2-mavzu. Buxgalteriya balansi ko’rsatkichlari tahlili



Yüklə 51,75 Kb.
tarix25.12.2023
ölçüsü51,75 Kb.
#195328
2-mavzu. Buxgalteriya balansi ko’rsatkichlari tahlili-fayllar.org


2-mavzu. Buxgalteriya balansi ko’rsatkichlari tahlili

2-MAVZU. BUXGALTERIYA BALANSI KO’RSATKICHLARI TAHLILI

2.1. Balans moddalari va uning boshqa moliyaviy hisobotlar ma’lumotlariga mosligi.
2.2. Buxgalteriya balansini “o‘qish”.
2.1. Balans ma’lumotlari va uning boshqa moliyaviy hisobotlar ma’lumotlariga mosligi

Balans moddalarini tasnifi yuzasidan quyidagi muhim xulosalarni chiqarish mumkin.


Aktivlar – xo‘jalik subyektining qiymat bahosiga yega bo‘lgan moddiy, shu jumladan, pul mablag‘lari va debitorlik qarzlari va nomoddiy mulkidir.
Aktivlarda aks yettirilgan bo‘lg‘usi iqtisodiy foyda, xo‘jalik yurituvchi subyektning pul mablag‘lari oqimiga potensial, bevosita va bilvosita qo‘shiladigan ulushdir. Bu ulush xo‘jalik yurituvchi subyektning asosiy faoliyatini bir qismi sifatida yuzaga kelishi mumkin.
Asosiy moliyaviy hisobot shakli bu – buxgalteriya balansi va moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotdir. Boshqa moliyaviy hisobotlar bir jihatning boshqa-boshqa jihatlarini aks yettiradi. Ular qatoriga pul oqimlari, xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot shakllarini kiritish mumkin.
Buxgalteriya balansi va boshqa moliyaviy hisobotlarda aks yetuvchi yelementlar


Moliyaviy hisobot yelementlari



Aktiv­lar



Xususiy sar­moya



Majburiyat­lar



Zaxiralar



Daro­madlar



Xarajat­lar



Moliya­viy natijalar



Buxgalteriya balansi



Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot



Pul oqimi to‘g‘risidagi hisobot



Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot



Balansga izohlar, hisob-kitoblar va tushuntirish­lar



Balansga izohlar, hisob-kitoblar va tushunti­rishlar



Pul oqimi to‘g‘risi­dagi hisobot



Pul oqimi to‘g‘risi­dagi hisobot



Pul oqimi to‘g‘risi­dagi hisobot


Buxgalteriya balansining asosiy yelementlari – aktivlar, kapital va majburiyatlardir.


Xo‘jalik yurituvchi subyektning aktivlari avvalgi bitimlar va boshqa voqealiklarning natijasidir. Subyektlar odatda aktivlarni sotib olib yoki hosil qilib unga yega bo‘ladilar biroq, boshqa bitimlar va voqealar ham aktivlarni ko‘paytirishga imkon beradi. Masalan, xo‘jalik yurituvchi subyekt hukumatdan olgan ko‘chmas mulk. Kelgusida kutiladigan bitimlar va boshqa voqealar o‘zi-o‘zidan aktivlarning paydo bo‘lishiga ham olib kelmaydi.

Xo‘jalik yurituvchi subyektlar o‘z aktivlaridan mulkni, tovar-moddiy zaxiralardan ishlab chiqarish va xizmatlar ko‘rsatilishni boshqarish uchun foydalanadilar.


Aktivlarda aks yettirilgan bo‘lg‘usi iqtisodiy foyda xo‘jalik yurituvchi subyekt tomonidan har xil yo‘llar bilan amalga oshirilishi mumkin. Masalan, aktivdan:
- tovar-moddiy zaxiralar ishlab chiqarish va xizmatlar ko‘rsatishda alohida yoki boshqa aktivlar bilan birgalikda foydalanilishi;
- boshqa aktivlarga almashtirilishi;
- majburiyatlarni bajarish uchun foydalanilishi;
- xo‘jalik yurituvchi subyektning yegalari o‘rtasida taqsimlanishi mumkin.
Aktivlar binolar, inshootlar va uskunalar singari jismoniy shaklga yega. Biroq, jismoniy shakl aktivning mavjud bo‘lishi uchun zaruriy shart yemas. Masalan, patentlar va mualliflik huquqlari ham aktivlardir. Agar xo‘jalik yurituvchi subyekt kelgusida ulardan foydalanishdan iqtisodiy foyda olishni kutayotgan bo‘lsa, bu unsurlar ham aktivlar qatoriga kiritiladi va ularni nomoddiy aktivlar, moliyaviy aktivlar sifatida tarkiblash mumkin.
Aktivlar yuridik huquqlar, shu jumladan yegalik huquqi bilan bog‘liqdir. Lekin aktivlar mavjudligini aniqlashda, yegalik huquqi asosiy hisoblanmaydi. Masalan, agar xo‘jalik yurituvchi subyekt ana shu mulkdan olinishi kerak bo‘lgan foydani nazorat qila olsa, ijaraga olinadigan mulk aktiv hisoblanadi.
Xarajatlarni amalga oshirish bilan aktivlarni hosil qilish o‘rtasida uzviy aloqa mavjud, ammo bu jarayonlar hamma vaqt ham vaqti bo‘yicha to‘g‘ri kelmaydi. Xo‘jalik yurituvchi subyekt tomonidan amalga oshirilgan xarajatlar bo‘lg‘usi iqtisodiy foyda izlanganidan dalolat beradi, lekin aktivlar olinganini uzil-kesil tasdiqlamaydi. Binobarin, xarajatlarning mavjud yemasligi obyektni aktiv deb hisoblash uchun asos bo‘lmaydi. Masalan, xo‘jalik yurituvchi subyektga tekinga berilgan obyektlar aktivlarni ta’riflashga mos keladi.
Balansning yeng muhim yelementi bu – majburiyatlardir. Ularni aktiv va passiv tomonda ham uchratish mumkin. Aktivdagi majburiyatlar olinadigan majburiyatlar, passiv tomondagi majburiyatlar to‘lanadigan majburiyatlar hisoblanadi.
Xo‘jalik yurituvchi subyektning boshqa yuridik va jismoniy shaxslar oldidagi joriy va uzoq muddatli mas’uliyatli yekanligi majburiyatlarning asosiy tavsifidir.
Majburiyatlar‚ shuningdek, ustavning yoki shartnomaning talablari oqibati sifatida yuzaga kelishi mumkin. Masalan, olingan tovar-moddiy zaxiralar va xizmatlar uchun to‘lanadigan summalar.
Majburiyatlar oldin tadbirkorlik ishi jarayonida, yaxshi munosabatlarni saqlab turish yoki xolisona tarzda ish ko‘rishda ham yuzaga keladi. Masalan, agar xo‘jalik yurituvchi subyekt kafolat muddati tugaganidan so‘ng o‘z mahsulotidagi kamchiliklarni tuzatish to‘g‘risida qaror qabul qilsa, shu bo‘yicha qilingan xarajatlar ham majburiyatlar deb hisoblanadi.
Hozirgi majburiyatlar bilan kelgusi majburiyatlar o‘rtasida chegara bo‘lishi kerak. Xo‘jalik yurituvchi subyekt rahbarining kelgusida aktivlarni sotib olish haqida qabul qilgan qarori majburiyatlar paydo bo‘lishiga sabab bo‘lmaydi. Majburiyatlar odatda aktiv olinganda yoki xo‘jalik yurituvchi subyekt aktivni sotib olishi to‘g‘risida bitimga kirishgandagina paydo bo‘ladi.
Tegishli majburiyatlarni bajarish odatda boshqa tarafning ye’tirozlarini qondirish uchun iqtisodiy foydani ifodalovchi xo‘jalik yurituvchi subyekt resurslarini o‘ziga jalb yetadi. Majburiyatlarning bajarilishi har xil usullarda (qonun hujjatlarida ko‘zda tutilgan hollardan tashqari) amalga oshiriladi:
- haq to‘lash bilan;
- boshqa aktivlarni berish bilan;
- xizmatlarni ko‘rsatish bilan;
- ushbu majburiyatni boshqasi bilan almashtirish orqali;
- majburiyatlarni aksiyalarga almashtirish orqali.
O‘zbekiston amaliyotida majburiyatlarning faqat to‘lovlar orqali amalga oshirilishi belgilab qo‘yilgan.
Majburiyatlar, kreditor o‘z huquqlaridan bosh tortgan hollarda yoki kreditor ana shu huquqlaridan mahrum bo‘lganida, bajarilgan deb hisoblanishi mumkin.
Majburiyatlar avvalgi bitimlar yoki o‘tgan voqealarning natijasidir. Masalan, tovar-moddiy zaxiralarni sotib olish va xizmatlarni olish bilan to‘lanishi kerak bo‘lgan (agar ular ilgari to‘lanmagan bo‘lsa yoki yetkazib berilganda) schotlar ham olinadi.
Buxgalteriya balansining yeng muhim va ahamiyatli unsuri bu – xususiy sarmoyadir.
Xususiy sarmoya ustav, qo‘shilgan, zaxiralar sarmoyadan va taqsimlanmagan foydadan iboratdir. Zarur hollarda ustav, qo‘shilgan zaxiralar sarmoya tahliliy jihatdan hisobga olinadi.
Buxgalteriya balansidagi xususiy sarmoyaning miqdori aktivlar qiymatini va majburiyatlarni baholashga bog‘liqdir.
Buxgalteriya balansida zaxiralar alohida tarkiblanadi. Ularning ahamiyati va zarurligi yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan yo‘qotishlarni yoki zararlarni kamaytirishga qaratilgan.
Xo‘jalik yurituvchi subyektni va kreditorlarni zararlarning oqibatlaridan qo‘shimcha tarzda himoya qilishni ta’minlash uchun zaxiralarni vujudga keltirish zarur. Zaxiralarni hosil qilish va ularning miqdori haqidagi axborot qarorlar qabul qilishda foydalanuvchilar uchun ahamiyatlidir. Zaxiralarni vujudga keltirish xo‘jalik yurituvchi subyektga doir qonunchilikda va ustavda (soliq qonunlarini buzmagan holda) ko‘zda tutiladi.
Aktivlar kapital va majburiyatlarni tan olish va ularni buxgalteriya balansida aks yettirish tartiblari. Aktivlar – ushbu aktivdan foydalanish natijasida xo‘jalik yurituvchi subyektga bo‘lg‘usi iqtisodiy foyda tushish yehtimoli mavjud bo‘lganida buxgalteriya balansida aks yettiriladi va aktiv aniq ifodalanadigan chiqimlar yoki qiymatni o‘z ichiga oladi.
Kapital – aktivlarning qiymatini va majburiyatlarni baholashga bog‘liqdir.
Majburiyatlar – o‘zida iqtisodiy foydani ifodalovchi resurslar oqimi yehtimoli mavjud bo‘lganida buxgalteriya balansida ye’tirof yetiladi, shuningdek‚ ular majburiyatlarni qabul qilish natijasidir.
Balans moddalarining quyidagi jadvalda aks yettirish mumkin.
Buxgalteriya balansi aktivi moddalari

Aktiv

Satri

I. Uzoq muddatli aktivlar





Asosiy vositalar:






Boshlang‘ich (qayta tiklash) qiymat (0100, 0300)



010

Yeskirish (0200)

011

Qoldiq (balans) qiymat (010- 011)

012

Nomoddiy aktivlar:



Boshlang‘ich qiymat(0400)



020

Amortizatsiya summasi (0500)

021

Qoldiq (balans) qiymat (020-021)

022

Uzoq muddatli investitsiyalar, jami (satr 040+050+060+070+080)

030

Shu jumladan:




Qimmatli qog‘ozlar (0610)



040

Sho‘ba xo‘jalik jamiyatlariga investitsiyalar (0620)

050

Qaram xo‘jalik jamiyatlariga investitsiyalar (0630)

060

Chet yel kapitali mavjud bo‘lgan korxonalarga investitsiyalar (0640)

070

Boshqa uzoq muddatli investitsiyalar (0690)

080

O‘rnatiladigan asbob-uskunalar (0700)

090

Kapital qo‘yilmalar (0800)

100

Uzoq muddatli debitor qarzlari (0910,0920,0930,0940)

110

Uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar (0950,0960,0990)

120

I-bo‘lim bo‘yicha jami (satr 012+022+030+090+100+110+120)

130

II. Joriy aktivlar



Tovar-moddiy zaxiralari, jami (satr 150+160+170+180) Shu jumladan :



140

Ishlab chiqarish zaxiralari (1000,1100,1500,1600)

150

Tugallanmagan ishlab chiqarish (2000,2100,2300,2700)

160

Tayyor mahsulot (2800)

170

Tovarlar (2900 dan 2980 ning ayirmasi )

180

Kelgusi davr xarajatlari (3100)

190

Kechiktirilgan xarajatlar (3200)

200

Debitorlar, jami: (satr 220+240+250+260+270+280+290+300+310)

210

shundan: muddati o‘tgani

211

Xaridor va buyurtmachilarning qarzi (4000 dan 4900 ning ayirmasi)

220

Ajratilgan bo‘linmalarning qarzi (4110)

230

Sho‘ba va qaram xo‘jalik jamiyatlarning qarzi (4120)

240

Xodimlarga berilgan bo‘naklar (4200)

250

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan bo‘naklar (4300)

260

Budjetga soliq va yig‘imlar bo‘yicha bo‘nak to‘lovlari (4400)

270

Maqsadli davlat jamg‘armalari va sug‘urtalar bo‘yicha bo‘nak to‘lovlari (4500)

280

Ta’sischilarning ustav kapitaliga ulushlar bo‘yicha qarzi (4600)

290

Xodimlarning boshqa operatsiyalar bo‘yicha qarzi (4700)

300

Boshqa debitor qarzlar (4800)

310

Pul mablag‘lari, jami (satr 330+340+350+360) shu jumladan:

320

Kassadagi pul mablag‘lari (5000)

330

Hisob raqamidagi pul mablag‘lari (5100)

340

Chet yel valyutasidagi pul mablag‘lari (5200)

350

Boshqa pul mablag‘lari va yekvivalentlari (5500, 5600, 5700)

360

Qisqa muddatli investitsiyalar (5800)

370

Boshqa joriy aktivlar (5900)

380

II bo‘lim bo‘yicha jami (satr 140+190+200+210+230+320+370+380)

390

Balans aktivi bo‘yicha jami (satr 130+390)

400

Aktivlarni buxgalteriya balansida aks yettirish quyidagi qiymatlar bo‘yicha amalga oshiriladi.


Aktivlar:

hisobot sanasida buxgalteriya balansida aktivlarni aks yettirish qiymatida;


sotib olish vaqtida yerishilgan tomonlarning o‘zaro kelishuviga ko‘ra belgilangan joriy qiymatida;
ana shu yoki shunga o‘xshash aktiv yendigina sotib olingan bo‘lgandagi holatda to‘lanishi kerak bo‘lgan pul mablag‘lari summasi bo‘yicha;
sotishdan olinishi mumkin bo‘lgan pul mablag‘lari summasi bo‘yicha;
xo‘jalik yurituvchi subyektning normal faoliyati davomida aktivlarni ko‘paytirishi lozim bo‘lgan bo‘lg‘usi pul mablag‘lari tushumining diskontlangan qiymati bo‘lgan joriy qiymat bo‘yicha aks yettiriladi.
Buxgalteriya balansi passivi moddalari


Passiv

Satri

I. O‘z mablag‘lari manbalari






Ustav kapitali (8300)



410

Qo‘shilgan kapital (8400)

420

Rezerv kapitali (8500)

430

Sotib olingan xususiy aksiyalar (8600)

440

Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) (8700)

450

Maqsadli tushumlar (8800)

460

Kelgusi davr xarajatlari va to‘lovlari uchun zaxiralar (8900)

470

I bo‘lim bo‘yicha jami (satr 410+420+430+440+450+460+470)

480

II. Majburiyatlar




Uzoq muddatli majburiyatlar, jami (satr 500+510+520+530+540+550+560+570+580+590)



490

Shu jumladan: uzoq muddatli kreditorlik qarzlari (satr 500+520+540+560+590)

491

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga uzoq muddatli qarz (7000)

500

Ajratilgan bo‘linmalarga uzoq muddatli qarz (7110)

510

Sho‘ba va qaram xo‘jalik jamiyatlarga uzoq muddatli qarz (7120)

520

Uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar (7210, 7220, 7230)

530

Soliq va majburiy to‘lovlar bo‘yicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar (7240)

540

Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar (7250, 7290)

550

Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan bo‘naklar (7300)

560

Uzoq muddatli bank kreditlari (7810)

570

Uzoq muddatli qarzlar (7820, 7830, 7840)

580

Boshqa uzoq muddatli kreditorlik qarzlar (7900)

590

Joriy majburiyatlar, jami (satr 610+620+630+640+650+660+670+680+690+700+710+720 +730+740+750+760)

600

Shu jumladan: joriy kreditorlik qarzlari (satr 610+630+650+670+680+690+700+710+720 +760)

601

Shundan: muddati o‘tgan joriy kreditorlik qarzlari

602

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga qarz (6000)

610

Ajratilgan bo‘linmalarga qarz (6110)

620

Sho‘ba va qaram xo‘jalik jamiyatlarga qarz (6120)

630

Kechiktirilgan daromadlar (6210, 6220, 6230)

640

Soliq va majburiy to‘lovlar bo‘yicha kechiktirilgan majburiyatlar (6240)

650

Boshqa kechiktirilgan majburiyatlar (6250, 6290)

660

Olingan bo‘naklar (6300)

670

Budjetga to‘lovlar bo‘yicha qarz (6400)

680

Sug‘urtalar bo‘yicha qarz (6510)

690

Maqsadli jamg‘armalarga to‘lovlar bo‘yicha qarz (6520)

700

Ta’sischilarga bo‘lgan qarzlar (6600)

710

Mehnatga haq to‘lash bo‘yicha qarz (6700)

720

Qisqa muddatli bank kreditlari (6810)

730

Qisqa muddatli qarzlar (6820, 6830, 6840)

740

Uzoq muddatli majburiyatlarning joriy qismi (6950)

750

Boshqa kreditorlik qarzlar (6950 dan tashqari 6900)

760

II bo‘lim bo‘yicha jami (satr 490+600)

770

Balans passivi bo‘yicha jami (satr 480+770)

780

Buxgalteriya balansida majburiyatlar quyidagi qiymatlarda aks yetadi:


- majburiyatlar majburiyatni bajargunga qadar to‘lanadigan pul mablag‘lari summasi bo‘yicha majburiyatlarga almashib olingan mablag‘lar summasida aks yettiriladi;

- majburiyatlar majburiyatni to‘lash uchun talab yetiladigan pul mablag‘larining diskontlanmagan summasida aks yettiriladi;


- majburiyatlar ularni to‘lash qiymati bo‘yicha aks yettiriladi, bunday qiymat yesa majburiyatlarni to‘lash uchun talab yetiladigan pul mablag‘larining diskontlanmagan summasidir;
- majburiyatlar kelgusida o‘tkaziladigan pul mablag‘larining diskontlangan qiymatidan iborat bo‘lgan, xo‘jalik yurituvchi subyektning oddiy faoliyati davomida majburiyatlarni to‘lash uchun foydalanilishi mumkin bo‘lgan joriy qiymat bo‘yicha aks yettiriladi.
Buxgalteriya balansining qisqartilgan shakli

Aktiv

Satr kodi

Passiv

Satr kodi

I. Uzoq muddatli aktivlar






I. O‘z mablag‘lari manbalari






Asosiy vositalar

boshlang‘ich (qayta tiklash) qiymati (0100, 0300)



010

Ustav kapitali (8300)

410

Yeskirish qiymati (0200)

011

Qo‘shilgan kapital (8400)

420

Qoldiq (balans) qiymati (010-011)

012

Rezerv kapitali (8500)

430

Nomoddiy aktivlar qoldiq qiymati

022

Sotib olingan xususiy aksiyalar (8600)

440

Uzoq muddatli investitsiyalar jami (satr 040+050+060+070+080)

030

Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) (8700)

450

O‘rnatiladigan asbob-uskunalar (0700)

090

Maqsadli tushumlar (8800)

460

Kapital qo‘yilmalar (0800)

100

Kelgusi davr xarajatlari va to‘lovlari uchun zaxiralar (8900)

470

Uzoq muddatli debitor qarzlari (0910, 0920, 0930, 0940)

110







Uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar (0950, 0960, 0990)



120







I-bo‘lim bo‘yicha jami (satr 012+022+030 +090+100+110+120)



130

I bo‘lim bo‘yicha jami (satr 410+420+430+440+450 +460+470)

480

II.Joriy aktivlar




II. Majburiyatlar






Tovar-moddiy zaxiralari, jami (satr 150 +160+170+180)



140

Uzoq muddatli majburiyatlar, jami (satr 500+510 +520+530+540+550+560+570+580+590)

490

Kelgusi davr xarajatlari (3100)

190

Shu jumladan uzoq muddatli kreditorlik qarzlari (satr 500+520+540+560+590)

491

Kechiktirilgan xarajatlar (3200)

200

Joriy majburiyatlar, jami (satr 610+620+630+640 +650+660+670+680+690+700+710+720+730+740+750+760)

600

Debitorlar jami: (satr 220+240+250+260 +270+280+290+300+310)

210

Joriy kreditorlik qarzlarida qisqa muddatli kreditlar va qarzlar hamda uzoq muddatli kreditlarning joriy qismi (satr 730+740+750)

730
740

750








Joriy kreditorlik qarzlarining kredit va qarzlardan tashqari qismi (satr 610+630+650+670 +680+690+700+710+720+760)



600-730-740-750



shundan: muddati o‘tgani



211

Shundan: muddati o‘tgan joriy kreditorlik qarzlari

602

Pul mablag‘lari, jami (satr 330+340+350 +360) shu jumladan:

320







Qisqa muddatli investitsiyalar (5800)



370







Boshqa joriy aktivlar (5900)



380







II bo‘lim bo‘yicha jami (satr 140+190+200 +210+320+370+380)



390

II bo‘lim bo‘yicha jami (satr 490+600)

770

Balans aktivi bo‘yicha jami (satr 130 +390)

400

Balans passivi bo‘yicha jami (satr 480+770)

780

Analitik hisob-kitoblardan oldin albatta axborotlarning aniqligi, ishonchligiga muhim ahamiyat qaratish lozim. Shu sababli, moliyaviy hisobot shakllarida korxona moliyaviy ahvolining bir jihatini boshqa-boshqa tomonlarini aks yettirishda nazorat raqamlarining o‘zaro mosligini tekshirishga alohida ahamiyat qaratiladi.


Balans moddalari va ularning boshqa moliyaviy hisobot shakllaridagi axborotlarga mosligi*





Ko‘rsatkichlar

Buxgalteriya balansi hisobot shakli satri



Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot satri



Pul oqimi to‘g‘risidagi hisobot satri



Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot satri



1

Pul mablag‘lari

320

-

070, 080

-

2

Ustav kapitali

410

-

-

010, 080

3

Qo‘shilgan kapital

420

050, 060

-

010, 080

4

Rezerv kapitali

430

050, 060

-

010, 080

5

Sotib olingan xususiy aksiyalar

440

-

-

010, 080

6

Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar)

450

**

-

010, 080

7

Maqsadli tushumlar

460

-

-

010, 080

8

Kelgusi davr xarajatlari va to‘lovlari uchun zaxiralar

470

-

-

010, 080


*-ma’lumotlarni ochib berish yuzasidan moliyaviy hisobotga qaydlar, izohlar asosida nazorat raqamlarini tekshirish imkoniyatini oshirish mumkin.



**-korxona ochilgandan buyon taqsimlanmagan foydani qayta hisob-kitoblar qilish orqali nazorat raqamiga chiqish mumkin.
http://fayllar.org
Yüklə 51,75 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin