Şahin Fazil



Yüklə 213.4 Kb.
PDF просмотр
səhifə8/12
tarix08.12.2016
ölçüsü213.4 Kb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

VII. 23 fevral. 
 
Vaja  Kiknadze  ilə  vidalaşma  (  gecə 
İstanbula, 
sonra 
Tbilisiyə 
uçacaq). 
Tohoku 
Universiteti. 
Xanım 
Savaye 
Fumiko.  Şəhərdə  gəzinti.  Yeni  yaranan 
şeirlərim. 
Saat  10-a  qalıb.  Prof.  Vaja  Kiknadze  otağıma  gəlib 
mənimə  sağollaşdı.  O,  bu  gün  Tokioya  getməli,  sabah  isə 
İstanbula  uçmalıdır.  Sonra  Tbilisi...  Onu  da  mənim  kimi 
vətənimədək  olan  yolun  uzunluğu  qayğısı  sarmışdır.  Tokio 
ilə  İstanbul  arasında  12  saatlıq  hava  yolu  məsafəsi  var 
(Təxminən Moskva-Tokio məsafəsi kimi). 
Saat  10  oldu.  Şaiq  gəlmədi,  11  oldu  gəlmədi,  12-yə 
bir neçə  dəqiqə qalmış qapım döyüldü. Şaiqdi. «Bağışlayın, 
gecikmişəm» dedi. 
Dedim  ki,  eybi  yoxdur,  azərbaycanlıyıq,  alman 
deyilik ki, dəqiqliyimiz olsun. Görünür sözüm onu tutdu... 
Getdik  Tohoku  Universitetinə.  Prof.Kuroda  öz 
kabinetindəydi. Bakıdan gətirdiyim üç suvenir kiçik xalçanın 
birini ona verdim (xalçaların hər biri üzərində Qız Qalasının 
təsviri  vardı),  2007-ci  ildə  çap  olunmuş  «Azərbaycan 
haykuları» 
kitabımı, 
2005-ci 
ildə 
Tokioda 
mənim 
haykularım və yaradıcılığım haqqında nəşr olunan məqalənin 
surətini bağışladım. Məmnun oldu, təşəkkürünü bildirdi. Bir 
qədər  söhbətləşdik.  Fars  dilində  danışırdıq.  Dedi  ki,  imkan 
olan  kimi  mənim  Azərbaycan  haykularımı  Yaponiyada, 
bəlkə  də elə  Sendayda tərcümə  və  çap  etdirəcək, «inşallah» 
deməyi  də  unutmadı.  Qapı  döyüldü  və  açıldı.  Gözəl  bir 
nərmənazik qadın kabinetə daxil oldu. 
Şahin Fazil 
 
 
142 
-  Savaye  Fumikodur,  -  dedi  Takaşi  Kuroda.  Sonra 
məni də ona təqdim etdi. 
Savaye  Fumiko  bu  Universitetin  professorluğuna 
namizəddir  (Assosiate  Professor),  doktor  elmi  dərəcəsi 
almışdır.  Xanım  mənə  öz  vizit  kartını,  mən  də  ona 
«Azərbaycan  haykuları»mı  verdim.  Varaqladı.  Birdən-birə 
heç  gözləmədiyim  halda  türkcə  «Mərhəba,  mərhəba, 
məmnun oldum», dedi. Mən də onunla tanışlıqdan məmnun 
olduğumu  bildirdim,  amma  türkcəni  harada  öyrəndiyini 
soruşmağa  macal  olmadı.  Yəqin  ki,  Türkiyədə  oxuyub. 
T.Kurodaya  telefonla  zəng  etdilər  və  o,  mənə  müraciətlə 
prof. Okanın məni gözlədiyini söylədi. 
Kabinetdən çıxıb liftə tərəf getdik. Beşinci mərtəbəyə 
qalxmalıydıq. Xanım Fumiko məndən belə bir xahiş etdi: 
-  Sizin  bu  qış  mövsümündə  Sendaya  gəlişiniz  ilin 
soyuq vaxtına düşdü. May ayında buranın havası gözəl olur. 
Sizi,  əgər  razılaşsanız  bir  dava  Sendaya  də’vət  edəcəyik. 
Də’vətimizlə razılaşsanız çox məmnun olarıq.  
Təşəkkürümü  bildirdim.  Amma  dedim  ki,  buraya 
gəldiyim  10  min  kilometrlik  yolun  əziyyəti  hələ  canımdan 
çıxmamışdır,  əgər  bir-iki  ildən  sonra  çağırsanız,  gəlməyə 
çalışaram. 
V mərtəbədə xanım Fumiko ilə xudahafizləşdik. 
Prof.  Hiroki  Okanın  kabineti.  O  da,  təqdim  etdiyim 
hədiyyələri  qəbul  etdi.  Bir  qədər  söhbətdən  sonra  birlikdə 
buradan  o  qədər  də  uzaqda  olmayan  Senday  Beynəlxalq 
Mədəniyyət  Mərkəzinə  gəldik,  müxtəlif  otaqları  gəzdik, 
yapon  rəssamlarının  çəkdikləri  rəsmlərə  və  vestibüldə 
qoyulmuş heykəllərə baxdıq. Günorta yeməyini bu Mərkəzin 
yeməkxanasında  yedik.  Xeyli  söhbətləşdik.  Professor 
özünün Çinə səfərindən söhbət açdı. Mə’lum oldu ki, cənab 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
143 
Oka  doktorluq  dissertasiyasını  Pekində  yazmış  və  elə  orada 
da onu müdafiə etmişdir. 
H.Oka ilə sağollaşdıqda o, sabah saat onun yarısında 
mənim arxamca gələcəyini və birlikdə Tokioya gedəcəyimizi 
bildirdi. 
Şaiqə  bir  qədər  piyada  gəzməyi  təklif  etdim.  Şəhəri 
seyr  etmək  fikrindəydim.  Körpü  üstündən  çaya  baxdım.  Su 
elə şəffaf idi ki, çayın dibini görürdüm. 
Olduqca  nəzakətlidirlər  bu  yaponlar.  Universitetin 
dəhliz  və  otaqlarında  olduğum  vaxt  məni  tanıyıb-
tanımamaqlarından asılı olmayaraq, başlarını bir qədər aşağı 
əyib «hay» deyir və beləliklə də öz ehtiramlarını bildirirdilər. 
Körpü  üstündə  yanımdan  keçən  bir  kişi  də  üzümə  baxıb 
«hay» dedi. Dərhal bir varsağının dörd misrası yarandı: 
 
Tap onu, 
Gəz həmişə, tap onu. 
Yapon məni xoşladı, 
Mən xoşladım yaponu. 
 
Bir daha «hay» barədə. Həsən Seyidbəyli yazır: «Bizə 
xidmət  edən  qızlar  üzlərindən  lap  uşağa  oxşayırdılar.  Nə 
deyirdiksə  cəld  «hay»  deyə  cavab  verirdilər.  «Hay»  həm 
«baş  üstə»,  həm  «bəli»,  həm  də  «oldu»  deməkdir»  (Həsən 
Seyidbəyli. On beş gün Yaponiyada, səh.47). Görəsən, körpü 
üstündə  rastlaşdığım  kişi  niyə  mənə  «hay»  dedi?  Axı, 
tanımadığım  o  adamın  «hay»ında  nə  «baş  üstə»,  nə  «bəli», 
nə də «oldu» sözləri öz yerini tuturdu. 
Görünür ki, «hay»ın başqa mə’naları da var. 
«Hay» 
ifadəsi 
haqqında 
başqa 
bir 
kitabın 
mə’lumatına diqqət yetirməyim oxuculara maraqlı ola bilər: 
Şahin Fazil 
 
 
144 
«Adama elə  gələ  bilər  ki,  hər  hansı bir dildə tanışlıq 
ən  adi  və  çox  işlənən  sözlər  kimi  «hə»  və  «yox» 
kəlmələrindən başlanır. 
Sən demə, yapon dilində «hə»  və «yox»  kəlmələrinə 
yiyələnmək  o  qədər  də  asan  deyildir.  «Hə»  kəlməsini 
işlətmək  müşkül  işdir,  çünki  o,  heç  də  həmişə  «hə» 
mə’nasını  vermir.  «Yox»  kəlməsini  isə  daha  ehtiyatla 
işlətmək lazımdır... 
Bu iki başlıca kəlməni bilmək və yadda saxlamaq su 
içmək  kimi  asandır.  Telefonda  danışan  və  xəttin  o  biri 
başındakı  görünməz  müsahibinə  hey  başını  tərpətməklə 
dönə-dönə  «hay»,  «hay»,  «hay»  deyən  yaponun  yanında 
olmaq kifayətdir. 
Əgər siz həmin kəlmənin mə’nasını soruşsanız, hamı 
deyəcək  ki,  «hay»  yapon  dilində  «hə»  deməkdir.  Lakin  bir 
azdan  əmin  olacaqsınız  ki,  yaponun  hər  «hay»  kəlməsini 
təsdiq,  yə’ni  «hə»  mənasında  işlətdiyini  güman  etmək 
bağışlanılmaz nikbinliyə yol verməkdir. 
Məsələn,  siz  yapon  mehmanxanasına  düşmüsünüz. 
Ertəsi  gün  ən’ənəvi  yapon  səhər  yeməyi  –  qurudulmuş 
yosun,  düyü  və  qıcqırmış  paxla  pastası  ilə  xırda 
balıqqulaqlarından  bişirilmiş  sup  əvəzinə  iki  yumurta 
qaynatmağı xahiş edirsiniz. 
 Xahişinizi  dinləyib  «hay»  deyirlər,  səhər  doğrudan 
da yumurta, çörək və bir termos qaynar su gətirirlər... 
Lakin bu vaxt mə’lum olur ki, yumurtanı yemək üçün 
duz  yoxdur.  Siz  telefonla  zəng  vurub  duz  gətirməyi  xahiş 
edirsiniz, aşağıda bu xahişə cəld «hay» cavabı verirlər. 
Beş,  on,  iyirmi  dəqiqə,  yarım  saat  keçir...  Səhər 
yeməyini  çoxdan  qurtarmısınız,  pulunu  vermək  üçün  aşağı 
düşürsünüz. Elə bu vaxt mə’lum olur ki, duz gətirməmişlər, 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
145 
çünki  yapon  mehmanxanasında  duz  yoxdur  və  ola  da 
bilməzdi (Yaponlar xörəyə duz atmaq əvəzinə ona istədikləri 
qədər  paxla  sousu  əlavə  edirlər)...  Sizə  «hay»  deyiləndə 
tamamilə başqa şey nəzərdə tutulmuşdu. 
Bu  kəlmə  «hə»  mənasından  daha  çox  «eşidirəm», 
«başa  düşürəm»  mə’nasında  işlədilir.  Deyəsən  həmin 
kəlməyə  ingilislərin  «jec»  sözündən  əmələ  gəlmiş  və 
donanmada (ruslar tərəfindən) işlədilən «есть» («oldu») sözü 
daha  çox  uyğun  gəlir.  Yapon  sizin  hər  cümlənizə  «hay» 
kəlməsi  ilə  cavab  verirsə,  o  demək  deyildir  ki,  sözlərinizlə 
razılaşdığını  bildirir,  yapon  bununla  sadəcə  olaraq  deyir: 
«buyurun, buyurun, danışın, sizi eşidirəm». 
«Yox»  kəlməsində  mürəkkəb  cəhətlər  daha  çoxdur. 
Sırf  qrammatika  əsasında  baş  verən  saysız-hesabsız  gülünc 
hadisələri götürək. Bu hadisələr ona görə baş verir ki, başqa 
dildə çox işlədilən ikiqat rədd cavabı yapon dilində qətiyyən 
yoxdur. 
Siz evə qayıdıb tərcüməçidən soruşursunuz: 
- Mənə heç kəs zəng vurmayıb? 
- Hə, - deyə cavab verir. 
- Kim zəng vurub? 
- Heç kəs. 
Söhbət  zamanı  adamlar  «yox»,  «bacarmaram», 
«bilmirəm»  kəlmələrini  qətiyyən  işlətmirlər.  Elə  bil  bu 
kəlmələr  söyüşdür,  açıq  demək  mümkün  olmayan,  yalnız 
başqa  yolla,  müəmma  ilə  deyilən  kəlmələrdir.  Hətta  ikinci 
fincan  çay  içməkdən  imtina  edən  qonaq  «yox,  sağ  olun» 
sözləri əvəzinə hərfən «onsuz da özümü  gözəl  hiss edirəm» 
mə’nasını verən ifadə işlədir... 
Tokiolu  tanışınız  «Sizin  təklifinizə  cavab  verməzdən 
əvvəl  arvadımla  məsləhətləşməliyəm»  deyəndə  elə  güman 
Şahin Fazil 
 
 
146 
etməyin  ki,  qadın  hüququ  uğrunda  mübarizə  aparan  şəxslə 
rastlaşmısınız.  Bu,  «yox»  kəlməsini  işlətməməyin  saysız-
hesabsız  üsullarından  biridir.  Məsələn,  yapona  zəng  vurub 
deyirsiniz  ki,  onunla  axşam  saat  altıda  mətbuat  klubunda 
görüşmək  istəyirsiniz.  Əgər  o  cavabında  «Ah,  saat  altıda? 
Ah, mətbuat klubunda?» - deyə suallar verməyə və mə’nasız 
sözlər  işlətməyə  başlasa  dərhal  deməlisiniz:  «Münasib 
deyilsə başqa vaxt, başqa yerdə söhbət edə bilərik». 
Bax,  bu  zaman  müsahibiniz  «yox»  əvəzinə  böyük 
sevinclə  «hə»  deyəcək  və  döşünə  düşən  ilk  təkliflə 
razılaşacaqdır. 
Necə  olursa-olsun,  «yox»  kəlməsini  işlətməmək 
adətini yaponlar işgüzar münasibətlər sahəsinə də aid edirlər. 
Bu isə işgüzarlığa misilsiz aydınlıq, açıq danışmaq, dəqiqlik 
kimi  baxan  amerikalıları  hövsələdən  çıxarır...»  (Sakura 
budağı, səh.83-85). 
Hay,  əziz  oxucu.  «Hay»  kəlməsinin  mə’naları 
haqqında bu qədər! 
Otel yolu üstündəki bir neçə mağazaya da baş çəkdik. 
«Yukata»  adlanan  qadın  paltarı  yoxdu.  Tapa  bilmirəm 
yukatanı.  Ondan,  Məryəmdən  başqa,  qızlarım  Şahanəyə, 
Ülviyyəyə, nə bilim bəzi qohumlarıma – Səbinəyə, Naibəyə, 
Naziləyə,  Esmiraya  da  almaq  fikrindəydim.  Tapa  bilmirəm 
yukatanı.  Millət  inciyəcək  məndən.  Nə  taxsırım  var  ki? 
Mənlə  yukata  arasına  qış  mövsümü  girib.  Yukata  yay 
mövsümündə  olacaq.  Yay  mövsümündə  mən  burada 
olmayacağam. Ax, yukata, yukata!.. Ax, ey qadın paltarı!.. 
Pərt olduğumu görən Şaiq «Tokioda taparıq», - dedi. 
Ümidvar  oldum.  Kim  nə  dərddə,  Şahin  Fazil  isə  yukata 
dərdində... 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
147 
Oteldəyəm.  Otaqda  var-gəl  edir  və  düşünürəm: 
«İkinci  Dünya  müharibəsinədək  Yaponiya  iqtisadi  gerilikdə 
idi.  Müharibə  dövrü,  təbii  ki,  yaponlar  üçün  çox  ağır  oldu. 
Amerika  Yaponiyaya  qarşı  idi...  Yalnız  müharibədən  bir 
neçə  il  sonra  bu  ölkədə  böyük  dirçəliş  dövrü  başlandı. 
İqtisadi  yüksəliş.  Özü  də  yüksəliş,  nə  yüksəliş...  Yaponiya 
yüksəlişi  ABŞ,  Çin,  Cənubi  Koreya,  Cənubi  Vyetnam, 
Sinqapur,  Honkonq  kimi  varlı  yerləri  heyrətdə  qoyub. 
Yaponiya bütün dünyaya sübut etdi ki, hər bir ölkə yüksəlişə 
yetə  bilər,  amma  istəsə,  amma  qoysalar,  amma  əl-qolunu 
bağlamasalar, amma ayağından çəkməsələr. Bir də, yaponlar 
hamıya bildirdilər ki, maddi, mədəni, ictimai, hüquqi və s. və 
s. yüksəliş mümkündür, amma mövcud qanunlar işləsə...». 
 
Varsağı 
 
Yapon var, 
Monqol, nanay, yapon var. 
Ap-açıq möcüzəymiş 
Bu qıyıqgöz yaponlar. 
 
Senday, 23 fevral 
 
Müdriklər doğru deyiblər: «Kiminin əvvəli, kiminin 
axırı».  Axırı  yaxşı  oldu  Yaponiyanın!  Nəzərə  gəlməsin, 
göz dəyməsin... 
 
Hayku 
 
Göz! Göz! 
Bulağa göz dəydi və gözü qurudu. 
Şahin Fazil 
 
 
148 
Göz budu! 
 
(Şahin Fazil. Azərbaycan 
haykuları. Bakı, 2007, 
səh.82) 
 
Haykular  diyarında  haykularsız  olmaq  olmaz. 
Köhnə haykularım haqqında fikirləşdikcə təzə haykular da 
yaranır.  Qəribə  janrdır  hayku.  Cəmi-cümlətanı  üçcə  sətir, 
amma  mə’na  dərin.  Mə’lumdur  ki,  mən  qəzələ  çox 
yaxınam.  Bəllidir  ki,  mən  müasir  Azərbaycan  qəzəli 
yazanlardanam  –  tərtəmiz  Azərbaycan  dilində.  Amma, 
bugünkü  qəzəlxanlarımızın  əksəriyyəti  hələ  də  ərəb-fars 
sözlərindən  və  çoxpilləli  izafət  tərkiblərindən  əl  çəkə 
bilmirlər,  ərəbdən,  farsdan  söz  dilənirlər.  Üzümü  onlara 
tutub vaxtilə yana-yana demişdim: 
Hayku 
Qəlizdil qəzəlxanlara! 
 
Azərbaycan dilim... Və 
«Pənbeyi-daği-cünun...», 
Can dilim!!! 
4.11.2004 
 
Ümumiyyətlə,  haykuya  istədiyin  mövzunu  gətirə 
bilərsən.  Hətta  bizim  atalar  sözlərini  də,  zərbülməsəlləri 
də, müxtəlif deyim və ifadələri də. Məsələn: 
«Ac ol, kişi ol!» 
Belə zərbülməsəl var... 
Acdan nə kişi?.. 
1.01.2006 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
149 
 
«Bir dəli şeytan deyir...» 
Dəlidir 
Dəliyə qulaq asan. 
8.01.2007 
Aləmi bəzədi, 
Özü isə lüt gəzdi, 
Yazıq iynə!.. 
11.07.2004 
 
«Pul əl çirkidir, 
Yarəb, qoy çox olsun bu çirk» - 
Dedi biri. 
28.12.2004 
 
Sən 
Nə üzsüz adamsan? 
Gözlərim üzünü görməz bir də!!! 
24.05.2007 
 
Kəlləm bərkdən də bərk, 
Başımda qoz sındırma, 
Qozun sınar. 
10.07.2007 
 
Ətəyini kəs, 
Əlimi kəsmə, 
Məgər qandan qorxmuram? 
22.07.2007 
 
Nə isə... 
Şahin Fazil 
 
 
150 
 
Yaponiya 
iqtisadiyyatı! 
Dirçəliş 
və 
iqtisadi 
yüksəliş!  Yaponiyanın  get-gedə  yüksələn  xətlə  inkişafına 
göz qoyan Robert Giyen adlı avropalı müəllif hələ 1969-cu 
ildə  yazırdı:  «Yaponiyanın  gələcəyi  təhlükəlidir.  Onun 
açıq-aydın zəif yerləri Yaponiya iqtisadiyyatı üçün təhlükə 
doğurmurmu?  Ölkəni  idarə  edənlər  onu  həddindən  artıq 
irəli  itələmirlərmi?  Vaxtilə  generallar  kimi  onlar  da  öz 
imkanlarını 
çox 
şişirtmirlərmi, 
ölkəni 
süquta 
uğratmayacaqlarmı? Bu gün problemləri meydana çıxır və 
getdikcə  daha  ciddi  şəkil  alır.  İqtisadi  maşın  hətta  normal 
işləsə  də,  elmi-texniki  inqilabın  ağır  nəticələrindən 
sarsılmış  və  parçalanmış  yapon  cəmiyyəti  iqtisadi 
müvəffəqiyyəti 
şübhə 
altına 
qoyacaq 
böhrana 
uğramayacaqmı?» 
Robert Giyen sözünə davam edir: 
«Yaponiya  qəfil  hadisələr  ölkəsidir.  O,  lap  son 
zamanlaradək bunu öz tarixi ilə tez-tez sübut etmişdir. Elə 
olur ki, ölkə bir istiqamətdə uzun müddət hərəkət edəndən 
sonra  qəflətən  istiqaməti  dəyişir.  Bu,  gözlənilməz 
partlayışlar  ölkəsidir,  izahını  harada  axtarırsan:  təbiətdə  – 
zəlzələlərdə,  vulkanlarda,  qasırğalarda,  ya  bu  xalqın 
fəlsəfəsində  –  buddizmdə,  yaxud  sintoda?  Uzun  müddət 
davam edən sakitlikdən sonra qəflətən kəskin parıltı əmələ 
gəlir və hər şeyi kökündən dəyişir». 
Sonra R.Giyenin 3 mühüm sualı gəlir: 
«Yaponiya 
demokratiyası 
ciddi 
təhlükə 
ilə 
qarşılaşanda  möhkəm  dura  biləcəkmi?  Yaponlar  ümumi 
sırada  dayanmaq  və  ümumi  intizam  meylindən  tamamilə 
sağalmışlarmı?  Bu  ehtiraslı,  çılğın  adamlar  beynəlxalq 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
151 
işlərdə  həmişə  ağıllı  hərəkət  edəcəklərmi?»  (Bax:  Sakura 
budağı, səh.215). 
Robert Giyenin fikirlərində hələ XX əsrin 50-60-cı 
illərindən  sonra  birdən-birə  böyük  iqtisadi  dirçəliş  və 
yüksəlişə  nail  olan  Yaponiyaya  qarşı  amerikansayaq  və 
avropasayaq  qısqanclıq  duyulmurmu?  Axı,  inkişaf 
etməkdə  olan  ölkələr  arasında  iqtisadi  cəhətcə  axır 
yerlərdən  birini  tutan  Yaponiya  qəfildən  əvvələ  çıxdı, 
yaxud əvvələ çıxmaqdadır. Əvvəl və son. Son və əvvəl. 
 
Qit’ə 
 
Əvvəli sonda, sonu əvvəldə gör, 
Gör necə üstündü sonun qüdrəti. 
 
Bax bu elin qüdrətinə, heyran ol, 
Bil necə qüdrətdi onun qüdrəti. 
 
Əqlini sonda elə işlətdi ki, 
Ərşə ucaldı Yaponun qüdrəti. 
 
Senday, 23 fevral 
 
Son  suala  diqqət  yetirdinizmi?  Sualda  «beynəlxalq 
işlər» deyən R.Giyen nəyi nəzərdə tutmuşdu: Bu o demək 
deyilmi  ki,  yaponlar  kimi  ehtiraslı,  çılğın  adamlar 
«beynəlxalq 
işlərdə» 
öz 
uğurları 
ilə 
çox 
da 
lovğalanmasınlar,  öz  inkişaf  sür’ətlərini  bir  qədər 
əyləcləsinlər. 
Məgər  Yaponiyanın  başqa  güclü  dövlətlərlə  rəqa-
bətə tab-taqəti olacaqmı? 
Şahin Fazil 
 
 
152 
 
Beyt 
 
Güclü rəqabətdə rəqib az deyil, 
Tab edəcəkdirmi onun taqəti? 
 
 
VIII. 24 fevral. 
 
Tokioya 
yoladüşmə. 
Şinkansen 
şür`ət  qatarı.  Məni    prof.  T.  Kuroda 
müşayiət  edir.  Tokio.  Milli  Hümanitar 
Elimlər İnstitutu. İnstitutun Şərqşünaslıq 
Kitabxanası  (Toyo  Bunko)  .  Xanım 
Ayumi 
Yanagiya. 
Toyo 
Bunkonun 
Konfrans 
zalı. 
Bir 
saatlıq 
çıxışım. 
Restoranda  şərəfimə  ziyafət.  “  Sunroite” 
oteli.  
 
Sübh.  Saat  8-dir.  Tokioya  getməyə  hazırlaşıram. 
Dünən  prof.  H.Oka  demişdi  ki,  sabah  saat  onun  yarısında 
otelə gəlib mənimlə xudahafizləşəcək, Tokioya məni prof. 
T.Kuroda  müşayiət  edəcək.  Elə  də  oldu.  H.Oka  ilə 
«Şinkansen»  sür’ət  qatarının  qarşısında  sağollaşdıq.  O, 
geriyə, biz isə irəliyə yönəldik. 
Takaşi  Kuroda  maraqlı  həmsöhbətdir.  Fars  dilinin 
Tehran ləhcəsi ilə danışır. Gələn həftə İrana – Beynəlxalq 
Elmi Konfransda iştirak etməyə gedəcəkdir. 
Tokio.  Göyün  üzü  bombozdur.  Görünür  ki,  yağış 
yağacaq.  Yaponiya  paytaxtının  iqlimi  haqqında  Uolt 
Şeldon  yazır:  «Buranın  iqlimi  qəribədir:  yayda  Tokio 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
153 
Vaşinqton  kimi  rütubətli  və  bürkülü  olur,  qışda  isə  yapon 
mənzilində  yaşayırsansa  Laplandiyadakı  kimi  donursan. 
Nə  isti,  nə  də  soyuq  olanda  isə  adətən  yağış  yağır»  (Bax: 
Sakura budağı, səh.122). 
Yəqin  ki,  buranın  iqlim  adətincə  yağış  yağacaq, 
çünki nə istidir, nə soyuq. 
B.Ment  də  Yaponiya  iqlimi  haqqında  belə 
mə’lumat  verir:  «Kitablarda  Yaponiya  iqliminin  mülayim 
olduğunu xatırlatmaqla, qışın və yayın orta temperaturunu, 
habelə  yağmurların  illik  miqdarını  misal  gətirməklə 
kifayətlənirlər.  Bu  da  təsadüfi  deyil.  Çünki  ümumiyyətlə 
Yaponiyanın havası pisdir. İl boyu cəmi təqribən otuz gün 
nə  soyuq,  nə  də  isti  keçən,  küləksiz,  buludsuz  ə’la  günlər 
olur. Üstəlik bu dörd əlamətdən biri olmayan təqribən otuz 
gün  də  tapılar.  Ən  yaxşı  aylar  aprel  və  may,  oktyabr  və 
noyabr aylarıdır. Digər mövsümlərdə isə həftədə bir yaxşı 
günə  üç  orta  və  üç  pis  gün  düşür»  (Bax:  Sakura  budağı, 
səh.122). 
Tokioda  illər  keçirən  V.Ovçinnikov  da  bu  şəhərin 
iqlimi haqqında yazmağı unutmur: «Nə qədər ki, Tokioda 
yaşayırsan,  sənə  elə  gəlir  ki,  Yaponiya  qışı  ilin  ən 
yağmursuz və günəşli fəslidir. Adam inana bilmir ki, yaxın 
dağların  arxasında,  qərb  sahildə,  çoxlu  qar  yağır,  bir  çox 
kənd  xarici  aləmdən  tamamilə  ayrı  düşdüyündən  oranın 
sakinləri üçün vertalyotlardan ərzaq malları atmalı olurlar. 
Yaponiya hər cəhətdən belədir. Ölkənin həyatını bir 
neçə  il  öyrənəndən  sonra  mə’lum  olur  ki,  dağlara  yalnız 
bir  tərəfdən  baxmısan,  sən  demə,  bu  dağların  əks 
tərəfindəki  yamaclarda  iqlim  bambaşqadır»  (Sakura 
budağı, səh.11). 
Şahin Fazil 
 
 
154 
Bəli,  hazırda  Tokio  səması  buludlarla  örtülüdür. 
Amma  hələ  yağış  yoxdur.  Sevmirəm  yağışı.  Qarı  da 
xoşlamıram.  Günəş  üzə  gülümsəyəndə,  hava  xoş  olanda 
halım  da  xoş  olur.  Mənim  hava  haqqında  bir  neçə  şe’rim 
var.  Hava,  Quba  havası,  Bakı  havası,  Kabul  havası, 
Daşkənd  havası,  Düşənbə  havası,  Bağdad  havası,  Təbriz 
havası, Tehran havası, Dubay havası, İstanbul havası… O 
qədər  hava  görmüşəm  ki.  İndi  isə  Tokio  havası.  Bakı 
havasını  və  oradakı  dəyişkən  xislətli,  xəzrili-gilavarlı 
havanı  xatırladım…  və  bir  şe’r.  Çoxdan  yazdığım 
misralar. 
 
 
Başıma hava gəlib 
 
Biri var, biri yoxdur… 
Başıma hava gəlib. 
Getməyə yeri yoxdur? 
Başıma hava gəlib. 
 
Eşqə ümid yoxaldı, 
Az vermişdi, çox aldı… 
Bir dəli də çoxaldı, 
Başıma hava gəlib. 
 
Aman, yenə yalan var, 
Boş və’dələr, yalanlar… 
Ey havasız qalanlar, 
Başıma hava gəlib. 
 
Nəsim deyil, küləkdir, 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
155 
Bir hiylədir, kələkdir, 
Ciyərimə gərəkdir, 
Başıma hava gəlib. 
 
Şahinə yuva çatmır, 
Dərdinə dava çatmır. 
Şəhərdə hava çatmır, 
Başıma hava çatmır. 
24.08.1999 
İkinci Divan, 
səh.594 
 
 Milli  Humanitar  Elmlər  İnstitutuna  piyada  gedirik. 
Çox da uzaq deyil. Bir də ki, Tokioda piyada gəzmək, az da 
olsa,  onun  xiyaban  və  parklarını,  ev  və  müxtəlif  əyləncə 
yerlərini,  restoran  və  kafelərini  daha  yaxından  seyr  etmək 
deməkdir. 
Həsən  Seyidbəyli Tokio  küçələri haqqında çox geniş 
mə’lumat  verir:  «Bir-birinin  böyrünə  qısılmış  mağazalar, 
e’malatxanalar,  yolun  sağında  və  solunda  avtomobil  tə’miri 
e’malatxanaları,  benzin  qolları,  təmiz,  səliqəli  meyvə 
dükanları,  maşınlar,  maşınlar!  Maşınlar  elə  bil  sapa 
düzülmüşdür, elə bil bir-birinə bağlıdır. Bir-birindən aralana 
bilmirlər,  çünki  nə  irəlidə,  nə  də  arxada  yol  boş  deyildir, 
buna  görə  də  maşınlar  çox  ağır  hərəkət  edir,  bu  qədər 
mühərrik  işləyir,  lakin  ucqar  küçələrdəki  bu  sakitlik  bizi 
təəccübləndirir...  Tokionun  mərkəzinə  yaxınlaşırıq.  Buralar 
bayaqkının  əksinə,  çox  səs-küylüdür.  Tokionun  mərkəzi 
uğuldayır, qulaq batırır...». 
Bizim  hazırda  getdiyimiz  küçə  mərkəzdə  olmasa  da, 
mərkəzə yaxındır. 
Şahin Fazil 
 
 
156 
«Tokionun mərkəzindəki enli küçələrdən hansı tərəfə 
dönürsənsə,  Bakının  «İçəri  şəhəri»nin  dar  dalanları  kimi 
küçələrə düşürsən. Düzdür, Tokionun bu yaşayış rayonlarını 
heç bir vəchlə «İçəri şəhərlə» müqayisə etmək olmaz. «İçəri 
şəhərdə»  üçmərtəbəli,  bə’zən  dördmərtəbəli  evlərə  də 
təssadüf  edirik.  Burada  isə  evlər  əsasən  birmərtəbəlidir. 
Səliqəlidir,  təmizdir.  Evlərin  quruluşunda  müəyyən  bir 
tənasüb  var.  Həyətlər  bağ-bağatdır.  Küçələr  o  qədər  dardır 
ki,  iki  maşın  üz-üzə  gələndə  az  qalır  bir-birilə  toqquşsun. 
Sürücülərin  ustalığı  bizi  valeh  edirdi.  Elə  məharətlə  maşını 
döngələrdən  keçirir,  toqquşmamaq  üçün  vaxtında  saxlayır, 
maşını  elə  təmkinlə  idarə  edirdilər  ki,  lap  məəttəl  qalırdıq... 
Yaponiyada  yaşadığımız  on  beş  gün  ərzində  (qeyd  etmək 
lazımdır  ki,  bütün  bu  on  beş  günün  çoxunu  biz  maşınlarda 
keçirmişik)  saysız-hesabsız  maşınlarda  gəzdik,  ancaq  bir 
dəfə  də  bir  sürücünün  başqa  sürücünü  hədələdiyini,  kobud 
bir  söz  dediyini  eşitmədik...  Tokionun  geniş  küçələrində 
minlərlə,  on  minlərlə  maşın  hərəkət  edir.  Bu  küçələrlə 
avtobuslar,  tramvaylar  da  gedir.  Burada  da  hərəkət  küçənin 
sol tərəfi ilədir. Özü də maşınlar səkkiz, doqquz sıra ilə gedə 
bilirlər. Hamı tələsir, lakin bu, heç bir nəticə vermir. 15, 20, 
30 metr gedib dayanırlar; maşınlar az qala bir-birinin üstünə 
minir,  tormozlar  çox  yaxşıdır,  amartizasiyalar  yumşaqdır. 
Əsasən  birinci  sür’ətlə  hərəkət  edə  bilirlər,  ikinci  sür’ətlə 
hərəkət etmək üçün məsafə çatmır. Tokionun bir rayonundan 
başqa rayonuna piyada getsəniz, daha az vaxt sərf edərsiniz. 
bə’zən  çox  qəribə  bir  mənzərəni  seyr  etmək  olur.  Küçənin 
ortasında bir kişi, yaxud bir qadın əlini qaldırır, bütün maşın 
seli  onun  qarşısında  dayanır.  Bu  adam  tələsik  maşınların 
arasından  keçib  o  biri  səkiyə  yetişir  və  maşınlar  yollarına 
davam edir. Deməli, bu adam çox tələsir. Adi hallarda o, heç 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
157 
vaxt belə hərəkət etməz... Qırmızı işıq yananda hamı səkinin 
kənarında  dayanıb  gözləyir.  Maşın  gəlməsə  də,  keçid  boş 
olsa da, heç  kəs yerindən tərpənmir... yaşıl işığın yanmasını 
gözləyirlər... 
Biz yenə də qəribə bir mənzərəni seyr etdik. Küçənin 
hər  iki  tərəfindəki  səkilərdə  işıq  dirəklərinə  xırda  bayraqlar 
sancılmışdı. Məktəblilər, qocalar, evdar qadınlar bir səkidən 
o  biri  səkiyə  keçmək  istəyəndə  həmin  bayraqlardan  birin 
əlinə  alıb  qaldırır,  həmin  saniyə  bütün  maşınlar  dayanır. 
Qadınlar,  yaxud  uşaqlar  rahatca  o  biri  səkiyə  keçirlər. 
Bayraqların  üzərində  «Biz  gəlirik»  sözləri  yazılmışdır. 
Həmin  bayraqları  o  biri  səkidəki  dirəklərə  sancırlar  və 
yollarına  davam  edirlər»  (Bax:  Həsən  Seyidbəyli,  «On  beş 
gün Yaponiyada» kitabı, səh 28-31). 
Bayaq  əsərindən  misal  gətirdiyim  Uolt  Şeldon 
Tokiodakı  adamların  çoxluğunu  obrazlı  şəkildə  belə 
xarakterizə  edir:  «Tokioda  o  qədər  çox  adam  yaşayır  ki, 
deyəsən  hətta  itlər  quyruqlarını  sağa-sola  yox,  yuxarı-aşağı 
bulamağa məcbur olurlar» (Bax: Sakura budağı, səh.211). 
«Yaponlar»  kitabındasa  Tokionun  geniş  və  dolğun 
təsviri belə verilmişdir: «Tokio – Yaponiyanın güzgüsüdür... 
Yaponiya  paytaxtının  sərhədlərini  təsəvvür  etmək  çətindir, 
çünki,  sadəcə  olaraq,  onlar  yoxdur.  Şəhər  nəhəngdir:  Oraya 
23 rayon, 5 şəhər-peyk və bir kənd daxildir. Böyük Tokioda 
28 milyon adam yaşayır, 2000-ci ildə bu rəqəmin 34 milyona 
çatacağı gözlənilir. 
Əhali sıxlığı böyükdür: Bir kvadrat-kilometrə beş min 
adam  düşür.  Qonşu  prefekturalardan  və  ətraf  yerlərdən 
Tokioya hər gün işləmək üçün beş-altı milyon adam gəlir... 
Bu şəhər sentimental şəhər deyil, bu şəhər haqq-hesab 
sevir və burada dolanmaq adi adam üçün böyük zəhmət tələb 
Şahin Fazil 
 
 
158 
edir...  Tokiolılara  minlərlə  taksomotor  parkı  xidmət  edir. 
Şəhərin  istənilən  yerində  dayanıb  taksi  gözləyən  adam  yol 
kənarında  dayanıb  bir  dəqiqədən  artıq  gözləmir...  Yapon 
taksiçiləri  mehmanxana  Sveysarları  və  restoran  ofisiantları 
kimi adamdan artıq pul qoparmırlar. 
Tokioda  200  min  kafe  və  restoran  vardır.  Az  vaxtda 
yemək  və  sadəcə  olaraq  nəsə  dadmaq  mümkündür.  Tokio 
restoran, kafe və qəlyanaltıxanalarında nə gündüz, nə də gecə 
növbə  yoxdur.  Hətta  yemək  saatlarında  da  heç  kimi  bir 
dəqiqədən artıq gözlətmirlər... Xidmət və ticarət sahələrində 
ölkədə  28  milyon  nəfər  məşğuldur  ki,  bu  da  təqribən  işçi 
əhalinin yarısını təşkil edir... 
Şənbə  və  bazar  günləri  Tokio  ticarət  müəssisələri  öz 
fəaliyyətlərini  azaltmır,  əksinə  daha  da  genişləndirirlər. 
Tokionun  Qindza,  Sindzyuku,  Akixabara  və  başqa 
rayonlarının ticarət kvartallarında hər bazar günü «piyadalar 
üçün  cənnət»  adlanan  xidmət  təşkil  olunur:  küçələrə  maşın 
buraxılmır,  yolun  giriş  hissəsində  mizlər,  stullar  qoyulur, 
dondurma, kofe, sərinləşdirici içkilər və başqa şeylər daşıyan 
ayağı 
diyircəkli 
lotoklar 
gətirilir... 
Univermaqlarda, 
benzindoldurma 
stansiyalarında, 
qəlyanaltı 
yeməkxanalarında  və  mehmanxanalarda  15  yaşından  30 
yaşınadək gənclərin işləmələri nəzərdən yayınmır. Tələbə və 
məktəblilərin çoxu pik saatlarında ticarət və iaşə sahələrində 
işin gur vaxtı saathesabı ödənişlə işləyirlər. Satıcı, bərbər və 
ofisiant  peşəsi  təyyarəçi,  şaxtaçı,  yaxud  metallurqların 
işindən heç də az əhəmiyyətli sayılmır... 
70-ci  illərin  əvvəllərində  Tokio  dünyanın  ən  çirkli 
şəhərlərindən  sayılırdı...  Amma,  indi  vəziyyət  dəyişmişdir. 
Bugün  Tokionun  təkcə  23  mərkəzi  rayonunda  70-dən  çox 
park  vardır  ki,  havanı  təmizləyirlər...  bundan  başqa,  Tokio-

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
159 
nun bütün taksomotor və yükdaşıyan parklarındakı maşınlar 
bütünlüklə qaz ilə işləyirlər. Bugün havasının və küçələrinin 
təmizliyi şəhərin ən diqqətəlayiq xüsusiyyətdir. 
Nəhəng  şəhər  oyanan  kimi,  minlərlə  elektrik  qatarı 
bir-birindən iki dəqiqə yarımlıq intervalla şəhərə milyonlarla 
adam  gətirir.  Saat  9-a  qədər  gəlib  iş  yerinə  çatmaqdan  ötrü 
onlar gərək ən yaxşı halda saat 7-də qatara əyləşsinlər... Yol 
Tokioya  gəlib-gedən  işçilərin  saat  yarımdan  iki-üç, 
bə’zilərininsə dörd saatadək vaxtını aparır... 
Tokioda  qaranlığın  başlanma  vaxtını  tutmaq  olmur. 
Hava  dərhal  qaralır.  Elə  bil  sehirli  çubuğun  sehri  ilə 
küçələrdə  təxminən  eyni  bir  vaxtda  reklam  işıqları  yanır, 
restoranların,  kafe  və  barların  adlarını  bildirən  lampalar 
işıqlanır...  Gecə  yarısı  bir  neçə  saat  ərzində  par-par  yanan 
işıqlı  reklamlar  sönür,  ...amma  gəlirləri  az  olan  tokioluların 
yaşadıqları  Kabukityo adlı rayon səslərlə  dolur. Bu rayonda 
dörd  mindən  çox  kiçik  restoran,  kafe  və  qəlyanaltı  yerləri 
var...  Hər  tərəfdən  ciyilti,  gülüş  səsləri,  rok-musiqi  sədaları 
eşidilir.  Elə  buradaca  səkilərdə  üstünə  fanarlar  qoyulan, 
içərisində  isə  şamlar  işıldayan  stollar  görünür.  Onlar  Tokio 
falçılarının stollarıdır  ki, falçılar az ödənişlə  gəzintiyə çıxan 
adamların  falına  baxır,  əllərindəki  cizgilərlə  talelərini 
söyləyirlər. 
Lakin  burada  əhalinin  az  bir  hissəsi  vaxt  keçirir  ki, 
onlar da əsasən vaxtlarını belə sərf edən cavanlardır. Əməkçi 
Tokio isə yatır...» (Bax: Yaponlar, səh.71-75). 
Tokio haqqında yığcam  mə’lumat  Azərbaycan  Sovet 
Ensiklopediyasında  da  vardır:  «Tokio...  –  Hönsü  adasının 
şimal  hissəsində,  Kanto  düzənliyində,  Edoqava,  Arakava, 
Sumida,  Tama  çaylarının  Tokio  körfəzinə  töküldüyü 
yerdədir.  İqlimi  subtropik  mussondur.  Zəlzələlərə  mə’ruz 
Şahin Fazil 
 
 
160 
qalır.  Şəhərdə  23 inzibati rayon («ku»)  var. 36  şəhər («si»), 
24 kənd  və şəhərtipli məntəqə, həmçinin İdzu və Oqasavara 
adaları  «paytaxt  prefekturasını»  (Tokiato),  yaxud  «Böyük 
Tokionu»  əmələ  gətirir.  İdarəçiliyi  əhalinin  4  il  müddətinə 
seçdiyi  «prefektura  məclisi»  həyata  keçirir,  ona  əhalinin 
seçdiyi qubernator (mer) başçılıq edir. 
Tokio  (ilk  adı  Edo)  XV  əsrin  ortalarında  salınmış, 
sonralar Tokuqava hakimlərinin iqamətgahına çevrilmişdi. O 
zaman  rəsmi  paytaxtı  Kioto  şəhəri  idi.  XVIII  əsrdə  Edo 
dünyanın  ən  böyük  şəhərlərindən  biri  idi.  1869-cu  ildən 
dövlətin  paytaxtı  e’lan  edildi  və  Tokionu  «Şərq  paytaxtı» 
adlandırdılar. 1923-cü  ildə  zəlzələ nəticəsində  şəhərin  yarısı 
məhv olmuşdu. 
İmperator  saray  kompleksinin  (təxminən  1600-cü 
illər)  yerləşdiyi  Hixonbasi  rayonu  şəhərin  tarixi  mərkəzidir. 
Məşhur tikililərdən Akasaka sarayı (1909), parlament binası 
(1915-1936), mərkəzi poçtamt (1934) və s. 
Tokioda  80-dən  çox  ali  məktəb,  100-dən  çox  elmi-
tədqiqat  institutu,  böyük  kitabxanalar,  muzeylər,  teatr 
truppaları fəaliyyət göstərir» (ASE, IX c., Bakı, 1986, s.304). 
Hazırda  isə  biz  –  Takaşi  Küroda,  Şaiq  və  mən 
Tokionun  geniş  küçələri ilə  Milli Humanitar Elmlər  İnstitu-
tuna doğru addımlayırıq. Tələsmirik. Hələ vaxtımız var. Hələ 
saat 8-dir. Hələ işin başlanmasına bir saat var. 
Gəlib  çatdıq.  İnstitutun  Şərqşünaslıq  Kitabxanasının 
(Toyo  Bunko)  yanında  Ayumi  Yanagiya  adlı  bir  qadın  bizi 
qarşılayır. O, Rezearsh Fellov elmi vəzifəsində işləyir. Onda 
yapon  qadınlarına  xas  nəzakət  var.  Xanım  Ayumi 
gülümsəyə-gülümsəyə  önümdə  baş  endirdi,  mən  də  onun 
tə’zimini  yaponsayağı  təkrar  etdim.  Biz  bir-birimizə  «hay» 
dedik. Biz xanım Ayumi ilə, təbii ki, hələ əyani şəkildə tanış 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
161 
deyildik.  Buna  görə  də,  aramızdakı  qarşılıqlı  tə’zim 
«mərasimi»  ani  oldu.  Amma,  bir-birlərini  tanıyan  yaponlar 
görüşdükdə 
başlayan 
tə’zim 
«mərasimi» 
olduqca 
cəlbedicidir. 
...İlk  dövrlər  Yaponiyada  heç  nə  adamı  ekzotik 
nəzakət qədər məftun etmir. Söhbət zamanı hamı bir-birinin 
sözlərini təsdiq edir, görüşəndə ikiqat olur... 
tə’zim mərasimi doğrudan da unudulmazdır. Tanışını 
görən yapon hətta küçənin ortasında olsa da, üstünə tramvay 
gəlsə  də,  ən  əvvəl  yerində  donub  qalmağı  özünə  borc  bilir. 
Sonra beli qatlanır, qolları sallanır, ovucları dizlərindən aşağı 
sürüşür  və  o,  bir  neçə  saniyə  əyilmiş  vəziyyətdə  quruyub 
qalır,  nəhayət,  yalnız  nəzərlərini  ehtiyatla  qaldırır.  Qaməti 
tanışdan  qabaq  düzəltmək  nəzakətsizlik  sayıldığına  görə 
tə’zim  edənlər  bir-birlərini  sayıqlıqla  izləməli  olurlar. 
Kənardan baxana elə gəlir ki, hər ikisini iflic vurub və onlar 
qamətlərini düzəltmək iqtidarında deyillər. 
Tokio  qəzetləri  hesablamışlar  ki,  hər  gün  qulluqçu 
orta  hesabla  36  dəfə,  ticarət  firmasının  agenti  123  dəfə, 
univermaqdakı eskalatorun yanında dayanan qız isə 2560 də-
fə bu cür rəsmi tə’zim edir (Bax: Sakura budağı, səh.8-9). 
Bəli  biz  xanım  Ayumi  Yanagiya  ilə  tanış  deyildik. 
Tanış  olduq  və  bir-birimizdən  nəzakətli  tə’zim  gördük. 
Ayumi  elə  gözəl  gülümsündü  ki.  Yadıma  birinci  «Divan» 
kitabındakı beytlər düşdü: 
 
Güllər sənin kimi gülümsəyirlər, 
Gülüm, gülüşünü güllərə vermə... 
 
Şe’rin  ardını  da  yadıma  salmaq  istəyirdim  ki,  xanım 
Ayumiyə  başqa  bir  xanım  yaxınlaşdı.  Onlar  bir-birinə 
Şahin Fazil 
 
 
162 
yüngülcə  tə’zim  etdilər.  Xanım  Ayumi  o  xanıma  yaponca 
nəsə  deyib  məni  göstərdi.  Yəqin  ki,  haqqımda  mə’lumat 
verdi.  Xanım  üzünü  mənə  çevirib  tə’zim  etdi.  «Hay» 
mərasimi…  Tə’zim  mədəniyyəti!  Baş  əymə  nəzakəti! 
«Yapon  qaydasına  görə  ana  öz  körpəsini  hələ  kürəyində 
gəzdirərkən  hər  dəfə  baş  əyəndə  uşağı  da  baş  əyməyə 
məcbur edir, beləliklə ona yaşlıların qulluğunda durmağın ilk 
dərslərini  verir.  Hər  kəsin  öz  yerini  bilməsi  hissi  yaponun 
qəlbində  öyüd-nəsihətlə  yox,  həyat  təcrübəsi  ilə  kök  salır. 
Uşaq görür ki, ana ataya, ortancıl qardaş böyük qardaşa, bacı 
isə yaşından asılı olmayaraq bütün qardaşlara baş əyir. Həm 
də  bu  adi  hərəkət  deyil.  Bu,  öz  yerini  tanımaq  və  beləliklə 
qarşısına  çıxan  vəzifələri  yerinə  yetirməyə  hazır  olmaqdır» 
(Sakura budağı, səh. 57). 
Birlikdə  «Toyo  Bunko»  kitabxanasının  ikinci 
mərtəbəsinə  qalxdıq.  Ayumi  xanımın  bir  qədər  darısqal 
otağı.  Çay  gətirdilər.  Əlbəttə,  yaşıl  çay.  13  il  yaşıl  çay 
içmişəm  Əfqanıstanda.  Yaşıl  çaya  öyrəncəliyəm.  Adətən 
Bakıda da yaşıl çay içirəm. 
Qarşıdakı  elmi  görüşüm  barədə  söhbətləşdik.  Prof. 
T.Kuroda dedi: 
-  Sənin  çıxışını  dinləməkdən  ötrü  Yaponiyanın 
Azərbaycan  Respublikasındakı  sabiq  səfiri  də  təsrif 
gətirəcək. 
Dedim: 
-  Sabiq  səfiri  indi  görməkdən  məmnun  olaram.  Am-
ma,  təəssüf  ki,  Azərbaycan  Respublikasının  Yaponiyadakı 
səfiri  Azər  Hüseynə  mənim  gəlişim  haqqında  xəbər 
verməmisiniz.  Mənim  elmi  çıxışım,  əlbəttə  onun  üçün  də 
maraqlı olardı. 
T.Kuroda üzrxahlıq etdi: 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
163 
- Gərək xəbər veriləydi. Bu bizim səhvimizdir.  
Sonra  «Toyo  Bunko»  ilə  tanışlıq.  Zəngin  kitabxana-
dır. Mənə bir neçə kitab bağışladılar. 
Nahardan  sonra  «Toyo  Bunko»nun  Konfrans  zalına 
gəldik.  Orada  artıq  professorlar,  elmlər  doktorları,  tələbələr 
və  bu  görüşün  təşkilatçıları  öz  yerlərində  əyləşmişdilər. 
Gündüz  saat  15-də  başlayan  çıxışım  16-da  qurtardısa  da, 
mənə verilən suallar və onların cavabları saat 17-dək davam 
etdi. Çıxışımın mövzusu elə Senday Tohoku Universitetində 
etdiyim  mə’ruzəm  idi:  «XX  əsr  Azərbaycan  milli 
tarixşünaslığı: tarixi təcrübə və müasir vəziyyət». 
«University  Rezearch  Center»in  professoru  Ken 
İşiquka,  Tohoku  Universitetinin  Associate  Professoru 
Tomoki  Okavara,  «Toyo  Binko»nun  «Rezearch  Fellov»-u 
Ayumi Yanagiya, Azərbaycanın siyasi tarixi ilə məşğul olan 
elmi  işçi  Teppei  Makaşhima,  «Sasakava  Peace  Founation»-
un  «Offise  of  Regional  Founds»-unun  «Depyuti  Direktor»u 
Akira  Matsunaga,  sonra  isə  4  tələbə  biri-birinin  ardınca 
suallar  verdilər.  Qeyd  edim  ki,  bu  adamların  hamısının 
Azərbaycan  haqqında  geniş  mə’lumatları  vardır  və  bə’ziləri 
müstəqim  olaraq  Azərbaycan  tarixinin  müxtəlif  dövrlərini, 
xüsusən  müasir  dövr  tariximizi  öyrənməklə  məşğuldurlar. 
Bə’zi suallar (xüsusilə prof. Ken İşiquka) sırf siyasi xarakter 
daşıyır  və  açıq-aşkar  özündə  Azərbaycanın  bugünkü 
vəziyyətinə  və  daxili  işlərinə  qarışmaq  meylini  təzahür 
etdirirdi  (Sonradan  öyrəndim  ki,  bu  professor  bir  neçə  dəfə 
ölkəmizdə  olmuşdur).  Mən,  təbii  ki,  sırf  elmi  olan 
mövzumuzu  siyasi  məcraya  yönəltməyə  cəhd  edən  Ken 
İşiqukanın  bu  cəhdinə  imkan  vermədim  və  dedim  ki,  biz 
hamımız elmi işçilərik və gəlin elmi siyasətlə qarışdırmayaq. 
Şahin Fazil 
 
 
164 
Əlbəttə, sözlərim prof. K. İşiqukanın xoşuna gəlmədi. 
Azərbaycanın  orta  əsr  və  yeni  dövr  tarixi  və  XX  əsr 
tarixşünaslığına dair suallara isə geniş cavablar verirdim. 
Azərbaycan  Respublikası  tələbələri  daha  çox 
maraqlandırırdı.  Hamının  qarşısında  mənim  tərcümeyi-
halımı əks etdirən və üzərində rəngli kiçik şəklim olan vərəq 
vardı.  Yaponları  mənim  keçdiyim  həyat  yolum,  səfərlərim, 
elmi və bədii yaradıcılığım maraqlandırdı. 
Qeyd  edim  ki,  Yaponiyanın  Azərbaycandakı  sabiq 
səfiri nədənsə gəlib çıxmadı. 
Görüşümüz  bitdi.  Küçəyə  çıxdıq.  Yağış  yağırdı. 
Ətrafımdakı adamların əksəriyyətinin əllərində çətirlər peyda 
oldu.  Xanım  Ayumi  və  mən  bir  çətir  altında  addımlayırdıq. 
Mə’lum  oldu  ki,  o  da  Tehran  Universitetində  oxumuşdur. 
Söhbətimiz fars dilində gedirdi. Məni menyuda əsasən balıq 
yeməkləri  olan  yaraşıqlı  bir  restorana  gətirdilər.  İçki  təklif 
olundu. Hamı şərab istədi, özü də Fransa şərabı. 
Şam  yeməyi  qurtardıqdan  sonra  taksi  maşınlarına 
mindik və Tokionun mərkəzində olan 5 ulduzlu «Sunroute» 
otelinə  gəldik.  Şaiqlə  mənə  bu  oteldə  ayrı-ayrı  otaqlar 
verildi. 
Ayrılarkən prof. T.Kuroda mənimlə sağollaşdı. O, sa-
bah  İran  səfirliyində  Tehrana  qarşıdakı  səfəri  ilə  əlaqədar 
məsələsini həll etdikdən sonra Sendoya qayıdacaq. 
İçərisində  hər  bir  şəraiti  olan  yığcam  otağımdayam. 
Yatağa  uzandım.  Gözümə  yuxu  gəlmir.  Üç  gündən  sonra 
qayıdıram  vətənimə  inşallah.  Yenə  Tokio-Moskva  məsafə-
sindəki 10 saatdan çox uçuş. Yenə Moskvanın «Şeremetyevo 
–2»  aeroportunun  tranzit  zalında  9-10  saatlıq  gözləmək. 
Sonra Bakı istiqamətinə uçuş. Boş yerə darıxmaqdansa şe’r 
yazmaq yaxşıdır. «İstiqamət» adlı bir şe’r yarandı: 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
165 
 
Önü görünməz  
xəyal kimiydi. 
Bakı-Tokio  
istiqaməti. 
Sonu bilinməz  
vüsal kimiydi. 
Bakı-Tokio  
istiqaməti. 
 
Muradım mənim  
gerçəyə döndü,  
xəyal çin oldu,  
vüsal göründü. 
 
Söylədi «salam»  
yaponlar mənə. 
Etdi ehtiram  
yaponlar mənə. 
 
Mən yaponlara  
sevgi gətirdim. 
Mənə sevgi də 
Yaponda gördüm. 
 
İndisə, bizə  
«ayrılıq» adlı  
vaxt yaxınlaşır, 
an yaxınlaşır, 
gendə ön qalır, 
son yaxınlaşır. 
Şahin Fazil 
 
 
166 
 
Sonu görünməz  
xəyal kimidir. 
Tokio-Bakı  
istiqaməti. 
 
Sonu bilinməz  
vüsal kimidir. 
Tokio-Bakı  
istiqaməti. 
Tokio, 24 fevral 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
167 
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə