Asif Atanın – İnam Atanın Mütləqə İnam Ocağı



Yüklə 3,35 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə30/31
tarix06.05.2017
ölçüsü3,35 Mb.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   31

 

Nurtəkin Atalı: Günev qardaş Brunodan danışdı. Gözümün qarşı-

sında  belə  bir  mənzərə  canlanır  ki,  nəyə  görə  Günev  Brunonu 

anlayır. Çünkü Bruno da əqidə insanı idi.  

Sən də əqidənə bağlı bir insansan. Sıradan bir adam əqidə insanı-

nın əqidəyə vurğunluğunu, əqidəyə görə canından keçməsini, özün-

dən keçməsini anlaya bilməz. 

Azərbaycanda nə qədər Füzulişünaslar var. Ancaq Atanın Füzuli 

haqqında  dediyni  onlar  deyə  bilmədilər.  Çünkü  Ata  içindəki  ideala, 

dünyabaxışa aşiq idi. Aşiq aşiqliyi görə bilir, dəyərləndirə bilir. Ata-


 

440 


nın  Füzuli  haqqında  yazısını  oxuyanda  Füzulini  özün  üçün  açırsan, 

yenidən görürsən elə bil. Biz anlaya bilirik Nəsimini.  

Hürufilər  necə  öz  əqidələrini  yayırdılar,  İsanın  apostolları  necə 

gedib yayırdılar, hansı eşqlə gedirdilər. Biz özümüz səfərlərdə olmu-

şuq, ac qalmışıq, soyuq yerdə qalmışıq. O çətinliklər gözə görünmür, 

çünkü  istək  vardı  ki,  biz  öz  fikirlərimizi  çatdıraq.  Neçə  yüzillərdən 

bəri  gəlir,  ancaq  biz  yenə  də  öz  ruhsal  doğmalarımızı  görürük.  O 

çətinliklər  o  zaman  olub,  insanların  gözünü,  ağlını  açmaq  baxımın-

dan. İndi də var o çətinliklər. 

Əqidəli  əqidəlini  anlaya  bilir.  Aşiq  aşiqi  görə  bilir,  dəyərləndirə 

bilir. 

 

Günev Atalı: Ən böyük qiymət heyrətdir. 

Mən xalqlaşmam haqqında danışmaqla söhbətimi davam eləmək 

istəyirəm.  Bu  ay  xalqlaşma  əməlim  də  olub.  3  yerdə  söz  demişəm. 

Bizim  kəndimizdə  şəhidlərlə  bağlı  abidə  düzəldiblər.  Bir  neçə  kənd 

ora toplaşmışdı. 20 yanvar günü. Oxul öyrənciləri şeir dedilər. Sonra 

bildirdilər ki, proqramda mollanın yasin oxuması da var. Mən dedim 

sözüm var. Bir neçə dəfə çalışdılar ki, mənim çıxışımı əngəlləsinlər. 

Ancaq  mən  təkidlə  söz  demək  istədiyimi  vurğuladım.  İnadımı  gör-

dülər, söz verdilər. Mən orada fərqli bir çıxış elədim. Birinci, Atanın 

Azərbaycanımız-Azərbaycanlığımız  vurğu  elədiyi  6  kədərdən  biri 

“20 yanvar” fəlakətidir. Bir-bir fəlakətləri açdım. Türkmənçay fəla-

kətinin  ortaya  qoyduğu  aqibəti  açdım  ki,  bütöv  bir  xalq  parçalandı, 

Araz boyda dağ çəkildi sinəsinə. Bir az da qeyzlənmişdim ki, niyə bu 

yöndə  söz  demirsiniz.  Bu  qədər  öyrətmən  yığışıb  bura.  Heç  kəs  də 

danışmaq istəmirdi. Orda dedim ki, 20  yanvar faciəsi sonuncu faciə 

deyil. Silsilə faciələrin davamıdır. Bundan sonra da davam edə bilər. 

Bilgə  Xaqanın  sözünü  dedim:  “Üstdən  göy  çökmədikcə,  altdan  yer 

dəlinmədikcə türk ulusu, türk yurdu, türk dövləti, türk törəsi pozul-

maz”.  Bu  fikirləri  əsaslandıra-əsaslandıra  istəklərimi  çatdırdım.  Biz 

necə  eləməliyik  ki,  növbəti  20  yanvar  faciəsi  başımıza  gəlməsin. 

Mən buna cavab istəyirəm. Bu sualın da cavabı bizdə var. Nə qədər 

ki, biz özgəçilikdən yapışmışıq, özümlüyümüz olmayacaq, başımıza 

gələn fəlakətlərə qarşı dura bilməyəcəyik. Əsas sözümü ora gətirdim. 

Özünü aydın sayanlardan bəziləri gəlib qıraqda təbrik elədilər ki, 

çox  gözəl  bir  çıxış  idi,  haray  idi.  Mən  onlara  irad  bildirdim:  gərək 


 

441 


mənim çıxışımdan sonra 5 mollaya moizə oxumağa icazə verməyəy-

diniz. 


Sonra Beyləqan rayonunun mərkəzində, Ocaqsevər Elxasın araçı-

lığı ilə, bir adamla bağlaşdım. Dediyinə görə bir neçə ildir mənimlə 

tanış  olmaq  istəyirmiş,  onunla  telefonlaşdım,  rayonda  görüşdüm. 

Söhbət elədim, bizim tədbirlərə qatılmaq istəyir. 

Sumqayıtda da Ocaq söhbətləri eləmişəm. Övlad tərbiyəsi ilə bağ-

lı  Ocaq  yönündən  gözəl  söhbət  oldu.  Xanım  öyrətmən  də  vardı, 

fikirlərimi bölüşdüm. Özləri dedilər ki, oxullara gedib söhbət eləsə-

niz çox yaxşı olar. Mən də xanım öyrətmənə dedim ki, sən öz oxulu-

nuzda  təşkil  elə  gəlim.  Elə  ordaca  sözünü  geri  götürdü  ki,  onu  elə-

mək çətindir. Dedim ki, mənim qorxulu bir adam olmadığımı, ziyan 

verməyəcəyimi deyib inandıra bilərsən. 

Təəssüf ki, qıraqdan məsləhət verirlər, addım atmaq gərək olanda 

geri çəkilirlər… 

Atamız var olsun! 

 

 

Türkel  Atalı (Ataya  səcdə  ilə  sözünə  başladı  –  N.A.):  37-ci  ilin 



son  Ailə  Gününü  “Uluyol-Hünər”  Ailəsində  başlamaqla  bitirirəm. 

Bundan sonra bu Ailədə yeni əhvallar sərgiləməyə çalışacam. 

Bu  ilki  amallaşmamı  əsasən  Ocaq  tədbirlərinin  səsdən  sözə 

çevrilmiş  kitablarından  oxumaqla  yerinə  yetirdim.  Tədbirlər  təkcə 

amallaşmama təsir eləmir. Çünkü mənim üçün tədbir, ay içində, han-

sısa seçilmiş gündə, Ocaqçıların bir araya gəlib ifadə elədiyi fikirlər 

deyil. Ayın 30 günü cəmiyyətin içində eyni yaşam, eyni durum görü-


 

442 


nür.  Tədbir  günü  Ocaqçı  yaşamını  ifadə  eləyir.  Oxuduqca  baxıram 

öyrəniləsi,  örnək  olası  zəngin  yaşam  var.  Ocağı  yaşatmağımızla  bu 

zəngin yaşamın qədrini bilirik. 

Konkret olaraq özümlə bağlı: artımımda ardıcıllıq yoxdur. Hansı-

sa  tədbirdə  uğurlu  söz  demişəm,  hardasa  Ocağın  ayrı-ayrı  arxiv-

ədəbiyyat  yaratma  işinə  qatılmışam,  ancaq  yenə  də  bütöv  deyil. 

Günev  Atalının  çıxışlarına  baxanda  özümlə  bağlı  belə  qənaətə  gəl-

dim.  Günev  Atalı  tədbirdə  özündəki  zəif  cəhəti  gördüyünü  deyir. 

Onu deməsiylə əslində zəifliyini ifadə eləmir. O, Ocaq üstə yaşaya-

raq, özüylədöyüşərək o qənaətə gəlib. Ancaq mən çox hallarda həyat 

tələbiylə yaşayıram. Özümlə bağlı gileyli danışıram. Təbii ki, mənim 

çıxışımda zəiflik ifadə olunacaq. Sanki özümü aldadıram.  

Hansısa  məqamda  gərginliyə  qapılıb  bədbin  düşüncələrlə  olsam 

da, Ocaqla bağlı inamımda gileyli deyiləm. Ocaq Yükümlüsü tədbir-

lərin birində belə bir söz deyir: “Məndən soruşurlar ki, siz Asif Ata 

Ocağında  kamil  fərd  göstərə  bilərsinizmi?  –  Deyirəm  göstərərəm. 

Ocaqçıların  hər  biri  kamilliyin  bəlli  qatındadırlar”.  Ancaq  mənim 

özümün düşüncəmdə, gördüyüm əməldə Ocaq baxımından yetkinlik 

görünsə  də,  kamilləşmə  səviyyəmin  hələ  olmadığını  düşünürəm. 

Amal  yönündən  axtarışlar olanda  kamilləşmənin tələbi  ortaya  çıxır. 

Ocaq  Yükümlüsünün  belə  bir  fikrini  demək  istəyirəm:  “Biri  deyir 

dünya göründüyündən artıq deyil. Çünkü o dünyaya öz yaşamından 

baxır.  Öz  yaşamından  o  tərəfi  görmür.  Biz  də  öz  yaşamımızdan 

baxırıq.  Ancaq  bizim  yaşamımız  görünəndən  artığa  çatıbdır.  Amala 

bağlı yaşamımı deyəndə görünəndən artığı deyirəm. Bu səbəbdən də 

cəmiyyətçinin yox, mənim dediyim doğru olur. Mən haqlı durumda 

oluram”. 

Təəssüf  ki,  Ailə  Gününün üçüncü tələbi  olan  xalqlaşma  məsələ-

sində  axsayıram.  O  yöndə  səylərim  olmadığı  üçün  sevincim 

yarımçıqdır. 

Atamız Var olsun! Bayrağımızı öpürəm. 

 

Ağşın  Ağkəmərli: Mən burda bir az qeydlər götürdüm. Nurtəkin 

xanımın,  Günev  bəyin,  Türkelin  söhbətləri  ilə  bağlı.  Deyim  ki, 

üçünüzün  də  söhbətlərinizdə  böyük  həqiqət  var.  Gözəl  duyğular, 

çalarlar görünür. Amallaşmaq məsələsi də xüsusidir. 

Neçə  vaxtdır  ki,  ürəyimdən  keçən  bir  söz  var.  Bu  gün  özümdə 

cəsarət tapdm ki, deyəm. Sizin oxuduqlarınızda Avropa və rus yazar-



 

443 


larını görürəm. Bizim Türkiyədə olan Orxan Pamuk, İncə Məmməd, 

İsmayıl  Bozqurd  kimi  fəlsəfi  və  geniş  düşüncəli  adamlar  var. 

Güneydə  elə  şəxsiyyətlər  var  ki,  Güney  Azərbaycan  mübarizəsində 

həm sözlərini deyiblər, həm kitabları. Əşrəf Dehqani vardı ki, solçu 

olmasına  baxmayaraq,  söz  almaq  üçün  gözünün  qabağında  qarda-

şının  ayaqlarını  mişarla  kəsirlər,  o  qardaş  özünü  xəstəxananın  3-cü 

mərtəbəsindən atır, Cavad Heyət onu sağaltdı təzədən. Cavad Heyətə 

deyir ki, qoy mən ölüm, təşkilat məhv olmasın. Ancaq Cavad Heyət 

bunu qəbul eləmir. 

Sührəverdidən,  Şəbüstəridən  söhbət  getmir,  onların  da  fəlsəfi 

baxışları vardı. Düşünürəm ki, Ocaqda bu yönə gəlmək gərəkdir. 20-

ci  yüzilin  əvvəlində  müəyyən  təriqətlər  olub,  Güneydə  və  burda. O 

təriqətlərin  içində  babilik,  sufilik  olubdu.  Tarixi  öyrənmədən  gələ-

cəyə ciddi addım götürmək olmaz. Soylu bəy söhbətlərində Hüqonun 

adını çəkir. Hüqo yaxşıdır, ancaq mən fikirləşirəm ki, özümüzə bir az 

səmt  vermək  düzgün  olar.  Ç.Aytmatovun  özünün  fikirləri  vardı,  ya 

müsbət,  ya  mənfi,  düşünürəm  ki,  onları  da  öyrənmək,  araşdırmaq 

gərəkdir.  Türkiyənin  özündə  bu  gün  Avropanın  özünə  etki  göstə-

rəcək  müəyyən  bir  fikirlər  var.  Dostlarımız  düşünə  bilər  ki,  bu  gün 

Azərbaycan  türkcəsində  onların  əsəri  olmadı.  Ancaq  internet  çox 

şeyləri  həll  edir.  Düşünürəm  ki,  bu  məsələnin  üzərində  Ocaq  və 

Ocaqçılar  daha  da  dərinə  getməlidirlər.  18-19-cu  yüzilin  tarixini 

xüsusən  Güney  təşkil  elədiyinə  görə  mən  arzulayıram  o  tərəf  daha 

çox öyrənilməlidir. 

 

Soylu Atalı (Ataya səcdə ilə sözünə başladı – T.A.): Amallaşma, 

Kamilləşmə, Xalqlaşma yönündən bir neçə kəlmə söz demək istəyi-

rəm. Mənim Amallaşmam həm Ocağın ideya fəlsəfi əsaslarını öyrən-

mək,  həm  də  Ocağın  yaşama  prinsiplərini  öyrənməkdir.  O anlamda 

ki, Ocaq bir ruhsal qurumdur. Bu qurum nəyə dayanıb yaşayır, nəyi 

ifadə edir, nəyi çatdırır, necə çatdırır.  

Ocaq  olaraq  Ailə  günlərində  hesabatlarımız  qıraqdan  standart 

görünəcək bir etki bağışlaya bilər. Ancaq biz o tələbdən qırağa çıxa 

bilmərik. Amallşama, Kamilləşmə, Xaqlaşma  – konkret Ailə Günü-

nün tələbi budur. Ancaq Amallaşma, Kamilləşmə, Xalqlaşma yönün-

dən fikirlər, düşüncələr daim yeniləşir. 


 

444 


 

 

Bu hesabatlar yeni əhvallardan, yeni səviyyələrdən doğur. 



Mənim  Ocağı  öyrənməyim  çoxşaxəlidir.  Bayaq  da  vurğu  elədi-

yim kimi, həm Atanın özündən öyrənirəm, ideyalarından öyrənirəm, 

həm də Atanın ideyalarını dünyanı öyrənməklə öyrənirəm. Dünyanı 

araşdırdıqca öyrənirəm. 

İnsan mənasına bərabər yaşamır. Ancaq insan daim məna axtarır. 

Mənanı bəsit şeylərdə tapır, bu başqa söhbət. Asif Ata deyir, dünya 

özünün  Dünyalıq  mənasından  yaranıb.  Yəni  dünyanın  biçimi,  ger-

çəkliyi  Dünyalıq  mənasının  görünüşə,  təzahürə  gəlməsidir.  O  deyir 

ki, dünyanın mənası dünyanın özündədir. Ondan qıraqda deyil. Dün-

yanın mənası dünyada olsa da, dünyadan yüksəkdir, artıqdır, böyük-

dür. Adamlar bəzən bunu başa düşmür ki, görəsən Dünyalıq mənası 

nədir? Onu necə tutaq, necə tanıyaq? – Hər şeyi sözə salmaq, ifadəyə 

salmaq çətindir. Çünkü məna sözə bütöv şəkildə sığsaydı, onda ötəri 

olardı. Məna tükənən olardı. Məna sonsuzdur. O, bütöv varlığıyla sö-

zə sığmır, çünkü məna bu gündə, bu çağda bizim izlədiyimiz biçimdə 

görünür,  üzə  çıxır.  Sabah  başqa  bir  biçimdə  aşkara  çıxacaq.  Başqa 

olaylar  var,  başqa  gedişlər  var,  gələcəkdə  də  olacaq  gedişlər  var. 

Məna tükənməz olaraq daim olmalı gedişləri ortaya çıxaracaq. Mən 

bu gün bunu necə yığıb bir sözün içinə yerləşdirə bilim?! Bu müm-

kün deyil axı. Biz Mənanı nişanələriylə ifadə edirik. Bədəni götürək. 

Bədən gözümüzün qabağındadır. Bədən qaş, göz, qol, ayaq – bundan 

ibarətdir. Ancaq bədəndə bədəndən artıq olan var. İdrak bədəndədir, 



 

445 


ancaq bədəndən artıqdır. Biz onu görmürük, biz onu ifadəyə gələndə 

görürük.  Kimsə  ağlını  ortaya  qoyanda  deyirəm  ki,  nə  yaxşı  ağlı  var 

bunun.  Yoxsa  mən  elə  üzünə  tamaşa  eləməklə,  uzaqbaşı,  deyə 

bilərəm ki, bunun nə yaxşı ağıllı gözləri var. Nə yaxşı sakit, mədəni 

duruşu  var.  Ancaq  mən  onun  hansı  səviyyədə  idrak  yiyəsi,  mənə-

viyyat  yiyəsi,  hünər  yiyəsi  olduğunu,  o,  hərəkət  elədikcə  görürəm. 

Yüz  il  yaşayacağı  ömrü  bir  anda  göstərmir  ki,  mən  deyəm  bundan 

ibarətdir.  Hər  anda,  hər  saniyədə,  hər  gündə  o,  özünü  yeni-yeni 

çalarlarda  ifadə  edir.  Mən  də  onun  o  ifadələrini  görürəm.  Ancaq 

ümumən  mən  bunu  tanıyıram.  Onun  bütün  bundan  sonra  ifadəyə 

gələcək  halını  bu  saat  görmürəm,  ancaq  onu  özünüifadədən  tanıyı-

ram.  Dünya  da  eləcə.  Dünyanı  ayrı-ayrı  nişanələrindən  artıq  tanıyı-

ram,  dərk  edirəm.  Ancaq  mən  dünyanın  daim  təzahür  olunmasını, 

yeni olaylarla üzə çıxacağını, min il bundan sonrakı olayları bu gün 

izləyə bilmirəm, görmürəm.

 

Bu,  Asif  Atanın  dünyanın  Dünyalıq  mənası  Əzəlidir,  Əbədidir, 



Kamildir, Sonsuzdur ideyasıdır. Böyük ideyadır. İnsan özündə İnsan-

lıq mənası daşıyır. İnsanlıq mənası da Əzəlidir, Əbədidir, Kamildir, 

Sonsuzdur.  İnsan  o  mənaya  yetirmi,  yetmirmi,  azmı  yetir,  çoxmu 

yetir, ölənə kimi. Bu da yenə ayrı bir məsələdir. Ayrıca vurğu olunası 

qonudur.  Ancaq  mən  vurğu  elədim  ki,  insan  daim  məna  axtarır. 

Mənanı  özünün  daşıdığı  insanlıq  tələbinə  uyğun  tapa  bilmir,  ifadə 

edə bilmir. Çünkü özünü ona kökləmir, çünkü onu yaşamır. Ona görə 

insan bəsit şeylərdə məna axtarır. Çox üzr istəyirəm, adi səslənsə də 

deyim. İndi qızlarımız şalvar geyir, dizləri cırıq. Bir vaxtlar belə bir 

geyim  görəndə  –  ictimai  yerlərdə,  kənddə-kəsəkdə,  qınayırdıq.  Bu-

nun yiyəsi yoxdurmu cırığına yamaq vursun. Ya da yamaqlı geyimi 

ictimaiyyətin  içinə  geymək  olmaz.  İşdə-gücdə  geymək  olar.  İndi 

bunu geyinib ictimaiyyətin içinə çıxırlar. O cırıqlardan, söküklərdən 

əzaları  görünür.  O  da  bunda  məna  tapır.  Baxın  görün  nədə  məna 

axtarır ha. Ya da başqa bir şey – 3 nəfər, 5 nəfər yığılır, deyir gəlin 

qumaq  oynayaq.  Onda  bir  məna  tapır.  Onunla  bekarçılığı,  boşluğu 

doldurur. Asif Ata deyir ki, “bəşərin nicatı insanlaşmaqdadır. İnsan-

laşın, İnsanlaşdırın”.  

Yəni  sənin  boşluğu  doldurmaq  üçün  axtardığın  məna  boşluqdur. 

Məna axtarırsan, boşluğa düşürsən. Çünkü Mənanı boşluqda axtarır-

san. Mənanı Mənada, Mənalılıqda axtarmırsan. 


 

446 


 

 

Nə qədər ki, mənanı boşluqda axtaracaqsan, nə qədər ki, o boşlu-



ğa düşəcəksən, sənin xeyirlə bağlılığın olmayacaq. Topluma, xalqa, 

gələcəyə xeyir verməyəcəksən. Sən bir cücü (həşarat) ömrü yaşaya-

caqsan. Dünyaya gələcəksən, gedəcəksən, qurtaracaqsan. 

Bu  gün  dünyada  çox  sarsaq  oyunlar  gedir.  İnsanları  cücü  kimi 

qırırlar.  Biz  buna  qarşıyıq.  Bu  antiinsani bir  gedişdir.  Çünkü  insanı 

cücü  yerində  görürlər.  Çünkü  insan  mənalı  deyil,  mənalı  yaşamır. 

Qıran da, qırılan da mənalı yaşamır. Deyirlər nə olacaq ki, yalandan 

mənasız həyatı doldurub da. Elə plan qururlar. Ona görə fikirləşirlər 

ki, aclıqdır, qida çatdırmaq olmur, planet insanla dolacaq. Elə deyil. 

Qoy təbii gediş insanı qırsın. Sən planeti 70 milyard yüklə. O 70 mil-

yardın  təbiətdə  nəyəsə  gücü  çatmayacaqsa,  qoy  təbiət  ona  cavab 

versin. Qoy təbii dağıntılarda qırılsın. Sən onun alnına güllə sıxma. 

Əslində insanı öldürmürsən, insanlığı öldürürsən. O insanın insanlığa 

yetib-yetməməyini  demirəm.  O  hərəkət  özü  insanlığı  öldürməkdir. 

İçindəki, mənadakı insanlığı öldürürsən. Ona görə Asif Atanın çağı-

rışı bütün gedişlərdən yüksəkdə durur. 

Deyirlər  ki,  insanlar  çoxalır.  Ona  yemək  çatdırmaq  olmur.  Niyə 

olmur? Bir adamın əlində 10 milyard pul yığılıb. 10 milyard bir döv-

lətin illik büdcəsidir. Bu büdcə nələrə xərclənmir? Hər şeyə. Bu bir 

adamın əlində yığılıb. Sonra da deyirsən ki, insanları qidalandırmaq 

olmur. Pul qazanmaq üçün niyə laboratoriyalarda xəstəlik icad eləyib 


 

447 


buraxırsan,  sonra  da  ona  qarşı  dərmanlar  buraxıb  satırsan.  Ondan 

gələn milyardlarla gəlir yığırsan. 

Heç  kimin  ağlına  gəlməsin  ki,  dünyada  düşünənlər  var.  Guya 

onlar nizam yaratmağa çalışırlar ki, əhali çoxalır, onları qırıb həyatı 

nizamlamaq  gərəkdir.  Boş  söhbətdir.  Bu,  insanlığa  xəyanətdir.  Qoy 

artım  getsin.  Sən  ədalətlə  davran.  İnsanın  planetdə  çəkdiyi  əmək 

onun  özünü  dolandıracaq.  Sən  onun  əməyini  mənimsəmə.  Qoy  10 

min  ilə  planet  10  trilyon  olsun.  Planet  o  yükü  götürəcək,  götürmə-

yəcək özü bilər. Sən niyə süni şəkildə oyun oynayırsan? Hələ plane-

tin nə hissəsi yüklənib ki, sən indidən onu qırırsan? Bunların hamısı 

insanın  mənadan  ayrılmasına  görədir.  Xəyanətdir.  Buna  boy  verən, 

buna ağıl qapısı açan özü də ona qoşulur və səhv eləyir. 

İnsanların istər insana, istər təbiətə, vətənə, istər böyük anlamda 

bəşərə münasibəti bioloji tələblərdən ortaya gəlir, İnsani tələblərdən 

ortaya gəlmir. Bu özünü hər yerdə pis göstərir. Ailədə də, ictimai qu-

rumlarda da, mübarizələrdə də, – çalışmaların bütün sahələrində özü-

nü pis göstərir. Niyə özünü pis göstərir? Heç kim özüylə məşğul ol-

mur. Hamı özündən qıraqdakıyla məşğul olur. Özüylə məşğul olma-

dığına görə, başqa işlə məşğul olmaq üçün bir araya gələnlər sabah 

bir-birini  məhv  eləyirlər,  ayrılırlar.  Onda  da  vəhşi  kimi  ayrılırlar. 

Ayrılırsansa,  mərifətlə  ayrıl.  Bil  ki,  ayrılmaq  pis  şeydir.  Bunu  niyə 

nümayiş etdirirsən? Bütün məqsəd, niyyət yönəlib o ayrıldığını sanc-

mağa. Nə olur-olsun onun üzərində qələbə çalsın. Bu qələbənin adı 

nədir? Bilmirəm. Sonucda hər ikisində insanlıq məğlub olur. Sonuc-

da hər ikisində xalq məğlub olur. Mərifət, qanacaq, gələcək məğlub 

olur. 


Bu günlərdə mənə Vaqif Ucatay zəng eləmişdi. Bizim üç ay bun-

dan öncə rəssamların oxulunda görüşümüz olmuşdu. Soruşurdu ki, o 

görüş nə vaxt olub? Soruşdum nə məsələdir? Bəlli olur ki, narazılıq 

yaranıb.  İndi  Vaqif  bəydən  izahat  alırlar.  Kim  alır,  nə  üçün  alır? 

Səyyad Aran deyə biri məktub yazıb ki, orda dinə qarşı təbliğat olub. 

Nə qədər bəsit adamdır, dinə qarşı təbliğat nə deməkdir?! Mənim ki-

tabım əllərindədir. Onu oxuyub, ordan deyir. Halbuki o görüşdə heç 

dinin  adını  tutmamışam.  Bunun  bir  cəhəti  odur  ki,  bunlar  ölkədə  o 

qədər  pozuntular  yaradıblar,  indi  hər  bir  yarpaq  tərpənəndə  belə, 

hürkürlər, birdən hakimiyyətə qarşı çağırış olar. Özlərini o qədər qor-

xu yaradacaq duruma itələyiblər ki, hər an belə şeylərdən qorxurlar. 

Mən  Asif  Atanın  bir  Ocaqçısı  olaraq  bu  çağa  qədər  çalışmalarımı 



 

448 


sürmüşəm, düşüncəmi ortaya qoymuşam, bütün çalışmalarım mənim 

üzümü  ağ  eləyir.  Dövlətimin,  millətimin,  vətənimin  qarşısında,  eli-

min,  obamın,  ailəmin  qarşısında  (o  bunu  anlasa  da,  anlamasa  da) 

üzüm ağdır. Bu gün mənə ancaq üzümün ağlığına görə irad bildirir-

lər. Hər kəs mənə irad bildirsə, yalnız ona görə irad bildirəcək. Başqa 

cür  mənə  irad  bildiriləcək  bir  məsələ  yoxdur  ortalıqda.  Əgər  ailə, 

elim, obam məni anlamasa, o mənim üzümün ağlığını anlamayacaq. 

Bayaq  Cordano  Brunonun  adını  çəkdi  qardaşımız.  Cordano  Bruno-

nun “suçu” – elmi, tərəqqini qabağa aparmaq və insanları cəhalətdən 

qurtarmaq idi. Ona görə onu ittiham eləyirdilər, oda tuturdular… 

Mənim  xalqlaşma  yönündən  işim  çoxdur.  Kütləvi  görüşüm  ötən 

tədbirimizdən  üzü  bu  yana  olmayıb.  Fərdi  görüşlərim  isə  çox  olur. 

Bilirsiniz  ki,  mən  ən  çox  görüşlərim  oxullarda  olanda  kütləvi  sa-

yıram. Mən daim söhbət aparıram. Azərbaycanın ruhsal kimliyi, ruh-

sal mahiyyəti mənim öyrənməyimin əsas motividir və mən bunu hər 

yerdə deyirəm. 

İndi bir neçə kəlmə qardaşımızın (Ağşın bəyin) dediyinə fikir bil-

dirim.  Mən  Tolstoyu  Atadan  sonra  özümün  öyrətmənim  saymışam. 

O cür yüksək münasibəti bu gün, öyrətmən səviyyəsində olmasa da, 

Hüqoya  sərgiləmişəm.  Onu  oxuyub  qurtarandan  sonra  bu  qənaətə 

gəldim.  Bizim  Özümlü  Şərq  ideyamız  var.  Bu  ideya  Şərqin  içində 

yaranan böyük baxışları, dəyərləri bərpa eləmək, onu yeniləməkdir. 

Bu nədə özünü göstərirsə, onları vurğu etmişik. Məsələn, Buddada, 

Rumidə, Azərbaycanın dəyərlərində – Babəkində, Nəsimisində, Nəi-

misində və s. Daim bu bizim əsas hədəfimizdir, qonumuzdur. Ancaq 

bədii  ədəbiyyata,  fəlsəfi  yönə  gəlincə,  Asif  Atanın  fikirlərini  izah 

eləmək üçün üz tutacağımız məsələləri biz Ağşın bəyin adını çəkdik-

lərində görmürük. Mən Sührəvərdini, Əl-Qəzalini oxumuşam. Onlar 

kimdir?  Məsələn,  Əl-Qəzali  xurafatı  gözəl  fəlsəfi  fikirlərlə  deyən 

biridi.  Vacibul-Vücudçudur  onlar.  Mən  ona  istinad  eləyə  bilmirəm. 

Mən ondan nə sitat gətirim? O, xurafatı gözəl bəzəyir və mənə qayta-

rır. Əl-Biruni Aristotelin şərhçisidir. Fərabi bütünlüklə Aristoteli şərh 

eləyib. Yəni şərhin şərhçisi ola bilmərik. Orxan Pamuk antiTürkiyə 

bir postmodernistdir, bu adam dəyərləri asanlıqla dışlaya bilir, ondan 

nə götürək?! 

Güney  Azərbaycan  məsələsiylə  bağlı.  Mən  Əşrəf  Dehqaninin 

haqqında eşitmişəm, bilirəm. Mübarizə adamıdır. Ancaq fikir adamı 


 

449 


deyil.  O  fikir  ki,  mübarizənin, ideyanın  gücünü  gücləndirir,  o  fikir-

dən istifadə eləyirəm, yararlanıram. Eləcə də başqaları. 

Çingiz  Aytmatov  Sovet  nökəridir.  Onun  ayrı-ayrı  əsərlərində 

bədii yön var. Bu əsas deyil. Ya da bu gün Azərbaycanda da müsbət 

bədii  yön  var.  Onların  çoxluğu  hakimiyyətin  nökəridir.  Taqora  üz 

tutmuşam,  onunla  bağlı  yazmışam.  Taqorda  bizə  gərək  olan  bədii 

çalarlar çoxdur.  Onun “Köçəri  quşlar”ında çox  gözəl  bədii  çalarlar, 

duyğular,  çağırışlar  var.  Ancaq  istəyirəm  qardaşımız  bilsin  ki,  mən 

onları  oxumuşam,  araşdırmışam.  Özü  onları oxuyub,  oxumayıb  bil-

mirəm. İkinci, Tolstoy anlamıyla, mahiyyətiylə Şərq deməkdir. Bəşə-

ridir o.  Ona  görə  biz  bu  cür  yanaşsaq,  burda  da  yanıla  bilərik,  ayrı-

seçkilik  eləsək.  Bir  az  ehtiyatlı  olmağımız  doğrudur.  Bəşəri  olan 

mənim üçün həm Şərqidir, həm də millidir. Azərbaycanın böyüklü-

yünü  anlamaq  üçün  Hüqodan  da  öyrəndim.  Fransa  xalqının  indiki 

durumunu  bilirik.  Hüqo  Fransa  xalqının  düşdüyü  fəlakətləri  necə 

gözəl,  sevgiylə  deyir.  Həm  də  xalqın  içində  olan,  üzə  çıxmayan, 

gəlişdirilməli olan keyfiyyətləri tapır, sunur. Halbuki Fransa dövləti 

o vaxt onu qəbul eləmirdi. Gedib uzun illər başqa ölkələrdə yaşayıb. 

Onu az qala öldürürdülər. 

Onun milliliyi doğmadır bizə. Hər kəs öz millətinin içində gözəl 

keyfiyyətləri tapır, çatışmazlıqları tapır və onu sunur. Bunu sunarkən 

başqa  xalqların  da  uyğun  örnəklərindən  bəhrələnir.  Bu  özü  Bəşəri 

yön, hal yaradır. 

Yükümüzdən Böyük Fərəhimiz yoxdur! 

Atamız Var olsun! 

 

Ağşın  Ağkəmərli: Mən  bu  söhbətlərlə  bağlı  bir  şeyə  toxunmaq 

istəyirəm.  Bu  gün  hansısa  Azərbaycan  vətəndaşı  üçün  Tolstoyun 

“Hərb və Sülh” əsəri bir şey verməyəcək. Təcrübə mənə göstəribdir 

ki,  “Xudafərin  körpüsü”nü  oxuyanda  bir  ailənin  içində  bir  pəncərə 

açır ki, bu Azərbaycandır. Yaxud “Dumanlı Təbriz”i oxuyanda. Düz-

dür,  orda  səhv  hərəkətlər  var,  fərqli  fikirlər  var.  Ancaq  bu  ölkənin 

pisini də, yaxşısını da bilməliyik. Əgər bu ölkənin insanı onun yaxşı-

sını, pisini bilməsə, sabah hansı addımlarla gedəcək? Ocağın fikirlə-

rinə bir açıqlama olmadan kimsə o məqama çata bilməz. O mərhələ-

mərhələ qabağa getməlidir. Babəki ayrıca bir adam üçün açıqlayanda 

bizim  fikrimiz  ona  çatmır.  Onu  qınamaq  da  olmur.  Ancaq  Cəlal 

Bərgüşadın kitabını mən bir zaman oxuyanda çox fərəhlənirdim. 


 

450 


 

 

Bu  gün  oxuyanda  isə  utanıram.  Ancaq  mən  bu  günümü  yox,  o 



günümü  düşünəndə  mənim  üçün  o  çox  şeylər  vermişdi.  Məmməd 

Səid Ordubadini oxuyanda Təbrizə gedəndə təbrizlilərin görmədiyini 

mən görürdüm. 

 

Soylu  Atalı: Deməli,  bir  vaxtlar  Bərgüşad  sizə  çox  şey  verib, 

ancaq illər keçəndən sonra Bərgüşada görə utanmısınız. Deməli, bir 

vaxtlar  sizi  aldadıb.  Bunu  çox  sonralar  anlamısınız.  Bəs  onda  nə 

üçün sizin yanlış keçdiyiniz yolu hamının aldanıb keçməsini istəyir-

siniz?! (Gülür – N.A.) 

O  ki,  qaldı  kiminsə  kimisə  oxumaq  istəməsi,  getsin  oxusun. 

Adamların kitab oxumasına əngəl olmuruq ki. Ancaq mənə çatmayan 

odur  ki,  biz  niyə  insanları  Bərgüşadları  oxumağa  çağırmalıyıq?! 

Azərbaycanı  qurmaq  üçün  balaca  ədəbiyyatları  oxumağa  çağırmalı 

deyilik  ki.  Mən  mübarizə  adamıyam.  Orta  oxul  öyrətməni  deyiləm 

axı deyim ki, gedin filan kitabdan filan hissəni oxuyun. Deyə bilmə-

rəm ki, get Çingiz Aytmatovu oxu. Bu bizim işimiz deyil. 

 

Ağşın  Ağkəmərli: Bizim  insanlarımızın  savad  səviyyəsi  ibtidai 

səviyyədədir. Yəni bunun idrakı bu gün bu mərhələdən keçməlidir. 

 

Soylu  Atalı:  Yenə  deyirəm,  kiminsə  hansısa  kitab  oxumasının 

əleyhinə deyilik. Ancaq biz insanlarımızı böyük fikirlərə yönəldirik. 



 

451 


 

 

Onlara  şeir  oxumağı,  povest,  roman  oxumağı  təbliğ  eləmək  də 



Ocağın işi deyil. Biz xalqı Ruhaniyyat Ocağına çağırırıq. Elə seçim 

eləyə  bilmərik  ki,  birini  Fərman  Kərimzadəyə  çağıraq,  bir  hissəsini 

Asif Ataya çağıraq. Onda Ocaq ola bilmərik. Biz nəyə çağırmalıyıq-

sa,  ona  çağırırıq  –  Bəşərin  nicatı  insanlaşmaqdadır!  Bunu  Asif  Ata 

deyir, balaca ədəbiyyat demir. 

 

(Nurtəkin  Atalı  “Ruhani  hökmlər”  bitiyindən  “Müqəddəs  Borc” 



hissəsini oxuyur – T. A.) 

 

“Ata  Ruhunu  ürəiyimizdə  aparırıq!”  “Atamız  Var  olsun!” 

səcdəsilə “Ailə Günü sona yetir. 

 

Köçəri Ayı, 37-ci il. 

(fevral, 2016). 

 

 


1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   31




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə