Ġntellektual-Elektron Kitabxananın təqdimatında



Yüklə 1.15 Mb.
Pdf просмотр
səhifə4/6
tarix26.05.2017
ölçüsü1.15 Mb.
1   2   3   4   5   6
часть  склонов  Гибле  и  Хыналыг  почти  оголена  и 
породы выходят на поверхность. 
Дерновые  горно-луговые  почвы  в  данной 
территории распространены в пределах 1600-2200 
м  над  ур.м.,  типичные  их  разности  наблюдаются 

 
55 
на  северных  экспозициях  отрогов  Главного 
хребта, в возвышенной части Кусарского района и 
на  платообразных  водоразделах  главного  хребта, 
на  пологих  северных  склонах  Дибрара.  Эти 
массивы  составляют  основной  фонд  летних 
пастбищ.  На  восточной  оконечности  дерновые 
горно-луговые почвы формируются в  более сухих 
и  теплых  климатических  условиях.  Здесь 
наблюдается 
некоторая 
ксерофитизация 
растительности.  Полупустынная  растительность  
поднимается  довольно  высоко  и  сливается  с 
горно-степной,  а  последняя  переходит  в  горно-
луговую.  
В 
горно-луговых 
дерновых 
почвах 
формирующихся 
в 
умеренно 
увлажненных 
условиях,  органические  остатки  постепенно 
подвергаются  процессу  разложения,  содержание  
гумусовых  веществ  сверху  вниз  уменьшается 
постепенно.  В  мощных,  среднемощных  и 

 
56 
маломощных  разрезах  профиль  почвы  хорошо  
гумифицирован, 
причем 
верхний 
слой 
значительно мощнее, содержание гумуса в 0-20 см 
слое    составляет  3,78-9,06%,  в  0-50  см  слое  3,01-
7,39%.  Содержание  общего  азота  в  почве 
свидетельствует  о  довольно  умеренном  распаде 
общеорганических веществ и их минерализации в 
высокогорьях (0,29-0,42% в 0-20 см слое).  
Общий запас гумуса  в полуметровом слое 
дерновых  почв составляет 384 т/га, азота -17 т/га. 
Содержание  валового  фосфора  в  0-50  см  слое 
составила  0,12-0,18%,  бедность  обеспечения  почв 
фосфором 
связана 
с 
почвообразующими 
породами. В зависимости от экспозиции склонов и 
подстилающих  пород  карбонаты  выщелочены. 
Почвы,  развитые  на  породах  нижней  и  средней 
юры,  вообще  бескарбонатные,  а  формирующихся 
на  известняках  верхнеюрских  или  меловых 
отложений, выщелочены до глубины 80-100 см. 

 
57 
По  всей  системе  Главного  хребта  в 
направлении  с  северо-запада  на  юго-восток 
насыщенность  горно-луговых  дерновых  почв 
основаниями 
увеличивается. 
В 
верхнем 
полуметровом слое сумма насыщенных оснований 
составляет  26,04-33,45  мг-экв  на  100  г.  почвы.  
Реакция почвы слабокислая и нейтральная 6,3-7,1. 
Влажность  этих  почв  достаточно  высокая, 
гигроскопическая 
влажность 
составляет 
в 
метровом слое 4,0-7,09%.  
Механический  состав    горно-луговых 
дерновых  почв  изменяется  в  юго-восточном 
направлении  и  совпадает  с  характером  и 
возрастом  подстилающих  и  почвообразующих 
пород.  Оглиненность  профиля  увеличивается 
сверху  вниз  и  в  метровом  слое  достигает  32,5-
48,41%, иловатые частицы тоже меньше в верхнем 
и  больше  в  средних  и  глубоких  горизонтах 
профиля:  количество  частиц  меньше  0,001  мм- 

 
58 
13,40-20,27%.  В  некоторых  разрезах    оглинены 
средние  части  профиля,  а  большая  часть  имеет 
средне-  и    тяжелосуглинистый    механический 
состав.  
Горно-луговые черноземовидные почвы 
являются  характерным  типом  почв  лугово-
степной  зоны,  распространены  в  межгорных 
депрессиях  Главного  хребта,  занимают  пологие 
склоны  и  водораздельные  плато  с  несколько 
большим 
тепловым 
режимом, 
умеренной 
влажностью, 
пышной 
травянистой 
растительностью.  В  восточной  оконечности 
Главного хребта, где леса полностью уничтожены, 
климат  значительно  суше,  черноземовидные 
почвы  можно  встретить  на  стыке  к  горно-
степными  почвами.  Эти  почвы  характеризуются 
черной  и  черно-коричневой  окраской,  мощным 
пахотным  горизонтом  (25-30  см),  мощным 
гумифицированным  горизонтом  (50-70  см), 

 
59 
глубоким  профилем,  зернистой  и  зернисто-
комковатой  структурой,  широким  отношением 
углерода  к    азоту  и  довольно  хорошей  
насыщенностью основаниями.  
В  исследуемых  территориях  встречаются 
мощные 
среднемощные 
и 
маломощные  
черноземовидные 
горно-луговые 
почвы 
с 
содержанием гумуса в верхних слоях 0-20 см 5,01-
11,15%,  в  полуметровом  слое  4,13-8,91%.  В 
результате  оптимальных  условий  для  протекания 
биогенных 
процессов 
здесь 
происходит 
нормальный  распад  органических  остатков  и 
дальнейшая  их  минерализация.  Содержание 
валового  азота  значительная:  0,31-0,47%  в 
верхнем  слое,  0,24-0,40%  в  полуметровом  слое. 
Запас  органического  вещества  в  полуметровом 
слое    достигает    до  480-510  т/га.  Эти  почвы  в 
значительной степени выщелочены от карбонатов, 
в  основном  карбонаты  наблюдаются  в  нижней 

 
60 
части  профиля,  в    0-100  см  слое  количество  их 
составляет 2,3-10,8%.  
Выщелоченность 
отдельных 
массивов 
связана  с  микрорельефом  или  же  с  высокой 
насыщенностью  обменных  оснований:    31,47-
51,40 мг-экв в 0-50 см слое. Содержание кальция в 
составе  оснований  -80%,  в  нижних  горизонтах 
постепенно  уменьшается.  Все  разновидности 
черноземовидных  почв  имеет  глинистый  и 
суглинистый  механический  состав.  Продукты 
выветривания коренных пород служат источником 
образования 
глинистых 
минералов. 
В 
субальпийской  зоне  почвы  северного  склона 
тяжелосуглинистые,  а  в  восточной  оконечности 
высокооглиненные и глинистые: 33,08-56,83% в 0-
100  см  слое.  Реакция  почв  меняется  от 
слабокислой до слабощелочной- 6,5-7,6. 
Горно-луговые 
остепненные 
почвы 
распространены в субальпийской лугово-лесной и 

 
61 
лугово-степной  зоне  восточной  оконечности 
Большого  Кавказа.  На  исследуемой  территории 
эти  почвы  наблюдаются  восточнее  поселка 
Алтыагач.  Горно-луговые  остепненные  почвы 
отличаются 
незначительным 
 
содержанием 
перегноя, 
маломощностью, 
в 
основном 
карбонатностью,  оглиненностью.  В  связи  со 
слабым 
развитием 
растительности 
и 
неустойчивостью 
почвообразующих 
и 
подстилающих  пород  поверхность  почвы  в 
значительной  степени  смыта.  Растительность- 
ксерофитные  и  кустарники.  Подстилающие 
породы 
карбонатные, 
мергелистые. 
Горно-
луговые  остепненные  почвы  различаются    по 
условиям  образования  (рельеф,  экспозиция, 
увлажнение),  мощностью  профиля,  степенью 
смытости.  
Содержание  и  запас  гумуса  остепненных 
почв 
в 
сравнении 
с 
дерновыми 
и 

 
62 
черноземовидными 
горно-луговыми 
почвами 
незначительная  (4,02-6,16%  в  0-20  см  слое,  2,45-
5,10%  в  полуметровом  слое).  Содержание 
валового 
азота 
и 
фосфора 
составляет 
соответственно  0,2-0,3%  и  0,11-0,16%  в  0-50  см 
слое.  Эти  почвы  высококарбонатные  (9,36-
21,43%),  но  выделение  карбонатов  в  виде 
белоглазок  не  обнаруживается,  карбонатность 
увеличивается  с  северо-запада  на  юго-восток,  в 
направлении к засушливым районам. 
Анализы 
механического 
состава 
показывают,  что  горно-луговые  остепненные 
почвы 
глинистые 
и 
тяжелосуглинистые: 
количество  частиц    <0,01  мм  в  0-100  см  слое 
составляет  37,11-61,77%.  Доля  илистой  фракции 
составляет 13,12-23,62%. Влажность почв не очень 
высокая- 3,7-5,8%. Реакция почвы  слабощелочная 
7,3-8,2.  Эти  почвы  в  основном  используются  под 
сенокосы.  

 
63 
ВЫВОДЫ: 
 
 В  северо-восточном  склоне  Большого 
Кавказа  в  высокогорной  зоне  под  альпийской  и 
субальпийской 
растительностью 
развиты 
примитивные,  дерново-торфянистые,  дерновые,  
черноземовидные и  остепненные подтипы горно-
луговых 
почв. 
По 
результатам 
анализов, 
проведенных полевых и камерально-лабораторных 
исследований, 
литературных 
и 
фондовых 
материалов  установлено,  что  почвы  данной 
территории  обладают  достаточными  запасами 
питательных  элементов  и  относятся  к  категории 
земель высокого бонитета.  
 
 
 
 
 

 
64 
 
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ 
 
1.
 
Алиев Г.А. Почвы Большого Кавказа. 1 часть. 
Баку: Элм. 1977. 158 с. 
2.
 
Алиев Г.А. Почвы Большого Кавказа. 2 часть. 
Баку: Элм. 1994. 309с. 
3.
 
Бабаев  М.П.,  Гасанов  В.Г.  Теоретические 
основы  современной  классификации  почв 
Азербайджана 
 
 
(методические 
рекомендации). Баку, Элм, 2001, 32 с.     
4.
 
Гасанов  Е.А.  Природные  ресурсы  южной 
части  Большого  Кавказа  и  их  охрана.  Баку, 
2005, 276 с. 
5.
 
Морфогенетические 
профили 
почв 
Азербайджана.  Баку, Элм, 2004, 202с. 
6.
 
Мамедов 
Г.Ш. 
Почвенные 
ресурсы 
Азербайджана. Баку, Элм, 2002, 132с. 

 
65 
7.
 
Мамедов  Г.Ш.  Социально—экономические  и 
экологические 
основы 
рационального 
использования 
почвенных 
ресурсов 
Азербайджана. Баку, Элм, 2007, 854 с. 
8.
 
Отчет  о  почвенном  покрове  Кубинского 
района, Баку, 1998, 124 с. 
9.
 
Отчет  о  почвенном  покрове  Кусарского 
района, Баку, 2001, 108 с. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
66 
Böyük Qafqazın Ģimal-Ģərq yamacında 
baĢ verən eroziya proseslərinə 
antropogen və təbii proseslərin təsiri 
 
AMEA TorpaqĢünaslıq və Aqrokimya Ġnstitutu 
 
     Torpaq-  təbiətin  bizə  bəxş  etdiyi  ən  gözəl  və 
əvəzedilməz  bir  nemətdir.  Onun  qalınlığı  coğrafi 
enliklər və təbii şəraitdən asılı olaraq 2-3 metrə qədər 
olur  və tükənən  sərvətlər  kateqoriyasına  aiddir.  Odur 
ki, torpaqla düzgün rəftar etmək lazımdır, onu düzgün 
əkmək,  ondan  düzgün  istifadə  etmək,  onu  gələcək 
nəsillərə  saxlamaq  lazımdır.  Dünya  əhalisi,  eləcə  də 
respublika  əhalisinin  durmadan  artması  ilə  əlaqədar 
yeni  ərazilər  insanlar  tərəfindən  müxtəlif  məqsədlər 
üçün  mənimsənilir  və  intensiv  istifadə  olunur,  son 
nəticədə istifadə olunan torpaqların bir hissəsi yararsız 
hala düşür. Çox təəssüf  hissi ilə qeyd edək k, bu kimi 

 
67 
hallar Azərbaycandan da yan keçməyib və getdikcə də 
genişlənməkdədir.  Tədqiqat  obyektimiz  olan  Böyük 
Qafqazın  şimal-şərq  yamacının  yay  otlaqları  da  bu 
kimi amillərin təsirinə məruz qalmaqdadır. 
Respublikamız  təbii  yem  mənbələrinin  sahəsinə 
görə Qafqaz respublikaları içərisində birinci yeri tutur. 
Respublikamızda  kənd  təsərrüfatında  istifadə  edilən 
torpaqların  əsas  kütləsini  təşkil  edən  örüş  və    otlaq 
torpaqlarının  sahəsi  2,574  mln.  ha  olmaqla,  yararlı 
torpaq  ehtiyatlarının  54,1%-ni  əhatə  edir,  onlardan 
1470561 ha kəndyanı örüşlər, 832612 ha qış otlaqları 
və  278293  ha  yay  otlaqları  təşkil  edir.    Biçənək 
altında istifadə oulnan torpaqların ümumi sahəsi 110,6 
min ha olaraq ümumi sahənin 2,3%-ni təşkil edir [2]. 
Qeyd edək ki, Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacının 
yay  otlaqları  Quba  və  Qusar  rayonları  ərazisində 
yayılaraq  müvafiq  olaraq  287711  və  4965  hektar 
sahəni əhatə edir. 

 
68 
      Boyük  Qafqazın  şimal-şərq  yamacının  yay 
otlaqları  əsas  etibarı  ilə  dəniz  səviyyəsindən  1800-
2200 m hündürlükdə yayılmışdır və bu otlaq sahələri 
kənd  təsərrüfatında,  xüsusən,  heyvandarlıqda  əvəzsiz 
rol  oynayır.  Subalp  və  alp  çəmənliklərindən  təşkil 
olunmuş  yay  otlaqlarında  müxtəlif  növ  bitki 
formasiyaları  yetişir  ki,  bu    da  ərazidə  arıçılığın 
inkişafı  üçün  zəmin  yaradır.  Otlaqlarda  yayılmış 
bitkilər  nəinki  heyvandarlıqda,  eləcə  də  xalq 
təbabətində geniş istifadə edilir.   
      Azərbaycanın  ekoloji  problemləri  içərisində  
torpaq  eroziyası  ilə  əlaqədar  yaranan  problemlərin 
xüsusi    yeri    vardır.  Eroziya    prosesinin    əmələ 
gəlməsinə və intensiv  şəkildə  getməsinə  səbəb olan 
amillərdən  başlıcası  insanın    düzgün    olmayan    təbii  
təsərrüfat  fəaliyyətidir.  Respublikamızın    əsasən  orta 
və yüksək  dağlıq, həmçinin aşağı dağlıq və dağətəyi 
ərazilərində  düzgün  aparılmayan  təsərrüfat  fəaliyyəti   
nəticəsində      bitki    örtüyünün    məhv    edilməsi, 

 
69 
yamacların  üzüaşağı  şumlanması    və    mal-qaranın 
sistemsiz    otarılması  eroziya    proseslərinin    əmələ  
gəlməsinə  və  güclənməsinə  səbəb  olmuşdur. 
Araşdırmalar  göstərir  ki,  respublikamızda  eroziyaya 
məruz qalmış  torpaqların  ümumi  sahəsi 3144,7 min 
hektar  olub,  bu  da    respublika    ərazisinin    36,4%-ni 
təşkil edir. Bu torpaqların 38,8% - i (1220,1 ha)  zəif, 
29,4% - i (924 ha) orta, 31,8% - i (1000,6 ha) şiddətli 
dərəcədə eroziyaya məruz qalmışdır [1]. 
Tədqiqatlara görə dağ rayonlarında yerləşən çay 
hövzələrinin    suayrıcı  və  tranzit    sahələrində  
mürəkkəb geomorfoloji şəraitdə torpaq örtüyünün 70-
80%-i  eroziyaya  məruz  qalmışdır.  Bu  çayların 
hövzələrində eroziya prosesləri geniş yayılaraq torpaq 
səthinin    yuyulması,  yarğanların    əmələ    gəlməsi  ilə  
müşahidə edilir. Böyük Qafqazın cənub və şimal-şərq 
yamaclarında  ərazinin  geomorfoloji  (meyilliyi)  və 
geoloji quruluşu (ana süxurlar), həmçinin iqlim şəraiti 
(quraqlıq  keçən  aylardan  sonra  yağışların  leysan 

 
70 
şəklində  düşməsi)  ilə  əlaqədar  burada  eroziya 
prosesləri  daha  çox  intensiv  şəkildə  təzahür  edir. 
Hesablamalar  göstərir  ki,  təkcə  Kişçay  hövzəsində 
ildə  ətraf  ərazilərdən      yuyularaq    3,5  milyon    ton  
torpaq  tökülür. Daşqın  və sellərin tez-tez baş verdiyi 
illərdə  bu  rəqəm  bir  qədər  də  artır.  Digər  məlumata 
görə  isə  Azərbaycan  çaylarına  bir  ildə  48  milyon 
tondan  çox  torpaq  yuyulub  gətirilir  [3].  Böyük 
Qafqazla  yanaşı,  Azərbaycanın  Dağlıq  Qarabağ, 
Naxçıvan  və  Talış  (xüsusən  də  Lerik  rayonunun 
ərazisi)  vilayətlərinin  torpaqları  da  bu  və  ya  digər 
dərəcədə eroziyaya məruz qalmışdır. 
Azərbaycan  ərazisinin  20%-dən  çoxunun 
erməni  işğalçıları  tərəfindən    zəbt    edilməsi  və  bu 
səbəbdən    Laçın  və  Kəlbəcər  rayonlarının  yay  
otlaqlarının    müvəqqəti    itirilməsi  Böyük    Qafqazın 
yay  otlaqlarında  xırda  buynuzlu  heyvanların  sayının 
kəskin şəkildə artmasına   gətirib   çıxarmış, bu da alp  
və    subalp    çəmən    və  çəmən  -  bozqır    landşaft   

 
71 
komplekslərinə,  həmçinin    mezofil  meşələrin  yuxarı 
sərhəddinə yükün artmasına səbəb olmuşdur. Eroziya 
proseslərinin  respublika  miqyasında  artımını  təkcə 
insanın təsərrüfat  fəaliyyətləri  ilə  bağlamaq  düzgün 
olmazdı.  Son  on  illiklərdə    qlobal    iqlim  
dəyişmələrinin    Azərbaycanda    nəzərə  çarpacaq 
fəsadları-temperatur və yağıntı anomaliyaları, yaz-yay 
yağışlarının  tez  -tez  leysanlar  şəklində  düşməsi  bir 
çox  regionlarda    sel    hadisələrinin,    sürüşmə    və  
daşqınların   təkrarlığını artırmışdır.  
Məlumdur  ki,  təbiətdə  özü  özünü  tənzimləmə 
funksiyası mövcuddur və insan müdaxilə etməsə belə 
bu proseslər öz axarıyla gedəcəkdir. Lakin insanların 
bilavasitə təsiri ilə, yəni təbiətdə baş verən proseslərə 
müdaxiləsi nəticəsində təbiətin tarazlıgı pozulur və bu 
proseslər  öz  təbiiliyindən  çıxır.  Çünki,  insanlar 
məskunlaşdıqları əraziləri, oranın relyefini, landşaftını 
dəyişilməyə  məruz  qoyurlar.  Əsas  etibarı  ilə 
heyvandarlıqda  istifadə  olunan  yay  otlaqlarından 

 
72 
düzgün  istifadə  olunmadıqda  ərazinin  ot  örtüyü 
seyrəkləşməyə  məruz  qalır.  Bu  ona  görədir  ki, 
otarmadan düzgün istifadə edilmir, hər hektara düşən 
heyvanın sayı 5-6 baş olduğu halda, həmin ərazidə 15-
20  baş  heyvan  otarılır.  Bu  isə  normadan  3-4  dəfə 
çoxdur.  Digər  bir  problem  kimi  isə  otarma  zamanı 
vahid  marşrutdan  istifadə  edilməməsidir.  Tədqiqatlar 
zamanı  öyrənilmişdir  ki,  otarmada  istifadə  olunan 
heyvanların  dırnaqları  cücərməkdə  olan  və  daha 
qorxulusu nəm torpaqlar üzərində gəzən zaman orada 
olan  ot  köklərini  məhv  edir.    Bu  isə  heyvanlar 
tərəfindən  mənimsənilmiş  otların  yerinə  yeni  otların 
bitməsinin qarşısını alır.  
İstifadə 
etdiyimiz 
ədəbiyyat 
və 
fond 
materiallarının  təhlilinə  əsasən  [1,3,4]  bizim  tədqiqat 
obyektimiz  olan  Böyük  Qafqazın  yüksək  dağlıq 
qurşağında eroziya proseslərinin qarşısını almaq üçün 
otlaq  ərazilərində  torpaq  münbitliyinin  qorunması  və 
bərpasına dair  aşağıdakı tədbirlər planını təkilf edirik: 

 
73 
1.
 
Ərazinin  eroziyaya  qarşı  təşkili  düzgün  həyata 
keçirilməli,  meyilliyi  16  dərəcədən  çox  olan 
yamaclar  örüş  altında  istifadədən  çıxarılmalı, 
xüsusi 
tədbirlərdən 
(kontur-meliorativ, 
terraslaşdırma və s.) sonra istifadə edilməlidir. 
2.
 
Yamaclarda  səthi  su  axınının  və  torpağın 
yuyulmasının  qarşısını  almaq,  habelə  torpağın 
münbitliyini  mühafizə  etmək  üçün  yamaclarda 
şum, kultivasiya işləri yamacın eni istiqamətində 
və  ya  sahənin  horizontları  üzrə  aparılmalı, 
yuyulmanı  azaltmaq  və  rütubəti  saxlamaq  üçün 
tirələr və şırımlar çəkilməlidir. 
3.
 
Dik  yamaclarda  eroziya  prosesini  zəiflətmək 
üçün xüsusi dağ konturlarından istifadə edilməli, 
şum  yamacın  aşağı  hissəsindən  başlamaqla 
birtərəfli  aparılmalı  və  yaylar  yamacın  aşağı 
tərəfinə  doğru  çevrilməli,  zolaqlarla  dərindən 
şumlanmaya üstünlük verilməlidir. 

 
74 
4.
 
Təbii  çəmənliklərdə  səthi  yaxşılaşdırmada  ot 
örtüyününü  bütün  boyatma  və  inkişaf  dövründə 
çəmən  bitkilərinin  mineral  qida  maddələri  ilə 
təmin  olunması  üçün  otlaqların  gübrələnməsi 
aparılmalıdır. 
Yerli 
gübrələr 
kimi 
yay 
otlaqlarında  yığılıb  qalmış  peyindən  istifadə 
olunmalı,  mineral  gübrələrdən  azotlu  gübrələr, 
ammonium şorası və fosforlu gübrələrə üstünlük 
verilməlidir. 
5.
 
Otlaqlarda ot örtüyü seyrək olan yerlərdə şumsuz 
səpin  aparılmalı,  səpin  üçün  yerli  xaşa 
növlərindən istifadə edilməsi məsləhətdir. 
6.
 
Yay  otlaqları  və  biçənəklərdə  dəyişilən 
arxacların,  mal-qara  yataqlarının  təşkili  həyata 
keçirilməlidir, 
daimi 
yataqların 
əvəzinə 
müvəqqəti 
yataqların 
təşkili 
otlaqların 
məhsuldarlığını  artırır  və  yem  kütləsinin 
keyfiyyətini yaxşılaşdırır. 
                                                

 
75 
Ədəbiyyat: 
 
 
1.
 
Ələkbərov 
K.Ə. 
Torpağın 
eroziyadan 
mühafizəsi. Azərnəşr, Bakı, 1967,72 s. 
2.
 
Məmmədov  Q.Ş.,  Məmmədova  S.Z.,  Şabanov 
C.  Torpağın  eroziyası  və  mühafizəsi,  Bakı, 
Elm, 2009, 340 s. 
3.
 
Mustafayev  X.M.,  Şəkuri  B.Q.  Torpaq 
eroziyası, Bakı, 1991, 94 s. 
4.
 
 Шакури  Б.Г.  Патология  и  разрушение  почв 
эрозией 
на 
северо-восточном 
склоне 
Большого  Кавказа  и  охрана  естественных 
ресурсов. Баку, 2005, МВМ, 152 с. 
 
Xülasə 
 
               Məqalədə 
Böyük 
Qafqazın 
şimal-şərq 
yamacının 
yay 
otlaqlarında 
gedən 
eroziya 
proseslərinin  səbəbləri  araşdırılmış,  bu  proseslərdə 

 
76 
antropogen və təbii amillərin rolu nəzərdən keçirilmiş 
və  eroziya  proseslərinin  qarşısını  almaq  üçün  otlaq 
torpaqlarının  münbitliyinin  qorunması  və  bərpasına 
yönəlmiş tədbirlər planı təkilf edilmişdir. 
     Açar  sözlər:  yay  otlaqları,  torpağın  eroziyası, 
aqrotexniki tədbirlər. 
 
Резюме 
 
                В  представленной  статье  изучены  причины 
возникновения  эрозионных  процессов  в  летних 
пастбищах  северо-восточного  склона  Большого 
Кавказа,  определена  роль  антропогенных  и 
естественных факторов в этих процессов, а также 
представлен 
комплекс 
противоэрозионных 
мероприятий  для  восстановления  плодородия 
эродированных почв под  летними пастбищами. 
     Ключевые  слова:  летние  пастбища,  эрозия  почв, 
агротехнические мероприятия 
1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə