onu çağırıb borc pul istəməsi və evini dəyişdirməyi təklif etməsi müəllimi daha da həyəcanlandırmışdı. O gün Saleh müəllim evinə gəldikdən sonra onun narahat olduğunu görən arvadı səbəbini soruşdu. Müəllim məsələni danışdıqdan sonra hirslənib demişdi: “Daha bəsdir! Mən bu dəfə onların nə işlə məşğul olduqlarını lazımi yerlərə əməlli-başlı xəbər verəcəyəm! Elədikləri az deyil, üstəlik məni axmaq sanırlar, qonşuluqdan köçürmək istəyirlər”. Arvad ərini dilə tutub onu bu fikirdən daşındırmışdı. “Eləmə, Saleh elə iş tutma! Adildən eyibdir. Yaxşı ki, keçən dəfə bir şey olmadı. Sən ki ona “oğlum, oğlum” deyirsən, sabah gəlsə üzünə necə baxardın?!”

Arvadının sözləri Saleh müəllimin hirsini soyutmuşdu. “Eybi yoxdur, Adil gələr, mən ona hər şeyi danışaram. O özü də bu işə bir əncam çəkər”.

Mənsurənin iş əlindən dərslərini hazırlamağa vaxt tapmadığını da müəllim yaxşı bilirdi. O, bu barədə dönə-dönə qızın öz dilindən eşitmişdi: “Əlbəttə, müəllim, mən yataqxanada qalsam, daha yaxşı oxuyaram, həm vaxtım olar, həm də bu qədər yorulmaram”.

Diləfruzdan xəlvəti olan belə söhbətlər bəzən Mənsurəyə böyük təsəlli verərdi. Qız hər dəfə müəllimi görəndə ona dərdini danışmaq istərdi.

Adildən sonra Mənsurənin qırmızı kirəmidli evə gəlməsi müəllimi çox düşündürürdü. O burada yaşamağı Mənsurənin gələcəyi üçün təhlükəli sayırdı.

Diləfruzgilin bağa köçdüyünü və Rəhmanın Mənsurəni evdə tək qoyub yola çıxdığını bilən müəllim hər gecə Mənsurənin işığı sönməyincə yatmırdı. Qıza həyan olmaq üçün tez-tez artırmaya çıxıb öskürür, oyaq olduğunu bildirirdi.

Bu axşam müəllim qonşu qapının döyüldüynü eşitcək qalxıb artırmaya çıxmış, gələn adamı əvvəlcə qaranlıqda tanıya bilməmişdi. Lakin sonra Mənsurənin sevincək, qonağın boynuna sarıldığını görəndə ürəyi fərəhlənmişdi. Cavanları utandırmamaq üçün özünü onlara göstərməyib yavaşca geri qayıtmışdı.





Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə