O’smirlarda suisidal holatlar va ularni diagnostikasi


Suitsidal xulq-atvorni keltirib chiqaruvchi xavf omillari



Yüklə 0,63 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə14/41
tarix02.01.2022
ölçüsü0,63 Mb.
#37638
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   41
yuridik psixologiya karakulova u

 

                        3.Suitsidal xulq-atvorni keltirib chiqaruvchi xavf omillari. 

Psixologik-psixiatrik omillari 

 

Omillarni  tahlil  qilganda,  E.A.Bachilo  tomonidan  suitsidal  xulq-atvor 



rivojlanishiga  yordam  beruvchi  2  ta  katta  guruh  ajratilgan:  xavfning  guruhiy 

omillari va individual xavf omillari

 Dunyo  amaliyoti  uchun  umumiy  hisoblangan  omil  –  suitsidni  jinsga  qarab 

taqsimlanishi  hisoblanadi.  Masalan,  katta  yoshli  erkaklar  ayollarga  nisbatan 



suitsidal  xulq-atvorga  moyildirlar.  Statistika  ma’lumotlarga  ko’ra,  o’smir  yoshda, 

ko’pincha,  qizlar  o’g’il  bolalarga  nisbatan  suitsidal  xulq-atvorlarini  namoyish 

qiladilar. Suitsidal xulq-atvor 14 yoshdan keyin qizlarda ham o’g’il bolalarda ham 

bir  xilda  namoyon  bo’ladi.  Yoshlikda  suitsidal  xulq-atvor  ko’p  hollarda  ishqiy-

shaxsiy  munosabatlar,  masalan,  omadsiz  sevgi  bilan  bog’liqligi  ehtimoli  kuchli. 

Shuningdek,  suitsid  o’g’il  bolalarda  katta  yoshdagi  erkaklarga  nisbatan  ko’proq. 

Shaxsda  suitsidni  yuzaga  kelishidagi  muhim  omillardan  biri  bu  uning  yoshi 

hisoblanadi.  AQSh  va  Evropa  mamlakatlarida  suitsidning  aniq  bir  avj  yoshi 

mavjud  bo’lib  –  o’smir  yosh  (15–19)  va  keksalik  yoshi  (60–75)  ni  tashkil  qiladi. 

Bu  shartli  ravishda  “yoshlikning  avji”  va  “involyutsiya  avji”ga  mos  keladi. 

Rossiyada  esa  2  ta  “avj”  davri  mavjud  bo’lib,  parasuitsid  –  o’smir  va  o’spirinlik 

davriga  xos  tugallangan  suitsid  –  yoshi  qaytgan  va  keksa  yoshlarga  xosligi  bilan 

tavsiflanadi. 

Mamlakat  uncha  muhim  bo’lmagan  omil.  Ko’pgina  tadqiqotlarning 

ko’rsatishicha, rivojlangan mamlakatlarda rivojlanayotgan mamlakatlarga nisbatan 

suitsidlar  miqdori  yuqori  darajani  qayd  qiladi.  Suitsidlar  miqdori  bo’yicha  eng 

achinarli  holat  peshqadamlik  mamlakatlarning  100  000  aholisiga  AQSh,  Kanada, 

Hindiston,  Evropa  mamlakatlaridan  –  Vengriya,  Shvetsiya,  Shveytsariya,  Daniya 

kiradi.  

I.E.Marina  o’z  tadqiqotlarida  ko’rsatishicha,  hozirgi  vaqtda  Rossiya 

Federatsiyasida baxtsiz voqealar va qotilliklardan keyin suitsid 3-o’rinni egallaydi. 

Rossiyada  o’z  joniga  qasd  qilishlar  miqdori  dunyo  bo’yicha  1-o’rinda  turadi. 

Butundunyo  sog’liqni  saqlash  tashkilotining  aniqlashicha,  bunda  suitsid 

ko’rsatkichlari ikki baravar ko’p (100 ming aholiga 40 dan ortiq hodisalar to’g’ri 

keladi). Ko’p sonli tadqiqotlarning ko’rsatkichlari bo’yicha tugallangan o’z joniga 

qasd  qilish  10  dan  20  gacha  suitsidal  urinish  (tugallanmagan  suitsid)  xavfidan 

darak  berib,  ko’ngilli  ravishda  hayotdan  ko’z  yumish  bilan  bog’liq.  Shu  bois, 

o’smirning suitsidi alohida muammo hisoblanadi. 

Suitsidal  xavfning  biologik  (genetik), psixologik-psixiatrik  va  ijtimoiy-o’rta 

omillari klassifikatsiyasi keng tarqalgan. 




Egizaklar 

va 


asrandi 

bolalar 


o’rtasidagi  suitsidlarni  o’rganishga 

bag’ishlangan ishlarda genetik omillar muhim rol o’ynashi ko’rsatilgan. Masalan, 

bir  tuxumdondan  tug’ilgan  egizaklarning  100  %  ining  geni  mos  kelib,  ikki 

tuxumdondan  tug’ilgan  50%  geni  mos  keladigan  egizaklardan  ko’ra,  ko’pincha, 

ikkalasi  o’z  joniga  qasd  qiladi  yoki  o’z  joniga  qasd  qilishga  urinadi. 

Tadqiqotlarning ko’rsatishicha, asrandi bolalar o’rtasida suitsidal xulq-atvorli, o’z 

joniga qasd qilgan biologik qarindoshlarning mavjudligi muhim hisoblanadi. 

Suitsidal  xavfning  muhim  psixologik-psixiatrik  omillari:  psixik  kasalliklar, 

suitsidal xulq-atvorga undaydigan individual-psixologik xususiyatlar, avval suitsid 

yoki o’ziga shikast etkazish urinishlarining ko’rinishlar va boshqalar. 

Psixik kasalliklarning mavjudligi o’z joniga qasd qilish ehtimolini oshiruvchi 

jiddiy  omil  hisoblanadi.  Depressiya,  shizofreniya,  spirtli  ichimlik  ichish  va 

narkotikka tobelik, shaxsiy kasallanishlar kabi psixik kasalliklarda suitsid tahlikasi 

juda  yuqori  ekanligi  kuzatiladi.  Turli  ma’lumotlarga  ko’ra,  tugallangan  suitsidga 

qo’l  urgan  29–88%  odamlar  depressiyadan  aziyat  chekkanlar.  O’z  joniga  qasd 

qilish – depressiyaga uchragan shaxslarning o’limiga asosiy sabab hisoblanadi.  




Yüklə 0,63 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   41




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin