TÜRKİye ari yetiŞTİRİCİLİĞİnde erzurum iLİNİn yeri ve önemi



Yüklə 110.59 Kb.
tarix01.06.2017
ölçüsü110.59 Kb.
TÜRKİYE ARI YETİŞTİRİCİLİĞİNDE ERZURUM İLİNİN YERİ VE ÖNEMİ
Fatma TOKGÖZ


Özet

Erzurum ili coğrafi yapısı, geniş mera alanları ve florası bakımından Türkiye de önemli bir yere sahiptir. Bu sebeple Türkiye’deki gezginci arıcılık faaliyetlerinin önemli kısmı Erzurum ilinde yapılmaktadır. Ancak Erzurum ili genelinde arıcılık faaliyetlerine ilişkin bir derlemeye rastlanmamıştır. Bu makale ile Türkiye arı yetiştiriciliğinde Erzurum ilinin yeri ve önemi belirlenerek, ileride yürütülecek çalışmalara bir kaynak oluşturması amaçlanmaktadır.


Abstract

In terms of the geographical structure, wide pasture and flora of Erzurum province has an important place in Turkey. For this reason, a major portion of wanderer apiculture in Turkey are carried out in the province of Erzurum. There is no scientific study on apiculture in Erzurum. This article is intended to create a resource for studies in the future determining the place and importance of the province of Erzurum in Turkey apiculture.



GİRİŞ

Arıcılık; Bal, polen, arı sütü, propolis, arı zehiri gibi arı ürünleri ile hayvansal üretimi destekleyerek ülke ekonomisine katkıda bulunan bir üretim faaliyetidir.



Türkiye’nin doğal koşulları, coğrafi konumu, uygun iklim şartları ve zengin bitki örtüsü her türlü arıcılık faaliyetine elverişlidir. Anadolu’nun kendine özgü topografik yapısı, çiçeklenmenin farklı bölgelerde yılın hemen her mevsiminde gerçekleşmesi, Türkiye'yi arıcılık için uygun bir ekolojiye sahip kılmaktadır.(Sarıözkan vd. 2009)
Ayrıca Türkiye; bal verimi yüksek, geniş flora sahaları, yıl boyunca çiçeklenme için uygun mevsimleri ve topografik yapısı, narenciye ve badem gibi yaygın meyve türleri, ayçiçeği ve pamuk gibi endüstriyel bitkileri, yüksek yaylalar, çayır-mer’a, yem bitkileri ve bakliyat sahaları, kestane, akasya, ıhlamur, iğde, okaliptüs, orman gülü gibi çok değişik türde ağaç ve muhtelif makilikler, çam ormanları sebebiyle arıcılık için gerekli olan doğal kaynaklar yönünden son derece şanslı bir ülkedir. Böylesine bir flora zenginliği dolayısıyla da bal çeşit ve miktarı açısından çok önemli bir üretim potansiyeline sahiptir (Özcan 2009).
İklim arıcılık açısından bal verimine doğrudan etki yapan faktörlerden biridir. Aynı zamanda iklim arıcılık sezonunun başlangıcını ve bitişini de belirlemektedir. Flora iklime göre şekillenmekle beraber nektar salgısının az olması çok olması veya aromasını dahi etkilemektedir. Erzurum mayıs-ekim ayları arası arı yetiştiriciliği için ideal sıcaklığa sahiptir.
Tablo 1. Erzurum İlinin Ocak 2000 - Aralık 2008 en yüksek sıcaklık verileri (Anonim 2013a)

Oc

Şub

Mar

Nis.

May.

Haz.

Tem.

Ağ.

Eyl.

Ek.

Kas.

Ara.

 




-5.2

-2.7

4.2

11.7

17.2

22.8

27.6

28.3

23.8

16

6.9

-2.2

[°C]




Kaynak: http://www.weatheronline.co.uk
Tablo 1 verilen iklim verileri ile Erzurum ilinin arıcılık faaliyetlerine oldukça uygun olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca Erzurum İlinin topoğrafik yapısı da (rakım engebeli, arızalı, düz) arıcılığa oldukça uygundur.
Bu derleme ile Erzurum’da arıcılık faaliyetinin mevcut durumunu değerlendirerek ilgililerin bu konuya dikkatini çekmek ve makalenin bu alanda yapılan çalışmalara bir kaynak oluşturması amaçlanmıştır.
ARICILIĞIN AİLE EKONOMİSİNE KATKISI
Arıcılık tarımsal faaliyetler içerisinde az iş gücü, az sermaye ile kısa sürede kazanç sağlayabilecek bir üretim dalı olarak değerlendirilir. Tek başına en ucuz ve en basit istihdam sağlaması bakımından tercih edilmesi oldukça önemlidir. Arıcılık yapmak için diğer hayvansal üretim dallarında olduğu gibi kapalı alan(bina, ahır, samanlık, silo ve diğer yapılar) ihtiyaç duyulmamakla birlikte arazi satın alınmasına da gerek yoktur. Aile fertlerinden herhangi birinin de kolay olması nedeniyle az iş gücü ile tek başına (Bir arıcı 60 kovana rahatlıkla bakabilir) boş zamanlarında yapabileceği ikinci bir meslektir. Bunun yanı sıra aile ekonomisine büyük katkı sağlar.

ERZURUM’ DA ARICILIK FAALİYETLERİ
İklim özellikleri, geniş mera ve yayla alanları ile flora bakımından uygun şartlara sahip olması özellikle bitki örtüsü (flora) zenginliği bakımından Erzurum İli arı yetiştiriciliği açısından cazip bir merkezdir.
Erzurum ilinin arıcılık açısından kullanılan alanları Tablo 2’ de gösterilmektedir.
Tablo 2:Erzurum İlinde Arıcılıkta kullanılan flora alanları (Anonim 2012a)

Kullanım Şekli


Alan (da)


Çayır – Mera

15.917.843

Orman

2.332.279


Tarla Alanları

(Yonca, Korunga, Fiğ, Ayçiçeği)


805.395

Toplam

19.055.517


Erzurum Tablo2 ve 3 den de anlaşılacağı üzere oldukça geniş flora alanlarına sahiptir. Bu flora alanlarında;



Carduus nutans L. (Deve Dikeni, Kangal); Carum carvi L. (Kimyon); Cirsium arvense (L.) Scop. (Devedikeni, köygöçüren); Cistus sp. (Güneşgülü, Laden, Pamucak); Cornus mas L. (Kızılcık); Cotoneaster sp. (Dağ muşmulası); Crataegus orientalis Pallas Ex Bieb. (Alıç, Yemişen, Doğu akdikeni); Diospyros lotus L. (Küçük Meyveli Trabzon hurması); Echium plantagineum L. (Sığırkuyruğu); Epilobium angustifolium L. (Yakıotu, Meragülü); Euphorbia macroclada Boiss. (Sütleğen); Heliotropium suaveolens Bieb. (Siğilotu); Junglans regia L. (Ceviz); Phlomis armeniaca Willd. (Şalba, Çalba, Alevdudak); Satureja hortensis L. (Kaya kekiği, Sater); Solidago virgaurea L. subsp. alpestris (Waldst. Et Kit.) Gaudin (Altınbaşak); Solidago virgaurea L. subsp. virgaurea L. (Altınbaşak); Aesculus hippocastanatum (At Kestanesi); Anthemis tinctoria L. (Sarı papatya, Köpek papatyası); Astragalus L. (Keven, Geven); Centaurea solstitialis L. (Zerdali dikeni, Güneş Çiçeği); Centaurea triumfettii ALL. (Peygamber çiçeği, Gelindüğmesi); Duacus carota L. (Yabani Havuç); Echium italicum L. (Engerekotu, Sığırdili, Öküzdili); Eleagnus angustifolia L. (İğde); Lamium amplexicaule L. (Ballıbaba); Lavandula stoechas L. (Lavanta, Karabaşotu); Lythrum salicaria L. (Kırmızı hevhulma, Aklarotu); Medicago sativa L. (Yonca); Morus alba L. (Dut); Phlomis pungens Willd. (Çalba, Kudüs adaçayı); Prunus amygdalus (Badem); Rosa canina L. (Kuşburnu, İtburnu, Yabani gül); Salix sp. (Söğüt); Salvia sp. (Adaçayı); Taraxacum officinale (Karahindiba, Aslandişi, Köpek marulu); Vicia sativa L. (Fiğ, Fik); Teucrium polium L. (Mayasıl otu, Beyaz ot, Ak sedaf otu, Meryem otu, Basurotu, Acıot); Xeranthemum annuum L. (Dağ karanfili, Ölmez otu) gibi Ballı bitkiler mevcuttur (Anonim 2013b). Bu ballı bitkiler arılar için nektar kaynağı olmasından dolayı yetiştiricilikte büyük öneme sahiptir. Bunun yanı sıra bu doğal zengin kaynağı ile aynı zamanda alan olarak da Erzurum ili ilk sırada gelmektedir. Yukarıda belirtilen doğal bitki örtüsünden dolayı Erzurum ili oldukça zengin bir flora örneği göstermektedir.
Tüm bu avantajlar göz önüne alındığında Erzurum’ un arıcılıkta çok yüksek performans sergilemesi beklenirken, ilimizin bu avantajları çok iyi değerlendiremediği ve hak ettiği yerde olmadığı Tablo 4’de görülmektedir.
Tablo 3 Türkiye’ deki mera alanları (Anonim 2012b)

 Sıra

İller

Mera Alanı ha

1

Erzurum

1,545,869

2

Sivas

1,139,675

3

Konya

1,037,807

4

Erzincan

797,339

5

Van

699,566

6

Ağrı

685,384

7

Kayseri

668,705

8

Şanlıurfa

660,253

9

Kars

606,974

Tablo 3 de görüldüğü gibi arıcılıkta kullanılan mera alanı bakımından ilk sırada yer alan Erzurum İli arıcılık potansiyeli bakımından önemli illerden biri olduğunu göstermektedir. Var olan bu potansiyelin daha da bilinçli kullanımı ile hem mükemmel bir gıda olan bal üretimi daha fazla gerçekleşmiş olacak hem de az masrafla yapılabilecek bir üretim kolu olduğundan istihdama ve ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır (Soysal ve Gürcan, 2005).


Arıcılık kimi temel özellikleri ile değerlendirildiğinde şu sonuçlara varmak mümkündür:

• Bal arıları, niteliği ne olursa olsun her türlü arazide yetişen çoğu bitkiden nektar ve polen toplayarak bunları en değerli ve yararlı ürünlere dönüştürür. Bu faaliyet yapılmadığında ise bu ürün girdileri kaybolup gidecektir.

• Arı yetiştiriciliğinde sermaye başta olmak üzere gerekli tüm ekipman ve canlı materyal ülke içerisinde sağlanabilmektedir. Dışa bağımlılık Türkiye’nin birçok tarım ürünü üretiminde ciddi sorunlara kaynaklık yapmaktadır.

• Arıcılık, arazi varlığına bağlı bir iş kolu değildir. Bu özelliği ile herkes için bir istihdam, gelir ve sağlıklı beslenme aracı olma özelliğindedir.

• Arıcılık faaliyeti sonunda bal, balmumu, propolis gibi bozulmadan saklanabilen ve her piyasada değerlendirilebilecek ürünler üretilir.

• Bal arısı, bitkisel üretimin gerçekleşmesinde ve sürekliliğinde en önemli girdidir ve üründen ürüne, bölgeden bölgeye taşınabilen tek tozlaştırma vektörüdür. Entansif üretim alanlarında kaçınılmaz olarak uygulanan tarımsal savaşımın doğal tozlaştırıcıların azalmasına yol açması bitkisel üretimin güvenceye alınmasında arıcılığı zorunlu kılmaktadır (Anonim, 2001).



Arı kolonisi ve buna bağlı olarak bal üretimi bakımından Tablo 4 de gösterilen veriler;
Tablo 4. Türkiye de arıcılık potansiyelinde Erzurum İlinin yeri (Anonim 2012a)

Sıra

İI Adı

Köy Sayısı

Yeni Kovan Sayısı

Eski Kovan
Sayısı


Toplam Kovan

Bal üretimi
(Ton)


1

Ordu

455

487,091

123

487,214

11,457.65

2

Muğla

348

709,649

1,300

710,949

10,765.26

3

Adana

330

425,564

2,495

428,059

8,320.71

4

Mersin

288

213,490

1,031

214,521

3,159.48

5

Aydın

262

208,008

542

208,550

2,907.30

6

İzmir

352

180,924

1,093

182,017

2,873.02

7

Balıkesir

499

139,530

1,095

140,625

2,485.45

8

Sivas

925

200,930

1,599

202,529

2,363.67

9

Antalya

493

194,368

820

195,188

2,354.77

10

Denizli

206

90,770

0

90,770

1,633.86

11

Bingöl

158

93,985

967

94,952

1,523.10

12

Siirt

145

57,709

31,864

89,573

1,350.42

13

Hakkari

81

118,328

4,975

123,303

1,296.04

14

Şanlıurfa

169

60,113

1,083

61,196

1,281.26

15

Trabzon

479

128,196

535

128,731

1,246.66

16

Erzurum

579

118,888

883

119,771

1,186.25

Erzurum ili kovan sayısı bakımından 12. sırada yer alırken bal üretimi bakımından 16. sırada yer almaktadır. Belirtilen iller arasında ortalama kovan başı bal verimi oldukça düşük olduğu görülmektedir. Ancak tablo 6 da yer aldığı gibi Erzurum ili gezginci arıcılık bakımından mera alanları, dolayısıyla flora etkin bir biçimde görülmektedir.



Erzurum ili, Türkiye arıcılık potansiyeli bakımından tablo 5 de yer aldığı gibi kovan sayısı ve bal üretimi bakımından önemli bir yere sahip olduğu görülmektedir. Bal verimi payının fazla olduğu yıllar, iklimin flora açısından daha iyi olduğu tahmin edilmektedir. Kovan sayılarının artışı ise, yeni arıcılık yapan ailelerin arttığı ve koloni sayılarının artırıldığı şeklinde tarif edilebilir.
Tablo 5. Yıllar itibariyle Türkiye ve Erzurum ili arıcılık (Anonim 2012a)




Türkiye

Erzurum

Yıllar

Yeni Kovan

Bal Ton

Kovan sayısı

Kovan İlin payı

Bal (Ton)

Bal İlin payı

2009

5 210 481

82 003

100,290

0.019

1,520

0.019

2010

5 465 669

81 115

109,269

0.020

2,048

0.025

2011

5 862 312

94 245

121,624

0.021

2,104

0.022

2012

6 191 232

89 162

119,771

0.019

1,286

0.014

Erzurum İlinin arıcılık potansiyeli bakımından ilçelere göre dağılımı tablo 6 de yer aldığı şekilde mera alanı bakımından Karayazı, Tekman, İspir ilçeleri diğer ilçelere göre fazla olduğu görülmektedir. Arıcılık potansiyeli bakımından bu ilçelerin kovan başı ortalama bal verimlerinin de yüksek olduğu görülmektedir.



Tablo 6. Erzurum İlinin ilçelere göre arıcılık potansiyeli (Anonim 2012a)

İlçe Adı

Kovan
Adet


Bal
Kg


Çayır Mera
(da)


Orman
(da)


Aşkale

7,538

192,330

1,095,000

76,117

Aziziye

4,117

107,730

1,265,752

76,421

Çat

13,716

108,620

1,005,959

0

Hınıs

5,558

92,290

876,455

18,045

Horasan

2,209

49,170

831,145

35,300

İspir

11,450

107,510

1,246,700

527,630

Karaçoban

8,896

113,350

327,613

0

Karayazı

3,402

116,580

1,906,340

1,265

Köprüköy

3,047

36,420

298,455

31,000

Narman

6,164

32,630

480,200

1,789

Oltu

12,053

29,720

567,260

532,480

Olur

8,900

26,700

484,224

179,190

Palandöken

1,551

25,000

402,945

38,240

Pasinler

2,343

69,910

547,020

81,280

Pazaryolu

2,688

33,810

291,000

2,875

Şenkaya

12,153

32,330

752,610

393,420

Tekman

3,648

62,050

1,906,010

0

Tortum

5,356

16,068

991,673

117,602

Uzundere

2,277

10,360

134,931

218,125

Yakutiye

2,705

23,670

506,551

1,500

Toplam

119,771

1,236,150

15,917,843

2,332,279

Erzurum ili sabit arıcılar için önemli olduğu gibi gezginci arıcılar içinde oldukça önemlidir. Tablo 7 da yer alan yıllar itibariyle sevk edilen kovan sayıları gezginci arıcıları ifade etmektedir. Erzurum iline arıcılık sezonunda gelen gezginci arıcılar genelde Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Adana, Hatay illerinden gelmektedir. Erzurum ilinin geniş mera ve zengin flora bakımından gezginci arıcılık açısından tercih sebebi olduğu bilinmektedir.


Tablo 7. Yıllar itibariyle sevk edilen kovan sayıları (Anonim 2012a)

Yıllar

Sevk Edilen
Kovan sayısı


2008

38.485

2009

80.279

2010

162.332

2011

178.479

2012

84.342

Erzurum İline gelen gezginci arıcılar mayıs ayı içerisinde konaklamaya başlamaktadırlar. Eylül ayında arı sağımı (bal hasadı) yapılmakta olup ekim ayında konaklamaları sona ermektedir.



SONUÇ
Dünyada ve ülkemizde geleneksel metotlarla başlayan arıcılık faaliyetleri, modern bir hal almış olup ülke ekonomisinde önemli bir yere sahip olmuştur. Arıcılık Erzurum ekonomisine sabit arıcılık ve gezginci arıcılık faaliyetleri ile katkı sağlamaktadır.

Ülkemiz flora (doğal bitki örtüsü) bakımından zengin bir ülkedir. Erzurum İlinin geniş mera alanlarına sahip olması, ikliminin olumlu bir etkisinin olması ve topografyasının uygun olması nedeniyle flora olarak zengindir. Flora doğal olarak arıcılık potansiyelini artırmaktadır. Erzurum gezginci arıcılık bakımından cazip bir bölge haline gelmesine rağmen, sabit arıcılık ilimizde olması gerektiği düzeyde değildir. İlgililer tarafından yapılacak olan destek ve kalkınma projeleri ile hedef kitlenin sabit arıcılığa teşvik edilmesi sonucunda Erzurum ili ve ilçelerinde yeni bir iş alanı oluşturularak hem istihdam sağlanacağı hem de ülke ekonomisine ve bölgenin kalkınmasına katkıda bulunacağı düşünülmektedir.



KAYNAKLAR

Anonim 2001. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Hayvancılık Özel İhtisas Komisyonu

Raporu, Ankara.

Anonim 2012a. TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu 2012.

Anonim 2012b. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi 5(2): 107-110, 2012.

Anonim 2013a. http://www.weatheronline.co.uk.

Anonim 2013b. TC Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü. Bal Ormanı Eylem Planı 2013-2017.

Özcan, İ. 2009. Arıcılık Faaliyetleri. TÜGEM Arıcılık Araştırma Dergisi 1(2): 35-39.



Sarıözkan, S., İnci, A., Yıldırım, A., Düzlü, Ö. 2009. Kapadokya’da Arıcılık. Erciyes Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi 6(2): 143-155.

Soysal, M.İ., Gürcan, E.K. 2005. Tekirdağ İli Arı Yetiştiriciliği Üzerine Bir Araştırma. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 2(2): 161-165.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə