Şahin Fazil



Yüklə 213.4 Kb.
PDF просмотр
səhifə10/12
tarix08.12.2016
ölçüsü213.4 Kb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

 
Dilənçi görmədim mən. 
 
Çox yeri alqışladım 
Yapon məmləkətində. 
Yaponları xoşladım 
Yapon məmləkətində. 
 
Vətəndaş ləyaqəti, 
Samuray sədaqəti, 
Kamikadze cür’əti 
Yapon məmləkətində. 
 
Haraya üz çevirdim, 
E’cazı, sehri gördüm. 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
183 
Şəfqəti, mehri gördüm 
Yapon məmləkətində. 
Dedim ki, ey kaş atım- 
Ayrılığa daş atım- 
Şirin günlər yaşadım 
Yapon məmləkətində. 
 
Xudahafiz! Gedim mən! 
«Yaşa, var ol» dedim mən... 
Dilənçi görmədim mən 
Yapon məmləkətində. 
 
Tokio, 25 fevral 
 
Mən  bir  qədər  yuxarıda  samuraylar  haqqında 
yazacağımı bildirmişdim. İndi o comərdlərdən söz açmağı 
bir  qədər  də  ləngidirəm.  Çünki,  bu  şe’rin  son  iki 
misrasında 
Yaponiyada 
dilənçi 
görmədiyimi 
vurğulamışdım.  Amma,  məndən  26  il  əvvəl  bu  ölkədə 
olmuş  Bəkir  müəllimin  «Yaponiyada  gördüklərim» 
məqaləsini  bir  daha  xatırladım.  Hörmətli  akademik 
«dilənçi»  ifadəsini  işlətməsə  də,  Tokioda  «harınlar  və 
aclar»ın  olduğunu  yazır:  «Müasir  Tokio  milyonçular  və 
müflislər,  sənaye  sahibləri  və  işsizlər,  harınlar  və  aclar, 
zəngin  malikanələr  və  evsiz-eşiksizlər  şəhəridir,  göz 
qamaşdıran  otellər,  min  bir  ne’mətlə  zəngin  restoranlar, 
xudmani 
şadyanalıq 
guşələri, 
kabare, 
striptiz 
və 
qumarxanalar  pul  kisəsi  dolu  olanlar  üçündür.  Xüsusən 
malın  bolluğundan  və  çeşidin  əlvanlığından  partlamaq 
dərəcəsinə  gələn  mağazaların  qapıları  ağzında  köhnə 
karton  qutulardan  özünə  «balış»,  yonqardan  «yorğan» 
Şahin Fazil 
 
 
184 
düzəldib  gecələyənləri  görmək  çox  ağır  idi»  (Bax:  Bəkir 
Nəbiyev. Göst. kitab, səh.699). 
Mən hörmətli akademikin sözlərinə qətiyyən şübhə 
etmirəm. Bəkir müəllim görmədiyini yazmaz. Amma, mən 
onun  gördüyünü  görmədim.  Bir  də  ki,  mən  Bəkir 
müəllimdən  çox  sonra  Yaponiyaya  gəlmişəm.  Tokio  isə 
ildən-ilə, 
aydan-aya 
deyil, 
gündən-günə 
varlanır, 
gözəlləşir... 
İndisə,  samuraylar  haqqında:  «Samuraylar  yerli 
feodalların  silahlı  drujinaları  kimi  tarixə  gəldilər.  Onlar 
kəndli  və  xidmətkarlar  zümrəsindən  idilər...  onlardan 
sahibkara  yalnız  kor-koranə  sədaqət,  döyüşdə  isə  sücaət 
tələb  olunurdu.  Amma  vaxt  ötdükcə  bu  xüsusiyyətlər  az 
göründü.  Hərbi  iş  peşəkar  məşğələyə  çevrildiyi  vaxt, 
xidmətdə  irəliləmək  çin  dilini  və  əlifbasını  bilməyi  tələb 
etməyə  başladı.  Samuraylar  yavaş-yavaş  orta  əsrlər 
mədəniyyətinin  mürəkkəb  sisteminə  qoşuldular.  Dini 
baxımdan onları buddizm sektası olan «Zen»
1
 cəlb etdi...» 
(«Yaponlar» kitabı, səh. 160). 
                                                
1
 «Дзен» ифадяси йапонъа «зен» кими тяляффцз олунур, амма рус дилиндя 
олан  ядябиййатда  «зен»  нядянся  «дзен»  кими  йазылмышдыр  (мясялян  бах: 
«Йапонлар» китабы, сящ.177-225). Зен, йахуд зен-буддизм Йапонийада 
цч  ясас  сектадан  –  Сото,  Риnдзай,  Обакудан  ибарят  олмушдур.  «Зен» 
сюзцнцн  мя’насы  «ишыгланмаг,  нурланмаг,  дяринлийя  баш  вурмаг,  фикря 
чох  дяриндян  гапанмаг»  олуб,  ХЫЫ  ясрин  сонларындан  Йапонийада 
йайылмаьа башламышдыр («зен» Чин дилиндя «чан» кими тяляффцз олунур вя 
еля  Чин  дилиндян  яхз  олунмушдур).  Зени  дяриндян  билян  шяхч  она  верилян 
суалын  мя’насыны  билмякдян  ютрц  формал-мянтиги  фикирдян  чыхыш  етмяйиб 
шцуралты тясяввцр fikri ilə ъаваб вермялидир: Мясялян, «Сян доьулушундан 
яввял кимя охшайырдын?» 
Классик щайку ше’рляринин яксяриййяти зен цслубунда йазылмышдыр: 
 
Эюрцнцр ки, ъоъуглуг вахты 
Анан  сянин бурнуну аз чякиб, 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
185 
Azərbaycan 
Sovet 
Ensiklopediyası 
da 
samuraylardan  bəhs  edir:  «Samuraylar  (yaponca  – 
samurau  –  xidmət  etmək)  –  Yaponiyada  feodalizm 
dövründə iri feodallar – sahibkar knyazlardan tutmuş xırda 
zadəganlara  qədər  dünyəvi  feodallar.  Məhdud  mə’nada 
daha çox xırda zadəgan hərbi-feodal silkini ifadə etmişdir. 
1867-68-ci  illər  Yaponiya  burjua  inqilabından  sonra 
samuraylar  silki  ləğv  edilmişdir.  «Samuray»  termini 
həmçinin  yapon  hərbiçiləri  mə’nasında  işlədilir»  (Bax: 
ASE, VIII cild, səh.281). 
Hərfi  mə’nası  «Yarpaqlarla  örtülmüş»  olan,  amma 
müəllifinin  kimliyi  dəqiq  mə’lum  olmayan  (Yamamoto 
Sinetomo? 
Nabesima?) 
«Xaqakure» 
kitabında 
da 
samuraylar haqqında nisbətən geniş mə’lumat vardır (Bax: 
«Yaponlar», səh.159). 
«Xaqakure»  kitabında  yazılır  ki,  Tokuqava  (1600-
1868)  rejimi  dövründə  bu  kitab  samuraylar  institutunun 
məfkurəvi  əsası  kimi  sahibkar  və  kölə  münasibətlərini 
özündə  əks  etdirirdi.  Samurayların  bilik  öyrənmək  kimi 
ehtiraslı  xarakteri  onları  igidlik  göstərməyə  yönəltdi. 
«Xaqakure»də  samuraylara  xas  şərəf,  ölüm,  qəhrəmanlıq, 
                                                                                                    
Фындыгбурун эялинъик!.. 
 
(Бусон) 
Йахуд: 
 
 
 
Йатма, ей кяпяняк, 
Тез ол ойан, 
Эял сянля дост олаг! 
(Басйо) 
 
Бах: «Йапонлар» китабы, сящ. 177-178, 215-216 
(Тяръцмя бизимдир) 
Şahin Fazil 
 
 
186 
sahibkara  sədaqət  və  özünütəkmilləşdirmə  kimi  cəhətlər 
əks olunur, amma əsas yer, əlbəttə, ölüm ideyasına verilir. 
Tədqiqatçıların  çoxu  bu  ideyanı  ölümə  nifrət  kimi 
xarakterizə edirlər, amma «Yaponlar» kitabı müəlliflərinin 
nəzərincə  bu,  ölümə  yox,  həyata  nifrətdir.  «Xaqakure»ni 
oxuyan  döyüşçü  daim  düşünəcək  ki,  şərəfli  ölüm  onun 
həyat  yolunu  müstəqim  və  sadə  edəcəkdir,  yə’ni  təhlükə 
göründükdə  samuray  öz  həyatını  necə  qorumaq  haqqında 
deyil,  düşmənlərə  doğru  gedib  ölümü  gülümsəyə-
gülümsəyə qarşılamaq barədə düşünəcəkdir. 
«Xaqakure»  kitabı  samuraya  dərs  verir:  «Siz  öz 
həyatınızı  itirə  bilərsiniz,  amma  şərəfinizi  heç  vaxt!». 
Samuraylar  heç  bir  and  içmirdilər,  and  içmək  onların 
namusunu təhqir etməkdir! 
«Xaqakure»yə görə, şərəf döyüşçüyə göy hədiyyəsi 
kimi  gəlmir,  bu  hissi  özündə  aşılamaq  lazımdır,  bunu 
etmək üçünsə öz üzərində işləmək gərəkdir. 
«Xaqakure»  kitabında  «busido  ruhu»  haqqında  da 
geniş  danışılır.  Busido  (hərfi  tərcüməsi  «döyüşçünün 
yolu»dur) samurayların əxlaq kodeksidir, yapon millətinin 
ilkin  ruhudur  ki,  vaxt  ötdükcə  ən’ənəyə  çevrilmişdir. 
Busidonun 
kökü 
konfutsiçilikdə, 
buddizmdə 
və 
sintoizmdədir.  İnsan  bu  dünyaya  gəlir,  yaşayır  və  ölür. 
Bəli,  insan  ölür,  onun  ruhu  isə  ölməzdir,  yaşayır,  yaşayır, 
yaşayır. Ruh ölümsüzdür. Ruh göydə olanda ölümsüzdür. 
 
Adəm və Həvva 
 
Uçurdular göydə… 
Allah düşürdü onları, 
Qovdu yerə sarı, 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
187 
Uçub gəldilər. 
Bir daha  
qanad açmadılar, 
uçmadılar, 
 
Yerə düşdülər, 
Yerdə gəzdilər, 
Yerdə öldülər, 
Ölümsüzlük 
Əllərindən çıxdı, 
Göydə qalsaydılar  
ölməzdilər  
Adəm ilə Həvva… 
 
26.08.2003 
Üçüncü Divan, səh.380-381 
 
 Buddizm  busido  davamçılarında  ölümə  qarşı 
soyuqqanlı  olmağı  aşılayır,  konfutsiçilik  «borca  sədaqət» 
təlqin  edir,  sintoizm  isə  özünü  dərk  etməni,  qəlbin 
dərinliyinə  baxmağı  və  orada  yaşayan  allahı  (kami)  hiss 
etməyi öyrədir. 
Sintoistlərdə  belə  bir  adət  var:  gənc  yaşında  ölən 
adam  özünün  ölümünə  görə  valideynlərindən  onu  əfv 
etmələrini  xahiş  edir,  təxminən  bu  sözləri  deyir: 
«Qocaldığınız  vaxt  sizi  tərk  etdiyimə  görə  məni 
bağışlayın.  Sizin  məndən  ötrü  etdiyiniz  xidmətin  əvəzini 
verib xəcalətinizdən çıxa bilərdim, amma mən getməliyəm 
– göyün istəyi belədir». 
Özündə  busido  ruhunu  aşılayan  samuray  hər  şeyi 
öyrənməlidir, ən əsası isə – dözmək və risk etməkdir. Hər 
Şahin Fazil 
 
 
188 
şeyə  dözməyi  öyrənmək  üçün  uşaqlar  qar  üstündə 
ayaqyalın gəzir, qılınc oynatma və ox atmağı öyrənir, gecə 
yarısı  qorxu  bilmədən  qəbristanlığa  gedir,  ağır,  hətta 
vəhşiyanə sınaqlara dözürdülər. 
Özünü  idarə  etmə  –  özünü  tərbiyələndirmənin 
məqsədidir.  Əgər  samuray 
kədərlənirsə,  o,  bunu 
bildirməməkdən  ötrü  gülümsəməlidir.  O,  elə  etməlidir  ki, 
heç kim onun keçirdiyi həqiqi iztirabları hiss etməsin. Bir 
çox  əcnəbilər  yaponları  olduqca  yüngül  fikirli  adamlar 
saymağa 
başladılar: 
onlar 
səbəbli-səbəbsiz 
hey 
gülümsəyirlər.  Əcnəbilər  bilmirlər  ki,  yapon  adamının 
gülümsəməsi  böyük  bir  tarixi  dövrün  nəticəsidir.  Bu 
gülümsəmə  samuray  tərbiyəsinin  kodeksidir  (Yaponlar, 
səh.159-164). 
Mən 
samuraylar 
haqqında 
şe’r 
yazmağı 
Yaponiyada özümə borc bildim: 
 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
189 
Qəzəl 
 
Mərd adlarını tarixə salmış samuraylar, 
Bir çox xətərin üstünü almış samuraylar. 
 
İllər boyu torpaqlarına xidmət ediblər, 
Çox mə’rəkədə güllə, ox almış samuraylar. 
 
Düz xətt ilə yüksəlməyə meyl eyləsələr də, 
Hərdənbir azalmış və çoxalmış samuraylar. 
 
Onlarda «Busido» deyilən ruh yaşamaqda, 
Ruh ilə coşub ərşə ucalmış samuraylar. 
 
Varlıqlarını badə verən inqilab etmiş, 
Yoxmuş kimi bir vaxt yoxalmış samuraylar. 
 
Ötmüşsə də illər yenə də yad olunurlar, 
«Ölmüş» demək olmazsa «qocalmış» samuraylar. 
 
Hifz eyləyərək «mərd», «igid» ismini, Şahin, 
Tarix kitabında belə qalmış samuraylar. 
Tokio, 25 fevral 
Şahin Fazil 
 
 
190 
X. 26 fevral 
 
Tokio. Otel. “ Yaponlar” rədifli qə-
zəlim.Tokio  xiyabanlarında gəzinti. Ya-
pon qadınları haqqında yazılanlar ( Hə-
sən Seyidbəyli, Lafkadio Xern, Vsevolod   
Ovçinnikov və ... mən). Bu gün Moskva-
ya uçmalıyam inşallah. “ İnşallahın” baş 
tutmaması.  Səhlənkarlıq    üzündən  təy-
yarəyə gecikməyim. Kentaro İndo. Rusi-
ya  Aeroflot  Kompanyasının  Tokio  nü-
mayəndəliyi.  Adıma  yazılan  təzə  bilet. 
Gecə.  Aeroportun  “  Hotel  Nikko  Nari-
ta” mehmanxanası. 
 
Gecə  narahat  yatdım.  Səfərqabağı  gecə.  Bu  dəfə 
Tokiodan Moskvaya, sonra isə Bakıya. 
Sabah  yaponlardan  ayrılıram.  Mədəni,  zəhmətkeş, 
ağıllı,  qonaqpərvər  yaponlar.  1916-cı  ildə  Yaponiyaya 
yapon gəmisində gəlmiş məşhur hind yazıçısı Rabindranat 
Taqoru  Yaponiyanın  görünüşü,  yaponların  görkəmi,  ruhi 
cəhətdən 
güclü 
olmaları, 
dözümlülükləri, 
özlərini 
aparmaları,  gözəlliyə  anadangəlmə  sevgiləri,  onların 
qadınlarının  cazibədarlığı  heyran  eləmişdi.  Yaponlar 
haqqında  təəssüratını  R.Taqor  nəsrlə,  mən  isə  nəzmlə 
bildirdim:  
 
Qəzəl 
Tər tökməyi bağda elə istərdi yaponlar, 
İllərlə ağac əkdi, bəhər dərdi yaponlar. 
 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
191 
Millət «böyüyəm» söyləmək ilə böyük olmaz, 
Dünyayə yapon əzmini göstərdi yaponlar. 
 
Kim görsə bu zənginliyi etməzmi təəccüb? 
Heyrətlərə saldı nə qədər fərdi yaponlar. 
 
Azər diyarım zərdi, Yapon mülkü də öylə, 
Torpaqları zər, özləri zərgərdi yaponlar. 
 
Sülh istəyi vardırsa da onlarda, ayıqdır, 
Cəng etməyə hər ləhzə səfərbərdi yaponlar. 
 
Rişxənd elədi yoxluğa sanki Naqasaki, 
Çox mə’rəkədən çıxdı, müzəffərdi yaponlar. 
 
 
Quş var havalanmır göyə, uçmur yuvasından, 
Şahin quşu tək göydə qanad gərdi yaponlar. 
 
Şairdi biri, qeyrisi alimdi, nə olsun? 
Şairsə də, alimsə də, əsgərdi yaponlar. 
 
Odlar elinin sevgisini öylə yetirdi, 
Şahinlə yapon sevgisi göndərdi yaponlar. 
 
Tokio, 26 fevral 
 
Şe’ri  bitirdim  və  bir  söhbət  yadıma  düşdü: 
Sırağagün  prof.T.Kuroda  ilə  sağollaşarkən  o,  mənə  dedi 
ki,  iki  ildən  sonra  İran  tarixi  ilə  bağlı  elmi  konfrans 
Şahin Fazil 
 
 
192 
keçirmək  niyyətindədir.  Sonra  əlavə  etdi  ki,  səni  mütləq 
də’vət edəcəyik. Dedim ki, gələrəm, amma isti fəsildə. 
Həqiqətən 
də 
bu 
gözəl 
diyara, 
sakuralar, 
samuraylar,  kamikadzelər,  özlərini  vətən  və  xalq  naminə 
xarakiri edənlər ölkəsinə yenə gəlmək istərdim. Amma isti 
vaxtda.  Yadıma  təxminən  30-40  il  bundan  qabaq  Qubada 
raykom  işləmiş  yoldaş  Səlimov  Sadıq  haqqındakı  bir 
söhbət  düşdü.  Deyilənə  görə,  Səlimov  hələ  cavan  bir 
partiya  işçisi  olarkən  Mərkəzi  Komitədə  tə’limatçı 
vəzifəsində işləyirmiş. Bir gün vəzifəcə ondan böyük olan 
bir  neçə  partiya  işçisi  dağ  rayonlarının  birinə  gedirmişlər. 
Bərk  yağış  yağır.  Bir  çayı  keçərkən  onların  maşınının 
matoru  sönür  və  qalırlar  düz  çayın  ortasında.  Özlərindən 
razı  partiya  işçiləri  bir-birlərinin  üzünə  baxırlar:  «Nə 
edək?». Onların biri vəzifəcə onlardan kiçik olan Səlimova 
üzünü  tutub,  deyir:  «Səlimov,  düş  aşağı,  maşını  itələ». 
Səlimov bir sağa baxır, bir sola. Hər yan sudur, üstəlik də 
sel  kimi  yağış  tökülür.  Deyir:  «Yoldaşlar,  qurban  olum 
sovet  hökumətinə  də,  kommunist  partiyasına  da,  amma 
quruda».  Hə,  indi  yoldaş  Səlimovun  sözü  olmasın,  yenə 
həvəslə gedərəm Yaponiyaya, amma isti mövsümdə. 
Həqiqətən  də,  soyuğu  xoşlamıram.  Soyuq  – 
soyuqluq yaradır. Soyuqluq – sevənləri bir-birindən ayırır. 
Vaxtilə soyuqluq və istilik barədə bir şe’r də yazmışam: 
 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
193 
Eşqimiz soyuqdan sətəlcəm olar 
 
Gəlsin isti sevinc, getsin soyuq qəm, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
Yoxsa, ömrüm boyu üşüyəcəyəm, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
 
Bugün soyuqluğun əydi qamətim, 
Əyildi, düz yerə dəydi qamətim, 
Sənin istiliyin – istirahətim, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
 
...Soyuq adamların soyuq baxışı 
Səpələr başıma qüssə yağışı, 
Amandır, könüldən rədd elə qışı, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
 
Sevgi güllənərsə – qışda da yay var, 
Məhəbbət olmayan sinədə vay var, 
İsti ürəyimdə isti haray var, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
 
...İstilik işıqdır, işıq – yaraşıq, 
Sevgi məş’əlindən saç mənə işıq, 
Yaxşı ki, Sibirdə yaşamamışıq, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
 
O incə adətin qalıbsa əgər, 
Mənə məhəbbətin qalıbsa əgər, 
Odun, hərarətin qalıbsa əgər, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
Şahin Fazil 
 
 
194 
 
...Qəlbim qəhərlənər, gözüm nəm olar, 
Canda Şahdağdan da böyük qəm olar, 
Eşqimiz soyuqdan sətəlcəm olar, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
 
Üzümüz, gözümüz, əlimiz donar, 
Dilimiz söz tutmaz, dilimiz donar. 
Tale bağçasında gülümüz donar, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə. 
 
Adam var – fikrində, xülyalarında... 
Adam var – nəzəri dünya varında, 
Şahinsə – istilik intizarında, 
Soyuqluq göstərmə heç zaman mənə,  
Heç zaman mənə. 
 
(Bax: Divan, səh. 332-333) 
 
Bəli, 
isti 
vətənimə 
qayıdışıma 
az 
qalır. 
Azərbaycanımın  soyuğu  da  mənə  isti  kimidir.  Artıq 
diyarımdan  ötrü  darıxmağım  başlayıb.  Bir  müddət  elə 
Yaponiya və yaponlar üçün də darıxacağam. 
 
Varsağı 
 
Tap onsuz, 
Di gəl, dinclik tap onsuz. 
Deyəsən darıxacaq 
Şahin Fazil yaponsuz. 
 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
195 
Tokio, 26 fevral 
 
Sübh  yeməyindən  sonra  Şaiqlə  səhər  gəzintisinə 
çıxdıq.  Bu  gözəl,  yaraşıqlı,  qapqara  asfaltlı,  tər-təmiz 
şəhəri  yenə  gəzməkdəyik.  Hər  tərəfə  baxıram  və 
heyrətlənirəm.  İlahi,  şəhər  nə  qədər  səliqə-sahmanlı 
olarmış. Yerdə siqaret kötüyü bir yana, heç kibrit çöpü də 
yoxdur.  Siqaret  çəkənlər  üçün  küçələrdə  xüsusi  müəyyən 
olunmuş  yerlər  var.  Dayan  və  nə  qədər  istəyirsənsə  çək 
özünçün.  Müəyyənləşdirilimiş  bir  bucaqda  səbrlə  dayanıb 
siqaret çəkən bu kişili-qadınlı yaponlar kimi. 
Yapon  qadınları  haqqında  çox  yazılıb.  Həsən 
Seyidbəyli  də  yazıb.  Yapon  qadınları  onu  da  ilhama 
gətirib:  «Yapon  gəncləri  müasir  geyimdə  gəzirlər...  Orta 
yaşlı  və  qoca  qadınların  çoxu  kimono  geyir...  qadınların 
üzləri, baxışları qayğılıdır. İki qadın bir-biri ilə görüşəndə 
elə hal-əhval tutur ki, sanki bir-birindən utanır. Danışanda 
gülümsəyib yaşlarına yaraşmayan bir tərzdə gözlərini yerə 
dikirlər. Yaxın tanış olanlar da, qohumlar da ədəblə, həya 
ilə  danışırlar.  Çox  tez-tez  gülümsəyirlər.  Xoş  tə’sir 
bağışlamaq  üçün,  ürək  açmaq  üçün  gülümsünürlər, 
qocalar  da,  cavanlar  da.  Xüsusən  kişilərlə  danışan 
qadınlar  həddindən  artıq  nəzakət  göstərirlər...  Yaponiya 
qızları və qadınları çox məlahətli, çox nəcibdir. Onların üz 
quruluşundakı  xüsusiyyətlərdən  biri  də  odur  ki,  nəcib, 
məlahətli baxışları onları uşaq kimi mə’sum göstərir, bu da 
mənim  xoşuma  gəlirdi...  buna  görə  də  mən  rastıma  gələn 
hər qadına, hər qıza diqqətlə baxırdım. Müşahidə edirdim 
ki, onlara həddindən artıq diqqətlə baxanda dayanıb adama 
yüngülcə  tə’zim  edirlər...  bu  yapon  qadınlarına  xas  olan 
Şahin Fazil 
 
 
196 
nəzakət  qaydalarından  biridir»  (Həsən  Seyidbəyli.  Göst. 
kitab, səh. 34-35). 
Yapon  qadını  haqqında  Lafkadio  Xern  adlı  bir 
müəllif XX əsrin əvvəllərində yazmışdır: «Yaponiyanın ən 
gözəl  estetik  əsəri  fil  sümüyündən,  bürüncdən,  yaxud 
keramikadan  hazırlanmış  mə’mulat  yox,  qılınclar  yox,  bu 
ölkənin  qadınlarıdır...  şəxsi  rə’yin  boğulduğu,  özünü 
qurban  verməyin  isə  ümumi  vəzifə  e’lan  edildiyi, 
şəxsiyyətin  heç  vaxt  zahirdən  deyil,  daxildən  inkişaf  edə 
bildiyi  bir  cəmiyyət  –  yalnız  belə  bir  cəmiyyət  bu  cür 
qadın  yetişdirə  bilərdi»  (Lafkadio  Xern.  Yaponiya:  təfsir 
etmək cəhdi, Tokio, 1904; Bax: Sakura budağı, səh. 132). 
Yapon  qadınları  haqqında  «Sakura  budağı»nın 
müəllifi  ümumiyyətlə  çox  mə’lumat  vermişdir.  Əsərinin 
bir  yerində  isə  belə  yazır:  «Qədim  Çində  üşaq  vaxtından 
qızların  ayaqlarını  bintlə  möhkəm  bağlayırdılar  ki, 
pəncələri  böyüməsin.  Orta  əsrlərdə  Avropada  qadınlar 
özlərinə könüllü surətdə korsetlə işgəncə verirdilər. Yapon 
qadın  isə  nəinki  təkcə  belini,  həm  də  sinəsini  sıxır, 
döşlərini  herbarinin  səhifələri  arasında  sıxılan  çiçək 
vəziyyətinə salır. Bu adət ona aparıb çıxarır ki, əgər Qərb 
ölkələrində  qadınlar  sinələrini  açırlarsa,  yapon  qadınları 
arxadan  boyunlarını  açırlar.  Hətta  Amerika  işğalı 
Yaponiya torpağına striptiz gətirib lüt qadın bədənini alver 
obyektinə  çevirəndən  sonra  da  yaponlar  bir  çox  məsələdə 
özlərinin  əvvəlki  təsəvvürlərinə  və  zövqlərinə  sadiq 
qalmışlar» (Sakura budağı, səh 131). 
V.Ovçinnikov yapon qadınlarını çox yaxşı öyrənən 
peşəkar bir jurnalist kimi sözünə belə davam edir: 
«Onlar (yapon qadınları – Ş.F.) peysəri, daha dəqiq 
desək,  kürəyin  boyunla  birləşdiyi  yeri  qadın  gözəlliyinin 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
197 
təcəssümü  hesab  edirlər.  Məhz  buna  görə  qədim 
zamanlardan  bəri  geyşanın
1
  əsasən  paltarı  başqalarından 
onunla seçilir ki, kimonosunun (yapon milli qadın libası – 
Ş.F.) yaxası arxadan xeyli açıq olur». 
Yapon qadınları haqqında, əlbəttə, çox yazılmışdır. 
Həsən  Seyidbəyli  «onlar  mənim  xoşuma  gəlirdi»  sözləri 
ilə  öz  istəyini  yapon  qadınlarına  bildirdi.  Yapon  qadınları 
elə  mənim  də  xoşuma  gəldilər.  Mən  də  istəyimi  onlara 
bildirdim, amma şe’rlə: 
 
Heyrətlərimi eyləyirəm car bu diyarda, 
Heyrətlərə layiq neçə yar var bu diyarda. 
 
Baxdıqca gözəlliklərə aşiq havalandı, 
Eşq zəncirinə oldu giriftar bu diyarda. 
 
Söhbət nə səmimanədi, tə’zim necə tə’zim!..  
Allah, nə nəvaziş, necə rəftar bu diyarda!.. 
 
Tumgiz bu gözəllərdə məlahət haradandır? 
Məst etdi məni pakizə rəftar bu diyarda. 
 
Heyran eləyən qəlbimi burda – ədəb oldu, 
Söz yox ki, ədəb insana me’yar bu diyarda. 
 
                                                
1
 Эейша – Бу сюзцн щярфи тяръцмяси «инъясянят адамы» демякдир. Эейша 
олмаг  мящарятли  олмаг  сайылыр,  кишиляри  яйляндирмяк,  щям  дя  тякъя 
охумаг вя рягс етмяк баъарыьы иля йох, еляъя дя юз билийи иля яйляндирмяк 
мящарятидир.  Онлары  ня  фащишя  гадынлара  охшатмаг,  ня  дя  цмумиййятля 
актрисалара  тай  тутмаг  дцзэцн  дейил.  Лакин  диэяр  тяряфдян  эейша  ады 
юзлцйцндя  пак  яхлага  да  дялалят  едя  билмяз  (Бах:  Сакура  будаьы, 
сящ.133). 
Şahin Fazil 
 
 
198 
Bir dəfə gələn seyrinə istər yenə gəlsin, 
Xoşlar ki, müsafir ola təkrar bu diyarda. 
 
Şahində qapanmışdı bəsirət gözü çoxdan, 
Şadəm, gözümü açdı yaponlar bu diyarda. 
 
Tokio, 26 fevral 
 
Saat  12  oldu.  Düşünürdük  ki,  hələ  saat  13-dək 
vaxtımız var. Amma, görün başımıza nə gəldi. 
Yaponiyaya  gediş  və  qayıdış  biletim  fevralın  18-
dən  26-na  qədər  olmalı  idi.  Mən  gərək  bu  gün  Moskvaya 
uçaydım. Biletdə uçuşumun Moskva vaxtı ilə saat 17 
25
-də 
olacağı  yazılmışdı.  Amma,  mən  də,  Şaiq  də  səhlənkarlıq 
ucbatından bu uçuşun Tokio vaxtı ilə bu gün saat 13 
00
-də 
olacağını büsbütün unutmuşduq, fikrimiz 17
25
 – rəqəmində 
qalmışdı.  Belə  olan  halda  biz  əgər  oteldən  saat  10
00
-də 
çıxsaydıq, Narita aeroportuna  gedib çatardıq. Amma, belə 
olmadı.  Biz  oteldən  çox  uzaqdaydıq.  Olsa-olsa  otelə  saat 
12
00
-dən tez çata bilməzdik. 
Oteldəyik.  Saat  12-ni  keçib.  Biletimə  bir  də  nəzər 
yetirdim.  Orada  «Tokio-Narita»  sözləri,  kompüterin  səhvi 
üzündən,  «26  fevral»  yazılmış  tarixdən  bir  sətir  yuxarıda 
yazıldığından,  səhv  etdiyimizi  və  məsələnin  olduqca 
qəlizləşdiyini  gördüm.  İndi  saat  13
00
-dür.  Deməli,  Tokio-
Moskva istiqamətinə uçan təyyarə artıq havadadır. Biz isə 
oteldəyik.  Biz  gərək  bu  gün  ən  azı  saat  11
00
-də  Narita 
aeroportunda olaydıq. İndisə saat 14-ə işləyir. 
Tez Şaiq qalan otağın qapısını döydüm. O, qapının 
taqqıltısını  eşitmədi.  O,  arxayın-arxayın  çimirdi.  Nəhayət, 
mənim  səsimi  eşidib  qurulandı  və  qapını  açdı.  Məsələnin 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
199 
nə  yerdə  olduğunu  anlayıb  mənə  «narahat  olma»  dedi. 
Dedim  «neçə  yə’ni  narahat  olma,  uçacağım  təyyarə  artıq 
havadadır». 
Hər  ikimiz  pərt  və  həyəcanlı  idik.  Şaiq  bir  də 
«narahat  olma»  deyərək,  narahatlıqla  məndən  xanım 
Ayuminin  vizit  kartını  götürdü,  ona  zəng  etdi.  Xanım 
Ayumi  də  öz  növbəsində  Senday  şəhərinə  zəng  vurdu  və 
prof.  T.Kuroda  ilə  danışdı,  T.Kuroda  da  müəyyən 
təşkilatlarla  danışıq  apardı.  Görürdüm  ki,  Şaiqin  özü 
narahat  idisə  də,  yenə  mənə  tez-tez  «narahat  olma» 
deyirdi.  Yapon  xasiyyətinə  dərindən  bələd  olan  bu 
Yaponiya magistrantı vəziyyətin tez vaxtda, özü də yüksək 
səviyyədə düzələcəyini yaxşı bilirdi. 
İki saat  keçdi. Xanım  Ayumi zəng edib bildirdi  ki, 
otelə,  bizim  yanımıza  bir  nəfəri  göndərir  və  məsələ  həll 
olunacaqdır, amma uçuş qaldı sabaha. 
Bir  saatdan  sonra  xanım  Ayuminin  yanımıza 
göndərdiyi  adam  gəldi.  Tanıdım.  Dünən  mə’ruzəmi 
diqqətlə  dinləyən  Kentaro  İndo  idi  –  Keyho  Universiteti 
Tarix  Fakültəsinin  tələbəsi.  Qaşlarını  almış,  gözünə  yaşıl 
rəngli  kirşan  çəkmişdi.  Onun  niyə  belə  etdiyini  Şaiqdən 
soruşdum.  Dedi  ki,  özü  bilər,  tam  sərbəst  cavan  tələbədir 
və gənclər arasında belə oğlan tələbələr az deyil. 
Nə isə, Şaiqə adi görünən mənimçin qeyri-adi idi. 
Kentaro  bizim  onunla  birlikdə  Rusiya  Aeroflot 
kompaniyasının  Tokio  nümayəndəliyinə  gedəcəyimizi 
bildirdi.  Metroya  minib  bir  neçə  stansiya  dəyişdik,  iki-üç 
saatdan sonra kompaniya nümayəndəliyinin binasına gəlib 
çatdıq.  Orada  artıq  məsələdən  xəbərdar  idilər.  Dərhal 
mənim  adıma  təzə  bilet  yazıldı,  köhnə  biletlə  yeni  bilet 
qiyməti arasındakı pul fərqi Tohoku Universiteti hesabına 
Şahin Fazil 
 
 
200 
Kentaro  tərəfindən  ödənildi.  Mən  Yaponiyaya  250  dollar 
ziyan  vurmuşdum.  Dərdləndim.  Öz  səhlənkarlığım  (həm 
də 
Şaiqin 
səhlənkarlığı) 
məni 
dərdləndirdi. 
Dərdlənməliydim. İnsanam, daş deyiləm ki... 
 
Ömrüm boyu dərdlənmişəm, 
Elə bil ki, cocuqluqda  
mən anamın döşlərindən 
dərd əmmişəm. 
 
Dərdim mənim – mənə doğma, 
Ey çəlimsiz, qoca əlim, 
Gücün çatmaz, dərdi boğma,  
dərdi boğma, qoy yaşasın, 
Başqa bir əl görməyirəm  
mənim kimi dərd daşısın. 
İnsanlara  
dərdsiz olmaq deyil asan. 
Gərək dərdsiz olmaq üçün  
daş olasan... 
 
(«Üçüncü Divan», səh. 
612) 
 
Bu  vaxt  prof.  T.Kuroda  Şaiqin  mobil  telefonuna 
zəng  vurdu,  məsələnin  nə  yerdə  olduğunu  soruşdu, 
uçuşumun  sabaha  qaldığını  öyrəndi.  Şaiqdən  mənim 
keyfimi  xəbər  aldı,  dedi  ki,  məsələ  gözlədiyi  yaxşı 
sonluqla qurtardı, narahat olmağa dəyməz. Onunla danışıb 
qurtaran Şaiq adətincə yenə də «narahat olma» dedi. Bu an 
böyük 
şairimiz 
Bəxtiyar 
Vahabzadəyə 
müraciətlə 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
201 
yazdığım  «Həmişə  narahat»  şe’rimi  xatırladım.  Şe’rdən 
bə’zi bəndlər: 
 
«Yaman narahatsan» mənə deyirlər, 
A belə deyənlər, başa düşün bir. 
Narahat deyilsə hər ürək əgər, 
Bir daş parçasıdır, ürək deyildir. 
 
Yoxdur rahatlığı bircə anımın, 
Neyləyim, rahatlıq məndən ötüşüb. 
Mənim yaranmağım yaradanımın 
Büsbütün narahat vaxtına düşüb. 
 
Bəli, müharibə qızmışdı yaman, 
Göylər yerə heyran, yerə mat idi. 
Fəlakət, müsibət, qırğın ah-aman... 
Onda bütün cahan narahat idi. 
 
Narahat yaşadıq o illərdə biz, 
Hər il ürəyimdə dərin iz salıb. 
Bir də dəyişilməz şəksiz-şübhəsiz, 
Məndə narahatlıq ömürlük qalıb... 
 
Görsəm bir nəfərin ağrıyır başı 
O saat ürəyim üzülür mənim. 
Birinin üzündən axan göz yaşı 
Elə bil gözümdən süzülür mənim. 
 
Bədxah hər əməli sayğac tək sayır, 
Bu halda ürəyin nə rahatlığı? 
Məni bir an belə sakit qoymayır 
Yetim balaların narahatlığı... 
 
Şahin Fazil 
 
 
202 
Yaman sınamışam, deyim eşidin, 
Bu sözüm çoxuna təəccüb gəlir. 
Mən rahat olanda dolaşır işim, 
Narahat olanda dərhal düzəlir... 
 
Deməyin əbəsdir həmin vərdişim, 
Başqadır könlümün səsi, sorağı. 
Rahatlanmayınca hər hansı işim 
Narahat olmaya bilmirəm axı. 
 
Hələ baş tutmayan arzum, diləyim, 
Bir deyil, beş deyil, yığım-yığımdır. 
Narahat olmayım necə eləyim? 
Narahatlıq mənim rahatlığımdır. 
 
(Birinci Divan, səh. 
415-416) 
 
Narahatlığım keçdi. Amma, Yaponiyaya 250 dollar 
ziyan vurmuşdum... 
Hal-hazırda  aeroportun  «Hotel  Nikko  Narita» 
adlanan  mehmanxanasındayam.  9-cu  mərtəbədə.  Uçuş 
sabah saat 13
00
-də olacaq. Bu dəfə gecikmərəm. 
 
Dördlük 
 
Şahin quşuyamsa, niyə pərvazə gecikdim? 
Qış fəslinə heyran oluban yazə gecikdim. 
Yarəb, bu Yapon torpağının cəzbi böyükdür, 
Qəsdən gecikibdir çoxu, mən tazə gecikdim. 
 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
203 
Tokio, 26 fevral 
 
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə