O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim


Nitroguruhi benzol halqasida joylashgan nitrobirikmalar



Yüklə 4,96 Mb.
səhifə4/8
tarix05.12.2023
ölçüsü4,96 Mb.
#173378
1   2   3   4   5   6   7   8
жавохиииииииииииииииииииир

Nitroguruhi benzol halqasida joylashgan nitrobirikmalar
Olishish usullari.
Nitroguruhi halqada joylashgan nitrobirikmalar benzol va uning gomologlariga konsentrlangan nitrat va sulfat kislotalar aralashmasi (nitrolovchi aralashma) ta’sir ettirib olinadi. Bunda birinchi nitroguruh 50-600C da halqadagi vodorod bilan oson almashadi, ikkinchi nitroguruh qiyinlik bilan almashinadi. Almashinish m-holatdagi vodorod hisobiga boradi. Uchinchi nitroguruh halqaga juda qiyinchilik bilan kiritiladi. Dinitrobenzol tutovchi nitrat va sulfat kislota aralashmasi bilan qo’shib 5 kun qizdirilganda 45% unum bilan 1,3,5- trinitrobenzol hosil bo’ladi:

- yoki - holatdagi di- yoki trinitrobirikmalar tegishli nitroanilinlarni oksidlab olinadi: NH2 NO2
+ [O] + H2O

NO2 NO


2
Benzolning gomologlari benzolga qaraganda oson nitrolanadilar. Masalan, toluolni nitrolaganda mono-, di- va trinitrotoluollar aralashmasi hosil bo’ladi:
СН3 СН3
NO2 HONO2 O2NNO2 СН
-H2ONO2
HONO2 O2N
-H O
NO2 2 NO2
Nitrolash reaksiyasining tezligi nitrolovchi aralashma tarkibiga va nitrolanayotgan uglevodorodlarning tuzilishiga bog’liq, benzolni nitrolash uchun 90% li sulfat kislota ishlatiladi. Sulfat kislota konsentratsiyasining 90% dan 80% ga kamayishi nitrolash reaksiyasi tezligini 3000 marta kamayishiga sabab bo’ladi.
Nitrolash reaksiyasining mexanizmi quyidagicha. Sulfat kislota eritmasida nitrat kislota quyidagicha dissotsiyalanadi: + + –
2H2SO4 + HNO3NO2 + H3O + 2HSO4
Toza nitrat kislota nitrolash sharoitida quyidagicha dissotsialanadi:

2HNO3 NO2+ + NO3+ H2O


Aralashmada NO2+- nitroniy ionining bo’lishligi ko’pchilik usullar bilan isbotlangan.
Hosil bo’lgan nitroniy ioni benzol halqasi bilan dastlab -so’ngra kompleks hosil qiladi va proton (vodorod ioni) ajralishi bilan nitrobenzolni hosil
2
qiladi. NO2
+ H+
2
Ajralgan proton bisulfat ioni bilan birikib sulfat kislotani hosil qiladi.

Yüklə 4,96 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin