Şahin Fazil



Yüklə 213.4 Kb.
PDF просмотр
səhifə9/12
tarix08.12.2016
ölçüsü213.4 Kb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

IX. 25 fevral. 
 
Tokio.  Otel.  İstirahət.  Xarakiri 
mərasimi haqqında televiziya filmi. Xara-
kiriyə  aid      şeirimin  yazılması.  Daha  bir 
neçə  müxtəlif  janrlı  şeirlər.  Yaponiyada 
45 yaşında  özünü  xarakeri etmiş   məşhur 
yazıçı Yukio Misima ilə  əlaqədar “ Daha 
nə  istəyirdin?”  adlı    şeirim.  Sonra  Azər-
baycan  Respublikasının  Yaponiyadakı 
Səfirliyində görüş. Dr.  Gursel Qüdrət oğ-
lu  İsmayılzadə, Rövşən Musayev. “ Türk 
restoranı”.  Xarakiri  rədifli  qəzəlim.  Sa-
muraylar  haqqında  düşüncələrlə    yazdı-
ğım qəzəl. 
 
Sübh  açıldı.  Göyün  üzü  açıqdı.  Bu  gün  yağış 
yağmayacaq.  Ürəyim  açıldı.  Televizoru  açdım.  Film 
göstərirlər. Bədii filmdir. Xarakiri adətləri haqqında. Yapon 
dilində  gedən  filmin  sözlərini  başa  düşməsəm  də,  özlərini 
xarakiri  etməklə  məşğul  olan  ürəkli  insanlar  silsiləsinin 
könüllü  olaraq,  bilərəkdən  öz  canlarından  keçib  intihar 
etmələri məni dəhşətə gətirdi. 
Kimdir  «xarakiri»?  «Xara»  sözün  hərfi  mə’nasında 
«qarın»  deməkdir  (daha  dəqiq  desək,  «xara»  göbəkdən  beş 
santimetr  aşağı  olan  qarın  nahiyəsinin  sağ-sol  hissəsidir). 
Məcazi  mə’nada isə «xara» ifadəsi Qərb ölkələrində «ürək» 
mə’nasını  verən  qəlb,  ağıl,  xarakter,  niyyət,  dərin  düşüncə 
anlayışına malikdir. 
Yaponiyada  «xara»  sözünün  çoxlu  nitq  hissələri 
vardır:  elə  qətiyyətli  adam  ki,  öz  xarasını  (xara-o  kimeru) 
Şahin Fazil 
 
 
168 
rahatlamışdır; əsəbiləşən adamın xarası yuxarı qalxır (xara-o 
tateru); açıq danışan adamın xarası açılmışdır (xara-kiri). Bu 
mənalara  görə  də,  qarnın  cırılması  yoluyla,  bu  ən’ənəvi 
intiharı «xarakiri» adlandırmışlar. Xarakiri əməliyyatı Xeyan 
hakimiyyəti  dövründə  (IX-XII  əsrlər)  bərqərar  olmuş  və 
əvvəl  vaxtlar  yalnız  samuraylar  tərəfindən  icra  olunmuşdur 
(samuraylar haqqında bir qədər aşağıda mə’lumat verəcəyəm 
– Ş.F.). 
«Xarakiri»  sözünü  xaricilər  bə’zən  istehza  ilə 
işlədirlər,  yaponlar  isə  həmin  sözü  «seppuku»,  yaxud 
«kappuku»  kimi  işlətməyə  meyllidirlər.  «Seppuku»  sözün 
hərfi  mə’nasında  «qarnın  cırılması,  doğranması»  əməlini 
özündə  ehtiva  edir.  Əgər  seppuku  cəza  kimi  həyata 
keçirilirsə, söyləyirlər ki, təqsirkar öz günahını dərk etmiş və 
belə  demişdir:  «Mən  yaxşı  iş  görməmişəm,  vicdanım 
qarşısında  utanıram,  buna  görə  də  özümü  öz  əllərimlə 
cəzalandırıram».  Bə’zənsə,  adam  günahkar  olmadan  da 
seppuku  əməlini  həyata  keçirərək  deyir:  «Mənim  günahım 
yoxdur,  amma  mən  sizə  öz qəlbimi  göstərmək  istəyirəm  ki, 
siz özünüz buna (günahsızlığıma – Ş.F.) əmin olasınız». 
Mə’lum  olduğu  kimi,  qarındakı  ağrıya  olduqca  çətin 
dözmək olur, buna görə də adamın özünün öz qarnını cırması 
həyatdan  asan  olmayan  yolla  köçməkdir.  Seppuku  əməlini 
icra  edən  şəxs  yanındakı  şəxsə  belə  deyə  bilər:  «Xəbər  ver 
ki, mən mərdliklə öldüm». Samuraylarda döyüşdə ölmək ilə 
“həsir  üstündə  ölmək”  (bu  zaman  seppuku  həsir  üstündə 
keçirilir) eyni dərəcədə qəhrəmanlıq sayılır. 
XIV  əsrə  yaxın  öz  əli  ilə  özünü  öldürmək  döyüşdə 
ölməkdən  daha  yüksək  qiymətləndirilməyə  başladı.  İntihara 
yüksək  qəhrəmanlığın,  qüvvət  və  özünüdərk  nümayişinin 
simvolu  kimi  baxmağa  başladılar.  Həyata  və  ölümə.  Belə 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
169 
münasibət  xüsusən  klassik  yapon  eposunda  daha  parlaq 
tərzdə  əks  olunmuşdur.  «Böyük  dünya  haqqında  povest» 
kitabında  elə  intiharların  2640  hadisəsi  təsvir  olunur. 
Onlardan birisi belədir: 
«Yosimitsu  qarovul  qülləsinə  qalxdı  və  şahzadənin 
getdiyi  istiqamətə  baxmağa  başladı.  O,  onun  get-gedə 
uzaqlaşdığını  tutqunluqla  gördü.  «Hə,  indi  isə  başlamaq 
olar»  deyə  fikirləşdi.  Qılıncı  ilə  qala  taxtalarını  qopardı, 
özünü  aşağıda  dayanan  adamlara  göstərdi  və  bərkdən 
qışqırdı:  «Əzəmətli  ilahə  Amaterasunun  nəslindən  doxsan 
beşinci varisi, imperator Dzimmunun hakimiyyəti vaxtından 
doxsan  beşinci  nəslin  hökmdarı  imperator  Qodayqonun 
ikinci  oğlu  birinci  dərəcəli  şahzadə  Takaxato  üsyankar 
vassallarının  əli  ilə  indicə  öldürülmüşdür.  İndi  mən  sizə 
döyüşçünün özünü necə öldürəcəyini  göstərəcəyəm. Mənim 
bu  hərəkətim  qoy  sizə  nümunə  olsun.  Sizin  əsgərlik 
xoşbəxtliyiniz  qurtardıqda  siz  özünüz  də  öz  qarnınızı 
cırmağa hazırlaşacaqsınız». 
Belə deyərək o, yaraq-əsləhəsini əynindən çıxardı  və 
qaladan  aşağı  tulladı...  bədəninin  aşağı  hissəsini  üryan  etdi, 
qılıncını  ağappaq  bədəninə  soxdu,  onu  qarnında  sağa-sola 
çəkməklə  qarnını  yardı,  daxilindəki  bədən  üzvlərini  çıxardı 
və  onları  qalanın  döşəməsinə  atdı,  sonra  qılıncını  dişləri  ilə 
tutaraq üzü üstə yerə yıxıldı». 
XV  əsrin  ikinci  yarısından  XVII  əsrin  ortalarınadək 
Yaponiyada  sahibin  vəfatı  münasibətilə  seppuku  əməlinin 
icrası  başlandı.  «Xaqakuri»  kitabında  elə  hadisələrin  biri 
haqqında  hekayət  vardır.  Orada  danışılır  ki,  sahibkar  knyaz 
Nabesimanın işlər müdiri Sukedzaemonun yanına göndərilən 
knyazın  bir  nümayəndəsi  ona  belə  əmr  çatdırdı:  Qızının 
səfeh  əxlaqsızlığı  ilə  öz  adını  şərəfsizləşdirdiyi  üçün  qoy 
Şahin Fazil 
 
 
170 
özünü  xarakiri  etsin.  Sukedzaemon  o  vaxt  qo  oyunu
1
  ilə 
məşğul  idi.  Əmri  eşidən  Sukedzaemon  yanına  göndərilən  o 
adama oyunu oynayıb qurtarana qədər gözləməsini və oyuna 
baxmasını xahiş  etdi. Oyun qurtaran  kimi  Sukedzaemon bir 
kənara çəkildi və sakitcə öz qarnını cırdı. 
Sukedzaemonun  on  səkkiz  nəfər  samurayı  özlərini 
sahibindən  ayırmaq  istəməyib,  knyazın  buraya  yolladığı 
adamdan icazə istədilər ki, ölən sahibi kimi xarakiri etsinlər, 
lakin  o,  belə  çox  adamın  miqdarından  qorxub,  onlarla 
razılaşmadı.  Bu  vaxt  Sukedzaemonun  oğlu  samurayların 
əvəzinə  xahişə  başladı:  «Əgər  döyüşçü  öləcəyini  deyirsə,  - 
dedi  o, - onu bu işdən saxlamaq faydasızdır.  Lütfən  onların 
özlərini  xarakiri  etmələrinə  icazə  verin».  İcazə  alındı  və 
Sukedzaemonun on səkkiz  vassalının hamısı öz sahiblərinin 
ardınca o biri dünyaya yollandılar... 
Öz  sahibinin  arxasınca  ölümə  getmək  bə’zi  hallarda 
kütləvi  intiharlar  şəklini  alırdı,  bir  növ  dəbə  çevrilirdi... 
«Dzyunsi»,  yaxud  «oybara»  adlanan  bu  adət  (yə’ni 
sahibinin,  nəsil  başçısının  ölümündən  sonra  özünü  xarakiri 
etmək)  1663-cü  ildə  qanunla  qadağan  olundu,  lakin  uzun 
müddət  onu  dəbdən  çıxarmaq  mümkün  olmadı.  Vəziyyəti 
belə  görən  hakimiyyət  orqanları  sərt  addım  atmağa  başladı: 
Onlar, cəza kimi öz sahibinin ölümündən sonra xarakiri edən 
adamların bütün ailə üzvlərinin başlarını kəsməyə başladılar. 
Bu  tədbirin  köməyi  oldu,  amma  bu  adət  məxfi  şəkildə  hələ 
çox  davam  etdi.  İmperator  Mutsuxitonun  vəfatından  sonra, 
məsələn, onun bə’zi yaxınları qadağana əhəmiyyət verməyib 
xarakiri  etdilər  (onların  arasında  general  Noqi  də  vardı). 
Qanuna  görə  elə  adamlar  cəzalandırılırdı,  amma  əxlaq 
                                                
1
 Дама ойунуна бянзяр столцстц ойун. 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
171 
normaları 
baxımından 
onlar 
milli 
qəhrəman 
kimi 
qiymətləndirilirdilər... 
Xarakiri  əməli  əsasən  sahibin  iqamətgahında  həyata 
keçirilirdi.  Bunun  üçün  gecə,  yaxud  axşam  vaxtı  seçilirdi. 
Həyət  iri  qum  dənələri  ilə  örtülürdü,  əməlin  həyata 
keçiriləcəyi yer isə  üstünü  ağ  parça örtmüş nazik tsunovka-
larla  döşənirdi,  onun  üzərinə  isə  qırmızı  rəngli  yun  örtük 
salınırdı.  Yüngül  kimono  libası  geyinmiş  ölməyə  məhkum 
olunan adam müəyyən olunmuş yerdə yaponsayağı otururdu. 
İki  «sekundant»  -  böyük  və  kiçik  «sekundant»  onun  yanına 
gəlirdilər.  Kiçik  «sekundant»  ölümə  məhkum  olunmuşun 
arxasında  dayanır  və  qılıncı  qından  çıxarırdı.  O  adama 
məcməyidə  üzərində  xəncər,  yaxud  qısa  qılınc  verib,  onun 
soyunmasına kömək edirdilər. 
Xarakiri  əməlinin  özü  müxtəlif  üsullarla  həyata 
keçirilirdi.  Onlardan  biri  belə  idi:  xəncər  sağ  ələ  götürülür, 
sol tərəfə sancılır və göbəyin altından üfiqi şəkildə sağ tərəfə 
aparılır,  sonra  şaquli  istiqamətdə  diafraqmadan  başlamaqla 
üfiqi yarığın kəsişdiyi yerədək hərəkət edir; əgər o adam hələ 
ölmürsə,  xəncər  qarından  çıxarılıb  boğaza  saplanır. 
Xarakirinin  başqa  üsulları  da  mə’lumdur.  İllər  ötdükcə 
xarakiri  etməyin  bütün  şərtlərinə  əməl  etməyə  qadir  olan 
insanların sayı azalırdı. Buna görə də, xarakiri şərtlərini xeyli 
azaltdılar.  Meydzi  islahatları  dövründə,  xarakirinin  ləğv 
olunması  dövründən  əvvəl  elə  intihar  halları  əhəmiyyətli 
dərəcədə  sadələşdi:  ölümə  məhkum  olunan  şəxs  ona 
məcməyidə  gətirilən  xəncəri  əlinə  götürür,  arxasında 
dayanan  «sekundant»  isə  dərhal  qılıncla  onun  boynunu 
vururdu.  Əvvəllər  kiçik  «sekundantın»  vəzifəsinə  ölümə 
mə’ruz  qalan  və  qarnını  cıran  adamı  ağrılardan  xilas  etmək 
daxil idi. Vaxt ötdükcə bu «sekundant» cəllada çevrildi. 
Şahin Fazil 
 
 
172 
Bir  qayda  olaraq  intihar  Yaponiyada  təklikdə  icra 
olunur,  amma  başqa  ölkələrdən  fərqli  olaraq  burada  qrup 
şəklində  intihar  etmə  halları  da  az  deyil.  XX  əsrin  50-ci 
illərində hər il 1200 o  cür intihar qeydə alınmışdır. Elə  indi 
də  dəstə  ilə  intihar  etmə  halları  baş  verir.  Elə  intiharların 
arasında  sevgililər  birinci  yeri  tutur  («Yaponlar»  kitabı. 
Səh.165-170). 
Görəsən,  yaponlarda  da  adamın  özünü  öldürməsi  – 
intihar günah hesab olunur? Məncə yox. Əgər sayılsaydı belə 
çox intihar etməzdilər: 
 
Öldür 
 
İntihar günahdır,  
günahı öldür, 
Adamı öldürən  
silahı öldür. 
Qeyzini, hikkəni öldür, 
Düşmənə qarşı yönəlməyən  
qəzəbini öldür, 
səni öldürə biləsi 
əsəbini öldür. 
Çıxarıb at tamah dişini,  
o dişini öldür. 
Pis adətini, vərdişini öldür. 
Gözünün ağını qapa, 
ac gözünü öldür. 
 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
173 
Öldür, 
Öldür, 
Öldür, 
Yersiz yerə ürəyini didən  
kədəri, ahı öldür, 
Öldürmə özünü, 
Günahı öldür. 
 
19.12.2006 
Üçüncü Divan, 
səh.831 
 
Kamikadze, xarakiri, samuray... Yaponiyaya xas milli 
keçmiş. Bu keçmişi yazılı ədəbiyyatdan oxuyan, öyrənən və 
yenidən yeni ədəbiyyata gətirən müəlliflər az olmamışdır. Bu 
halı müşahidə edən rus yazıçısı İlya Erenburq yazır: 
«Yaponiyaya  baxıb  qəzəblənən  müəlliflər  də 
olmuşdur.  Onlar  dəfələrlə  yazmışlar  ki,  yaponlar  hər  hansı 
fərdi xüsusiyyətlərdən məhrumdurlar və onlara bu cür şablon 
sifətlər 
verilmişdir: 
«Asiyanın 
prussakları», 
«əbədi 
təqlidçilər»,  «qarışqa  yuvası».  Bu  müəlliflərin  kitablarında 
Yaponiya  didib-parçalamaq  arzusu  ilə  yaşayan  samuraylar 
ölkəsi,  xarakirilər  və  işgəncələr,  məkr  və  qəddarlıq, 
danışıqsız  itaət  və  iblis  hiyləgərliyi  ölkəsi  kimi  təsvir 
edilmişdir» (Sakura budağı, səh. 13-14). 
Bu kimi sifətlər hansı ölkənin tarixində baş verməyib 
ki? Amma başqa üzdə, başqa adda... 
Televiziyada  baxdığım  xarakiri  adətləri  haqqındakı 
film  bitdi.  Bir  qədər  sonra  (təxminən  bir  saat  sonra) 
Azərbaycan  dövlətinin  Yaponiyada  mülkiyyəti  olan  (başqa 
Şahin Fazil 
 
 
174 
ölkələr  kimi)  səfirliyimizin  yerləşdiyi  əraziyə  getməliyik. 
İndisə şe’r yazmalıyam. Xarakiri təəssüratı ilə. Lap isti-isti. 
Bir qəzəl yarandı: 
 
Cür’ət edə bilməz edə hər ər xarakiri, 
Əlbəttə, adamdan ürək istər xarakiri. 
 
İndi edən azdır bu dəbi, amma əzəllər, 
Var idi yaponlarda sərasər xarakiri. 
 
Öz sahibinə sevgi verərdi yapona güc, 
Eylərdi əsrlərlə qətllər xarakiri. 
 
Qanunsuz əməllər də buna sövq eləyirdi, 
Acizliyə tüğyan idi əksər xarakiri. 
 
Əlbət, xarakiri edənin fərqi görünmür, 
Həm atlı edir, həm də ki, mehtər xarakiri. 
 
Çox cəhd olunubdur neçə haqsızlığa qarşı, 
Hər cəhdə deyil amma bərabər xarakiri. 
 
Vaxt var idi zalimlərə, zülmə edib üsyan 
Eylərdi əsəbdən neçə əsgər xarakiri. 
 
Bə’zən yığışıb, birgə ediblər onu icra, 
Çox gənc adamın qətli idi hər xarakiri. 
 
Kəs var ki, edir qarnına xidmət gecə-gündüz, 
İstərmi cıra qarnını xəncər xarakiri? 
 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
175 
Bizlərdə olubmu xarakiri edən olsun, 
Eylərmi görən Mustafa, Əkbər xarakiri? 
 
İstərmi Həsən qarnına heç zərbə toxunsun? 
Eylərmi məgər Gülbala, Qəmbər xarakiri? 
 
Haqsız hərəkətlər məgər azdırmı həyatda? 
Sən dildə edirsən fəqət əzbər «xarakiri». 
 
Tə’rifləmə, Şahin, özünü lovğa cavan tək, 
Varsa hünərin sən dəxi göstər xarakiri. 
 
Tokio, 25 
fevral 
 
Əlbəttə,  özünü  xarakiri  kimi  dəhşətli  bir  əmələ 
mə’ruz  qoymaq,  yəni  yuxarıda  yazdığım  kimi,  bədənin 
qarın  nahiyəsini  doğram-doğram  parçalamaq  və  şüurlu 
intihara varmaq adamdan olduqca böyük cəsarət tələb edir. 
Biz  azərbaycanlılar  cəsarətsiz  deyiliksə  də,  zənnimcə, 
özümüzü xarakiri etmək «əməliyyatından» çox uzağıq. 
Mən  bir  qədər  yuxarıda  Kioto  şəhərindəki  «Qızıl 
Mə’bəd»dən  bəhs  edərkən  Yukio  Misima  adlı  böyük  bir 
yapon yazıçısının –  monarxist əhvali-ruhiyyəli nəhəng bir 
şəxsiyyətin  haqqında  qısa  mə’lumat  vermişdim.  Bəli, 
J.Misima  45  yaşında  ikən  özünü  xarakiri  etdi.  Amma, 
heyf! Heyf ondan! 100 cild əsər yazan bu qeyri-adi İnsan, 
əgər yaşasaydı, bəlkə də daha 100 cild kitab yazardı. Onun 
hər  şeyi  vardı,  ölümdən  savayı.  O,  ölümü  sevdi,  özünü 
xarakiri  etməklə.  O,  ölümünü  tapdı,  özünü  xarakiri 
etməklə. 
Şahin Fazil 
 
 
176 
Görəsən  bu  dünyadan  nə  istəyirdi  Yukio  Misima? 
Axı, zavallı dünya ona hər şey vermişdi. Dünya ona savad, 
bacarıq,  qətiyyət,  qabiliyyət,  fərasət,  məharət,  şücaət 
vermişdi.  Daha  bu  dünyadan  nə  istəyirdi  Yukio  Misima? 
Mən ona müraciətlə bir şe’r də yazdım: 
 
Daha nə istəyirdin? 
 
Məşhur yapon yazıçısı, 
idmançısı, rejissoru, aktyoru, 
dirijoru, təyyarəçisi, səyyahı, 
fotoqrafı Yukio Misimanın 
parlaq xatirəsinə 
 
Qənimətdin dünyaya, 
Daha nə istəyirdin? 
Ölkəndi – Yaponiya! 
Daha nə istəyirdin? 
 
İstəyin ədalətdi? 
Ədalət həqiqətdi? 
Həqiqət zərurətdi? 
Daha nə istəyirdin? 
 
Yazıçılıq… Siyasət… 
Siyasətdə əziyyət 
Olmadımı kifayət, 
Daha nə istəyirdin? 
 
Kitab istədin – oldu, 
Savab istədin – oldu, 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
177 
Əzab istədin – oldu, 
Daha nə istəyirdin? 
 
Dedin «haqqa qurbanam!», 
Dedin «istərəm yanam!», 
İstəyinə heyranam 
Daha nə istəyirdin? 
 
Qələmdə – kəsərin var, 
Sözündə – dəyərin var, 
Yüz cildlik əsərin var, 
Daha nə istəyirdin? 
 
Aktyor da olmusan, 
Rejissor da olmusan, 
Dirijor da olmusan, 
Daha nə istəyirdin? 
 
 
Fərasət də etmisən, 
Şücaət də etmisən, 
Səyahət də etmisən, 
Daha nə istəyirdin? 
 
Şöhrət gülü dərmisən, 
Şərəf-şan da görmüsən, 
Təyyarə də sürmüsən, 
Daha nə istəyirdin? 
 
Qədrin, qiymətin vardı, 
Gücün, qüvvətin vardı, 
Şahin Fazil 
 
 
178 
«Qızıl Mə’bəd»in  vardı, 
Daha nə istəyirdin? 
 
Ruh ki, cismə bəzəkdi, 
Amma, gör ki, nə çəkdi?! 
Xarakiri gərəkdi? 
Daha nə istəyirdin? 
Daha nə istəyirdin? 
 
Jukio  Misimaya  «Daha  nə  istəyirdin?»  misrasını 
təkrar-təkrar  pıçıldamaqdaydım  ki,  qapı  döyüldü.  Şaiq  idi. 
Restorandakı  kafeyə düşdük, sonra yola çıxdıq. Azərbaycan 
Respublikasının Yaponiyadakı səfirliyinə getməliyik. 
Qeyd  etməliyəm  ki,  Tokio  kimi  nəhəng  bir 
meqapolis-şəhərin  (orada  əhalinin  sayı  30  miloynu  keçib) 
olduqca mürəkkəb metro-qatar sistemi var. Mən kimi yapon 
dili  bilməyən  adam  nəinki  3-5  günə,  heç  bir  aya  da  bu 
sistemdən baş çıxara bilməz. Hətta Şaiqin özü tez-tez metro 
xidmətçilərinə  müraciət  etmək  məcburiyyətində  qalır, 
soruşur,  dəqiqləşdirir  və  yalnız  bundan  sonra  biz 
gedəcəyimiz  istiqamətə  doğru  üz  tuturuq.  Mən  onu  gözdən 
qoymamalıyam. Allah eləməsin ki, belə çoxmilyonluq insan 
selində  bələdçidən  ayrı  düşəsən.  Elə  Şaiq  də  dəfələrlə  geri 
dönüb mənə baxırdı. Buna görə də, hər ehtimala qarşı onun 
mobil telefonunun nömrəsini kağıza yazıb cibimə qoydum. 
Üç  saatdan  çox  vaxt  keçdi.  Nəhayət,  səfirliyimizin 
binası qarşısındayıq. Zəngi basdıq. Qapını orta boylu, qaraşın 
çöhrəli  cavan  bir  azərbaycanlı  açdı.  Bakıdan  gəldiyimi 
bildikdən  sonra  bizi  içəriyə  də’vət  etdi.  Dedi  ki,  səfir  Azər 
Hüseyn  (Hüseynov)  hazırda  vacib  bir  görüşə  getdiyi  üçün 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
179 
burada yoxdur. ADU-nun professoru Qüdrət İsmayılzadənin 
oğlu Gurseli soruşdum. 
O, bir neçə dəqiqədən sonra göründü. Necə də atasına 
oxşayır... 
Görüşdük, söhbətləşdik. Yaponiyaya səfərimin səbəbi 
ilə maraqlandı. Dedim: 
-  Azərbaycan  Milli  Elmlər  Akademiyası  Tarix 
İnstitutunun 
əməkdaşıyam. 
Bir 
neçə 
gündür 
ki, 
Yaponiyadayam.  Fevralın  21-də  Tohoku  Universitetinin 
təşkilatçılığı  ilə  Senday  şəhərində  keçirilən  Elmi  Forumda 
mə’ruzə  ilə  çıxış  etmişəm  və  dünən  Tokio  Milli  Humanitar 
Elmlər  İnstitutunda  da  professor,  müəllim  və  tələbələr 
qarşısında  mənim  şərəfimə  təşkil  olunan  yığıncaqda 
mə’ruzəm dinlənilib. 
Gursel mənim Sendaya və Tokioya gəlişimdən xəbər-
siz  olduqlarından  heyfsiləndi.  Kimin  təqsiridir?  Bakıdakı 
Yaponiya 
səfirliyininmi? 
Azərbaycan 
Xarici 
İşlər 
Nazirliyininmi? Bilmədim. 
Ümumiyyətlə, uzun illərdir ki, xarici ölkələrdə keçiri-
lən  onlarla  Beynəlxalq  Elmi  Konfransın  iştirakçısıyam. 
Olduğum bə’zi ölkələrdə çıxış edərkən Azərbaycanın suvenir 
kimi  hazırlanmış  dövlət  bayrağını  mizin  üstünə  qoymuşam. 
Bakıda  güman  etdim  ki,  Yaponiyada  da  belə  edəcəyəm, 
lakin  belə  olmadı.  Burada  bayraq  məsələsinə  əhəmiyyət 
verilmir.  Odur  ki,  özümlə  gətirdiyim  hər  iki  bayrağı 
səfirliyimizə  bağışladım.  Gursel  də  bunu  əvəzsiz  qoymayıb 
ingilis dilində çap olunmuş (Tokio) «Japan. From Prehistory 
to  Modern  Times»  adlı  bir  kitabı  mənə  bağışladı.  Mən 
amma,  təəssüf  ki,  öz  kitabımı  yazarkən  həmin  kitabın 
materiallarından istifadə edə bilmədim. Çünki, Yaponiyadan 
qayıtdıqdan  sonra  kitabı  özünün  tə’birincə  «ingilis  dilini 
Şahin Fazil 
 
 
180 
ingilislər  kimi  bilən»  Əfşan  adlı  bir  jurnalistə  verdim  ki, 
bə’zi tarixi hadisələri  mənim üçün tərcümə etsin, o isə artıq 
bir  ildən  çoxdur  ki,  «qeyb»  olmuşdur.  Elə  indi  də  Əfşan 
xanımın  harada  olduğunu  bilmirəm.  Deyilənə  görə  sağ-
salamatdır və rayonların birində yaşayır. Canı sağ olsun, təki 
ona  istifadə  üçün  verdiyim  «Japan.  From  Prehistory  to 
Modern Times» kitabını itirməsin. Mənim o qədər itkim olub 
ki... «İtki» şe’rimdən iki bənd: 
 
...Çox şeyi itirdim, amma heç kimə 
Demədim, tapmağa etmədim maraq. 
Mənə inanın ki, itkilərimə 
Qəti heyfim gəlmir, kimsə tapacaq. 
 
Mən ömür itirdim, mən gün itirdim, 
Buna heyfim gəlir, tək buna ancaq. 
Axı itmiş ömrü kim tapacaq, kim?!! 
Kimsə tapmayacaq!.. Bəlkə tapacaq?!! 
 
(«Yenə  görüşərik»  kitabı, 
səh.25) 
Yaponiyada bizim səfirliyimiz 2005-ci ildən fəaliyyət 
göstərir.  Ona  qədər  işçisi  var  (Əfqanıstanda  isə  SSRİ 
səfirliyində  işləyənlərin  sayı  yüzlərlə  idi).  Gurselin  özü  isə 
1996-2004-cü  illərdə  Tokioda  yaşayıb,  magistratura  təhsili 
alıb,  doktoranturanı  bitirib.  Dr.Gursel  İsmayılzadə  hazırda 
səfirlikdə  müşavir  sifətilə  öz  diplomatik  fəaliyyətini  davam 
etdirir. 
Bizi  səfirliyimizin  qapısı  ağzında  qarşılayan  Rövşən 
Mirzəyev 
 
isə 
Bakıdakı 
«Qafqaz 
Universiteti»nin 
mə’zunudur.  Təhsilini  burada  bitirdikdən  sonra  İstanbulun 

  Йапонийа сяфярнамяси 
 
 
181 
Mərmərə  Universitetində  oxumuş,  İsveç  ölkəsinə  getmiş, 
Stokholm  Universitetində  təhsil  almışdır.  2006-cı  ildən  bu 
vaxtadək  Yaponiyanın  Azərbaycan  səfirliyində  III  katib 
vəzifəsində çalışır. 
Dr.  Gursel  Yaponiyadan  mənim  nə  kimi  təəssürat 
aldığımı soruşdu. Dedim: 
-  Mən  burada  gördüyüm  şəhərlərin  təmizliyinə 
heyranam.  Hər  tərəf  o  dərəcədə  tər-təmizdir  ki,  istər  qar, 
istərsə  də  yağış  yağsın,  adamlar  və  maşınlarda  qətiyyən 
palçıq izi görünmür. Asfaltın qapqara rəngi məni valeh etdi. 
Elə bil yerə indicə döşəyiblər. 
- Hə, keçən həftə Xarici İşlər Nazirinin müavini Araz 
Əzimov  da  Tokioda  idi.  O,  çox  səfərlərdə  olduğunu,  amma 
belə təmiz şəhər görmədiyini söylədi. 
Gursel  mənə  müxtəsər  şəkildə  Yaponiya  tarixindən 
danışaraq  yapon  əlifbası  barədə  bu  mə’lumatı  da  verməyi 
unutmadı: 
-  İki  yapon  əlifbası  var:  hiragana  və  katakana. 
Hiragana  qədimdən  mövcud  olan  yapon  sözlərini,  katakana 
isə  alınma  sözləri  ifadə  edir.  Bunlardan  başqa  «kanei» 
adlanan  ieroqliflər  də  var.  İeroqliflər  VI  əsrdə  Koreya 
vasitəsilə  Çindən  gəlib  çıxıb  Yaponiyaya.  Bu  ölkədə  gərək 
ən  azı  2000  ieroqlif  biləsən  ki,  gündə  çıxan  qəzet  və 
jurnalları oxuyasan, kitablardan istifadə edəsən. 
Bunları  da  dəqiqləşdirdim  ki,  Yaponiyanın  68  min 
adası  var.  Onu  da  bildim  ki,  dünyada  ən  çox  ada  olan  ölkə 
İndoneziyadır.  Yaponların  ən  böyük  adaları  Honşui, 
Hokkaydo  (bu  adanın  ərazisi  Azərbaycan  boydadır),  Kyuşi 
və  Şikonodur  (Bu  adaların  adları  «Yaponlar»  kitabında 
Xonsyu,  Xokkaydo,  Kyusyu  və  Sikoki  kimi  yazılmışdır. 
Bax: səh.7). 
Şahin Fazil 
 
 
182 
Bir qədər sonra biz səfirliyimizin bu iki əməkdaşı ilə 
sağollaşdıq.  Yolüstü,  «Türk  restoranı»na  getdik.  Sahibi 
cavan  bir  türkdür.  Xanımının  yapon  olduğunu  bildirdi.  Bu 
restoranda  bol  çeşidli  türk  yeməkləri  verilir.  Pulunu 
əvvəlcədən  ödə,  hansı  xörəkdən  nə  qədər  istəyirsən  ye,  heç 
bir məhdudiyyət yoxdur. 
Otelimizə  qayıtdıq.  Əlbəttə,  bu  günün  təəssüratı  çox 
böyük  oldu.  Diqqətlə  seyr  etdim  Tokionun  bə’zi  görməli, 
gəzməli yerlərini:  
 
Təkbeyt 
Qocayam, görmədəyəm bəlkə də son məmləkəti, 
Deyirəm möcüzə imiş bu yapon məmləkəti. 
 
Axşam  yenidən  möcüzəli  Tokionu  gəzməyə  çıxdıq. 
Sabah Narita aeroportundan Moskvaya uçmalıyam inşallah. 
Bu gün... bu gün isə bu şe’ri yazdım: 
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə