§ Birinchi darajali taqqoslamalar sistemalari



Yüklə 37,27 Kb.
səhifə1/3
tarix13.05.2022
ölçüsü37,27 Kb.
#57847
  1   2   3
§ Birinchi darajali taqqoslamalar sistemalari
html tasks, kar2, kar2, kar2, Ingliz tili 1-dars, LАBОRАTОRIYA ISH 8 Sаrf o`lchаsh usullаrini o`rgаnish, маъруза-10

§ 4. Birinchi darajali taqqoslamalar sistemalari

Bir noma’lumli har xil modulii birinchi darajali taqqoslamalr sistemasining umumiy ko’rinishi quyidagidan iborat:



Bu sistema yechimini topishning umumiy usuli quyidagicha: dastlab sistemaning birinchi taqqoslamasining yechimi topiladi, bu yerda modul bo’yicha manfiy bo’lmagan eng kichik yoki absolyut qiymati jihatidan eng kichik chegirmadan iborat, bu yechimni sonlar sinfi shaklida yozib olinadi:



. (2)

(Agar birinchi taqqoslama yechimga ega bo’lmasa, berilgan sistema ham yechimga ega bo’lmaydi).

So’ngra x ning (2) dagi qiymati sistemaning ikkinchi taqqoslamasiga qo’yilib, (3)

taqqoslama hosil qilinadi . (3) taqqoslamadan ning sonlar sinfi shaklidagi



ko’rinishi topilib, u (2) tenglikka qo’yiladi va x ning yangiqiymatihisoblanadi. (Agar (3) taqqoslama yechimga ega bo’lmasa, berilgan sistema ham yechimga ega bo’lmaydi).

Natijada x ning sonlar sinfi shaklida yozilgan va berilgan sistemaning dastlabki ikkita taqqoslamasini qanoatlantiradigan qiymati hosil bo’ladi. x ning topilgan qiymati uchinchi taqoslamaga qo’yilib, hosil bo’lgan taqqoslama t1 ga nisbatan yechiladi va t1 ning sonlar sinfi shaklida yozilgan qiymati x ning ifodasiga qo’yladi, so’ngra x ning bu qiymati to’rtinchi taqqoslamag qo’yiladi va shu taxlitda sistemaning oxirgi taqqoslamasigacha yechiladi. x ning oxirgi qiymati berilgan sistemaning yechimidan iborat bo’ladi.

Berilgan sistemani yechishda dastavval har bir taqqoslamani alohida yechib, sistema quyidagi ko’rinishga keltirib olinadi:



(4)

So’ngra yuqoridagi usul qo’llaniladi.

Agar (1) sistemaning taqqoslamalari uchun (ai, mi) = di va di|bi va bo’lsa, u holda har bir i-nchi taqqoslamaning hadlarini va modulini ga qisqartirib, (1) sistemaga teng kuchli bo’lgan quyidagi sistema hosil qilinadi:

(5)

Bu sistemaning taqqoslamalirini x ga nisbatan yechib, (5) sistemaning yechimini quyidagi sistemaning yechimiga keltirish mumkin:



(6)

Agar (4) sistemada m1, m2,..., mn modullar juft-jufti bilan o’zaro tub bo’lsa,



i j da (mi, mj) = 1 bo’lsa, u holda uning yechimini quyidagi formula bilan ham topish mumkin , (7)

bu yerda M = [m1, m2 ,..., mn] va y1, y2 ,..., yn lar

taqqoslamalarning yechimlaridan iborat. Sistemaning yechimi x x0 (mod M) taqqoslamadan iborat bo’ladi.

Agar modullar juft-jufti bilang o’zaro tub bo’lsa, Bu usul bilan (6) sistemani ham yechish mumkin.

Misol 1. Quyidagi taqqoslamalr sistemasini yeching:



Yechilishi. Birinchi taqqoslamadan

ni hosil qilamiz. x ning bu qiymatini ikkinchi taqqoslamag qo’yamiz:

16t + 13 ≡ 3 (mod 10), yoki 16t + 10 ≡ 0 (mod 10), Bu yerdan

8t ≡ 0 (mod 5), yoki 16t ≡ 0 (mod 5) ni hosil qilamiz. Demak,



t = 5t1. t = 5t1 ni x = 16t + 13 ifodaga qo’yamiz: x = 16⋅5t1 + 13 = 80t1 + 13.

x ning topilgan qiymatini uchinchi taqqoslamag qo’yamiz:

80t1 + 13 ≡ 9 (mod 14), yoki 80t1 ≡ - 4 (mod 14), bu yerdan 80t1 ≡ 10 (mod 14), yoki 40t1 ≡ 5 (mod 7), yoki

8t1 ≡ 1 (mod 7), bu yerdan t1 ≡ 1 (mod 7), ya’ni, t1 = 7t2 + 1.


Yüklə 37,27 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə